(Andoni Beristain)

Bederatzi kantak osatzen dute diskoa, eta bakar batek du bideoklipa: Murru bat. Zaleek aukera izango dute gainerakoak plataforma digitaletan entzuteko, baina diskoaren formatu fisikorik ez du kaleratuko Unsainek. Hori bai, «diskoaren gehigarria» argitaratu du jada, eleberri bat. «Nahiz eta bata ez den beharrezkoa izango bestea ulertzeko». Bere bizipenak oinarri izanda ondu duen kontakizun bat biltzen du eleberriak, eta diskoaren izenburu bera du. Parisera egin behar duten lehen bidaiaren bezperan, bikote batek harremana hautsiko du, eta istorio horri heltzen dio eleberriak. Abestietako batzuek bezala, nobelak ere maitasuna eta harremanak ditu hausnarketarako ardatz.

Landutako musika estiloari dagokionez, «zaila» egiten zaio definitzea. Pop estiloa bai, baina bestelako erritmoak ere erabili ditu oraingoan. «Denontzako moduko doinuak eta melodiak jotzea gustatzen zait, baina saiatzen naiz ezohiko elementuak ere gehitzen». Haren musika berritzeko helburuarekin, esaterako, erritmo elektronikoak landu ditu, besteak beste; halere, ohi duen bezala, hitzei eman nahi izan die garrantzirik handiena. «Beste guztiaren gainetik, ideiak edo hitzak lehenesten ditut doinu berriak sortzea baino gehiago». Ez du gustuko entzuleari bidali nahi dion mezua azalekoa izatea; kontrara, nahi du bitan pentsatu behar izatea hitzek zer esan nahi duten. «Nire musika ulertzeko, entzuleak adi egon beharra dauka».

Poesiaren itxura hartzen dute Unsainen kantuetako hitzek, bai esanahiari eta bai fonetikari dagokienez. «Hitz jolasak gustatzen zaizkit, hitzen zalea naiz, eta fonetikarekin oso gauza interesgarriak egin daitezkeela iruditzen zait». Gogoko du bokalekin lortu ditzakeen melodiekin esperimentatzea, eta aitortu du «buruari bueltak» ematen dizkiola hitzen soinuak sortu baino lehen. Diskoaren izenburua, ordea, «kolpe batean» otu zitzaion, eta zuzenean jakin zuen polita izan zitekeela fonetika aldetik duen jokoa. «Asko gustatu zitzaidan, palindromo bat osatzea lortu bainuen ia». Uste du Arin nira izenburuaren «melodiak» bat egiten duela haren estiloarekin. «Baina oso subjektiboa da; baliteke norbaiti ez gustatzea».

Alternatiboa, oholtzara

Gutxi gorabehera urtebete eman du diskoaren ideiari forma ematen, baina emozioak kantu bihurtzea «bizitza osoko lana» izan da. «36 urte eman ditut horretan, eta azken arnasa bota arte jarraituko dut». Oporretan egonda ere, musika egiteko nahia sortzen zaio. «Bi egun eman ditut oporretan, eta ideia batzuk bururatu, eta pianoan jo ditut». Hain zuzen ere, etxean sortzen du musika. «Ideiak apuntatu, soinuak sortu, eta puzzleak osatzen ditut gero, piezak balira bezala». Eñaut Gaztañaga ekoizleak azken ukitua ematen die ondoren, disko berrian bezala. «Soinua hobetzen du, eta azken orduko ideiak gehitu».

Odei Barrosok, berriz, Galduinun kantuan parte hartu du. «Odeirekin abestuko nuela jakin baino lehen idatzi nuen». Bizitzak geroago elkartu zituela kontatu du Unsainek, eta uste du Barrosoren estiloak beste ukitu bat ematen diola abestiari.

Diskoak alde artistikoa ere badu. Albuma osatzen duen eleberriaz gainera, kanta bakoitza ilustratzeko argazki bat egin du Andoni Beristainek. «Haren lana asko gustatu zitzaidan, eta banekien zerbait egingo nuela harekin». Diskoak eman dio kolaboratzeko aitzakia. Bestalde, zuzenekoetan dantzari batekin ateratzen saiatzen da Unsain, Jaiotz Osarekin. Batez ere koreografia garaikideek osatzen dute performancea, eta, batzuetan, «ulertzeko zaila» zaie hori ikus-entzuleei. «Ez daude ohituta 36 urteko gizon ahaldundu bat eszenatoki batean dantzatzen ikustera».

Martxoaren 17an egin zuten Barrosok, Osak eta talde artistiko guztiak lehenengo zuzeneko emanaldia, aurkezpenaren egunean, eta oso berezia izan zen Unsainentzat. «Asko maite dudan jendea zegoen han, jakinda nik ere asko maite nuen zerbait egingo nuela». Emanaldi hori konpartitu ahal izateak izugarri poztu zuen musikaria, askotan bisualki eta kontzeptualki hain «ezohikoa» den zerbait egiteak «aurreiritziak» sortzen baititu ikus-entzuleen artean.

