Silitia taldea. ADRI LORENZO

1) Noiz eta nola sortu zen Silitia? Aurreko beste musika esperientziarik bazenuten? Eta hala bada zein moduan eragin izan du esperientzia horrek Silitiaren talde kontzeptua eraikitzeko garaian? Silitia nola deskribatuko zeniokete zuen musika lehen aldiz entzuten duen norbaiti?

Galdera asko! Silitia fakultatean sortu zen, Xabi eta Ibai elkartu ginenean. Xabik musika-ikasketa batzuk burutuak zituen eta bere orduko ordenagailuan musika sortzen esperientzia zuen dagoeneko. Bi lagunen ideiak uztartuz hasi zen Silitia, Xabiren etxeko egongelan. Momentu hartatik asko aldatu da Silitia, eta gaur egun laukote bilakatzen ari da, batez ere zuzenekoetarako. Silitiaren musika lehen aldiz entzuten duenari esango genioke disfrutatzeko.

2) Zuen musika poparen promesa egiturak eta ehundurak erabili eta maite eta era berean zalantzan jarri eta ia aurka egitearen arteko tentsio bat nabaritzen da. Zein punturaino da “brioche pop” tentsio horren izendapen poetiko bat? Eta era berean zuen musika brioche pop dela onartzen badu, zer motako metodologia edo metodologia eza adierazten du izenak?

“Brioche pop”-aren etiketa, azken finean, etiketengandik urruntzeko eta era berean hurbiltzeko erabiltzen dugun gako moduko bat da. Gure lagun min batek esan zigun behin, erdi brometan, brioche ogiak duen mantekilla-kopuru ilegala dela eta fintasun-kutsu horri erreferentzia eginez, Silitia ogi mota hori dela. Hasieran punky-funky-elektro-euskal-rock egiten genuela esaten genuen, baina horretaz ere aspertu egin ginen. Poparenganako erakarmena beti izan dugu, baina baita frikadak egiteko ere, eta baita horiei ere pisu handia emateko burugogorkeria nahikoa ere. Egia da metodologia fintzen hasi garela eta orain lehen baino gauza gutxiagok balio digula. Adibidez: lehen DIY-agoak ginen, eta orain albumak amaitzeko estudiotik pasatu behar gara, bai edo bai.

3) Sarritan akatsa edo trebetasun eskasia poparen logikarekin lotzen duzue elkarrizketetan. Zuen praktikan, akatsa konposizio-estrategia bihurtzen dela esan genezake? Hau da, akatsa aurkitzen duzuenean, mantendu edo zuzentzen saiatzen zarete? Posible da akatsa bera estilo bihurtzea?

Akatsen auziak zerikusia du momentuarekin, zuzenekoarekin, inprobisazioarekin eta bat-batekotasunarekin, batik bat, eta gu horiekin guztiekin oso ados gaude. Anariri entzun diogu album bat dela momentuan ateratzen den argazki bat, norberaren isla, edo. Guk ere horixe uste dugu: momentua islatzen badu, lan interesgarria egiten ari gara. Eta uste dugu, askotan, akatsetan gehiago agertzen garela gu geu. Batzuetan, ordea, akatsak ez du funtzionatzen. Kantetan sartzen dugun edozerk guri klik egin behar digu eta zerbait artikulatu behar du gure unibertsoan, gure musikan, kanta horrexetan. Beraz, kasuz kasu: abesti batzuk era natural eta bat-batekoan irteten dira, akatsak barne, eta beste batzuk oso zerebralki eta akatsak zuzenduz. Baina bai, gu betiere ahalegintzen gara esna egoten eta detaile guztiei erreparatzen: agian kanta oso bat dago akats baten atzean.

4) Ironia eta umorea sarri agertzen dira zuen diskurtsoan, baina zuen kasuan umore babes-mekanismo bat da, kritika modu bat, edo sormen-erreminta bat? Hirurak batera, agian? Silitia inoiz talde serio bat bihurtzeko asmorik duzue?

