2014.05.24
Erramun Martikorena

Erramun Martikorena

  • 1943
  • Baigorri (Nafarroa Beherea)
  • Herri kanta
Gure lurretik
play_buttonadd_button

PARTAIDEAK

  • Erramun Martikorena, ahotsa, aho-soinua

EROSI
Erramun Martikorena: omenaldia

PARTAIDEAK

  • Erramun Martikorena
  • Anje Duhalde
  • Iker Goenaga 
  • Iñaki Maritxalar 
  • Jean Mixel Bedaxagar
  • Joseba Tapia
  • Karlos Gimenez
  • Maialen Errotabehere 
  • Mario Gachis
  • Mikel Markez 
  • Mixel Aire 
  • Mixel Ducau
  • Niko Etxart 
  • Pantxoa eta Peio
  • Ramuntxo Carrere 

 
Kantuz sortu naiz eta
play_buttonadd_button

PARTAIDEAK

  • Erramun Martikorena, ahots nagusia
  • Waldemar Machmar, Itziar Prieto Etxano, Oscar Lopez Zelaia, lehen biolinak
  • Helena Styrczula, Xabier Gil, bigarren biolinak
  • Pascal Arnaud, Grzegorz Kawka, biola
  • Pascale Michaud, Yan Seyrac, biolontxeloa
  • Aleksander Miklajczyk-Szplecer, kontrabaxua
  • Herve Michaud, oboea
  • Bastien Pelat, flauta
  • Stephane Langlois, klarinetea
  • Elisabeth Colard, harpa
  • Iñaki Alberdi, akordeoia
  • Iker Goenaga, trikitixa
  • Pascal Gaigne, gitarrak
  • Javier Area, perkusioak
  • Angel Unzu, mandolina
  • Mixel Ducau, gitarra, "Xoriei mintzo zen" abestiaren moldaketa
  • Jean Mixel Bedaxagar, ahotsak
  • Karlos Gimenez, pianoak

EROSI
Elorrietan loreak
play_buttonadd_button

PARTAIDEAK

  • Erramun Martikorena, ahotsa
  • Solange Añorga, ahotsa
  • Iñaki Maritxalar, ahotsa, gitarra
  • Marie Meyzenc, zeharkako flauta
  • Michel Claudio, mandolina
  • Mario Gachis, gitarrak, baxua, biolontxeloa

EROSI
Herrian
play_buttonadd_button

PARTAIDEAK

  • Erramun Martikorena, ahotsa
  • Angele Martikorena, ahotsa
  • Solange Añorga, ahotsa
  • Mario Gachis, gitarra
  • Iñaki Maritxalar, gitarra

EROSI
Aire xaharretan: kantatzen Maurice Sorhouet-en kantuak
play_buttonadd_button

PARTAIDEAK

  • Erramun Martikorena, ahotsa
  • Angele Martikorena, ahotsa
  • Mario Gachis, musikaria

EROSI
Olerkarien oihartzun
play_buttonadd_button

PARTAIDEAK

  • Erramun Martikorena, ahotsa
  • Xabier Berasaluze 'Leturia', panderoa
  • Pako Diaz, bateria
  • Mixel Ducau, gitarrak, saxofoia, baxua
  • Maria Angeles Fagoaga, biolontxeloa
  • Joseba Tapia, trikitixa
  • Frederic Gaillardet, teklatua, akordeoia
  • Karlos Rosat, flauta

EROSI
Primaderari
play_buttonadd_button

PARTAIDEAK

  • Erramun Martikorena, ahotsa
  • Angele Martikorena, ahotsa
  • Maria Soloide Gardeta, ahotsa

 


EROSI
Otsobi
play_buttonadd_button

PARTAIDEAK

  • Erramun Martikorena, ahotsa
  • Jean Garin, Mario Gachis, musikariak

EROSI
Baigorriko artzain laboraria
play_buttonadd_button

PARTAIDEAK

  • Erramun Martikorena, ahotsa
  • Angele Martikorena, ahotsa
  • Mario Gachis, musika antolatzailea

