Onartu beharra daukat lehen aurrerapen singlea argitaratu zutenean kosta egin zitzaidala bigarren aldiz entzutea, eta badakit hau esanda ez naizela oso leku onean jartzen. Baina onartu beharra daukat baita ere, burugogorkeriaz, neure burua bigarren entzunaldi batera behartzean errazago irentsi nuela, eta entzuteko gogoa sortu zitzaidala konturatu nintzen, gero eta gusturago eta gehiago entzunez, ondorengo aurrerapen kantak zuzenean barneratu eta diskoaren zain-zain egoteraino. Eta bai, spoiler-rik nahi baduzue, izugarri gustatu zait lan osoa. Bihoakie, bada, oraindik diskoa entzun ez dutenei edo zertxobait entzun baina oraindik barrura sartu ez zaienei: entzun ezazue berriro, engantxatu egiten du eta.

Misterioz beterik hasi zen hirukote donostiarraren ibilbidea: izenik eman eta aurpegirik erakutsi gabe. Bati baino gehiagori Daft Punkek egiten duena gogoraraziko zion. Taldekideek aitortu dute, beste proiektu batzuetan aritutakoak izanik, euren identitatea ezkutuan mantentzea nahiago dutela, alderaketak ekidin eta balorazio osoa edukiaren gain jartzeko, norengandik datorren axola izan gabe, eta, era berean, horrek dakarren arriskuarekin. Izan ere, askotan edukia ulertzen laguntzen du eduki hori nork sortu duen jakiteak. Baina misterioa mantentzeak, haiek esan bezala, baditu bere alde onak ere. Ezagun edo ezezagun izanagatik ere, argi dago ikusmin handia sortu duen lana dela taldearen debut hau, eta, publikoaren artean izaten ari den harrera ikusita, badirudi jendearen espektatibak bete dituela.

Aspaldi joanak dira diskoteketako makina musika elektronikoarekin eta bakailaoarekin bakarrik lotzen ziren garaiak, eta oraindik ikasteko asko badugu ere, gero eta gehiago ari da errotzen, bere aldaera ezberdinetan, Euskal Herrian. Horren eragina nabaria da belaunaldi berrietako sorkuntzetan, eta Merina Grisen kasuan ere funtsezkoa dela esango nuke. Pop zakarra egiten dutela irakurri dut leku batean baino gehiagotan, eta guztiz ados egon arren, ezingo nintzateke gelditu hori elektronikarekin konbinatzen dutela esan gabe.

Ordu erdi eskas irauten duen zortzi abestitan banaturiko lanak badu zer konta; askok dauka lekua bertan, abesti ilun eta malenkoniatsuetatik hasi, eta salto eta dantzan jarriko gaituztenetaraino. Gure herriarekiko keinu bat edo beste ageri da, baina, batez ere, gaur egungo gizartean ageri zaizkigun arazo eta hausnarketak plazaratzen dizkigute hitzen bitartez, horiek ere, melodiak bezala, hamaika aldiz errepasatu eta landu dituztela erakutsiz.

Pop eta elektronika doinu ilun ugari biltzen ditu, dantzagarriak zenbaitetan, eta zakarrak askotan; kapa ezberdinez osatua eta ezin hobeki ekoiztua; eta hitzekin hausnarketarako bidea irekitzen duena: landua bezain freskoa da Zerua orain. Ez naiz gehiago luzatuko, hemen esandako guztiarekin, jada entzungailuan play botoia sakatzen egon beharko zenukete.

Hainbat taldetan ibili ondoren, bakarkako lehen lana argitaratu berri du Pantxix hazpandarrak: eHe (errare Humanum est). Oso bere egin ditu hainbat euskal idazleren hitzekin osatutako hamar abestiak, nahiz eta hainbat taldekideren laguntza izan duen lanari osotasuna ematen laguntzeko. Gitarraz, baxuaz eta ahotsaz gain, programaketak eta eskusoinua erabili dituzte tradizionala berritzailearekin uztartzeko, eta hainbat doinu desberdin nahasten dira diskoan. Abestiok badute rocketik, batzuetan baita bluesetik ere, baina oinarria kantagintzan, herri kantan daukate, hein batean hau ere transgresorea izan daitekeela erakutsiz, XXI. mendeko Euskal Kantagintza Berria izan zitekeenaren disko baten eredu.