Euskal musikan seriotasun gehiegi dago. Epikoegia da dena. Ez gara hain garrantzitsuak, kontzertu bat ordutxo bat da eta ondo pasatu behar dugu, besterik ez, bai guk bai publikoak. Horrek ez du esan nahi lana ez dugunik serio hartzen… Guretzat oso garrantzitsua da gauzak ahalik eta finen egitea, ahalik eta interesgarrien, dibertigarrien. Orain taula gainean laukote izatea horren ondorio da: serioski lan egiten dugu musika biziagoa eta umorea finduagoa izan daitezen.

5) Esan izan duzue deseroso sentiarazteko musika egiten duzuela. Zein nolakoa da deserosotasun hori? Estetikoa, politikoa, entzulearekiko harremanean sortzen den zerbait…?

Musika deserosoarena esan izan digute inoiz eta hortik tiraka beharbada guk ere esan izan dugu… Baina ez da guztiz egia, noski, ez dugu noise musika egiten. Hala ere, askotan esan izan diguten leitmotiv bezalako bat da dagoeneko, pixka bat memea da. Azkenengoz, Gazteako kazetari batek esan zigun ia noizko egin behar genuen euren irratian ipintzeko moduko kanta bat. Asko dauzkagula erantzun genion…

“Hala ere, Silitia 2018an jaio zen eta harrezkeroztik guk nahi dugun musika egiten jarraitzen dugu. Beharbada gaur egun Euskal Herrian egiten den musikak elastikotasun handiagoa du orduan baino, edo musika ezberdin gehiagok dute lekua”

6) Performantziaren osagaiak pisu handia du zuendiskurtsoan. Zuen musikaren soinua bakarrik entzuten denean? Zerbait galtzen dela esango zenukete? Edozein erara, zuen azken diskoan talde pop-rock “klasikoago” baten egitura, itxura eta trebezia tekniko handiago ekarri duzue. Izaera performatibo horren pisua gutxitu ala areagotu egingo du horrek? Edo beste era batera esanda art-poprock ekuazio horretan, art aldera edo poprock aldera egingo duzue gehiago?

Guk nahi dugun musika egiten dugu eta horrekin datorren eszenaratzea ere lantzen dugu. Baina musika egiten dugu eta horrexetan sartzen dugu indar gehien, musikan. Zuzenean beti izango dugu magia gehiago, bat-batekotasun handiagoa, tentsio gehiago, agian taldearen esentziaren “aztarna” gehiago. Hori ere maite dugu, jakina, baina gure unibertsoan sartzeko gure albumak leku politean eta konpainia onean entzunda nahikoa da: musika egiten dugu.

7) Zuen euskal musika genealogia jakin batean kokatzen duzue ala kontzienteki saiatzen zarete ihes egiten? Neurri handi batetan oso proiektu idiosinkrasiakoa zaretela esan daiteke baina era berean, Chill Mafia bezalako taldeek planteatu izan duten euskal musikaren berrasmatze freskagarriko olatu baten parte zaretela iradoki izan duzue edo iradoki izan dute.

Chill Mafiak album bat atera zuen eta gustatu zitzaigun, baina guk ez dugu inoiz esan frekuentzia berdinean gaudenik. Agian irakurri duzuna da musika “berri” horren olatuan sartu ginela, pandemia eta gero bizi izan genuen leherketa horren parte. Gauza ezberdinak dira. Gure sentsazioa da covid-a amaitu zenean talde asko agertu zirela, edo ginela, tartean Iruñekoek emandako bultzada horri lotuz nolabait, jakina. Hala ere, Silitia 2018an jaio zen eta harrezkeroztik guk nahi dugun musika egiten jarraitzen dugu. Beharbada gaur egun Euskal Herrian egiten den musikak elastikotasun handiagoa du orduan baino, edo musika ezberdin gehiagok dute lekua.

8) Poparen kontzeptuak oraindik ere inspiratzen zaituzte? Dagoeneko popa lengoaia baino gehiago imajinario hutsa bihurtu dela esan daiteke?

