Euskarazko musikan lan gutxi dira 50 urte bete dituztenak. Aurtengoan aparteko klub horretara batuko direnen artean euskarazko lehenetariko rock abestiak daude. Ez naiz lehenengoa zein izan zen eztabaidan sartuko, Alfonso Guillok behin baino gehiagotan esan duen bezala, behar berberak zituen mugimendu oso bat zegoelako horren atzean. Honezkero askok jakingo duzuen bezala, Gabi Agirregomezkortak, Alfonso Guillok, Txerra Gurrutxagak, Luis Diegok eta Endika Iriondok osatzen zuten Koska taldearen 1976ko Koska (IZ) LPaz ari naiz hain zuzen ere.

Askotan musikan gertatzen den bezala, Elgoibarreko (Gipuzkoa) gazte horiek beren testuinguruaren semeak izan ziren, baina baita testuinguru horren sortzaileak ere. Horregatik, haien lehenengo lan luze hori 70eko hamarkadako testuinguru musikala ulertzeko baliagarria zaigun bezala, garai hori ez zatekeen berdina izango haien ekarpenik gabe.

1976an, frankismoa amaituko zen ala ez inork ez zekien garaian —eta batzuk oraindik euskaraz hitz egiten ikasten zebiltzala—, euskaldun ziren heinean euskaraz kantatzea ezinbestekoa iruditu zitzaien taldekideei. Euskal Herritik urrun zeuzkaten rock erreferenteek ez bezala, Koskaren hitzetan politika erdigunean zegoen, garaiak hala behartzen zuelako, garraztasun hori sentitzen zutelako. Nazio zapalkuntza, mundu industrialak eragin zuen hiritartze masiboa, langile gatazkak eta kartzela haien egunerokotasuneko berriak ziren, eta horri guztiari kantatu zioten. Aurrekoarekin lotuta, garai horretako kontzertu gehienak elkartasunezkoak eta “zerbaiten aldekoak” zirela aipatu zuten Euskalerria irratiko Espaloian Koska irratsaioan egin nien elkarrizketan.

Musikalki, Euskal Kantagintza Berriaren eta Euskal Rock Erradikalaren artean kokatzen den garai labur zein aberasgarri horretako hastapena izan zen Koska. Bi mugimendu erraldoi horien arteko katebegiaren zati bat izan zen, alegia. Garai horretan, folk euskalduna soinu psikodelikoekin nahasi zuten, rock musikaren musika tresnak normalizatzeari ekin zioten, soinu efektuak erabili zituzten, eta nazioartean 1960ko hamarkadatik bogan zegoen progresiboa euskaraz jotzen hasi ziren; eta Beatlesekin hasi eta Jethro Tulleraino doan musika ere ekarri zuten. Gerora Koska aldarrikatu duten artistak ez dira gutxi izan; Anje Duhalde, Mixel Ducau, Ruper Ordorika, Juan Carlos Perez eta Niko Etxart tartean.

 Koskaren lehendabiziko diskoaren azala.

Horrekin guztiarekin, euskaldunen gehiengoak rock musika atzerriko musika inperialistatzat eta euskararen etsaitzak hartzen zuen bitartean, eta nazioarteko rock taldeek mundu hippy zein abstraktuetatik edaten zuten garaian, soinu moderno horiek hartu eta Euskal Herria zeharkatzen zuen garai sozial eta politikoak uztartuz, gazteen artean arrakasta izan zuen disko hori sortu zuen Koska taldeak.

Burura ekarri ezean, denborak guztia lausotzen du. Nik Sei Sega taldeak zuzenean jo izan zuen Otaloreen antzera bertsioaren bitartez ezagutu nuen Koska. Euskaraz egindako musikaren inguruan neukan ideia aberastu eta zabaltzeko aukera eman zidan aurkikuntza horrek. Bizitzako beste edozein gauzatan bezala, erreferente berriek hauspotze eta indarberritze bat dakarte bakoitzaren jardunean. Hortik dator Koskaren disko horren aldarrikapena. Duela 50 urte euskarazko musikari egindako ekarpen ederra izateaz gain, bakoitzari tokatu zaigun garaian egiteko dugunak utzi dezakeen arrastoak etorkizunean norbaiti eragin diezaiokeenaren adibide delako.