Orduz geroztik, Baionan eta Saran (Lapurdi) izan dira proiektua aurkezten, eta beste bi emanaldi ere lotuta dauzkate: hilaren 17an, Lemoan (Bizkaia) izango dira, eta uztailaren 28an, berriz, Deban (Gipuzkoa). «Nahi baino kontzertu gutxiago» dira artistarentzat, eta nahi luke halako proposamenek aukera gehiago izatea oholtza gainean egoteko. Dena den, pozik dago diskoaren emaitzarekin eta «prozesuak irekitako bideekin».

Lorea Argarate Mauriziak ez du inor hil ikuskizunean jotzen, 2021eko Feministaldian, Kursaalean (Donostia). (JONE ALBENIZ)

Euskal folklorea eta Mauriziak bere garaian abesten zituen koplak ditu oinarri ikuskizunak, baina formatu berriekin nahastuko dituzte artistek. «Mauriziaren ahotsari autotunea jarriko diogu, Lurdes Iriondok Kai Nakairekin abestuko du, arin arin bat perreatuko dugu, eta irrintzi bat autotunearekin bota». Dena da posible eta aldagarri, sortzaileek «kultur ekosistemaren» beste irudikapen bat dutelako eta, ondorioz, emanaldiko plazak ezohiko itxura hartzen duelako. «Plaza feminista, ez-prekario, antirrazista eta plural batean sinesten dugu. Jasangarria eta bizigarria den plaza batean». Eta hala irudikatzen dute.

Aldarrikapen horietatik abiatuta sortu zen, hain zuzen, proiektua. Emakumez osatutako talde batek zuzentzen du, eta kide bakoitzak diziplina bat jorratzen du. «Emakume musikariek urteak daramatzagu kupoa betetzen, eta sinergiak sortu nahi ditugu gure artean». Osinaga, esaterako, koplez, sintetizadoreez eta panderoez arduratzen da; Argarate, berriz, soinuez. Beste taldekide batzuk ere badituzte: Eneritz Duesok soinu espazioa zuzentzen du, Garazi Egigurenek dantza, Itziar Garaluzek efektu bisualak eta Elena Garciak argiztapena. «Sormen kolektibo ez-mistoa da gurea, elkarrekin sortzeko eta Maurizia gure artean saretzeko».

Maurizia da, zehazki, ikuskizunaren ardatz nagusia. Emanaldia sailkatu beharrak eta kontzertu edo antzerki izendatzeak, berez, ez du garrantzirik. «Obra ezin sailkatzea gustatzen zaigu, eta bazter horietan bizi nahi dugu aurrerantzean ere». Inertziei ere amaiera eman nahi diete. «Ez gara musika talde bat, nahiz eta musika egiten dugun; ez gara antzerki talde bat, nahiz eta fikzioak antzezten ditugun». Aldarriz beteriko artea besterik ez dute egin nahi, eta urteetan emakumeekin lotu dituzten narratibak berreskuratu. «Soinu organikoei, lurrari eta tradizioari lotutako doinu, irudi, ohitura eta gorputzei lekua eman nahi diegu, eta horiei omenaldia egin».

«Maite dugu Maurizia»

Urteetan aitortu ez zaien balioa ere eman nahi diete Euskal Herriko plazandreei. «Askotan entzun dugu ‘koplak egingo dizkizuet’ esaldia, eta horrek agerian jartzen du nork idazten zituen, nori idazten zizkion eta norena den aitortza». Euskal kulturaren hegemonia norena izan den eta oraindik ere norena den salatu nahi dute obrarekin, Mauriziak bere garaian egin zuen moduan. «Maite dugu lurrarekin zuen lotura, baita janzten zituen trajeak, buruan eramaten zituen zapiak eta haren koplak ere». Ez zien kasurik egiten kritikei, eta, txarto abesten zuela esaten zioten arren, hark ez zion utzi plazara ateratzeari. «Umeak etxean uzten zituen, eta galarik onenak jantzita joaten zen plazara».

Osinagak eta Argaratek erromeria bat antolatzeko asmoa dute arratsalderako, baina egungo ohituretara egokituko dute plaza. «XXI. mendeko erromeria izango da». Leire Palacios komunikatzaileak ikuskizuneko manifestuan idatzi zuenak, hain zuzen, forma hartuko du. Hala gogorarazi nahi izan du Osinagak: «Festara gonbidatutakoen festa izango da: orgia bat, akelarre bat». Plazara aterako dira lehen aldian egin zuten moduan, eta azkena izango balitz bezala egingo dute dantza. Arrazoi bakar batekin: «Ni ez naiz Maurizia, baina ni ere banaiz Maurizia; eta zu ez zara Maurizia, baina zu ere bazara». Horrekin jolastuko dira.