Poparen ideia bertebrala da guretzat, bai. Horri hurbildu eta horretatik urruntzean ateratzen den higidura horrek eraikitzen du Silitia. Entzule oso poperoak gara, baina sortzaile frikiak. Bigarren galderaren inguruan, lengoaiak imajinarioa eraikitzen du eta alderantziz, ezta? Ez dakit, zaila da erantzutea…

9) Zer espero duzue entzule batek berarekin eramatea zuen kontzertu batetik ateratzean?

Kamixeta eta binilo asko erostea (kar kar…).

Laugarren diskoaz emango dio amaiera Joseba Irazokik (Bera, Nafarroa, 1974) Gitarra onomatopeikoa serieari. Kuriostasunean, eskuzabaltasunean, ausardian eta trebezian oinarritutako hazkuntza artistiko geldiezin baten gailurra da.

Joseba Irazoki, zuzeneko emanaldi batean. JUAN G. ANDRES

Haren lehen grabaketak aurkitzeko, mende honetako lehen hamarkadan Beran sortutako musikari esperimentalen kolektibora jo beharko genuke, eta Petti eta Etxeko Uzta, Onddo, eta On Benito taldeen partaide modura eta bakarka, bere izenpean edota Do moduan sinatutako diskoetan aurkituko genituzke. Xabier Erkiziaren eskutik musika esperimentaleko Ertz festibalak Berara urtero erakartzen zituen Euskal Herriko eta atzerriko musikari eta zale haien arteko harremanak eta trukeak hazkuntza likido oso berezi eta emankorra ahalbidetu baitzuten urte haietan.

Ekosistema horren barnean, agian Irazoki da zentzu klasiko batean musikari trebeena, eta ohiko folk-rock estiloen egitura eta izaera nabariena erakusten duena. Gaitasun horrek aukera eman dio Mikel Erentxun, Rafa Berrio eta Nacho Vegas musikarien kontzertu eta grabaketetan sesio musikari moduan aritzeko, tarte batez Atom Rhumba taldeko gitarra jole izateko eta Joseba Irazoki eta Lagunak izenpean bere rock alderdia guztiz askatu eta sendotu eta bide batez eta hein batetan, publiko arrakasta aipagarria lortzeko. Irazokiren filosofia pertsonalaren isla ere bada hau guztia. Musika da bere bizia eta musikari eskaini nahi dio bere lana, etengabe arakatuz, ikasiz, partekatuz eta gozatuz.

Paraleloan, 2005ean Do izenez plazaratu zuen Tokian Tokiko abstrakzio instrumental delikatu txikien bilduma hartan eta zuzenean ematen zituen inprobisazio askeko saio ziztagarri haietan hasi eta gaur arte datorren ildo guztiz pertsonal eta intimoago bat marrazten joan da Irazoki, eta Gitarra onomatopeikoa serie osoa horren lagin bikaina da. “Musikari bezala nire senari jarraitzea gustatzen zait, inprobisazioa dut gogoko, eta gauzak perfektuak ez izatea ere”, zioen Irazokik 2021eko elkarrizketa batean, eta hor datza seriearen funtsa, aurretiko baldintza, lege edo mugarik gabe, bakardade aske osoan, senari entzun, gitarra eta gorputza batu eta biei espresatzen uztea. Serieko diskoetan barreiatzen diren doinuetan, musikari trebea eta aldi berean, entzule kurioso eta aseezina nabari dezakegu. John Fahey eta Robbie Basho-tik, Derek Bailey edota Josh Abrams-era milaka dira burura datozkigun erreferentziak.

2017an eman zion hasiera serieari, Mascarpone diskoetxeak plazaratutako kasete batean. Gitarra soilez, etxean eta Gasteizko Zas estudioetan grabatutako zortzi inprobisazio aldrebes bezain liluragarri batu zituen. Zazpi urteren ondoren, bigarren bilduma oparitu zigun; lehena baino zabal, anitz eta sendoagoa. Instant composition teknika berri batekin mimo handiz landutako 23 doinu bildu zituen bertan.

