2014.05.26
Lourdes Iriondo

Lourdes Iriondo

  • 1937 - 2005
  • Donostia
  • Herri kanta, Kantautorea
Antologia
play_buttonadd_button
EROSI
Ortzadarra

PARTAIDEAK

  • Lourdes Iriondo
  • Iñigo Berasategi
  • Joxe Mari Berasategi
  • Carlos Iriondo
  • Izaskun Yanzi
  • Jaione Jauregi
  • Unanue Abesbatza
  • Mª Eugenia Miner
  • Mª Isabel Lizeaga
  • Elena Valverde
  • Miren Valverde
  • Inmakulada Berasategi

 
Ipuiak

PARTAIDEAK

  • Lourdes Iriondo, ipuin eta moldaketa orokorra, ahotsak
  • Antton Valverde, musika laguntzailea
  • Juxto Egaña, Xabier Lete, Mª Pilar Sarasola, Maite Ezeiza, ahotsak 
  • Mª Ixabel Lizeaga, Joxe Mari Berasategi, Iñigo Berasategi, Inmakulada Berasategi, Isabel Sagüés, Elena Valverde, Mirentxu Valverde, Karlos Iriondo, haur ahotsak

 


 
Lurdes Iriondo
play_buttonadd_button

PARTAIDEAK

  • Lourdes Iriondo, ahotsa, gitarra
  • Antton Valverde, pianoa

 
Lurdes Iriondo-Xabier Lete
play_buttonadd_button

PARTAIDEAK

  • Xabier Lete, ahotsa, gitarra
  • Lourdes Iriondo, ahotsa, gitarra

 
Antologia
play_buttonadd_button

Maitasun honek zugan dirudi

Antologia

Antologia
play_buttonadd_button

Errota zaharra

Antologia

Lurdes Iriondo-Xabier Lete
play_buttonadd_button

Aita nuen saltzaile

Lurdes Iriondo-Xabier Lete

Antologia
play_buttonadd_button

Ez nazazu utzi

Antologia

Lurdes Iriondo
play_buttonadd_button

Errota zaharra (zatiak)

Lurdes Iriondo

Lourdes Iriondo (Donostia, 1937-Urnieta, Gipuzkoa, 2005) sortzez donostiarra zen, baina bere burua urnietartzat jotzen zuen. Hamaika anai-arreba ziren iriondotarrak; horietatik Lourdes bigarrena zen. Zazpi urte zituenean, familia osoak Urnietara egin zuen, eta han eman zituen haurtzaroa eta gaztaroa. Euskara Lourdes Iriondoren ama hizkuntza zen, baina anai-arrebengan gero eta handiagoa zen erdararekiko joera. Mojetan ikasi zuen Iriondok, hasieran Urnietan, gerora Donostian. Moja frantsesak ziren, eta frantsesez egin behar izaten zuten ikastetxean.

672

Lourdes Iriondo.

Iriondo gazteak behartsuak lagundu nahi zituen; hori zela eta, hemeretzi urterekin Gasteizko Misioneras Seculares elkartearen formazio etxean sartu zen, misiolari lanetarako prestatzeko asmoz. Ez zuen ametsa betetzeko aukerarik izan, handik urtebetera bihotzeko eritasun larria diagnostikatu baitzioten. Hortik aurrera, zorrotz zaindu behar izan zuen osasuna. Gaixotasunaren ondorioz, etxean egotera behartuta egon zen denboraldi luzez. Garai hori aprobetxatu zuen haurtzarotik gogoko zuen musikagintzan trebatzeko.

Izan ere, txikitatik izan zuen musikarekiko zaletasuna; ahots gozoa eta garbia zuen Iriondok, eta familia giroan abesti zaharrak kantatzen zituzten askotan. Urnietako txistulari taldean ibili zen, eta Donostiako akademia batean zazpi urtez aritu zen opera eta kantua ikasten. 1964an, aitak oparitutako gitarrarekin hasi zen Cecilio Espada irakaslearekin eskolak hartzen. Aurretik hasia zen bere kantuak egiten; kutsu erlijiosokoak ziren horietako asko, baita euskara eta euskal kulturaren ingurukoak ere. Abesti gehienak lagunek, tartean Joseba Zugasti Urnietako apaiza, moldatzen edo euskaratzen zizkioten, orduan ez baitzen gai sentitzen euskaraz konposatzeko.