EROSI
Gure lurretik
play_buttonadd_button

Aitak eman zerautan

Gure lurretik

Elorrietan loreak
play_buttonadd_button

Anaia etxen da ezkuntu

Elorrietan loreak

Gure lurretik
play_buttonadd_button

Mattinttoren besta

Gure lurretik

Olerkarien oihartzun
play_buttonadd_button

Xalbadorren heriotzean

Olerkarien oihartzun

Gure lurretik
play_buttonadd_button

Artzainaren arrantza

Gure lurretik

Gure lurretik
play_buttonadd_button

Ameriketako bidean

Gure lurretik

Gure lurretik
play_buttonadd_button

Hitz zuhurren kantua

Gure lurretik

1943ko otsailaren 1ean sortu zen, Baigorrin, Oxobia edo Otsobi etxean. Hain zuzen ere, sorlekutik hartu zuen ezagun egin duen goitizena, Otsobi. Hiru anai-arrebetan gazteena zen, eta Urdozeko auzoko eskolan ikasi zuen, hamalau urtera arte. Horren ostean, etxeko laborantzan sartu zen buru-belarri, eta bizitza osoan ez du zeregin hori utzi, beste ezeren gainetik laboraria eta artzaina izan baita Erramun Martikorena.

Musika arloan guztiz autodidakta izan da Martikorena. Haurra zelarik, etxean entzuten zituen euskal kantuak. Ameriketan egondako aitatxik kantatzen zituen, eta biloba gazteak arretaz entzun eta ikasi zituen. Eskolara frantsesez jakin gabe hasi zen, eta han irakasle bat ohartu zen kantatzeko dohain berezia zuela. Hori dela eta, askotan kantarazi zioten ikaskideen aurrean. “Eleketa hasi aitzin egiten nuen kantu”, esana du.

113

Erramun Martikorena.

Gaztetan, armadan ere abestu zuen. Dreuxen (Frantzia) izan zen, eta han martxa militarrak eta antzekoak ikasi behar izan zituen. Baina, gainerakoan, Erramun Martikorenak ez zuen bere burua kantari gisa ikusten. Etxera itzulita, laborantza lanekin segitu zuen.
1969. urtean, Lartzabalen egin zen kantu txapelketa irabazi zuen. Hala ere, ez zuen baliatu nahi izan lehiaketa hori irabazteak kantagintzan aritzeko eman zion aukera. “Joan nintzen, kantatu, eta lehen saria, ‘bon, lehen saria’ pentsatu nuen. Orduan ez nuen herritik ateratzeko gogorik, plazarik plaza kantari izateko gogorik. Gainera publikoan kostatzen zitzaidan aritzea, maite nuen herrian berean eta jende ezagunekin aritzea, ez horrela publiko baten aitzinean” (1).

Hainbat urte pasa zituen kantagintzan jendaurrean aritu gabe. 1978. urtean etorri zen lehen diskoa, Baigorriko artzain laboraria (Elkar, 1978), Manex Pagolak bultzatuta. Hainbat herri kanta eta zenbait olerki abestu zituen Martikorenak disko horretan, ohi zuen moduan a capella, musika tresnen laguntzarik gabe. Soil-soilik Angele arrebaren laguntza izan zuen. Eta musika moldaketetan, haren ibilbide osoan garrantzi handia izan duen musikari bat aritu zen, Mario Gachis. Sekula ez da letra egilea izan Martikorena; bai, ordea, melodia egilea. Lehen disko horretan, esaterako, “Maitia galde egin zautan” abesti ezagunari jarri zion musika. Gerora, Imanol kantariari esker egin zen oso ezagun abestia.

109

Nolanahi ere, bere apalean, kantariak bere burua oso serio hartu gabe segitzen zuen. Anekdota honetan argi gelditzen da jarrera hori: “Oroitzen naizena da, nola ene diskoa banuen etxean, baina diskoaren entzutekorik ez! Elkarrekoak etorri eta ‘diskoa grabatu duk, har ezak dirua…’ esan zidaten. Ordaindu zidaten egin lana, eta diru harekin erosi nuen diskoaren entzutekoa. Auzoan ere berdin erraten zidaten: ‘Bon, hire diskoa entzun behar diagu, eta magnetofonoa ere erosi diagu espres!’. Hori da oroitzen dudana, etxean eta auzoan magnetofonoa erosi genuela diskoa entzuteko” (1).