Gitarra Lekeitioak (Onomatopeikoa II, 2024) Hegoa diskoetxeak eta Londresko Cafe Oto ospetsuak —bere Otoroku zigiluaren bitartez— plazaratu zuten, biniloan eta CD formatuan. Ezbairik gabe, argitaratze honek ate berriak ireki dizkio Joseba Izarzokiri, bai edukiaren aberastasunaren aldetik baita bere lanak munduan, musika esperimentalen eremu mugatuan baldin bada ere, eman dion (ondo merezitako) oihartzun eta irismenagatik ere. Rapahel Roginski gitarra jole poloniarrak eta Rhodri Davies harpa jole britaniarrak kolaboratzen dute diskoan, eta haiei esker kontzertu bat eman zuen 2025eko apirilean Cafe Oton —Europan inprobisazio eta esperimentazio musikalean diharduen areto eta sinbolo errespetatuena da beharbada—. Bertan grabatutakoa da Gitarra Onomatopeikoa III (Mascarpone 2025) bilduma ixten duen doinua. Ertz jaialditik Cafe Otora, hogei urteko ibilbide bikain baten borobiltze ezin egokiagoa.

Baina Irazokik ez du hemen gelditzeko inongo asmorik eta berehala laugarren (eta momentuz, azken) kapitulu bat atondu du, bere senari eta kuriostasun horri jarraituz beti. Gitarra Onomatopeikoa IV Mascarpone diskoetxeak kaleratuko du aurki eta kasu honetan formatua erabat aldatzen da. Diskoa motzagoa da —bost abesti baino ez—eta, are garrantzitsuago, ahotsezko kolaborazioak barne hartzen ditu doinu guzietan: Niño de Elche, Elena Setién, Ihitz Iriart, Verde Prato eta Carlos Jimena hain zuzen ere. Flamenko kutsutik zuberotar pastoraletara eta distortsio zaratatsuen ekaitzaren erdian sumatu daitezkeen ahots zerutiar delikatuetara. Doinu motzak, argazki lauso iradokitzaileak, askoz handiagoa izan daitekeen beste izakin musikal baten lehen seinaleen modura. Zentzu horretan, Gitarra Onomatopeikoa IV serie baten amaiera den ala beste baten ataria den ez dago garbi. Irazoki ezagututa, bigarrena izango delakoan gaude.

Aurriritzi guzti horiek hankaz gora jarriaz, ordea, Iker Munduate, donostiar gaztea da musika zoragarri honen egile eta interpretatzaile bakarra. Bihar kontzertua emango du Tolosako Bonberenean (Gipuzkoa), 22:00etatik aurrera, Saguxar-ekin batera. Baina nor da Iker? Nondik dator eta zein izan da bere ibilbidea era honetako obra eder batetara ailegatzeko? Kuriostasuna baduzue jarraitu irakurtzen…

Iker Munduate, etxean, xilofonoa joz. IKER MUNDUATE

Erabat atzera eginez, haurtzaro eta nerabezaroko oroimenetatik has gaitezen. Musika eta soinuarekin duzun lehen kontaktua noiz ematen den eta zein eratan sentitzen zaren erakarria jakin nahi genuke. Sarritan, epifania moduko uneak izaten dira, baina prozesu gradual bat ere izan daiteke. Zeintzuk dira zure oroitzapenak? 

Bai. Badira era horretako epifania moduko uneak nire bizitzan. Baina hasieratik hastearren, 2000an jaio nintzen Donostian; ama finlandiarra dut eta aita goierritarra. Donostian bizi izan naiz beti. Egia auzoan, eta Ikastolan ikasi dut. Udan Finlandiara joaten gara urtero, eta horrek, txikitatik, aurriritzi asko gainetik kentzen edo ez izaten lagundu didala uste dut.

​​​Nire aita musikaria eta disko zalea izanik, musika betidanik egon da presente etxean. Behin, Ikastolara nire bila etortzean, instrumenturen bat jotzen ikastea gustatuko litzaidakeen galdetu zidan eta, behartuta sentiarazi gabe eta nahi izanez gero bakarrik, eskola musikara apuntatuko ninduela. Eta nik, une horretan, bateria jo nahi nuela erantzun nion.

