Posible al da musikari batek nortasun propioa garatzea genero jakin bateko musika eginda? Beste modu batera esanda, surf musika egiten duen talde batek, adibidez, estiloari dagozkion konbentzio eta arau musikalak beteko baditu, musika bera eta modu berean egingo du hemen, Vienan edo San Frantziskon. Beraz, zein zirrikitu uzten dio horrek sortzaileari? Kalitate handi, ertain edo txikiko fotokopia izatera kondenatuta dago?

Erantzun ugari dauzka galderak, noski, eta Broken Brothers Brass Band taldearen ibilbideak erakusten duen bilakaera da horietako bat. Bai, posible da! Iruñean bada New Orleanseko brass band estiloko talde bat, bere inguruan erabat errotuta, komunitatearen partaide aktibo dena, eta, diskoz disko, diskurtso musikal propioa eraikitzen ari dena. Bilakaera horren primerako isla da taldearen bosgarren disko luzea: Katebegia. Heldutasuna kalean eta urratsez urrats eskuratzen da.

Diskoaren hasiera da, bere horretan, aldarri bat; Arestiren “Agur jaunik”, Natxo de Felipek emandako moduan, eta ahotsekin bakarrik. Abiapuntu harrigarria musika beltza eta gehienetan instrumentala iturri nagusitzat duen talde baten diskoarentzat. Ion Celestinok eta lagunek naturaltasunez (koartada beharrik gabe) uztartzen dituzte euskal erreferentziak eta erreferentzia globalak. Horixe egin dute beren disko ia guztietan. Baina entsalada kultural horren osagaien kantitateari dagokionez, Katebegia-n inoiz baino ugariagoak eta agerikoagoak dira euskal erreferentziak, eta ez bakarrik hitzetan, baita musiketan ere. Fintzen joan dira formula (barka hitza) oraingo alkimia magiko honetara iritsi arte, non kantu bakarrean (“Joan zen gaua”) bat egiten duten musika beltzak, Chill Mafiak, Joseba Tapiak, Laboak eta txarangek.

Esan daiteke kantu disko bat dela hau, pieza instrumentalen aldean erakusten duten nagusitasuna dela eta. Berez, “Katebegia” eta “Ordu zikinak” dira bigarren kategoria horretan sartzekoak, nahiz eta oso hurbil egon “Miguelon” ere. Hiruretan, nabarmena da taldearen sendotasun musikala. Ongi koipeztatutako makina da horrelakoetan Broken Brothers Brass Band. Urteak daramatzate horretan, eta, hein handi batean, menderatzen duten lurraldea da hori. Gero eta hobeto egiten dute.

Kantuei dagokienez, ordea, ahalegin berezia dago disko berri honetan. Alde batetik, kopurua; diskoan bildutakoen artean bederatzi kantu generokoak dira, bete-betean. Horren seinale “1871″, “24/7″ eta “Joan zen gaua” kantuetako lelo kutsakorrak. Burutik ezin kendu nabil. Horrez gain, aipagarria da kantuak paratzeko ahots melodia eta harmonietan egindako lana; “Cremasoles Second Line” edo “Mailu bat” horren lekuko. Gainera, kale musika lantzen duen taldea izanik, adi dabiltza karrikatik datorrenari, eta hortik estilo eta joera nahasketa; zorionez, lotsagabea. Azkenik aipatu behar euskal herri musikari egindako keinu ozenak “Kaletarrak” jostalarian edota “Kodea” esanguratsuan. Bikaina, beste behin ere, Iruñekoen lan berria.

Aspaldi joan zen uda, egia da, eta urrutiko kontuak dirudite ordukoek, negu gorrian gauden honetan. Baina, sekula berandu ez denez argiarekin, eguzkiarekin, eta praka motzekin gogoratzeko, Iker Laurobak urte sasoien gainean osatutako bildumaren azken aleari tarte bat egingo diot oraingo honetan. Atzeratu samar nabilen arren, hotzaren atzaparretan gabiltzala, on egingo digu donostiar kantari eta gitarra jotzaileak melodia dirdiratsuak eraikitzeko duen gaitasunarekin gozatzeak.