Nahi edo ez, diskoa grabatu eta gero abiatu zen Martikorenaren ibilbide artistikoa; betiere profesional izan gabe eta bere lanbidea utzi gabe, plazaz plaza ibiltzen hasi zen. Hasierako urte haietan, a capella izan ziren emanaldi guztiak, bere ahots garbi eta gardena kantuei esanahi berezi eta sakona emateko baliatzen baitzuen. Gero, gitarra sartu zuen zuzeneko emanaldietan. Mixel Ducauk eta Mikel Markezek lagundu izan diote horretan.

1981. urtean, bigarren diskoa argitaratu zuen, Otsobi (Elkar, 1981). Disko horretan, hainbat herri kanta kantatzeaz gain, Xalbador, Ernest Alkhat, Emile Larre eta Manex Etxamendik egindako bertsoak musikatu zituen. Dena den, aurretik sekula eman gabeko “Oriko xoria” da diskoak duen kantarik ezagunena. Xalbadorren bertsoekin hasitako lanak segida izan zuen hurrengo diskoan, Primaderari (IZ, 1986), Urepeleko bertsolariaren hiru kanta egin baitzituen sei abestiz osatutako lan horretan.

538

‘Berria’ egunkariaren aurkezpeneko jaian. (Jon Urbe / Argazki Press)

Herri kantak eta Ipar Euskal Herriko bertsolarien lanak izan ziren lehen etaparen oinarri, baina 90eko hamarkadarekin batera joera hori aldatu eta Hego Euskal Herriko kantari ezagunen abestiak moldatu zituen, Olerkarien oihartzun diskoan (Elkar, 1993). Besteak beste, Mikel Laboaren “Hegoak” (“Txoria txori“), Benito Lertxundiren “Herri behera” eta Mixel Labegerieren “Gu gira” daude diskoan, hainbat herri kanturekin batera. Baina, batez ere, Xabier Leteren “Xalbadorren heriotzean egin zuen ezagun Martikorenak. Oiartzuarrak aurretik grabatua bazuen ere, Martikorenaren moldaketa oso ospetsu egin zen, hainbesteraino non askok uste baitute baigorriarrak sortutako kanta dela. Halaber, disko horretan bere ahotsa hainbat musika tresnarekin jantzi zuen, lehen mailako kolaboratzaile batzuen bitartez: Joseba Tapia (trikitia), Xabier Berasaluze Leturia (panderoa), Mixel Ducau (gitarra, saxofoia, baxua)…
Ipar Euskal Herriko bertsolariei zien begirunea ez zuen ahaztu, eta hurrengo lana Donaixtiko Maurice Sorhouet bertsolariaren gainean osatu zuen: Aire xaharretan: kantatzen Maurice Sorhouet-en kantuak (Agorila, 1995).

Hurrengo lana Baigorrin bertan grabatu zuen, Saint-Etienne elizan, eta izenburu adierazgarria du: Herrian (Agorila, 1997). Gehienbat Manex Pagolaren kantuekin eta herri kantuekin osatutako grabazioa izan zen hura. Amaitzeko, baina, Xabier Leteren “Xalbadorren heriotzean” hunkigarria gorde zuen.

Eta estudiko azken lana hari tresnak (mandolina, biolontxeloa, gitarra) eta zeharkako txirula erabiliz grabatu zuen. Elorrietan loreak (Agorila, 2000) du izenburu, eta beste behin ere Xalbadorren eta Etxahun-Iruriren bertsoetan eta herri doinuetan aurkitu zuen inspirazioa. Hurrengo urtean haren ibilbidearen ikuspegi osoa ematen zuen disko bilduma bat argitaratu zuten: Kantuz sortu naiz eta (Elkar, 2001).

2004ko irailean, abeslariak jendeaurrean kantatzeari utziko ziola iragarri zuen. Azken kontzertua Bartzelonan eman zuen, urte horretako azaroaren 11n. Hauek ziren erretiroa hartzeko eman zituen arrazoiak: “Emeki-emeki hartu dut, duda batzuk pasa eta. Batetik pentsatu dut orain urte andana bat badudala kantuari emanik, badut hor satisfamendu bat bide bat eramana izan dela, eta betea gelditzen naiz. Nekea ere hor da, orain ez dut gauez ibilia horrela hain errazki errekuperatzen. Eta bertzetik familiatu ere egin naiz, andrea eta semea ditut. Beraz, uzteko deliberoa hartu dut” (1).