Udaberriko uztaren parte izan dugu Raitxen estreinako diskoa, baina hilabete batzuk geroago bada ere, aipamena merezi duten horietakoa da. Bakarkako proiektuan baina lagunez inguratuta abenturatu zen Rakel Arenaza, eta, emaitza ikusita, argi esan daiteke ez dela alferrikako lana izan eurena, amankomuneko proiektua izatera iritsi baita, talde izaera sendoa agertuz. Elektronikaz, rockez eta folkez bustitako pop ilun eta intimista ekarri digute Abereek erantzungo balute lanean, berebiziko garrantzia duten hitzei musika jarriz sortua. Hipnotizatzen zaituzten kantak goxatzen eta sutzen zaituztenekin nahasten dira barreneraino iristen den sei abestiko disko honetan. Itxi begiak eta gozatu musikaz.

Ander Mujikak Biarritzen Low taldearen aurretik Anarirekin eman zuen kontzertuan konturatu nintzen sortu zituen atmosfera berezi horiek ezin zirela gaualdi bateko kontuan gelditu. Ordurako, baina, bazebilen gerora Testura izango zena sortzen. Bakarkako proiektura Felix eta Johannes Buff anaiak bildu ziren kapa —edota izenak dioen bezala testura— berri eta osagarriak gehituz. Emaitza: esperimentazioz beteriko zazpi abesti eder, leun batzuetan, urratu besteetan. Zuzenekoetan, testura ezberdinez eginiko bisualekin lagunduko ditu pieza hauek Maialen Belaustegik. Beste mundu batera eramango gaituen atmosfera berezi bat sortu dute kantuok, ia ordu erdiz ingurukoaz ahaztu eta musikaren testurez gozatzera garamatzana.

Duela bi urte Beyond There izeneko lan laburra argitaratu ondoren, lehen disko luzea dakarte oraingoan. Gregoire Orio arduratu da musikari irudia jartzeaz, azaleko zuri-beltzeko irudi lauso eta ilunean barruan aurkituko dugunaren isla ezin hobea eginez. Bera izan da abestien bideoklip bikoitza zuzendu duena ere, “Itzulera” eta “Hegan” abestiak maisuki azalduz ikus-entzunezko bakar batean. “Etxe herdoilduak” aurrerapen kantuarekin lan osoa entzuteko irrikaz utzi gintuzten, eta ez da gutxiagorako izan, Hegan izeneko lanak aho zabalik utzi baitu bat baino gehiago. Baionako laukoteak sorturiko zortzi abestietan iluntasuna da nagusi, doinu pisutsu eta motelak; baina, era berean, ahotsarekin gozatutako melodiek presentzia nabarmena dute, eta ezin hobeto moldatu ditu grabazioan Johannes Buffek.

Swans eta Neurosis taldeen ukitua dutela irakurri dut nonbait, eta ez zaie arrazoirik falta, baina are gehiago gustatu zait definizio hau: «Eguzki distiratsu bat ezkutatzen dagoen ozeano ilun batean, kontraste hori argitzen duen horizontea da Orbel». Distortsio luze eta ilunekin erraiak urratzen dizuten bitartean, ahots goxoak laztanduko bazintu bezala sentiarazten baitzaituzte 37 minututan. Hitzek ere badute gordintasunetik ugari: «Ispiluaren aitzinean begirada izozten zait. Zure baitan sartutako labana ahantzi dut jada. Eta orain biziko naiz zure begien islan, zure azken arnasan ireki ditut hegalak». Emeki-emeki hasi eta intentsitatea hartzen doaz abesti gehienak, askotan berriro leunki amaitzeko, baina, lehen segundotik, entzulea sitentizadore, baxu eta gitarrekin lorturiko atmosfera ilunetan barneratzea lortzen dute. Post-rocketik ere asko duen taldeak badaki nondik nora jo nahi duen, eta lana argitaratu dutenetik apenas bi aste pasatu direnean Euskal Herriko publiko asko konkistatu dute jada, baita frantziar estatukoa ere, zuzeneko agendak erakusten duen bezala.

Ez dakit zerk eraman dituen diskoa udazkenean sartu berritan argitaratzera, baina ezin kontentuago gaude zaleak, opor ondorengo sindromea arintzen baitizkigute ia konturatu ere egin gabe datozkigun horrelako altxor txikiek. Udazkeneko uztako delicatessen-a.

Niña Coyote eta Chico Tornado donostiarrak AitzStar izeneko disko berriarekin datoz bueltan, izenburuko hitz jokoarekin azalduz diskoa, haitz baten sendotasuna eta iluntasunean nabarmentzen den izarraren distira baitakarte beste behin ere hirugarren lan luze honetan, euren ohiko bide izan diren stoner eta 70eko hamarkadako rock klasikoaren zipriztin horietatik haratago joanez.