Lehenik eta behin, ordea, egokia da azpimarratzea proiektuaren tamaina eta Laurobak hori aurrera ateratzeko egin behar izan duen lan eskerga. Hiru urtean lau disko kaleratu ditu, 50 bat kantu guztira, eta, gainera, guztiak urte sasoien hari eraginkorrarekin lotu ditu osotasunari sendotasuna emanez. Zoriontzekoa da artistak erakutsi duen anbizio sortzailea; are gehiago, bere gain hartu duen erronkaren dimentsioa kontuan hartzen badugu. Uste dut Laurobaren gaitasunaren eta heldutasunaren neurri bikaina dela disko bilduma hau.

Testuinguru horretan kokatuta Uda suertatu da lau diskoen artean poperoena, eta baita borobilena ere, bere kolore aniztasunean. Horren seinale argia ematen du diskoa zabaltzen duen “Kilima aldaketa” erritmo ertaineko pop-rock pieza ederrak. Bai, Lauroba maisua da horrelako kantuak egiten, eta pozgarria da sasoitsu dagoela ikustea. Ez da, ordea, molde bereko kantu bakarra, diskoari izenburua ematen dion “Uda”-k sakondu egingo du musikaria grazia une betean dagoenaren ustea. Beste lelo itsaskor bat, beste melodia borobil bat egilearen zakurako. Horretaz gain, noski, balada gozo pare bat badago disko honetan, “Egun txar bat” eta “Ezin gara itzuli”. Lehenengoa argiagoa da, sotilagoa, bigarrena epikoagoa, ohikoagoa. Country ukituko bi kantu ere badira, balada moldeko “Marea bizia” eta diskoa ixten duen “Requiem”, diskoko kanturik rockeroena. Erritmo latinoetara jotzen dute beste lau kantuek. Nolanahi ere, bossa, son eta mambo ukituak dira nagusi “Esan ba”, “Pake bailara”, “Lanparara” eta “Pasai Donibane” alaietan. Horietan ere, ongi moldatzen dela erakusten du Antiguakoak. Horrela labur daiteke Uda honek ematen duena. Baina ez da modu bakarra.

Diskoa entzun ondoren, kantuek utzitako oihartzunekin jolasean, ezin utzi alde batera, modu ez oso agerikoan geratzen den artisauaren jakintasun eta eskarmentua. Hain ongi eginda daude kantuak, disko honetakoak, eta baita beste hiruretakoak ere. Erreparatuz gero, nabarmenegiak ez izan arren, urregile iaioaren inspirazio txinpartak suma daitezke, hemen eta han, ahots eta gitarra moldaketetan, kantuen dinamikan eta egituretan, moldaketa orokorretan… Musikaritzarra da Iker Lauroba udan eta baita neguan ere.

Disko hau zabaldu aurretik, imajinatu Ruper lastozko kapela buruan Habanako malekoian arrantzan. Arratsalde-pasa dago, lasai, arrainak amua noiz irentsi zain. Bien bitartean, kantari ari da, ahopeka bezala. Imajinatu argia, jendea pasaeran, brisa, olatu apalak, haitzak, harlauzak… Eta gero hasi entzuten kantuok. «Habanako goiz alegeran haurrak eskolara doaz lepoko gorriz apain…».

Adibidez, has zaitezke “Haizea garizumakoa”-rekin, eta bertsio berri hau entzun eta gero, entzun dezakezu 2009ko originala. Kantu beraren bi aldaeren arteko ezberdintasunek modu ezin hobean ilustratzen baitute disko honen mamia zertan den. Adibidez, Ruperren ahots sosegatua are eroriago, are hautsiago ageri da. Trebea da horretan Ruper, eta gustagarria da hain hurbil sumatzea, esaldiak kasik xuxurlatuz. Noski, originalaren pop hezurdura klasikoa alde latinora labaintzen da; perkusioek hartzen dute bateriaren lekua, eta baxuak darama kantua, erritmo gozo eta markatuarekin, kontrapuntu eta guzti. Horrek, erabat baldintzatzen du melodiaren bilakaera, eta baita kantariaren lana ere. Baina, hala eta guztiz ere, kantuak ez dio pop izaerari uzten. Horrela, ez da bilakatzen europar artista batek, trebetasun handiago edo gutxiagorekin, egindako son musikaren hamaikagarren kopia.

