‘Dena ongi dabil’ (Zarama, 1987). Azalaren egilea: Roberto Moso.

Errepikatzen diren zeinuak batera ikustea gustuko dut.

ZA! RA!

Gustuko dut, masa astun bat bilakatzen delako. Zamari garrantzia eman. Muinak beti gogorrak.

Hau ez da gauza bera errepikatzen den kasua. Errepikatzen dena pilatzearen keinua da. Zeinuan forma semantikoak errekonozitzeko gai gara, eta keinuan forma soilik. Beti izango da kontuan mugimendua.

Kolorea eta marrazkiaren galdekizunak, ez dira deus isildu.

Super heroien komikitik gertu dagoen intentsitatea ageri da. Zamaren indarrez, gauza bakoitza bere lekuan dago jarrita, zentzuz egina da. Zentzu plastikoaz. Potentziaz. Leihoa irekiz sartu da tximista. Eta tarte gorriek erakartzen naute, kolore laua objektu eta  haragi egiten da. Hori da esaten dudana.

RA! MA!

Honek Sisifok ez bezala, zama bularrean darama, eta ez bizkarrean. Estropezu eginez gero nahiago du aurrera jauzi. Muturrez, aurpegiarekin lurra zanpatu, baina atzera eroriz gero, pisu guztia bularraren gainean eroriko zitzaion eta lurrean geldituko zen, zomorro gisa, hankaz gora eta besoak astinduz. Gizajoa!

MA! ZA! Dena ongi dabil.

Konposizio landua da. Mondrianek bezala, ingerada bertikalak, eguzkiaren izpiak lurraren kontra; eta horizontalak, lurraren banaketa zeruarekiko. Hauen intersekzioan, inguru-lerroa marraztuko da eta azalera gaindituko da. Eskala erlazioak sistema konplexuagoa eratzen du, non distantziak, laukizuzenak eta koloreak, konposizioa ahalegintzen dute eta denbora agertzen uzten duten.

Amorante (2016). Azalaren egileak: Alaitz Alberdi eta Joseba Agirrezabalaga.

Bihotz bat, eskumuturra bezalakoa da, konkretua, estua, zanpatua, tenkatua, eta aldi berean esku ireki bat bezalakoa, elastikoa, dinamikoa, zabala eta nabaria. Bi mugimendu, bi hots. Eskuak erabiliz eginiko marretan, bihotzaren arrastoa dago, taupaden mugimenduaren bitartez, zainetatik pasatzen den odola, marrazkira bultzatzen delako. Bihotzaren trazaketa.

Alhambrari (gotorleku gorriari) abestu izan zaizkion abesti guztiek bere amorante bihurtzen gaituzte. Lurrean belaunikatuta goiari begira abesten diren kantuak. Hemen prekarietatea, forma ematen duen potentzia da. Latza, mamitsua, ausarta izango da bihar edo etzi, gaur aldiz, mantso sukaldatzen ari da, ez dago gezurretarako tokirik. Geruzak kendu. Utikan! Itsasperatutako ekintza simpleenak burbuilatzen azaleratu daitezen.

Amorante, Amor ante, amante, A Morente.

Nire Bihotzak lau hanka dauzka. Bi lurzorura eusten nautenak, eta beste bi buruan zerura iristeko. Bi esku ortzia eta lurra elkartzeko. Amorantea izan ezik, “Amodioa”, “Amodioaren aurrekoa”, “Morenteren maitalea” naiz, honela jaio nintzelarik, kantu biluzi gisa, bi esku hauekin bilduko zaitut nik. Eginez edo deseginez, baina beti eraikitzen, beti eraikitzen, beti eraikitzen, beti eraikitzen… Eta Dorre batean gordetakoak, Oroimenaren fruitu bilakatuko dira noizbait, baina denboraren makinak ezin gaitu lehenaldira eraman, beraz, ez ditugu inoiz pausoak atzera ematen. Bihotz baten hildako taupadak entzungo genituzke bestela.

Amorante hitza irudi bilakatu da. Formari hitza eman, hitzari forma eman bitartez. Gorputz bat eman. Lengoaiari dagokionez, gorputza zeinua da, hemen gaude eta hori zaindu behar da.

‘Etorkizuna’ (Hemenik At!, 2001)

Herriko festetan entzuten genuen “bakalaoa” noizbait. Autotxokeetan entzundako lehenengo abesti elektronikoak, dantza egin Garnierreko iragarki batean jendeak egiten duen antzera. Lehengusu zaharrenak, Art-ek, ile pintxoa eta txinatar hizki bat lepoan tatuatuta zituen. Txitxarro lehertu baino urtebete lehenago joaten zen eta urtebete geroago Etorkizuna izenburuarekin Hemendik At! euskaldance taldeak egin zuen azken diskoaren azala, dena paradoxa bat.