Interpretatzen duten bakoitzean, ikuskizuna aldatu egiten da. «Lekuan lekuko artistekin egiten dugu lan, eta horiek dira #Maurizia anfitrioiak». Artista gonbidatuaren arabera moldatzen dute obra. Gaurkoan, modak eta estilismoek hartuko dute garrantzia. «Julene Gregorio izango da anfitrioia, eta arte zuzendaritzaz eta estilismoez arduratuko da». Moda munduan aritua da Gregorio, eta hark diseinatu ditu gaurko ikuskizuneko jantziak eta ikusleekin jolasean aritzeko elementuak. «Ez dugu inor parte hartzera behartzen, baina, obrarekin konprometitu nahi baldin baduzue, etorri beltzez jantzita». Pista gehiagorik ez du eman Osinagak, ikusleek «zer ikusiko duten ez jakitea» gustatzen zaiolako. «Gureganako konfiantza ariketa bat ere bada».

Paradisu Zinema musika bekaren aurkezpena, atzo, Eusko Ikaskuntzaren Baionako egoitzan. (GUILLAUME FAUVEAU)

Bihartik aurrera izango dute parte hartzaileek beren lanak bidaltzeko aukera, eta ekainaren 30era arte egongo da zabalik horretarako epea. Hori bai, lanek gutxieneko baldintza batzuk bete beharko dituzte: aurkeztuko dituzten abestiek originalak, argitaratu gabeak eta euskarazkoak izan beharko dute. Disko osoa bidali beharrean, taldeek bizpahiru kantu besterik ez dute entregatu beharko. Haien lana laburbiltzen duen eta taldea nor den azaltzen duen aurkezpen dokumentu bat ere atxiki beharko dute.

Gutxienez, hamar kantu

Andres Kamio Elkar Musikako arduradunak, Joana Barbier EHZ festibaleko antolatzaileak eta Maia Muruaga Antxeta irratiko kazetariak osatuko dute epaimahaia. Irabazleak 10.000 euroko laguntza jasoko du diskoa ekoitzi, editatu eta haren sustapena egiteko. Gainera, 2024ko EHZ jaialdian jotzeko aukera izango du. Sortutako lanaren jabetza egilearena izango da, eta, gutxienez, hamar kantuz osatuta egongo da.

Aurtengo irailean jakinaraziko dute nork irabazi duen, eta neguan ekingo dio hark diskoa grabatzeari. Hilabete batzuk geroago, udaberrian, aurkeztuko dute bekaren emaitza. Aurtengo deialdiak arrakasta izatekotan, 2025ean beste beka bat eskaintzeko asmoa dute antolatzaileek. Zapirainek esan bezala, «onenak irabaz dezala paradisurako bidea!».

(Monika del Valle / Foku)

Hori lortzea ez da batere lan erraza izan. 7.500 lagun hartzen ditu, guztira, aretoak, eta Gatibuko taldekideak ez daude horretara ohituta. «Mila pertsona inguru hartzen dituzten aretoetan egin izan ditugu kontzertuak, Bilboko Santanan edota Kafe Antzokian, esaterako. Beste salto bat eman nahi genuen». Larunbateko emanaldia euskal musikarentzat «mugarria» izatea nahi dute; aurre egin beharreko erronka berri bat, zehazki. «Euskal musikan ere ausardia izan behar dugu. Uste dut inork ez duela aurretik disko aurkezpen bat bertan egin». Euskal taldeak noraino hel daitezkeen ikusi nahi dute Gatibuko kideek.

Haiek izan dute emanaldiaren nondik norakoak prestatzeko erantzukizuna, eta hainbesterako ardura hartzeak nolabaiteko «errespetua» sorrarazi die. «Jendeak bere konfiantza eman digu kontzerturako sarrera erosita, eta nahi dugun bakarra da dena ondo ateratzea». Lehenengo zuzenekoa izango denez, ezin izan dute neurtu diskoaren orain arteko harrera nolakoa izan den, baina ez daude urduri. Entzuleek orain arte helarazi dieten feedbacka positiboa izan da: «Asko gustatu zaie».

Askotariko doinuak

Aurretik landu ez dituzten erritmoak jorratu dituzte disko berrian; funk doinuak, latinoak eta afrikarrak, esaterako. Rockaren arrastorik ez dago abesti batzuetan, eta horrek dantzagarriago egiten ditu kantuak. «Beti berria den zerbait sartzen saiatzen gara; aspergarria egiten zaigu bestela». Hainbat kolaborazio ere izan dituzte diskoan, eta, besteak beste, aipagarri dira Juantxo Skalariak abeslariarena eta Nerea Reparaz kazetariarena. Larunbateko kontzertuan izango diren ez du zehaztu taldeak, baina aurreratu du Olaia Inziarte abeslariak emango diola hasiera emanaldiari.

Bestalde, Arejitak, Alex Sarduik eta Gaizka Salazarrek osatzen duten hirukoteaz gainera, perkusioa eta haizea joko duten musikarien laguntza izango du taldeak Bilboko zuzenekoan. «Kontzertu arruntetan baino jende gehiago igoko da oholtzara, baina azken emanaldietan elkarrekin jotzera ohitu garen musikariak izango gara guztiak». Miribillako aretoko azpiegiturak, hain zuzen, «erakustaldi handia» eskaintzeko aukera emango die. «Soinu eta argi aldetik, ezohiko azpiegitura eskaintzen digu. Horrelako kontzertuak ez ditugu asteburuero ematen».