Hain kontrajarriak ez diren bi munduen arteko zubia eraikitzen saiatu da Ordorika, eta xehetasun gehienetan sotilez betetako joskera proposatu digu, nahiz eta, agian, lehenengo entzunaldian ez nabarmendu. Eta ez da erronka makala, ezta gutxiagorik ere. Arriskuak nabarmenak dira: kubatar herri-musikaren bertsio gatzik-gabea egitea, edo bestela, aldian aldiro, irrati-formulak betetzen dituen pop latino kastizo eta estandarraren atzamarretan erortzea. Ez bata, eta ez bestea. Disko hau ez da jauzi itsu bat oñatiarraren ibilbidean, ez dakar inongo hausturarik azken urteetako ibilbidearekin. Bere aberastasun eta itzalarengatik, edozein sortzaileri izu apur bat eman beharko liokeen kubatar musikarekiko hurbilketa da, eta Ruperri dagokionez, jakina, errespetuz eta soberako edergarririk gabe egina.

Hauxe da disko honen baliorik nagusia, bere estiloa ongi finkatua duen artista baten bilakaera erakusten digulako. Horrelako erronka musikalari heltzeko prest, bere nortasuna eta musika —edo mundua— ulertzeko modua alde batera utzi gabe, haren gainean eraikitzen doana. Batek baino gehiagok lepora diezaioke erdibidean geratu izana. Baina entzun arretaz kantu-sorta hau, eta bolero kantari bikaina deskubrituko duzue, benetan.

Gitarra bukle batek irekitzen du diskoko lehenengo kantua. Haren ingurunea poliki-poliki hazten doa; zaratak, sinteak… «Gure datuak eta bizitza enpresei eman dizkiegu…», errezitatu/kantatzen du ahotsak. Ongi etorri Irazoki jaunaren diskorik apokaliptikoenera. Kantuak, erritmo ertain hipnotikoari eutsiz, gora egiten du, noiz iritsiko den ez dakizun klimax baten bila bezala. Baxu eta bateria matxakoiek gidatzen dute, erritmo sinkopatu eta hautsiekin, eta aurrera egiten du etengabe. Baina, ez dago leherketarik. Buklean jarraitzen du gitarrak, baita zaratek ere. Eta gora bezala, kantuak behera egingo du bukaeraren bila. Agertu bezala desagertuko dira bestelako elementuak, perkusio elektronikoak bakarrik lagunduko du ahotsa… «Gure datuak eta bizitza gailuei eman dizkiegu», esan du ahotsak amaitzeko. Tartean ia bost minutu igaro dira.

Indarrean hasten da “Etorkizuneko nostalgia”, diskoko bigarrena. Baina eskema berbera da, elektrikoago nahi bada, baina erritmo hautsiak agintzen du, aurrekoa baino melodikoagoa gertatu arren. Gitarrak aurrekoan ez zeukan protagonismoa hartuko du, baina nahiko modu inpresionistan, melodia indartu beharrean, base erritmikoarekin elkar hartuta. Bukaeran pixka bat irekiko da kantua, baina hori izango da melodiari egiten zaion salbuespen bakarra. Ez dago leherketa elektrikorik, ez dago burrunbarik, ez dago garrasirik. Kantuek tren baten moduan egiten dute, behin abiatuta, ez dira gelditzen hurrengo geltokira iritsi arte.