//www.youtube.com/watch?v=tZuLvfRliLA

Logela taldearen zuzeneko bat Interneten ikusi nuenean hau idaztea bururatu zitzaidan. Euskal Herrian sortzen den musika entzunda, deigarria da talde ugarik beste erreferentzia askoren artean bat amankomunean izatea. Honetaz are modu argiagoan konturatzeko Ekain Perezek aurkeztutako Lore hostoak irratsaioa entzun besterik ez da egin behar, gonbidatuen ehuneko handi batek 80ko hamarkadako talde honen abestiren bat gomendatzen baitu.

Itoiz taldea.

Jarraian, gaur arte iraun duen Itoiz taldearen —zentzu oneko— itzalaren arrazoiak labur hostokatzen saiatuko naiz. Izan ere, oraingo taldeen zein entzuleen artean aldarrikatzen den euskal talde historikorik bada, Mutriku eta Ondarroa artean jaio zena hori da.

Gaur egun, euskaraz musika egitea berezi egiten gaituen aldagai bat da. Gutariko asko Manchesterren edo New Yorken jaio izan bagina, gure musika ez litzateke hainbeste entzungo, besterik gabe, gu bezalako asko eta hobeak daudelako munduan. Euskal talde gutxik izango luke arrakasta handiagoa ingelesez abestuta, baina Itoiz litzateke horietako bat. Zoritxarrez, garai horietan euskaraz abesteak argi eta garbi ateak itxi zituen, eta horrek, garaiko Euskal Herrian zegoen punkaren nagusitasunarekin batera, mugatu egin zuen taldearen influentzia. Garaiko taldeen aurrean 70eko hamarkadako musika estiloen arrakastarik ezak, punkaren legatu handiagoak, geroztik sortu den Euskal Rock Erradikalaren (ERE) inguruko edukien bonbardaketak eta Itoizen inguruko orain arteko informazio falta edo mistizismoak Euskal Herriko harribitxi bihurtu zuen taldea. Eta hori da, besteak beste, gutariko asko konkistatu gaituena.

Euskal talde gutxik izango luke arrakasta handiagoa ingelesez abestuta, baina Itoiz litzateke horietako bat. Zoritxarrez, garai horietan euskaraz abesteak argi eta garbi ateak itxi zituen, eta horrek, garaiko Euskal Herrian zegoen punkaren nagusitasunarekin batera, mugatu egin zuen taldearen influentzia

Gaur egun, aldiz, RRVarekin eta mende hasierako estiloekin apurtu duen belaunaldi bat iritsi da musika egitera. Hauen artean, dena delakoarengatik poparen aldaera ezberdinak nagusitzen ari dira. Horrez gainera, ska, oi! musika edo punka izan beharrean, post punka edo popa bera pasatu dira edonolako kritikak plazaratzeko forma nagusi izatera. Laburbilduz, garai historiko berria garai musikal berri honekin batera etorri da.

J. C. Perezek lideratutako taldearen diskografia zabalean, rock progresibotik art-popera doazen abestiak daude, hots, bilatu nahi den musikaren arabera, ale konplexuagoak, sinpleagoak edo auskalo zein formatakoak topa ditzakezu haren diskografia zabalean, edozein kasutan kilate ugariko erreferentzia izanik. Halaber, deigarriak dira haien ibilbidean izandako estilo aldaketak. Baina are deigarriagoa da, estilo horietatik guztietatik edozein orainera ekarriz gero modernoa izango litzatekeela. Eta garaiko estetika ere bada orain nobedade. Ez da harritzekoa, beraz, gaur bogan dauden estiloetarako Itoiz erreferentzia irisgarrienetako eta nagusietako bat bihurtzea.

Itoizek zituen letrak egiteko moduak ere hamarkada batzuk gainditu ditu. Agian iraganeko garaiek exijitzen zuten lengoaia ez erabili arren, gaur egun oso eskertzekoa da aurrekari hori edukitzea. Letrek modu ulergarrian paisaia edo errealitate bat irudikatzea edo entzulea horrekin bat sentiaraztea zuten lorpenik handiena. Gaur egungo abestiek eduki politikoa badute ere, ez da lehen bezain esplizitu idazten; iraganari aurre egin nahi zaiolako, garaiak beste zerbait eskatu edo sinpleki horrela ateratzen delako orain. Horretan maisuak Itoizekoak izan ziren.

Sinpleki, kostaldeko talde honen formek gaur egun Euskal Herrian egiten den musikaren zati nabari batekin bat egiten dute; eta gaur egun, iraganean zen baino erreferentzia handiagoa bihurtzen du horrek. Horregatik, Itoizen itzulera modu handienean gertatu da, haren oihartzunak sortu dituen talde guztien forma hartuz. Inoiz izan den itzulerarik oparoena.