Jendaurreko lehen emanaldia 1964an egin zuen, Andoainen, ikastolaren alde egin zen kantaldi batean. Arrakasta handia lortuta, Tolosa eta Villabonan abestu zuen gero. 1965ean Aizarnan egiten zen Gazteriaren Egunean kantatu zuen, eta hor ere arrakasta handia lortu zuen. Berehala, Joxe Mari Iriondo kazetari eta lehengusuaren eskutik, Loiolako Herri Irratirako hainbat kantu grabatu zituen, eta horiek emititzen hasi ziren. Entzuleen hainbat kritika jaso zituen arren, besteak beste gitarra espainolarekin euskaraz abesterik ez zegoelako, oso ezagun egin ziren Lourdes Iriondoren ahots eta doinuak. Handik aurrera, Euskal Herriko txoko guztietan ibili zen kantari. 1965ean, berrogei kantaldi inguru eskaini zituen. 1967an, berriz, 170 kantaldi inguru izan ziren. Orduan izan zituen lehen arazoak zentsurarekin. “Ez gaude konforme“, “Askatasuna zertarako“, “Nire erria” eta gisakoak kantaldietan abesteko baimena jaso behar zuen, eta hainbatetan moldaketak egin.

261

Benito Lertxundirekin, Ez Dok Amairuren garaian.

Garai hartako Euskal Herrian ez zen batere ohikoa emakume bat oholtza gainean agertzea, gitarra eskuetan zuela. Luze gabe hasi ziren kantari berriarentzat goitizenak agertzen. Euskal Herriaren nobia, Euskal Herriko Joan Baez eta Ez Dok Amairuko musa deitu izan zaio Lourdes Iriondori. Jose Angel Irigarairen esanetan, “jendea ez da konturatzen zer zen Lourdes Iriondo 60ko hamarkadan. Eszenatokian transformatu egiten zen, ikaragarria zen, eta jendea liluratuta gelditzen zen” (1).

Ez Dok Amairu taldearen sortzaileetako bat izan zen; bileretan hasieratik hartu zuen parte. Dena den, gainerako partaide gehienak ez bezala, ordurako kantari ezaguna zen Iriondo. Ez Dok Amairun idazkari lanak egin zituen, eta taldearekin batera kantaldi askotan hartu zuen parte. Taldea bereizi zenean, Xabier Lete eta Benito Lertxundirekin ibilbide laburreko beste proiektu batean hasi zen, Zazpiribai ikuskizuna. Horretan Ipar Euskal Herriko beste hainbat musikarik ere hartu zuten parte: Pantxoa eta Peio, Ugutz Robles-Arangiz, Manex Pagola, Patxika Erramuspe… 1967. urtean Iriondok bere lehen bi disko txikiak argitaratu zituen, Belter diskoetxearekin. Aspaldiko kantak zeuden grabazio horietan: “Abesten dizut, jauna”, “Loa”, “Kitarratxoa ta euskera”, “Ain urruti ta ain urbil“…

Nolanahi ere, urtetik urtera Lourdes Iriondoren kantagintza gero eta konprometituagoa ari zen bihurtzen. Honela azaldu zuen bilakaera: “Bear bada, lehenago abestia gauz polit bat bezela konsideratzen zen. Esakizun aundirik gabeko gauz ariñ bat bezela. Gaur berriz, esakizun aundiak ditu herriari kantatzen zaion abestiak. Beste kontzientzi batekin kantatzen da gaur. Herriaren problemak kantatzen dira…” (2). 1968. urtean, diskoetxe beraren eskutik, beste disko txiki bat eman zuen argitara. Hor zeuden lau kantek argi erakusten zuten urnietarraren bilakaera: “Lin-Pan mendia”, “Askatasuna zertarako“, “Nire erria” eta, batez ere, garaiko ereserki bihurtu zen “Ez gaude konforme“.