Dinamika bera errepikatuko da beste zazpi kantuetan. Baina ez modu berean. Adibidez, melodiak presentzia gehiago dauka “Gizaki dependentea”-n, ia lelo moduko bat ere badagoela esan daiteke. Ageriago geratzen da “Jackiek dio”-n, non plazerez dastatu daitekeen Irazokiren kantaera pertsonala. Kantu ederra, inondik inora. Gitarreroagoak dira “Oro”, “Ikusezina” eta “Sikarioa” afterrean; rockeroagoak, modu sinplean deskribatzeko. “Egia eta gezurra”-n eta “Polibiolentzia”-n, kantatu baino errezitatu egiten du Irazokik, mitin baten moduan, erritmo kutxak eta giro zanpatzaileak bultzatuta.

Noski, Irazoki jaunak eta lagunek ez dituzte errazkeriak maite, koherenteak dira, eta guk estimatzen diegu eragiten diguten ahalegina, badakigulako hasierako itxitasunaren ondoren, zabaldu egingo direla kantuak, eta musikariek utziko digutela haien munduan sartzen. Krautrockak, Canterburyko soinuak, King Crimsonek eta rock indieak kantoi berean topo egin dutela ematen du, eta aipagarria da punkak lotsagabekeriaz eraitsitako molde horiek zer-nolako oihartzuna lortzen ari diren punkien seme-alaben eta biloben artean. Bejondeiela.

Badira oso nabarmen agertzen diren diskoak, kaleratu bezain laster, bateko eta besteko aipamenak jaso eta jende askoren ahotan izaten direnak. Badira, ordea, hauekin batera, oin puntetan bezala igarotzen diren lanak, entzule, aditu, zale gehienentzat oharkabean igarotzen direnak. Bigarren horietakoa da SarraBete Gasteizko hirukotearen lehenengo diskoa. Badira hilabete batzuk argitaratu zutena (2020ko amaieran), beraz, balio beza sarrera txiki honek aipamen honen atzerapena zuritzeko.

Lehenik eta behin, aipatu behar, izenak argi agertzen duen moduan, zarrabetea dela disko honetako protagonista nagusia. Bi arrazoirengatik da hori pozgarria: ohikoan hain gutxi agertzen zaigun musika tresnari hain leku nabarmena emateagatik, eta era berean, azaltzeagatik zein dohain dituen, normalean, beste musika tresnekin (trikia, alboka, gaita) lotzen dugun errepertorio tradizionala gauzatzeko garaian. Baina, baita ere sortzailearen asmo berritzaile eta garaikideak gauzatzeko garaian. Diskoa irekitzen duen “Ezpata dantza bat” entzunda laster jabetuko da horretaz entzulea. Ez du disko honek naftalinarik transmititzen.

Egia da, horixe izan da beti, herri musikariaren jokalekua markatzen duten bi puntu kardinalak; tradiziotik jasotakoaren interpretazio zuzena, eta musikariari, bere garaiarekin eta munduarekin dituen harremanek sortzen dioten ezinegon sortzailea. Ez al da hori, “Biraka” bals gozotik, “Hegaldian moduan / Huriondo” fandangotik, eta batik bat “Ktonikoak” indartsutik jasotzen duguna? Hirukote formatua, pieza instrumentalen nagusitasuna, maisutasun teknikoaren erabilera adimentsua… Denak adierazten du folk garaikide diskoa dela hau. “Betazalak”, beste bals gozo batek, kolore gehiago erakutsiko ditu, bouzuki, harpa eta neska ahots hurbila. Fandango bihurri bat, arin-arinaren berrikusketa (apur bat Kepa Junkeraren tankerakoa), eta Mauriziaren oihartzunekin amaitzen den ezpata dantza bat. Honelaxe amaitzen da diskoa.

Kantuz kantu begiratuta, nabarmena da musikariek, euskal herri musikaren erreferente ezagunekin jokatzen dutela, baina, era berean, oso presente dituztela Europako folk berritzailearen irakaspenak, batik bat Eskandinaviako folk taldeenak (ausardiaz lepo idatzi dut hau). Alde horretatik, pozgarria da oso Pablo Bravok, Gorka Buenok eta Leire Etxezarretak hiruko formatua aukeratzea, horrek sendotasun handia gehitzen diolako horrelako proposamen musikal bati, haien arteko interakzioa bizitu egiten duelako, eta entzuleari bidea alferrikako distrakzioetatik garbitzen diolako. Gozatzeko moduko diskoa.