Estetikak, gainera, gero eta garrantzi handiagoa hartu du Gatiburentzat. «Zaindu beharreko zerbait da estetika, musika bera ere estetika hutsa delako». Hala, hilabeteak eman dituzte asteburuko kontzertua prestatzen. Jantziak, atrezzoa, oihala, musikariak… Detaile guztiak lupaz errepasatu dituzte, eta modu koherentean antolatu. Baliteke kide guztiek loredun alkandora tropikalak ere eramatea, diskoaren ideia nagusiarekin bat egiteko helburuarekin. Arejitak ez du zalantzarik: «Bai, nik uste baietz! Loredun alkandorak eraman behar ditugu!».

Abestiak abesti

Abestiei dagokienez, EH Distopikaleko kantu guztiak entzun ahal izango dituzte ikus-entzuleek, baita taldearen abesti klasikoak ere. «Gure betiko kantuak abestuko ditugu, ezinbestekoak direnak, jendeak espero dituenak. Ezin dugu hutsik egin horretan». Zerrenda prestatzea, baina, ez da izan irudi bezain erraza. Nahi eta ez emanaldi guztietan jo beharreko abesti multzoa gordeta du taldeak, baina beste asko elkarren artean adostu behar dituzte aldiro. «Nahiko zaila izaten da aukeraketa egitea, disko asko kaleratu ditugu orain arte, eta taldekide bakoitzak bere gustukoenak ditu». Kontzertua orekatua izan dadin, erdibide batera heltzen saiatzen dira beti. Kantuak izango dira, beste behin ere, larunbateko «sorpresarik handiena»: «Kantuak eta taldea».

Beste guztiaren gainetik, oholtza gainean «ilusioarekin» jarraitzea da Arejitarentzat garrantzitsuena. Arrakasta mantentzeko beste sekreturik ez da: «Egiten duzun musikak barruan zerbait pizten baldin badizu, ikus-entzuleei transmititzea askoz ere errazagoa da». Ikus-entzuleek Gatiburen letrak aho batez abesten dituenean disfrutatzen du, bereziki, gitarra joleak. «Kantu horietan bizi izan ohi dut momenturik gorenena». Kontzertuetako momentu zehatzen bat aukeratu beharko balu, baina, ez luke jakingo zein. «Guztiak gustatzen zaizkit, hasiera eta amaiera ere bai».

Larunbateko zuzenekoaren ostean, kontzertuak ematen jarraituko du Gatibuk, baina Euskal Herritik kanpo guztiak. Udara arte itxaron beharko du Euskal Herriak EH Distopikala zuzenean berriz entzun ahal izateko.

Asier Olabarrieta (erdian), Islabaten emanaldi batean, Gasteizen. (Nuria Gonzalez / Islabat)

Uztailean kaleratu zenuen diskoa. Nolako harrera izan du?

Harrera positiboa izan da, eta horrek asko pozten nau. Jende askok aurretik egindako musikagatik ezagutzen ninduen, eta ez zuen espero disko kontzeptual bat ateratzerik. Disko iluna da; detaile asko ditu, eta ahotsarekin jolasten da. Lagun musikari asko ere harrituta geratu dira sonoritatearekin. Desberdina dela esan didate, nahiko pertsonala. Nola ez da pertsonala izango, ba! Nik egin dut guztia.

Zuk bizi izandako garai gogor baten inguruan ari da, ezta?

Bai, eta gogorra izan da orduko sentimendu batzuk gogora ekartzea. Ikasketa prozesua izugarria izan da. Beste prisma batetik ikusi ahal izan ditut gauzak, heldutasunaren ikuspuntutik. Garai hartan bizi izan nuenaren eta neure buruaren onarpena izan da diskoa. Bizitza aldatu zidan hori azaldu nahi nuen, besterik ez. Oso gaizki pasatze horretatik ikasi, eta aurrera egitea lortu nuen. Etapa hori ixteko pausoa izan da.

Nola jaio zen disko kontzeptuala egiteko ideia?

Abesti zirriborro batzuk neuzkan aspalditik gordeta, baina ez nago abestera ohituta. Konposatu bai, beste taldekide batzuekin konposatu dut, baina abestu ez. Duela hamabi urte edo, adaptazio nahasmendu bat garatu nuen, eta prozesu zail batean murgildu. Hortik sortu da disko kontzeptuala: neure buruarekiko sentsazioetatik.

Nola lortu zenuen, azkenean, mikrofonoaren aurrean jartzea?