Halako eran, perkusioa ikasten hasi nintzen Donostiako Musika Eskolan. Disziplina bezala, perkusioak egunero instrumentu ezberdin batekin aritzea suposatzen du behin baino gehiago: batzuetan bateria, besteetan marinba, bonboa, tinbalak eta beste asko. Aniztasun horrek nigan eragin handia izan zuela uste dut, eta bereziki orain, denbora pasa ondoren jabetzen naiz horretaz.

Zazpi bat urte egon nintzen bertan ikasten. Hala ere eta nolabait esatearren, ez zen oso gauza akademikoa izan. Irakasleak jolas baten moduan planteatzen baitzituen klaseak. Oso tipo atsegina eta jatorra zen, oso pedagogikoa eta alaia ere bai.

Iaz Santanderko Eureka aretoan xilofono batez eman zenuen zuzeneko kontzertuan halako izaera ludiko eta gozagarria somatzen zen zure musikan. Agian kontatzen duzunarekin badu bere lotura.  

Bai, nire azken lanetan ​​perkusioa ikasten ari nintzen garai haietara bueltatzen ari naizela iruditzen zait batzuetan.

Edozein erara, eta diodan bezala, txikitatik izan dut erlazioa musikarekin. Nire aitak kontzertuetara eramaten ninduen, 13-14 urte neuzkala punk kontzertuetara joaten ginen elkarrekin. The Damned moduko talde mitikoak ikusi izan ditut. Hauen kasuan, gainera, Londresera espreski bidaiatu genuen kontzertura joan ahal izateko.

​​​Aurreraxeago, beste une garrantzitsu bat izan zen nire bizitzan eta  musikarekiko izan dudan erlazioan. 16 urte betetzear nintzela, udan,  Bukowski tabernan talde batzuk jotzen zutela ikusi nuen eta birritan pentsatu gabe sartu egin nintzen. Ordurarte ikusitako zuzeneko guztien esperientzia guztiz ezberdina eta oso berezia izan zen niretzat. Ni bakarrik nengoen gainera.

Lehen aipatutako epifania moduko une horietako bat izan daiteke orduan, ezta?  

Youtuben milaka kontzertu ikus ditzakezu baina benetako zuzenekoak ez du parekorik. Nahiz eta esan bezala musika beti presente izan nire bizitzan, kontzertu hark klik berezi bat eragin zidan barnean. Nolabait, gertuko undreground mundua edo DIY1 mugimendua ezagutarazi zidan. Musika talde bat sotzeko nahia piztu eta martxan jartzeko garaia zela transmititu zidan esperientzia horrek. Taldeak RollercoasterKills eta Wann ziren eta post-hardcore moduko musika egiten zuten, indie-emo ukitu batzuekin. Hala ere, onartu behar dut une horretan nik musika estiloaz ez nekiela ezer, ez nuen ezer ulertzen eta urteak joan ziren oraindik era horrelako etiketak ulertu eta haietaz hitz egiten hasteko

Ikaskideen artean banituen bi lagun musikazale, ​​Jontxu eta Iker, eta haiekin hasi nintzen jotzen. Baina nik ez nekien oraindik gitarra jotzen. Beraz, egun batetik bestera nire aitaren gitarra hartu eta, etxean, nire kasa ikasten eta praktikatzen hasi nintzen, Youtubeko bideoen bitartez batik bat. Abesti errazen bertsioak eginez hasera batean, eta pixkanaka gauza zailagoak probatzera ausartuz. Edozein erara, perkusio munduan etengabe instrumentuak probatzen eta ezagutzen genituenez ez zitzaidan hain arrotza egin gitarrarekin jolasten hastea.

Agian, gitarra, beste edozein perkusio instrumentu edo jostailu bat balitz bezala hasi zinen erabiltzen eta esperimentatzen. 

Bai baliteke, eta orduantxehasi ginen Tenpera bihurtuko zen taldearen lehen pausoak ematen. Emo-core kutsuko power trio bat zen nolabait esatearren. Taldearen soinua perfekzionatzen eta ahalik eta hoberen jotzen ikasten saiatzen ginen batik bat hasera horretan.