Oihartzun baten moduan dator kantua, imajina dezakezu paisaia lanbrotsu bat, eta urrutiko ahots bat, imajina ditzakezu zuhaitzen itzalak elkar besarkatzen, eta erreka bat, geldo, paisaiatik urrutiratu nahian. Eta horretan ari zarela, oihartzunak beste oihartzun bat esnatuko du, eta honek beste bat, eta gero beste bat, geruzak pilatuz paisaia kantu, eta kantua disko bilakatu arte. Sarrera moduko honek, jakina, ez du erakusten (bere eskasean) Verde Pratoren lehenengo disko honi darion magia moduko hori, baina balio beza azpimarratzeko kantu sortak, hasieratik, transmititzen duen giro enigmatikoa, kantuak aurrera joan ahala hazi baino egiten ez dena.

Kontakizun baten moduan antolatua dago Ana Arsuagaren bakarkako lan hau, baina istorioa ez da modu linealean kontatzen. Puzzle baten moduan antolatua dago, eta deskubritu, osatu, eraiki egin beharko duzu protagonisten ahots eta bertsio ezberdinak entzunez. Estimatzen da, entzule gisara, luzatutako erronka. Amaren bertsioa ezagutuko dugu, mutilarena, neskarena, aitarena, anaiena… Bidaia baten istorioa da, baina bidaia hori ere plano ezberdinetan gertatzen dela esan daiteke.

Hori guztia azaltzeko, berriz, oso elementu gutxi erabili ditu, eta horrek are gehiago indartzen du diskoaren zutabe nagusia den Ana Arsuagaren ahotsa. Aipagarria da zein trebeziarekin josi dituen herri tradizioaren iturritik edaten duten melodia ia-ia gardenak, eta 80ko hamarkadako after-punk atmosferikoenetik hartuta diruditen instrumentazio, moldaketa eta sonoritateak. Ahotsa, teklatuak, erritmo kutxa, kasik primitiboak, eta txistua, eskuak… Ba al dago esaterik hau musika deskriptiboa dela? Azalean sinplea, ia monotonoa dirudiena, baina bere baitan zertzelada, ukitu, kolore, sentsazio sare batekin ehundutakoa?

Uste dut Verde Pratoren disko honetako bi kantutan islatzen direla hobekien orain arte aipatutako ezaugarriak. “Lagunen kanta”-k ongi ordezkatzen du alderik «sofistikatuena», perkusio elektronikoak lehenengo lerroan, teklatuen letania minimalista eta kantariaren ahots jostalaria, sakontasunean ehunka metro eduki ditzakeen pentagrama batean. “Haurraren kanta”-k, berriz, etxeko logelan grabatutako bertsoa dirudi, biluzia, gardena, iradokitzailea… Nolako indarra hartzen duen ahotsak horrela. Bi erpin horien artean koka daitezke lan honetako kantu guztiak. Ahots propioa du Ana Arsuagak, eta lotsarik gabe erakusten du, eta oso eskertzekoa da, baita ere esperimentazioa eta herri-musika horrelako ausardia eta gustu onarekin uztartzea. Tuxedomoon eta Laboa, zergatik ez?

Zaila da halako tenplea duten diskoak topatzea gurean. Horixe erantzungo nioke norbaitek Antton Valverderen disko berriaren gainean galdetuko balit. Zer den tenplea? Hortxe dago koska. Kantu bilduma honi darion heldutasuna, nortasuna edo gardentasuna aipa daitezke. Esan daiteke, 14 urtez diskorik argitaratu gabe egon ondoren, lan berria kaleratzeko sortzaileak behar duen kemena ere badela tenplearen adibidea. Kantu hauei darien edertasun sotila gehitu daiteke zerrendara, makillaje askorik behar ez duena, elementu gutxiren erabilera inspiratuarekin eraikitakoa eta erreferentzia klasikoz josia. Zer da bestela tenplea? Sortzaileak modetatik, korronte orokorretatik, artifizioetatik ihes egiteko erakusten duen egoskorkeria osasuntsua? Egin proba, jarri diskoa, itxi begiak, ea zein garaitan kokatzen duzun zeure burua, ezetz ados jarri! Hain izan daiteke atenporala kantu sorta hau, halako nortasuna du… Ez da esprintean aritzekoa Valverde jauna, bide luzeko kontuak maite dituela dirudi, agian horregatik kaleratu ditu hain disko gutxi, 50 urteko ibilbide musikala bete arren.