Mundu osoan biran ibili eta estatuko jaialdirik handienetan izugarrizko arrakasta izan ondoren (nahiz eta mediatikoki oraindik ez diren behar bezala aitortzen), Tarragonako Casamurada estudioetan grabatu dute hirugarren lana, Ricky Falkner eta Jordi Moraren laguntzaz. Bikotearen ohiko doinuen erakusle da diskoa, baina oraingo honetan antzematen da psikodelia —“Bai bye” abestian esaterako— eta iluntasun puntu bat ere —“Geroa” eta “Sinestesia” abestietan kasurako—. Horiek guztiak beste abesti argiago batzuekin nahasten dira, garaje soinuz beteta, horrelako anabasa bortitz bat sortuz, desertuko zurrunbilo bat balitz bezala. Sentsazio horrekin berarekin hasten da jada “Errautsak” lehen abestia, eta lan osoan errepikatuko da. “Jungle Tornado” kantu elektrikoan momentu gorenak azaltzen zaizkigu, soinu kapak gainjarriz eta atmosfera instrumental ilun bat sortuz. “Cabezacubo”-k eta “Geroa”-k Black Sabbath bezalako taldeak dakarzkigute gogora, eta “Neu eta zeu”-k eta “Backintown”-ek punk doinu psikotikoetara hurbiltzen gaituzte, ahots zoroz beterik.

Diskoan parte hartu dutenen artean dago, taldekideek deskribatu bezala, «hizkuntzaren mago bat den eta hitzekin riff-ak egiten dituen» Harkaitz Cano idazlea. “Azeri eta Herio” abestiaren hitzak sortu ditu, zapalgailu bat bezala datorren kanta zikin bezain zuzenean koru errepikakorrekin amaituz. Aipagarriak dira “F.U.A.”-n Zigor DZ-ren scratcheak eta Ricky Falknerren teklatuak ere. AitzStar-en denetariko doinu eta hitzak aurki baditzakegu ere, oro har, stonerra da abesti guztietan nagusi, aurreko diskoetan bezala, pisutsua baina energiaz betea, Euskal Herritik haratago daukaten arrakasta lortzera eraman dituena. Gainera, orain arteko lanetan abesti guztien hitzak idaztea zail egiten zitzaiela eta batzuk instrumental horregatik utzi zituztela esan izan badute ere, esan dute honako honetan garbi izan dutela lehen aldiz hitzak zeinek behar zituen eta zeinek izan behar zuen instrumentala; bakoitzari bere protagonismoa eman diote, eta garbi dago honetan ere asmatu dutela, hitzei bezala, riff-ei ere behar duten lekua eskainiz.

Niña Coyote eta Chico Tornadok euren ibilbide hasieratik erakutsi bezala, kalitate handiko bikotea da, indartsua, eta estudioko lana izugarria bada, taula gainean sekulako ikuskizunak ematen dituzte, beren artean duten konexioa publikoari transmititzea lortzen baitute, zuzenekoak leherraraziz. Handi izanez jaio ziren, eta, hala ere, hazten doaz.

Bigarren diskoa argitaratu berritan, jada Euskal Herri osora zabaldu dira Montauk Gasteizko taldearen izena eta musika, nola ez. Hedabide ugaritan azaldu, eta kritika onak besterik ez dute jaso Geruzak izeneko lan honekin.

Nik kasualitatez entzun nuen lehenengoz, lagun batek sare sozial batean lehen bideoklipa elkarbanatu zuenean. Ezer espero gabe ipini eta hasieratik liluratu ninduen, melodia ilun bezain goxoz beteriko “Hartzak hotzez hiltzen” abesti hark. Hamaika aldiz entzun dut dagoeneko disko osoa, eta oraindik ere oilo ipurdia jartzen zait bozgorailuetatik «hartzak hotzez hiltzen diren lurretan» esaldia ateratzen den bakoitzean. Rocka, folka eta baita elektronika puntu batekin, goxoak bezain ilunak dira zazpi abestiak, bost minututik gorakoak ia guztiak, eta abiadura aldaketa handirik eman gabe intentsitatearekin momentu oro jolasten dutenak, atmosfera berezi bat sortuz; begiak itxi eta behe-lainoz beteriko baso batean barneratuko bagina bezala sentiaraziko gaituena. Ahots leun eta apala disko osoan zehar mantentzen da, inongo erregistro aldaketarik gabe, eta lehen aipatu bezala, erritmoan ere aldaketa handiegirik gabe, baina, hala ere, entzuleon barruak bete eta sabelari buelta ematea lortzen du. Ez da kotxean ipini eta topera abestera bultzatzen zaituen diskoa, ezta etxean bolumena igo eta dantzan jarriko zaituena, baina badu indar berezi bat, zuzenean hesteetaraino sartu eta gorputz osoa okupatzeraino iristen dena, era berean sentsazio deseroso eta atsegingarria transmitituz, —abesti bat barrura iritsi baina mugimendu bidez kanporatu ezin dugunean gertatzen zaigun bezala—, guztiz beteta baina nola askatu ez dakizula sentiaraziz. Horrela esanda, disko monotono baten aurrean gaudela eman dezake, baina ez dut hori esan nahi izan, ze sinets iezadazue, ez da hala. Abesti bakoitzak bere nortasuna dauka, melodia eta hitzen konbinazioan, alaiago edo tristeago suerta daiteke, begiak itxita goxo entzun edota oihu egiteko gogoa transmiti dezake, baina zinez, disko osoa da entzun beharrekoa. Izenak dioen eta taldekideek beraiek ere aipatu izan duten bezala, geruzaz beteriko lana da, eta detaile guztiak ezin hobeto zainduak daude; instrumentu bakoitza bestearen pareko, —ahotsa ere instrumentu bat gehiago bezala integraturik dagoela—, talde osoak zentzua hartzen duelarik, sinergia bat osatuz, emaitza osoa, borobila eman dute argitara.