Zeintzuk ziren garai horretan zure eragin musikal nagusiak? Zer entzuten zenuen gehienbat? 

BCore diskoetxeko WildAnimals gogoratzen dut bereziki, eta klasikoagoen aldetik, Dinosaur Jr. Polvo izugarri gustatzen zitzaidan (eta zaidan) talde bat da baita ere. Orohar, 90etako hamarkadako indie, post-hardcore moduko bandak oso gustukoak izan ditut beti, Fugazi eta Dischord-eko taldeak bezala.

“Ondoren, Trintxerpeko Mogmabo, Dabadaba bezain garrantzitsua izan da niretzako. Bi aretoei erabat eskertuta nago bai ikusi ditudan kontzertuen aldetik, baita taldeekin kontzertuak antolatu dizkigutenean emandako harrera, tratu eta aukeren aldetik ere. Zentzu askotan biak izan dira nire unibertsitateak…”

Egungo ikuspuntutik, eta zure ibilbidearen arku narratibo bat eginez, Tenperan pop egiturako abestiak egiten zenituzten. Baina gero, urte gutxiren epean, beste talde batzuetan ere hasi zinen, non pixkanaka beste izaera ezberdineko doinuetan sartzen hasten zaren. Alde batetik, hardcore-punk askoz latzagoko soinuetan, eta bestetik, abesti luze eta atmosferikoetan. Nola ematen da bilakaera hori eta zein musika eta artista aurkitu zenituen prozesu horretan? 

Donostiako Dabadaba aretoan kontzertu askotara joaten nintzen garai hartan (orain ere bai). Ondoren, Trintxerpeko Mogmabo, Dabadaba bezain garrantzitsua izan da niretzako. Bi aretoei erabat eskertuta nago bai ikusi ditudan kontzertuen aldetik, baita taldeekin kontzertuak antolatu dizkigutenean emandako harrera, tratu eta aukeren aldetik ere. Zentzu askotan biak izan dira nire unibertsitateak… Edozein egunetan hara gerturatu  eta mundu osoko talde arraro eta anitzenen kontzertuak ikusteko aukera izan baitugu.

Garai horretan, batxilergoan, ​​Mikel Malagon ezagutu nuen eta gustu antzekoak genituela ikustean, bion artean musika berria aurkitzen eta elkar banatzen hasi ginen. Oso azkar jotako hardcore-punk musikaz gozatzen hasi ginen. Grazia handia egiten zigun era horretako talde bat zuzenean jotzen ikusten genuenean, abesti bat bukatzean, ikusle batzuk  “azkarrago!” oihukatzeak. Eta hortik atera zen Azkar Zintak zigiluaren izena. Egia esan, zigilu bat zer zen jakin gabe erabaki genuen izena, eta erabaki hori hartu eta gero hasi ginen benetan martxan jartzen.

Zein asmoz jarri zenuten martxan? Agian, beste zigilu batzuren bila hasteko gogo ezean gauzak zuen erara egin nahi zenituztelako?   

Bai, nolabait bai. Azken batetan, Mogambon entzuten genituen kontzertu eta taldeen mundu horretan, gauzak erabat gure erara eta gure kabuz egitea erabat naturala zen. Kontzertuak antolatzea, entseatzea, jotzea… dena DIY moduan egiten bagenuen zergatik ez argitalpena ere? Beste munduko hausnarketa edo aldarrikapen sakonik egin gabe, eta modu naturalez, esan bezala. Erabili gabeko ehun bat kasete eskatu genituen bertan zer grabatuko genuen jakin gabe, eta era batera edo bestera beteko genituela pentsatuz. Ez genuen aurretik pentsatutako planik edo antzekorik inolaz ere.