Ez Dok Amairuren garaietatik hona, gehienbat, bakarka zein beste egileekin batera garatutako disko kontzeptual jakinei lotuta egon da haren izena. Esan daiteke, ordea, guztietan nabarmendu direla bere musikaren lau zutabe nagusiak; joskera kultuekiko zaletasuna (musika klasikoa…), herri musikarekiko maitasuna, 1060ko chanson frantziarrarekiko miresmena eta poesiarekiko atxikimendua. Elementu horien guztien emaitza da Valverderen kantugintza, eta oso nabarmen agertzen dira guztiak, baita ere, Gaua. Ausentziaren itzala diskoan (Elkar).

“Sei silabako gauak” kantuak irekitzen du lana, eta alderik klasikoena sumatuko duzu. Diskoa ixten duen “Presentzia” lirikoak, berriz, Valverderik chansonzaleenaren berri emango dizu melodia inspiratu eta lelo ia poperoarekin (egin proba mentala, kendu biolina, txeloa eta pianoa, eta, haien ordez, jarri gitarra, baxua eta bateria). Bidean, berriz, Lauaxetarekin topo egingo duzu Salbatore Mitxelenaren “Gorputz dago gudaria” poemaren bidez, eta Zuberoako buhameek sartu irten bat egingo dute diskoan “Buhamejaunaren pheredikia”-ren bidez. Tartean, piano eta soka moldaketa eraginkorrak, existentzialismo ukituak, epikotasunaren eta gozotasunaren mugetan dabiltzan melodiak, eta, noski, Valverderen ahots zuzena, hurbila eta jakintsua. Horixe izan daiteke disko honen edukiaren laburpen bat. Valverderen poliedro musikalaren adibide bikaina, edadean aurrera joanda ere sortzaile senari bikain heltzen dion artistaren lekukotza.

Abizenak bakarrik izendatzen du Rafa Ruedaren disko berria, zamaz, mamia ez denaz, adabakiz libratua bezala. Ez dela seinale txarra, pentsatu nuen kantu-bilduma lehen aldiz bozgorailuetan askatu baino istant bat lehenago. Gogoan dut lehenengo entzuketa horrek epel utzi ninduela, Rueda jaunaren kantuak egiteko era preziosista, haren edozein diskotan topa daitekeena, apalduta balego bezala; abiadura erdian, indar neurtuaz egindako ekoizpenak galgatuta bezala. Hurrengo egunean, bigarren aldiz entzutea deliberatu nuen, ordea, eta ez naiz damutzen, aitortzen baitut erabat harrapatua naukala kantu bilduma biluztu eta ziurrenik egilearen intimistena den honek. Orduz geroztik, hamaika aldiz entzunda ere, ageriko soiltasun eta apaltasun horretan ukitu, zapore, kolore, aztarna berriak topatzen baitizkiot, eta dagoeneko ezin zenbatu, bi eskuekin, egindako entzuketak. Zer gehiago eska diezaiokezu pop disko bati?