540

Agurreko kontzertuan, lagun eta musikariez inguratua. (Nora Arbelbide)

Baina gauzak ez ziren horretan gelditu. Kantari handi eta maitatuari merezi zuen agurra prestatu zioten lagunek. 2005eko apirilaren 25ean izan zen, Baigorriko Saint Etienne elizan. Mila lagun sartu ziren barnera, eta kanpoan geratutakoek han jarritako pantailetan ikusi ahal izan zuten omenaldia. Martikorenak lagun asko izan zituen ondoan egun horretan: Joseba Tapia, Mixel Ducau, Niko Etxart, Anje Duhalde, Iker Goenaga, Maialen Errotabehere, Eneko Labegerie, Pantxoa eta Peio, Mikel Markez…

Agurra iragarri bazuen ere, horren ostean hainbat emanaldi berezitan igo da berriro oholtza gainera Erramun Martikorena. Esate baterako, 2007ko ekainean, Oztibarren ikastola eta institutu bat eraikitzen laguntzeko Barañaingo auditoriumean egin zen kontzertuan, eta 2008ko urrian, Urepelen, Xalbadorren Egunean. Are gehiago, beste disko bat grabatu zuen, Gure lurretik (Elkar, 2011), eta kantaldiak eskaintzen jarraitu zuen. Hain zuzen, 2013an estreinaturiko Egunsentiaren kantak ikuskizunean parte hartu du, Joxan Goikoetxea musikariaren zuzendaritzapean, eta Pier Paul Berzaitz, Magali Zubillaga eta Estitxu Pinatxo kantariekin batera.

Bakarkako lanez gain, Martikorenak euskal presoen aldeko disko batean hartu zuen parte, Euskal presoak Euskal Herrira (Euskal Preso Politikoen Sustengu Komiteak-Elkar, 1998). Beste hainbat gizarte aferatan ere inplikatu da baigorriarra, eta 1997. urtean bigarren aurkeztu zen Euskal Herritarrok koalizioak Nafarroako Parlamenturako osatu zuen zerrendetan.

Testua: Gontzal Agote

  • (1) Argia, 1.987. zenbakia, 2005eko apirilaren 10a
Gure lurretik
play_buttonadd_button

ABESTIAK:

Aitak eman zerautan

Artzainaren arrantza

Mattinttoren besta

Hitz zuhurren kantua

Bizi dadin euskara

Bidarraiko artzainaren kantia

Adios izar ederra

Ameriketako bidean

Agur Ameriketako euskalduner

Lau eta zortzi

Eztei ederrak

Lo hadi aingüria

Ehun urteko gerla

Xori papogorri

Irrintzina

Erramun Martikorena: omenaldia

ABESTIAK:

Nafarroari

Aments bat egin dut 

Xorieri mintzo zen

Askatasuna

Belazko untzia

Arrantzalearren emaztea 

Baserri xahar bati 

Khuia lilien balada

Maiteak galdegin zautan

Punay

Ttikittikitik 

Irrintzina 

Musde ürrütia 

Zurrumurrua

Kapito harri

Baigorri-Presoen eskutitza

Xalbadorren heriotzean 

Elorrietan loreak
play_buttonadd_button

ABESTIAK:

Anaia etxen da ezkuntu

Zantxo Azkarra

Arrantzalearen emaztea

Haur batek bere amari

Bortz iturri

Ttiki ttikitik

Belazko untzian

Nafarroari

Ortziraletan duzu

Gure artzain etxolari

Irustarzüna

Elorrietan loreak

Herrian
play_buttonadd_button

ABESTIAK:

Eguberri

Artzaintza

Astiri bat Garazin

Irrintzina

Azken dantza

Egun on aitatxi-amatxi

Valse: (gaita)

Aitarik ez dut

Haritza lilitzen da

Berceuse

Haurtxo seaskan

Llegó con tres heridas

Itturengo arotza

Xalbadorren heriotzean

Aire xaharretan: kantatzen Maurice Sorhouet-en kantuak
play_buttonadd_button

ABESTIAK:

Euskal irratia lokarri

Jaun erretor berriari

Euskara ikas

Lehenengo Hazparne

Baserrien ahulezia

Hiriart Urruty apez zenari

Gerlaren latza

Eskas eta sobera

Primaderari
play_buttonadd_button

ABESTIAK:

Primaderari

Mendian galdu direneri

Elur egin du

Baserri xahar bati

Iruñeko ferietan

Gure artzain etxolari