Hitzek ere berebiziko garrantzia dute, ezjakintasunetik esatera ausartuko nintzateke ia lanaren garrantziaren erdia hartzen dutela. Musikarik gabe poesia liburuxka baten aurrean egongo ginateke, kutsu literarioaren presentzia ez baita kasualitatea. Ez naiz abesti guztien letrak idazten hasiko, baina diskoa entzuteaz batera liburuxka irakurtzeak merezi duela zin degizuet, geruzaz geruza aspaldiko proposamenik interesgarrienetakoa sortu baitute.

Helburu bat lortzearen bidean beste bat aurkituz hasi zuen ibilbidea Zizelek, eta abestiei forma emanez sortu dituzte euren lehen diskoa osatzen duten zazpi kantak, batzuetan ertzak leunduz eta beste batzuetan gehiago zorroztuz, bakoitza sintetizadorez, gitarraz eta teklatuz gorpuztuz, eskulturak bailiran. Oinarri elektroniko batetik abiatuz, zarata jarraituz noise eta doinu industrialak nabarmentzen dira folkarekin batera, nahita bilatutako kaosa sortuz batzuetan. Kritika zorrotza egiten duten hitzek ere berebiziko garrantzia hartzen dute, barruak eta kanpoak hustuz Serendipia izeneko lan honetan. Osagai horien guztien anabasa da diskoa, serendipiaz sortu eta musikaz zizelkaturikoa, emaitza borobila lortuz.

(Berria egunkarian, 2018ko uztailaren 1ean argitaratutako kritika)

Hamabi abestik osatzen dute Passepartouten lehen lan luzea, Sinergia, eta, izenburuak ongi adierazten duen bezala, sinergiaz betea da, bakoitzak berea jo beharrean elkarrekin jarduten lan osoago bat lortu baitute, eta talde izaera nabarmen sentitzen eta sentiarazten dute. Rock alternatiboko doinuz, pop eta indietik gertu batzuetan, baina batez ere melodia itsaskorrez beterik dago diskoa. Batzuetan buruak astintzera eta beste batzuetan dantzan hastera, edota ohean etzanda argia itzalita entzutera gonbidatzen gaituzten abestiak dira. Gaur-gaurko musika eta hitzez sorturiko lana da, eta, era berean, publiko zabal batera iristeko modukoa; rock, pop edota folk zaleak aseko dituena.

(Berria egunkarian, 2018ko ekainaren 3an argitaratutako kritika)

Sintetizadorea eta oinarri elektroniko dantzagarriak musika estilo orotan aise nahasten diren garaian, Olatz Salvadorrek Zintzilik diskoari eman dion kutsuak —bere ahotsarekin batera— nortasun berezkoa duen lan bat egitera eraman du. Bakarkako lehen lan honetan, pop doinuak entzungo ditugu nagusiki, goxo eta lasai askotan, indartu eta zakar puntu bat ere hartuz noizbait, eta rapa ere jorratuz Juantxo Arakamak lagundurik. Jon Basagurenek eta Iñaki eta Eduardo Salvadorrek ere hartu dute parte bederatzi abestiko lan honetan; konplexutasun handiz osatua dago, detailerik txikiena ere ezin hobeto zainduta, eta, era berean, abesti akustikoetatik gertuko melodiak izan daitezkeen kantaz betea. Txukuna eta garbia benetan.

(Berria egunkarian, 2018ko maiatzaren 27an argitaratutako kritika)