Fluorra                   Gomina                Bekaineko piercing-a                Herensugea

Bakalaoa               Motors-ak           Rallyak                                          Ate baten etorkizuna.

Orainaren musika.

Garaian garaikoa.

Nerabezaroan erretzen genuen energia guztia airean gelditu ez zedin borrokatzen genuen. Baina ahalegin guztiak alferrikakoak ziren. Dantzatzen, etorkizunean bertan geundela uste genuelako, eta nola eraiki gerokoa, orainean ez bada…? Bizia dagoen espazio bakarra da dagoeneko. Orainaren espaziotik ezin duzu ihes egin, batek ezin du bere burua etorkizunean galdu orainaldiari lotuta dagoelako, pentsamenduaren ahaleginak horretaz ohartzeko oztopo izan arren.

Energia guztia aldakatan ipinia. Atearen alde batetik bestera pasatzeko behar duzuna. Sartu eta ateratzeak zentzua izan zezakeen, bada, kanporako norabidea hartuko bagenu. Baina zaila da jakitea barneratzen edo kanporatzen ari garen, sabairik ez duen ate bat zeharkatzean.

Orainaldian, espazioa daukazu, presentzia, denbora eta etorkizuna.

‘Ni ez naiz Xabier Montoia’ (Xabier Montoia, 2002). Azalaren egilea: Baxi Ubeda

Izenak irudia ezeztatzen duenean.

Testuak irudian azaltzen dena baieztatzen duenean.

Esateak edo ez esateak, egitearekin zerikusia dauka.

Egitean, bizitzaren alde baieztakorrean gaude. Garenak egitea, guk geu bizi eta ez besteak gu biziaraztea.

“Ni ez naiz Xabier Montoia” esaldiak, irudia ezeztatzen duen bitartean, nortasun baieztakorra darama intrinseko; esan bezala, egitearen eremuan kokatzen delako. Eraikitzen duen esaldia delako, teknika sustraktiboaren bitartez. Ni ez naiz… baina bazara, esaldian zintzilik aurkitzen da. Ceci n’est pas une pipe, Magritteren esaldi hau eraikitzen den eran (arau formal batzuei jarraitzen dien arren) irudiak eta esaldiak, hondoak eta figurak, elkar (soilik elkar) aurkituko dute euren izana. Biak nahastu egiten dira. Irudia eta esaldia parekatuta daude, errepresentazio maila berean. Beraz, burua eta gorputza ez izan arren, Burua/Gorputza garela baieztatzen da hemen. Ez dago distantzia fisikorik irudiaren eta testuaren artean. Biluztu eta ireki egiten dira.

Katakrak, zaldi baten brastakoaren modukoa izan da niretzat esaldiaz ohartzea. Esaldia deuseztatzen ari al da esaldia bera, Xabier Montoia ez dela?

Aurpegira begiratu behar diozu halabeharrez, eta halabeharrez, hark zuri. Aurpegi ederra. Polo beltza, hondo zuria, aurpegi zuria. Kolore amalgama errendimendu osoan. Frontala den horri aurre egin behar diozu. Ezin duzu ihes egin hortik. Ni ez naiz Xabier Montoia! Nor haiz bada? Eta atzeko aldean bizkarra ematen digu. Ukatua zaigu jakitea. Bera hura ez dela badakigu. Izenak ez du egiten izana.

Eta berriz irudian gaude. Bete–betean. Tipo honek ez dizkit begiak kentzen gainetik. Nik ere ez dizkiodala kenduko zin egin diot neure buruari. Hortxe gelditu gara bata besteari begira. Parez-parekoa errepresentazio motibo gisa. Fotomatoi batean ateratako bi argazkietatik bat.

Gora Japonen lehen diskoaren azala (Bidehuts, 2008).

Eguzkiak dir-dir egiten du itsasoaren horizonteko marran. Gure aurrean oreka iraunkorra; hauskor ezina. Teknikaren bitartez eraikitzen da materia. Teknika ona edo txarra izateak ez du axola. Benetako erabakiak beste batzuk dira. Kolore primarioak. Urdina horia gorria, ez da gehiago behar, bilduma hasteko.

Koloreak forma ematen du. Horiaz, gorriaz, zuriaz, urdinaz ohartzen gara, beste koloreekin dauzkan erlazioengatik. Pil-pilean dagoen irudia. Hondoa hiru zatitan geratzen da horizontalki banatuta, baina tentuz begiratu ezean, kopuru ezberdinak azalduko dira. Bakoitzak nahi dituen elkarketak egiten ditu, alegia…

Marrak.