Intimismo epikoa? Xehetasunen melodia? Ez dakit, zertan saiatu definitzen mungiarraren kantuak eraikitzeko duen trebezia, orain arteko disko guztietan agertu dena, baina ez agian azken honetan adinako argitasunarekin, biluztasunarekin. Rueda faktoriako zigilua du diskoa irekitzen duen “Ihes puntua”-k, gozo-gozo kantatua, baita hurrengo “Foto zaharrak”-ek ere. Biak gitarra arpegio batekin hasten dira, poliki-poliki hazten den elektronika geruza ez nabarmenegiak bultzatuta. “Hokusairen olatua”-k areagotu egiten ditu, aurreko bietan susmatutako pop elektronikoarekiko ziaboga (Blue Nile estiloan, hori poza). Eta hori gutxi balitz, vocoderrak moldatzen du kantariaren ahotsa hurrengo kantuan: “Zahartzeko modurik onena”. Ados, bale, elektronikak eta musika akustikoak primeran egin dezakete bat, nahiz eta bide hori gehiegitan ez den jorratu gurean; finezia, sena eta kantu onak baino ez dira behar.

Kantuak aurrera joan ahala, konturatuko zara disko honen hanka bat Ruedaren konposizioak, kantak, ahotsak badira, bestea Jon Agirrezabalagaren marrazki, giro, ukitu elektronikoak direla. Nabarmen, berriro, “Neguko langileak” eta “Bide erdian” kantuetan, azken hori delarik pop aldera gehien egiten duena, lelo argitsu eta kutsakorra barne. Baina kantu bat aukeratzen uzten badidazue, “Leun bazatoz” aukeratuko nuke, hori melodia puska! Bitan saiatu behar izan dut besoa altxatu eta txiskeroa pizteko gogoa apaldu ahal izateko; balada puska. Erritmikoki bihurriena den “Zerua bakarrik da” kantuak ixten du diskoa, eta kito, akabo… laburra egin zait, jar dezadan berriro. Gozo-gozo kantaidazu berriro, Rueda jauna.

Sarrera solemnea du Bat edo hiru honek, piano baten kolpeek eta deiadar bat; «doinurik gabeko hotsez», dio kantariak, eta, kasu eginez bezala, melodia ez da kantu erdialdera arte esnatuko. Enigmatikoa da sarrera, ez dago dudarik, baina beti dute horretatik asko Amoranteren kantuek, baita herri-musikaren eta kulturaren etengabeko erreferentziekin jolasten duenean, edo musika garaikidearen aldera begiratu eta mamira jotzen duenean, edergarri ia denak alde batera utzita, edo konplexurik gabe edozein europar hiriburuko bazter auzoetako fonotekatatik ateratako joskerekin jolasten duenean, eta, nola ez, ezerezetik melodia ia hauskorrak sortzen dituenean.

Aipatu guztien adibideak topa daitezke hurrengoan, “Behin batian” kantuan, Bilintxen klasikoa bortxaketa saiakera baten kronika bihurtzen duenean. Narratzaile bikaina da musikaria, gehiegikeriarik gabe, zuzen eta zorrotz osatzen baitu kontakizuna, bai musikalki eta baita hitzei dagokienez ere. Maisua da Amorante dramatismoa kudeatzen; entzuleari uzten dio istorioa eraikitzen. Zer esanik ez, neskato baten salmentaren berri ematen duen “Juliana” kantuan. Gordin kantatzen du, edo kontatzen, gitarra soil baten laguntzaz eta berriro ere XIX. mendeko Donostiaren erreferentziekin, nahiz eta hitzak Uxue Alberdirenak izan.

Ausardia behar da, berriz, Artzeren “Ama hil zaigu” erreferentzialaren bertsioa egiteko, hitzak kontuan hartuta, eta bekatu mortala, Mikel Laboak jarritako musika alde batera utzita. Bikaina da, ordea, vocoderraz eta erritmo astunez jantzitako emaitza. Hartutako arriskuak sortzailearen tamaina adierazten du, eta Amorante, Laboa bezala bere garaian, prest dago bide errazetik aldentzeko. Aipagarria da, gainera, hurrengoak, “Frank” kantuak, melodikoki etengabe Laboa ekartzea gogora. Ziurrenik hauxe izango da diskoko melodiarik bihurriena, lelo izan nahi ez duen «bertan gorde, negarrak gorde» argitsu horrekin. Instrumentala da “John Cazale”, eta disko osoan une azpimarragarrietan agertu den tronpetak hartzen du nolabaiteko protagonismoa. Ez dakit pianoa ote den, tronpeta erdi ito hori, baina lirikoa da, oso, pieza hau. Baita azkena ere, “Hezurgabeak”. Ipuin gisara azaldutako istorio mingarritzat jo daiteke folk kantu eder batena izan zitekeen melodiaren oihartzunetan doana.