Plazaratu genuen lehen proiektua xFRUSTUMx taldea izan zen.​​ Arratsalde batean Mikel, neu eta gure lagun Hugorekin elkartu ginen eta, besterik gabe, jolasbaten modura, erosi berri  genuen grabagailu eta mikro batzuren laguntzaz, abesti motz eta azkar batzuk bat-batean sortu eta grabatu genituen. Kasik txantxa baten modura argitaratu genuen kaseta, baina jendeari  grazia egiten ziola zirudien eta interesatzen hasi zen. Hari beretik tiraka, Ardor taldea sortu genuen, gure arteko beste txantxa baten modura berriz ere. Gauza da txantxa eta ez hain txantxa horien artean, azkenean, katalogo bat pilatzen joan ginela.

Aurrera atera dituzun ekimen guzietan oso jarrera autodidakta  erakutsi duzu. Zeure funtsa beti hori izan dela esan daiteke. 

Bai guztiz. Nire bilakaera osoa horretan datza: ezer espero gabe eta ezer berezirik eskatu gabe nire buruari gauza berriak etengabe probaraztea, alegia. Bai gitarra jotzea, bai nire grabaketak egitea, baita beste artista batzuena grabatzea, ekoiztu eta nahastea  (hori ere egin izan dut Azkar Zintak zigiluaren barnean) modu natural, naif batean, era horretan esan nahi baduzu, egin dut. Dena (jotzea, grabatzea, ekoiztea, promozionatzea edota antolatzea) gehiegi sailkatzen dela iruditzen zait. Askoz modu integralagoan ikusten ditut nik gauzak.

Zentzurik hoberenean eta aberatsenean esanda, baina zeure eta zeure taldeen ibilbideaez duzula inoiz “serio” hartzen esan daiteke. Zure proiektuak erabat malguak dira: gaur izen bat, bihar beste bat, egun bat edo urte bete iraun dezake taldeak, kideak ez dira finkoak… 

Funtsean, lagunarteko gauza bat izan da beti. Baina diozun horri bai eta ez esango nioke aldi berean. Zeren eta Tenpera edo Comic Sans taldeetan oso serio eta disziplina handiz eta organizazio handiz hartzen genituen gauzak. Beraz nahasketa bat egon da. Bi ildoak presente egon dira nire ibilbidean.

Nolabait esateko, ohiko rock musika taldearena batetik, eta esperimentazio askearena bestetik.

Bai. Esperimentatu eta ondo pasatzea ere, plazer hutsez aritzea.

Musika egitearen arrazoi eta xede nagusia gozamena dela esango zenuke? 

Lehen planoan bai, gozamena da, baina honekin batera ere datozen beste aldarrikapen soziopolitikoak ere bai, batik bat punkari intrinsekoki lotuta daudenak.

Denborak ematen duen ikuspegitik begiratuta, azken urteetan zure lana indibidualago bilakatzea pandemiaren eragin eta ondorio dela izan daitekeela dirudi. Bakoitza bere bizitzako une ezberdin batean eta modu ezberdin batean, noski, baina aztarna sakona utzi zuen gizarte osoan. Gure bizitza erabat aldaarazi baitzuen eta aurreko “normaltasun” hartara guztiz bueltatzea ezinezkoa baita.  

Bai, neuk ere horrela sentitzen dut. Musikarekiko dudan ikuspegian eragin konplexua izan zuen. Pandemia hasieran sintetizadore batzuk erosi nituen, nire betiko filosofia jostalari hori jarraituz eta zerbait berria probatzeko asmotan. Baina pandemiaren konfinamenduak aurrera egiten zuen neurrian, buruari bueltak ematen hasi nintzen, egiteko zerbaiten bilaketa etengabe batean. Eta bat-batean zera pentsatzen hasi nintzen: “zertarako erosi ditut sintetizadore hauek hain ondo doazen talde batzuen barnean baldin banago?”.  Sintetizadoreak salduko nituela eta taldeetan kontzentratuko nintzela erabaki nuen une horretan, eta gitarran eta taldearen abestietan enfokatu nintzen guztiz.