Oso zaila izan zen. Diskoa nire istorioaren onarpen bat izan da. Kantu eskola batzuk hasi nintzen jasotzen, eta irakasleak hobetzeko laguntza handia eskaini zidan. Bestalde, diskoaren zati gehiena etxean grabatu nuenez, lasaiago sentitzen nintzen. Egun batean, mikrofonoaren aurrean jartzeko prest nengoen; hurrengoan, ez. Nire buruarekin borrokan aritu naiz, baina asko ikasi dut.

Musikalki, zeintzuk izan dira zure erreferenteak?

Melodia eta sorkuntza aldetik, ez dut erreferentziarik izan, baina banekien disko ilun bat egin nahi nuela. Oro har, ez dut horrelako musikarik egiten. Nick Caveren Skeleton Tree entzun nuen, bere semea hil zenean kaleratu zuen diskoa; Ainara LeGardon ere entzun nuen… Nire musikak, orokorrean, ez du haienaren antzik; disko honek, bai.

Hitzek kutsu poetikoa daukatela azaldu duzu. Zer zentzutan?

Idazleak diren pare bat lagun dauzkat, eta haiek ere diskoan parte hartzea nahi nuen. Gaia azaldu nien, eta hitz eta melodia batzuk eman nizkien. Haien estiloa poetikoagoa da; Goizane Aizpurua eta Unai Villenarena, kasurako. Nik itsasoaren irudia erabili nahi nuen, adibidez, eta hortxe diskoaren izenburua: (K)ito. Diskoaren hasieran, itotzearen arnasestu bat entzuten da, bukaeran beste bat. Hor doa kutsu poetikoa.

Ilunetik argira doan bidaia gisa definitu duzu diskoa. Zergatik?

Nire bizitzako garai horretan, beheraino erori nintzen, hondoraino. Izugarrizko insomnioa izan nuen, oso lo gutxi egiten nuen, lanera nekatuta nindoan, eta bueltan ere nekaturik nengoen. Terapiari esker, amaiera jarri nion arazoari, eta horri buruzkoa da azken abestia. Norberak nor den onartu behar du. Bosgarren abestiak, adibidez, negar egiten hasi nintzenekoa azaltzen du, denbora luzea eman bainuen negarrik egin gabe.

Garai ilunei buruzko musika gehiago behar al du industriak?

Musikaren industria beste ildo batetik doa orain. Nire helburua diskoa amaitzea besterik ez zen, garrantzitsua iruditzen zitzaidalako astiro entzuteko musika egitea. Orain modan dagoena zera da, abesti eta bideoklip azkarrak kaleratzea, baina bakarrik egoteko eta lasaitasunez disko oso bat entzuteko beharra daukat nik. 1970eko hamarkadan, Pink Floyd eta antzeko taldeek kaleratu zituzten orduko disko kontzeptualak. Kontsumo ereduak kaleratzen den musika baldintzatzen du, eta orain beste garai batean gaude. Orain asko kontsumitzen dugu; asko eta azkar.

Zenbat denbora eman zenuen diskoa grabatzen?

Urtebete edo. Pandemia ostean hasi nintzen grabatzen, baina ideia nagusiak aurrekoak dira. Buruan nituen, baina ez nekien errealitatera nola ekarri. Grabatu bitartean ere, sortuz joan naiz. Oso prozesu lasaia eta esperimentala izan da, introspektiboa. Ez nekien kaleratuko nuen ala ez.

Zein izan da bidean aurkitu duzun zailtasunik handiena?

Kantatzean autoexijentzia orekatzea. Instrumentu berri bat da niretzat ahotsa, eta ez nengoen ohituta hori entzutera. Zerbait gustatzen ez zitzaidanean, beti zalantza nuen: hala utzi, ala hurrengo egunean jarraitu? Era jakin batean egin nahi nituen gauzak, baina etxean ez zen posible.

Bakarkako lehen lana da hau; taldeak izan dituzu aurretik: Hiri Asko Bere Baitan, Zisma, HHD…

Bai, baina gutxi iraun dute. Gauzak grabatu ditugu, kontzertuak eman ditugu, eta ni musikarekin topera egon naiz beti, baina zaila da hori guztia mantentzea. Disko berriarekin oso pozik nago; nik grabatu dut diskoa, eta nik eramaten ditut kontzertuak. Lan handia da. Asmoa ez da honetaz bizitzea, baina beteta sentiarazten gaitu.

Islabatek aurrera jarraituko du?

Ez dakit. Behar pertsonal batetik jaio zen, eta ez dakit oraindik badudan behar hori. Zuzenekoak ematen jarraituko dugu; ordea, beste proiektu batzuk hasteko gogoa dut. Baliteke beste egoera zail bat bizitzea eta Islabatekin beste disko bat ateratzea. Nork daki!

Jarraibiderik ez zuen hasieran, ezta taldea norekin osatuko zuen ideiarik ere. «Ez nekien zer egin nahi nuen, ez nekien norekin, eta ez nekien nola, baina zeozer egin nahi nuen», azaldu du. «Herriko tabernetan jotzea ere otu zitzaidan, baina, azkenean, beste norabide bat hartu nuen». Taldea sortzeko, Ane Bastida baxu jolearekin eta Iñaki Bastida haren neba eta bateria jolearekin elkartu zen lehenengo; Lander Anton teklatu jolea eta Iker Toral gitarrista batu zitzaizkien ondoren.