Diskoa garrasi batekin hasi eta xuxurla batekin bukatzen da, eta bien bitartean musikariaren nortasun jostalariaren berri ematen digu. Zazpi kantu dira, eta hari bakarrak lotzen ditu, lan trinkoa eta sendoa osatuz: Amorantek elementu ezagunak, ia arruntak, konbinatzean magia egiteko duen gaitasuna. Bai, musikariaren konbentzimendua da disko honen ekarpen nagusia.

Diskoak ere irakur daitezke, ez da zalantzarik. Ez al duzu sekula probatu eskuratu berri duzun kantu bildumaren lehenengo entzunaldia hitzen liburuxkaren laguntzaz egiteko plazera? Ez da nahitaezkoa, are gehiago, ene lagun musikazaleenetako batzuentzat traizio latza litzateke hori. Beraz, zuk ikusi. Baina aholku baliagarria nahi baduzu, lehen aldian bederen, entzun ezazu horrela Pettiren disko berria. Eseri sofan, luzatu hankak eta play ematearekin batera zabaldu Manipulazio estrategiak honen tripetan topatuko duzun liburuxka. Ikusiko duzu, inoizko udaberririk arraroenaren ondoren, zein ezagun, zein familiar, zein hurbileko agertzen zaizkizun abesti hauetatik erauzten diren manipulazio ale horiek.

Kasualitatea al da disko honen kaleratze aurretik programatuak bat egitea larrialdi egoerarekin eta haren ondoriozko itxialdiarekin? Kasualitatea izan daiteke, agian, edo praktika eta teoria uztartzeko modu bizarroa. Baina artistak bere garaian ongi kokatua egon behar duela uste baduzu, edo haren lana dela dagokion munduari begiratzea, eta hartaz hitz egitea, horrela bada, zaila gertatuko zaizu hain lan esanguratsurik topatzea. Noam Chomskyren hamar manipulazio estrategien adibideak nahi badituzu, oroitu zer gertatu den martxoaren hasieratik hona.

Ez nuke adierazi nahi, ordea, disko honen balore bakarra hori denik, badu beste alde aipagarri asko. Lehenengoa, Pettik tempo sosegatuetan erakusten duen trebezia. Ez da berria, badu beratarrak gaitasuna horretarako. Behin baino gehiagotan erakutsi du; ahotsa zeta edo berun, melodiak lasai edo bihurri, folk edo punk-rock… Baina haren disko gutxitan topatuko duzu hain Petti gozo, pausatu eta melodikoa, eta, era berean, hain Petti mamitsu eta argia. Horretan, jakina, Harkaitz Canoren lana aipatu behar, ez baitzen batere mandatu erraza Berakoak egindakoa. Baina, noski, ez dira airean harrapatzen diren kantuak, lelo itsaskorrak badiren arren. Alde horretatik, ohikoan baino arreta gehiago eskatuko dio azaletik harantzago egin nahi duen entzuleari, bederen. Baina merezi du.

Musikalki esan daiteke 2016ko Hotzikarak diskoarekin erakutsitako heldutasunaren hurrengo urratsa dela disko hau. Enbor horretatik datorren ezpala dela, nahiz eta oraingo honetan Etxeko Uztak-en aldarterik diskretu eta tenplatuena erakutsi. Taldea? Bikain, beti bezala. Dena dela, ez galdu esperantza, “Nola” kantuan piztiak hortxe dagoela erakusten du, disko amaieran, hori bai. Bukatzeko, diskoa dastatzeko gogoa piztu bazaizu, gogoratu, ez lotsatu eta hartu kantuen hitzak lehen aldiz entzuten duzunean.