Indarrak marren eta lerroen botere hipnotikoan dauka izana. Hauek euren ibilbidea aldatuz gero, euskarria ere aldatuko litzateke. Osotasuna atalen erlazioengatik ematen da. Marrak; pertzepzioaren frakzio bat, espazio eta denboraren banaketa horizontala. Frank Stellak hatz lodiari gora egingo zion.

Goitik beherakoek ez daukate tokirik. Hutsuneak ezker eskuin. Eta hutsuneak ez baleude, ezker eskuin, eskuin ezker, hala ere.

Berriz ere, eguzkiak dir-dir egiten du itsasoaren horizonteko marran. Eklektikoa, abiadura handian ikusitako ilunabarreko paisaia. Irudi honek, erdigunean kokatzen gaitu. Ikuskatzeko leku egokienean egongo bagina, eta memento aproposean begiak ireki izan bagenitu.

Zerua lurrera erori da, eta zelaiak gure buruen gainean zintzilikaturik daude. Osakan, itsas bidaia batean, ongi etorriaren zortzigarren koktela, bermudak eta hanka-hutsik. Irabazi dituzun kilo horiek, gainetik kendu beharko dituzu bueltan. Xurgatu egiten dituzu azken ttanttak, eta zorabiaturik paisaia honetara begiratzen duzu, eta horia zure aurpegian islatzen da. Bestelako koloreak, beste egun baterako utzi beharko dituzu.

‘Hiru’ (Mursego, 2013). Azalaren egilea: Ramon M. Zabalegi

Nor dira haiek?

Nor dira haiek?

Nor dira haiek?

Hain delikatuak, hain xamurrak. Eguneko argiak mindu egiten ditu. Buruz behera, hankaz gora, hain xamurrak, hain delikatuak. Gauaren ertz zorrotzean bizi dira. Iluntasunaren eta argitasunaren esanahia aldatzen da eta gauaren izaera distiratsuan nahasten dira. Heriotza eta arimaren aldean. Bihotzaren taupadak mantso doazen heinean euren gorputza ero-bero.

Badago beste kreatura bat hauen artean. Honek kantuak oparitzen zizkien arbasoei aintzinan. Hain ederrak ziren, gaueko hegalariek biziki dantzatzen zutela haien inguruan. Hura, saguzarra izan ez arren, saguzartutako kreatura bat zen, gizaki eta gauenararen artean jaiotako izaki emakumea. Hibernatzen zuenean, kantuak ametsetan asmatzen zituen, lo garaia amaitzen zenean bere espeziekoak amets gaiztoetatik esnatzeko. Eta honela bizi izan da orain arte. La mujer murciélago.

Hain delikatuak, hain xamurrak. Orain gaueko hegazti hauek ez dakite nortzuk izan ziren euren arbasoak, guk ere ez dakigu, baina garai hartako oroimenak dituztenez, erdi banpiro eta saguzarren artean hazitako kreatura hori, txaman erreginatzat daukate. Saguzarrek gurtu egiten dute, noizbait amets gaiztoetatik esnatuko dituelakoan.

Jacques Lacanek argira ekarri ezin diren kontzeptuei saguzar galdekizunak deitzen zien. Argira ekarri ezin. Bere benetako jarduna ilunean egon beharko litzatekeelako. Euren argia gure gaua. Gauaren magia dirdaitsuan izaten dira, hilko lirateke bestela eguneko eguzkiak erreta. Ilunabarreko ilargitearen babesean begiak irekitzen hasiko dira. Saia gaitezen haien tokira hurbiltzen, argia eman diezaguten.

Aupa saguzarrak!

‘Untitled’ (Oier Iruretagoiena, 2010). Azalaren egilea: Estanis Comella

Izenbururik gabe, izena buruan jarri gabe, koroa jartzen du, biribildu ezin daitekeen koroa. Garuna zulo zurian sartuta geratzen delarik. Saturnoren eraztuna zeure buruan, grabitateak eusten du, astun eta pisutsu. Indar zentripetua. Orduan, irudiak (marrazkiak) paperera itzuli nahi du berriz, eta poliki-poliki bertan pausatzen da, burutik eskura, eta hortik orrira. Ahotsaren tarteak, gorputzaren bitartez marrazten dira.

Kea botatzen duen zirkunferentzia batean aurkezten zaigu borobila ez den hori. Zirkunferentziaren izana; ingerada medio. Biribilduko duena, begien parean dagoen edo paperaren azpian aurkitzen ote den zerbaiti keinu egiten darabilenaren kezka. Zirkunferentzia, zirkulua, edo bien arteko sinergia.