Pop-rocka da lantzen duten estilo nagusia, punk ukituak gehituz zenbaitetan. «Ez dugu ezer berririk asmatu; dakiguna egiten dugu. Entzun eta jaso dugun hori». Aurretik egindako musikarekin konparatuz, ordea, Uriasek uste du Zelandak egiten duena ez dela hain dantzagarria. «Jai giroan hainbeste entzuten ez den musika mota bat da. Lasaiago zaudenean, etxean edo autoan entzuteko disko bat da». Lan berrian, gainera, Eñaut Gaztañagak ekoitzi ditu abestiak, eta horrek ukitu modernoa eman die abestiei. «Sintetizadoreak eta teklatuak ere erabili ditugu».

Abesti nostalgikoak

Emozioek osatu duten disko bat da Zelandarena. Uriasek berak idatzi eta sortu ditu kanta guztiak, «bihotzetik». «Beti sinetsi izan dut buruari ez zaiola utzi behar hitzetan leku gehiegirik hartzen». Kontzientziak, askotan, idatzi nahi duena baino gehiago, idatzi behar duena esaten dio. «Jendeak zer nahi duen, eta zerk saltzen duen edo zerk ez duen saltzen esaten dizu buruak». Berak ere aitortu du batzuetan zaila egiten zaiola kontzientzia isilaraztea. «Saihestezina da. Ahalik eta gehien bihotzetik idatzi behar dugu, ordea».

Bide horri jarraituz kantak sortzen dituenean, bere «aurpegi iluna» erakusten du Uriasek. Zelanda diskoaren kasuan ere hala izan da hein handi batean, eta, ondorioz, nostalgiaren sentsazioa da entzuleari sortzen diona. «Ehuneko handi batean estilo tristea da nirea», onartu du abeslariak. «Momenturik apal eta ahulenetan eskatzen dit gorputzak idaztea, ondo nagoenean beste behar batzuk ditut eta». Familia eta lagunekin egotea, esaterako. «Beti ez naiz horren iluna, baina, momentu txarrenetan, idaztea terapia bat da niretzat».

Sentiberatasunarekin batera, abestietako errepikak handiak izatea nahi du Uriasek. «Musika ulertzeko nire modua da», adierazi du. «Errepika kantaren momentu gorena izatea gustatzen zait». Orduan hartzen du oinarriak indar handiena eta orduan irekitzen da melodia aurretik ez bezala. Baliabide erraza edota tipikoa izan daitekeela aitortu du abeslariak, baina, finean, berak bereizten duen zerbait ere badela. «Ez dut ezer berririk asmatu, ez naiz originala, baina nire konposatzeko era da».

Melodien sormen prozesuari dagokionez, pandemia garaiko itxialdian sortu zituzten diskoko abesti guztiak, entsegurik egin gabe. «Pandemia etorri zen, eta entseguak debekatu zituzten. Ni neu gaixotu egin nintzen, eta hilabete pila eman nituen bajan». Orduan, buruan zituen ideiei forma emateko aprobetxatu zuen denbora. «Estudioetan erabiltzen dituzten edizio programak hartu eta abestiak sortzen nituen». Baxuaren soinua gehitzen zien, adibidez, eta ahotsa eta gitarra grabatzen zituen. «In situ ikusten nuen abestiak ze itxura izan zezakeen, eta, egia esan, oso pozik nago emaitzarekin».

Kantak etxean landu ondoren eta behin itxialdiari amaiera emanda, entseguak egiten saiatu ziren kide guztiak, baina hain ekoitzita geratu ziren kantak, non Gaztañagari bidali zizkioten zuzenean. Berak moldatu egiten zituen, eta abestiak kaleratzeko prest geratu ziren. «Zuzenekoetan beste modu batean egiten dugu», zehaztu du Uriasek. «Produktiboak izaten saiatzen gara. Zer behar du benetan kantak? Horren arabera egiten ditugu moldaketak». Instrumentu nabarmenenak hartzen dituzte, eta teklatuekin nota jokoak egiten dituzte. «Jaso dugun feedbacka ona izan da».

Kolaborazioak

Bi kolaborazio izan dituzte diskoan. Batetik, Olatz Salvadorrena Non geratu dira kantan, eta, bestetik, Ainhoa Arroitajauregirena Nire errua abestian. «Haien ahotsek izugarri hobetu dituzte kantak». Ahots biak desberdinak dira oso, eta bakoitzak zerbait desberdina gehitu dio kolaborazioari. «Olatzek goxotasun itzela eman zion. Ainhoak beste estilo bat dauka, indar handiagoa ahotsean». Uriasen ustetan, biek ala biek buelta eman diete egindako abestiei.

Ez dute esan zehazki noiz, baina martxotik aurrera hasiko dira emanaldiekin. «Udara begira ikusiko dugu. Gu hortxe egongo gara», esan du.