Ez zen 1968ko uzta bakarra izan. Disko luze bat argitaratu zuen, Kanta zaharrak (Belter, 1968), Resurreccion Maria Azkuek bildutako kantutegitik aukeratutako ale zaharrekin. Urte hori ere garrantzitsua izan zen Iriondorentzat, Xabier Leterekin ezkondu zelako. Hurrengo urtean, disko txiki bat argitaratu zuen bikoteak. 1969an, beste bi disko txiki eman zituen argitara Iriondok, horietako bat haurrentzako abestiekin: Aur kantak. 1974an argitaratutako Lurdes Iriondo disko luzea (Artezi) eta 1976an Xabier Leterekin ateratako bilduma izan ziren grabatutako azken lanak. Haren heriotzaren ostean, Antologia bilduma argitaratu zuen Elkar diskoetxeak 2006an.

1978an Hernaniko Galarreta pilotalekuan Xabier Lete, Antton Valverde eta Pantxoa eta Peiorekin batera egindako kontzertua izan zen Lourdes Iriondoren azkenengo emanaldia. Garai hartan aldaketa handiak gertatzen ari ziren gizartean eta kulturgintzan, eta Iriondo ez zen oso eroso sentitzen. Horrez gain, osasun makalegia zuen kontzertuz kontzertu ibiltzeko. Handik aurrera, literatura, ikastola eta parrokia izango ziren Iriondoren zeregin nagusiak. Haurrekin zaletasun berezia zuen, eta haientzako hainbat liburu argitaratu zituen: Martin arotza eta Jaun deabrua. Sendagile maltzurra (Gero, 1973), Asto baten malura (Gero, 1975) eta Buruntza azpian (Gero, 1975). Bi narrazio liburu ere kaleratu zituen: Hego-haizearen ipuinak (Gero, 1973) eta Lotara joateko ipuinak (Erein, 1983).

3349

Xabier Lete eta Luis Iriondorekin.

Haurrekin Buruntza antzerki taldea antolatu zuen Urnietan, eta hainbat antzezlan idatzi eta zuzendu. Horietako bat, Fabrika berria, 1977an estreinatu zen. Herriko parrokian ere lan handia egin zuen urte horietan guztietan. 2005eko abenduaren 27an hil zen, 68 urte zituela. Hil ostean hainbat omenaldi egin zitzaizkion. Urnietako parke batek Lourdes Iriondoren izena hartu zuen, eta bertan paratu zuten Jose Ramon Anda artistak haren omenez egindako eskultura.

Testua: Gontzal Agote

  • (1) Zai zoi bele dokumentala (Eriz Zapirain, 2009)
  • (2) Argia, 1966
Iparragirre. Zure oroiz (Askoren artean)

ABESTIAK:

Gora euskera!

Ortzadarra

ABESTIAK:

Sarrera

Korrika apustua

Xagu ttikia

Gure oillarra, txakurra, katua eta behia

Ortzadarra

Euria

Sarrera

Nun zaude eguzki, Mari Birjiña, Hego haizea

Lamiñak

Txalupa

Asto zaharra

Goazen baratzera

Ipuiak

ABESTIAK:

Maripetraliñ lamiña

Mateo txistu

Aur kantak

ABESTIAK:

Mox mox

Eragiozu

Bat txardina

Dulun dulun-Zozoak eperrak

Atxia motxia

Nora zoazte

Sarian zun zun

Kukubiku-Don don kandel

Lourdes Iriondo

ABESTIAK:

Lin-Pan mendian

Askatasuna zertarako

Nere erria

Ez gaude konforme

Kanta zaharrak

ABESTIAK:

Bazko eta Salbatore

Abenduaren zazpian

Amaika amaren seme!

Elkitzeko tenorea

Ala baita

Chorittua, nurat hua?

Bolon bat

Lua lua

Bozkario

Txori erresiñula

Mendiak bete elurrez

Gel adi, mundu

Maria Lourdes Iriondo

ABESTIAK:

Gaztedi berri-zalea

Pake-aingeru

Kitarratxoa ta euskera

Ain urruti, ta ain urbil

Maria Lourdes Iriondo

ABESTIAK:

Agurra

Abesten dizut, Jauna

Loa

Etzaitut ikusi nai