Honen ondoren, pentsatu ikusten ari naizena zirkunferentzia bat den edo saiakera horretan sortu den irudia. Zuntz organikoak dituen zirkunferentzia baten saiakera. Erle batek biribiltzen duen eztiorrazea irekitzen saiatzen da, nahiz eta bere baitan ixten darabilen forma izan. Kea eta edukia formaren barruan. Forma edukiaren kanpoan. Arkatzaren bitartez, norabide aldaketak. Hautatuak izan ez diren bide zaharren arrastoak ageri eta behatz lodi eta erakuslearekin hartu ditzakegu haien errautsak.

Marraren barruko azalera objektu bilakatzen da. Atzo egina izan bazen ere, orainaldi honetan, elementu hau egiten eta egiten dagoela ikuskatu daiteke. Bere burua eginez. Finitua ez dago inoiz gure esku. Ce gamin, là filmean (Horko mutiko hori; Renaud Victor, Fernand Deligny), funtsezko trazaketa baten eguneraketak jorratzen dira, keinu bat (idazkera edo marrazketa) intentziorik gabe egina, inongo errepresentazio nahimenik gabe, ez terapeutikorik, ezta pedagogikorik ere; baizik eta, beti besteekin erlazioan jartzeko borondatearekin, haiek ezer ez direla esaten ari dirudien arren.

Delignyk idatzita utzi zituen poemen artean, biraka eta biraka zebilen mutiko bat ageri zen. “Bere buruaren inguruan etengabe bueltak ematen, hori da (gure) lengoaiak esatera behartzen gaituena: berak bere buruaren inguruan bira egiten du, baina bere buruaren inguruan madarikatu hori egitean, hutsik, jabegabe egongo litzateke. Mutiko hori ezerren inguruan bira egiten du, ezerren gainean. Zeharo galduta”. Galdurik egon al liteke lengoaiarik ez duen mutiko bat? Hori da, berriz ere, lengoaiak esatera behartzen gaituena. “Bila ote dabil bada? Norbere burua bere buruaren bila ote dabil bada?”. Lengoaiarik gabe, xederik ez. Orduan, marratzen jarri da.

‘ATX!’ (Eten, 2015). Azalaren egilea: Jon Martin

Atx! monema, erreminta zorrotzen terminoen eremu semantikoan aurkitzen da. Moztu. Ebaki. Arrakala, zaplastekoa. Kasu, doministiku batek hausten duen isileko egoera; atx!, tarteko momentuan egongo litzateke, txistua indarrez bota aurretik, edo begiak itxi eta gure sudurra txingortu eta gero gertatzen den horretan. Dena botatzeke dagoen unean, dena usinaren barnean, kanporatzeko prest. Naturan ematen den kaosak berak ordenatzen ditu atx horren barruan ateratzeko dauden elementu guztiak, sakoneko eta estututako guztia kanporatu. Hala ere, ordenak batu egiten ditu osagaiak, eta hauen mugak bereizten dira ingeradan.

Atx! hitzaren soinuak, bere autonomia izan arren, bere baitan beste hainbat soinuren zurrunbiloa darama, pentsa, zer nolako soinua entzungo litzatekeen doministiku honetatik.

Gorputz atalak gorpuzten dituen azala da; lepo bat
garondo bat
uzki bat
bularrezur bat
kokots bat
gibel bat
bare bat
mingain bat
bihotz bat
eztarri bat
sudur bat
urdail bat
orpo bi
ukondo bi
biriki bi
tinpano bi
sudurzulo bi
galtzarbe bi
heste bi
betzulo bi
giltzurrun bi
oin-bular bi
hortzoi bi
kornea bi
belaun bi
lau letaginez osatuta. Estruktura kanpoan eta mugimendua barnean. Txakur bat mugimenduan dago, mugimenduan mugitzen, errefusatuta. Hala nola, guk, gizakiok, bitan egoteko aukera badaukagu. Higiduran eta egituran, perspektiba aldaketetan. Informatikoaren konplexuan, edota filosofoaren konplexuan, lehenengoan, gauzaren gainean; pantaila, pantaila eta gero agertzen da. Bigarrengoan, distantzian; urrutikoa, non kokatzen den ikusteko aukera. Non dira Atx txiki guztiak, Atx handiaren barnean? (altxor baten mapa dirudi). Ez dago mugitzerik estrukturarik gabe, bestetan, estrukturarik mugimendurik gabe, bietan dago, bietan gaude. Argirik ez, iluntasunik gabe, azaleko ATX!. Txuririk ez, atzealdeko beltzik gabe. Mintzen duen zaurian eta aterako den zarakarrean dago. Atx! Minaren oihuan. Maitatzearen erritmoan eta zure gorputzeko bi eskuek elkar heltzean. Kantu batzuen gorputza.