• Egilea: Natxo de Felipe eta Kuarteto Filiperena
• Diskoa: Abandonatuak
• Diskoetxea: Elkar

Ikusleen arreta lortu behar duten herriko plazara heldu berriak diren artistek bezala, biolinek, txeloak eta biolak doinu arin bat marrazten dute. Eta behin ingurukoak begira dituztela, tonua jaitsi, doinua geldotu eta badator kantua: “Gu bagoaz herriz herri kantatzera munduko berri…”. Zer sarrera eder eta era berean esanguratsua kantu-bilduma honena. Zein gozo datorren ahotsa, zenbat jakinduria ote dagoen kantaera horretan. Musikariek nola azpimarratzen duten Natxo de Feliperen lana, nola irekitzen dizkioten espazioak bere manifestua azal dezan; finean, printzipio-adierazpen moduko bat baita diskoa irekitzen duen hau. Ia-ia jota bihurtzen den polka.

Sarrera horretan, aurrerago jo gabe, dagoeneko, suma daitezke lan honen ezaugarri nagusiak. Lehenik eta behin, esku egokietan, zein lausoa den musika klasikoaren eta herri-musikaren arteko muga. Diskoan zehar, etengabe, modu gozagarrian igaroko du entzuleak balizko aduana hori. Horretaz gain, gogoratzea beharrezkoa ez den arren, lehen kantu honek argi azalduko du Natxo de Feliperen kantugile gaitasun aparta, hitzak aukeratzeko eta musika ederrez janzteko senetik harantzago doana, ziurrenik, inguruarekiko duen ikuspuntu bizi eta kritikoa azaleratzearekin zerikusi gehiago duena. Ausartuko naiz esatera bi ezaugarri hauen nahasketak bihurtzen duela ariketa nostalgiko hutsa izan zitekeen lana, kantu ederrez betetako egitasmo garaikide eta kitzikagarria. Eta horretarako trebezia handia behar da. 11 urte igaro dira azken diskotik, baina ate handitik itzuli da kantaria.

Balsak, zortzikoak, jotak, polkak, fandangoak… Aurrera egiten du diskoak bi maitasun kantu ederrekin: Itsas handiak ahoa zabal eta Itauna. Natxo De Feliperen espezialitateetako bat inondik inora. Segidan lehen pieza instrumentala dator, Gerra-dantza bakerako, eta iruditu zait, aldeak alde, Oskorrik ez zuela oso ezberdin gauzatuko soka tresnak trikitia, baxua, flauta eta gitarrarekin ordezkatuko bagenitu; dekonstrukzio ariketa polita da. Bostekona akademikoagoa gertatzen da. Herrikoiagoa, berriz, Pablo Sorozabalen Debako Martxa, bertsioa disko honetako hirugarren instrumentala.

Badira himno izateko sortutako kantuak: Ardo mindua edo Nahi nuen kantatu. Umorerik falta ez dutenak: Arriagaren kanpaiak, Izan nahi nuke, Aspaldian nabila eta hizkuntzaren alderik erritmikoena lantzen dutenak: Kiskil Kaskail, Ziri eta Lili. Artista bilbotarrak betidanik landu dituen alorrak dira, eta denek dute agerpenen bat Abandonatuak honetan. Agidanez, diskoak jakituria eta eskarmentu handia erakusten du, baina baita esperimentatzeko eta jostatzeko nahia ere, eta ez al da hori halako ibilbidea duen artista bati eskertu behar dioguna?

Zazpi urte igaro dira Iñaki Larraiotzek bere lehenengo diskoa, Larra Bideak (2019), kaleratu zuenetik. Zazpi urte, edonola ere, denbora asko oraintsu kaleratu duen Larra Bideak II honen zain. Halaxe gertatzen da arrastoa utzi dizkizuten diskoekin: beti da luze plazera eragin dizun horren jarraipenaren zain egotea. Egia da itxaronaldiak eragin kaltegarriak ere badituela; mitifikatu egin dezakegu espero dugun hori, eta arriskua dago, besteak beste, egileari gehiegi eskatzekoa. Ohikoa izan ohi da lehenengo bikainaren itzalak musikariaren hurrengo lanak baldintzatzea, eta, alde horretatik, gakoa izan ohi da bigarren diskoa edozein musikarirentzat. Ulergarria da, beraz, artistak hainbeste denbora hartzea laburregi gertatzen den sei kantuko disko hau kaleratzeko.

Giro geldo eta ilunak, popetik eta folketik edaten duten kantuak, nahi gabe bezala sortzen diren leloak, hitz batzuetan kriptikoak, baina batez ere iradokitzaileak, melodien malenkonia argitsua… kantaera gozo eta lasai hori. Hortxe daude denak, aurrekoan bezala. Baina are destilatuago, are finago, are berariazkoago. Musikariak heldutasunerantz egindako urrats nabarmena da distrakzio gutxiko kantu-bilduma hau, eta agerian dago bide hori egiteko bidaialagunik onenak topatu dituela Berako harrobian: Iñigo Telletxea baxuan, Ibai Gogorza gitarran eta Mattin Arbelaitz baterian. Lan bikaina egin dute kantuei intentsitatea, giroa eta kolorea gehitzen, inoiz kantua ito edo desbideratu gabe. Horren adibide bikaina dira Gogorzaren gitarraren marrazki minimalistak, batzuetan, ia-ia naifak.

Zerrenda egin genezake kantuen leloekin: “Esaidazu ez berriz ere” diskoa ireki eta tronpeta urrun batzuk janzten duten Esaidazu ez kantuan; “izan nahiko nuke zure lorantza-kide”, erritmo-kutxa baten oihartzunak dituen Kide-n; erritmo hautsiagoa du Hezurrek eta bere hitz bereko lelo motela; “esan zeuk libre nor jaio den libre”; tronpetak itzuliko dira Dantza-n eta “zu zeu horien denen dantza zara” enigmatikoa agertuko da kantu erdian; azkenik, “ze zeu ere…” letaniak jantziko du diskoa ixten duen Tanta.

Aurreko diskoan bezala, hitzak Iñigo Astizenak dira eta irakurketa zein entzunaldi askotarako ematen dute, batik bat, kantariaren ahots apur bat gogogabetuak kontatzen dituenean. Zarata handirik egiten ez duen disko intentsu horietako bat da, 80ko hamarkadako after-punkaren itzalez jantzia, non arantzak eta laztanak txandakatzen diren etengabean. Agian, horregatik entzunaldia amaierara iristearekin batera Itoiz-en Ambulance-rekin gogoratu naiz, eta orain ezin dut burutik kendu.