(Hibai Etxebarria)

Artistaren aldarri nagusia, baina, ez da hitzen bidez egiten duena. «Benetako musikaren erreibindikazioa egiten dut nire disko guztietan». Azaldu duenez, egungo musikari askok ez dituzte «benetako» instrumentuak erabiltzen lanak ekoizteko orduan. Esaterako, orkestrak imitatzeko programak daude. «Auto-Tunearen erabilera ez da soilik ahotsetara mugatzen». Etxebarriak ez du erabiltzen. Nahiago du modu «klasikoan» lan egin. «Abestiak grabatzeko, hartualdi osoak egiten ditut, talde handitan jotzen dut, kopiatu eta itsatsi gabe…». Arrazoia? «Gaur egungo musikak gizatasuna galdu du; makinek interpretatu eta zuzentzen dute musika. Pertsonek egindako musika sortzea da nire helburua. Gure inperfekzioan baitago perfekzioa».

Miresmen kontua

Disko berrian, zehazki, Xabier Zeberio eta Ivan Carmona Alos Quartet taldeko kideekin, Ukrainako hari boskote batekin eta Eñaut Zubizarreta biolontxelo jolearekin kolaboratu du. «Euskal Herriko eta Ukrainako harizko instrumentuen artean zubi bat egitea izan da helburua». Hori izan da diskorako titulu hori hautatzeko beste arrazoietako bat. «Metafora polita iruditzen zitzaidan».

Horrez gain, nazioarteko eta Euskal Herriko hiru talde eta musikariren bertsioak egin ditu Etxebarriak. U2ren With or Without You, Bruce Springsteenen Streets of Philadelphia eta Berri Txarrak-en Katedral bat moldatu ditu, zehazki. «Artista horiek asko maite ditudalako».

Springsteenen Streets of Philadelphia-ri dagokionez, bertsioa egin baino gehiago, kantaren «kontzeptua» hartu du. «Donostiako kaleetan izenburua jarri diot nire moldaketari». Etxebarriak urteak eman ditu Donostian, ikasle hasieran, eta musika irakasle gero. «Abestia hiri horri eginiko omenaldi bat izan da, Donostia asko maite dudalako».

Katedral bat abestiari dagokionez, bestelakoak izan dira Etxebarriak egin dituen aldaketak. «Titulua hartu, eta katedral fisiko batean entzuteko bertsioa egin nahi nuen», azaldu du. «Akustika eta estilo aldetik oso barrokoa da moldaketa». Beste abesti batzuekin ere horretarako probak egin zituen, baina, azkenean, maketak ez zituen amaitu.

Etxebarriaren abesti oso gutxi daude Interneten, disko bakoitzetik bizpahiru. Gainerakoak formatu fisikoan baino ez daude. «Musikarion sormen prozesua gogorra da, eta denbora asko eskatzen digu». Prozesu horretatik, gero, fruitua sortzea lortzen dute. «Fruitu hori streaming plataformei ematen diezu, eta plataforma horien jabeak eskuin muturrekoak dira», salatu du artistak. «Koherentzia kontua da. Nik musikaren kontsumoan zero kilometrokoa aldarrikatzen dut, euskal kulturgintzan batez ere».

Aitortu du kazetariek askotan galdetzen diotela horri buruz, eta galderari buelta ematera gonbidatu ditu. «Agian, gainerako artistei galdetu beharko genieke plataforma horiek zergatik erabiltzen dituzten; bereziki, Euskal Herrian eta ezkerreko testuinguruan mugitzen direnei». Etxebarriak uste du kontraesankorra dela oholtza gainean feminismoa, ekologia eta errefuxiatuak defendatzea eta mozkinak jabe horiei ematea. «Eta hor dago gakoa».

Arrazoi pedagogikoa ere badu erabaki horrek. «Ikasleei irudi hori bidaltzen saiatzen naiz, ikus dezaten musika industriak nola funtzionatzen duen». Hala, laguntza ekonomikorik eskatu gabe eta industriako zigiluekin lanik egin gabe jarraituko du, horrek sormen askatasuna ere bermatzen diolako. «Nahi dudana egiteko independentzia daukat».

Etxebarriaren «ogibidea» irakaskuntza bada ere, argi du musika ekoizten jarraituko duela. Egun, Eibarko (Gipuzkoa) bi abesbatza zuzentzen ditu: Eibarko Koro Gaztea eta Sostoa abesbatza. «Badaukat gogoa haiekin disko bat ateratzeko. Bai nire abestiekin, bai beste batzuen abestiekin».

Ruben Salvador musika sortzaile eta tronpeta jotzailea, ‘Equanimity’ diskoaren aurkezpen egunean. (Raul Bogajo / Foku)

Meditazio atal baten izena du kantu bakoitzak horregatik, edo, bestela, autorearengan eragina izan duen irakaskuntzarena. «Metta da meditazioaren azken pausoa eta diskoaren azken abestia», azaldu du. Second line erritmo alaiez konposatuta dago kantua, eta Salvadorrek meditazioa amaitu ondoren sentitzen den poztasuna transmitu nahi izan du. «Ikasleek beren buruak guztiz kontrolpean izateko teknikak ikasi dituzte ordurako, baina ez da batere erraza horraino iristea».

Salvadorrek berak duela urte batzuk egin zuen erretreta espirituala izan da diskoaren iturburu nagusia. «Denbora luzea eman nuen sormen krisi sakon batean murgilduta, eta, familia arazoak ere banituenez, erretreta bat egitea erabaki nuen». Eta lagungarria izan zitzaion. «Orduan etorri zitzaizkidan milaka melodia berri burura».

Erretreta egin behar zuen zentroan, baina, oinarrizko gauzak baino ezin zituen eraman, eta sortu berri zituen melodia horiek koaderno batean apuntatzeko modurik ez zuen; buruan gorde behar izan zituen guztiak. «Diskoaren parte dira erritmo horietako batzuk; beste asko, aldiz, ezin idazteagatik ahaztu zitzaizkidan».

Dena den, eta jazz erritmoei dagokienez, tronpeta jotzaileak aurreko diskoetako estilo «klasikoa» mantendu nahi izan du, «elektrikoagoak» diren abesti pare bat kenduta. «Zerbait organikoa egin nahi nuen, zerbait estandarra». Eta, beraz, gaiaren lanketa da laneko sorpresa nagusia. «Askok zoratuta nengoela esan zidaten erretreta batean inspiratutako diskoa konposatu behar nuela esan nienean», gogoratu du. Badaezpada ere garbi utzi nahi izan du erretrata horiek ez direla batere «sektarioak», eta meditazioa, erlijioa baino gehiago, norbere burua ezagutzeko bizi filosofia bat dela.

Inpartzialtasuna

Grabaketa lanetan aritutako taldea ere «betikoa» da: Salvadorren aurreko zenbait proiektutan parte hartu duten musikariek osatzen dute. Hilario Rodeirok, Satxa Soriazuk, Aritz Luzuriagak eta Julen Izarrak, esaterako. Askok 2007. urtetik daramate tronpeta jotzailearekin kolaboratzen, garai hartan hasi baitzuen bere ibilbide musikala.

Egun, hamabost urteren ondoren, euskal jazz musikari «ospetsua» bihurtu da, askoren iritziz. Haren azken lanak, Equanimity-k, behintzat, oso kritika positiboak jaso ditu jazzaren industrian. «Uztailean kaleratu genuen diskoa, eta ordutik harrera oso ona izan da», berretsi du berak ere. Are gehiago, sorkuntzak hasieratik zuen helburua betetzen ari dela adierazi du, eta ikus-entzuleei behar bezalako sentsazioak transmititzen ari dela. «Lasaitzeko ariketa da, entzuleari baretasun sentsazioa eman nahi diona».

Izenburuak berak iragartzen duenez, inpartzialtasuna sentiarazi nahi du diskoak. Salvadorrek hala azaldu du: «Inpartzialtasuna oreka da. Gauzak joan eta etorri egiten dira, eta guk hori onartu beharko genuke». Ondorioz, sentimendu kontzienteei ematen zaien baino garrantzia handiagoa eman behar zaiela azpimarratu du. «Ez ditugu momentu guztiak behar baino gehiago sentitu behar. Ona den zerbaiti gehiegizko poza ematen badiogu, behar baino okerrago sentituko gara gero», azaldu du.

Laguntza falta

Musikaren industria nagusitik kanpo kokatu du bere proiektua sortzaileak, eta halako proiektu alternatiboak garatzeko laguntza handiagoak behar liratekeela salatu du. Kultura sailei eskatu die, bereziki, laguntza; dioenez, ikus-entzuleekin ezin baita kexatu. «Jendea badator gure kontzertuetara, eta leku huts askorik ez da geratzen, baina egin behar den lana handia da artistentzako. Eta nekeza da».

Festibaletan jotzeko aukera dute gehienbat, haren hitzez azalduta, «industria nagusitik kanpo» dauden musikari horiek. Salvadorrek, esaterako, diskoa atera eta berehala zabaldu ditu bere jazz erritmoak leku anitzetako jaialdietan. «Adibide batzuk aipatzearren, Donostiako, Gasteizko eta Salamancako (Espainia) festibaletan jo dugu diskoa atera genuenetik». Eta emanaldi gehiago nahi dituzte orain.

Horretarako, kontzertu gehiago hitzartzeko lanetan dabiltza tronpeta jotzailea eta haren talde osoa, eta uda heldu baino lehen oholtzara igotzeko aukera izango dutela dirudi. «Martxoan Miranda Ebroko (Burgos, Espainia) jazz jaialdian eta Gasteizko Dazz tabernan joko dugu». Hala eta guztiz ere, aurreratu duenez, ez dira horiek izango emango dituzten kontzertu bakarrak, oraindik saio asko konfirmatzeke daudelako.