Baina hala ere, une jakin batean nekatu egin nintzen taldearen dinamikaz. ComicSans taldean funtzionamendua konpromiso baten itxura hartzen hasi zen, egunerokoan gozatu genezakeen proiektu bat izan beharrean. Ohikoa den bezala, faktore pilaketa bat ematen da horrelako kasuetan, arrazoi espezifiko bat baino gehiaho. Une horretan, ​​Ultramarinos Costa Brava estudioetan (Bcoreko taldeen estudio nagusia eta ohikoa, eta estatu mailako indie musikan erabateko erreferente bat) grabatzeko aukera eskaini ziguten eta hala egin genuen. Baina horren ondoren, gauzak bere horretan jarraitzen zutela-eta, taldea behin betirako utzi nuen. Pozik geratu nintzen, egia esan.

Gero Primavera Sounden jo zuten eta gauza politak egin zituzten baina, tira, ni dagoeneko ez nintzen taldean eta ez naiz damutzen uzteaz. Taldeak era horretako dinamika ilunetan sartzen direnean gogorra egiten da. ComicSans utzi eta nire buruari eta taldekideei esan nien, denboraldi batez behintzat, lasaitasuna behar nuela.

Une horretatik aurrera, berriz ere hasi nintzela esango nuke. Lehen ez dut aipatu, baina Distopía Mutante ekimenak garrantzi eta eragin handia izan zuen nigan bai pandemian baita pandemiaren ondoren ere. Musika esperimental eta alternatiboko ​​kontzertu eta ekimen pilo bat programatu izan dituzte. ​​Era horretako kontzertuetara joaten hasi nintzen eta bertan guztiz flipatzen hasi nintzen. Musikaz haratago ere, ordurarte izan nuen pentsamoldea guztiz eraldatu zuten.

“Pandemia garaian, Paezur izenpean Joseba Agirrezabalagak eman zuen kontzertua, zalantzarik gabe. Noise-ambient moduko saio zoragarria izan zen. Aho bete hortz geratu nintzen; ikusi nuen hura inolaz ere azaldu ezinik. “Zer izan da hau?” esaten nion nire buruari. Mugarri une bat izan zen niretzat, klik berezi bat sentitzen duzun horietakoa berriz ere”

Garai hartako kontzerturik ba al da bereziki gogoratzen duzuna? 

Pandemia garaian, Paezur izenpean Joseba Agirrezabalagak eman zuen kontzertua, zalantzarik gabe. Noise-ambient moduko saio zoragarria izan zen. Aho bete hortz geratu nintzen; ikusi nuen hura inolaz ere azaldu ezinik. “Zer izan da hau?” esaten nion nire buruari. Mugarri une bat izan zen niretzat, klik berezi bat sentitzen duzun horietakoa berriz ere. Kontzertu batean baino gehiago, bidai baten barnean sentitu nintzen. Horen ondoren beste hainbat kontzertu bikain izan dira baita ere​​, Dame Area edota Enrike Hurtado & Ibon RG, gutxi batzuk aipatzearren.

Musikaz bizitzea ez da batere erraza gaur egun, eta zure kasuan ere, ez da zure ogibide nagusia ezta?  

Ez. Arte Ederrak ikasi ditut eta diseinatzaile grafiko lanetan aritzen naiz. Arte Ederretan sartzea beste inflexio puntu garrantzitsu bat  izan zen niretzat, nire aurreko hezkuntza guzia zientzia eta teknologia mundura bideratuta egon baitzen. Baina ez nuen alde horretatik jarraitu eta diseinura jo nahi izan nuen, eta horretarako Arte Ederrak ikasten hasi nintzen. Nire gurasoek, beti egin duten bezala, guztiz lagundu zidaten erabaki hori hartzeko garaian. Nire aita ingeniaria da eta nire ama artista, modu jasangarriez ekoiztutako arropen diseinatzailea.

“Nire bilakaera osoa horretan datza: ezer espero gabe eta ezer berezirik eskatu gabe nire buruari gauza berriak etengabe probatzea, alegia”

Arte Ederrak, DistopíaMutante,… zure bizitzan ate berriak irekitzen hasten diren une horretan, Zinta Azkarrak etiketa alde batera utzi eta zeure izenpean zigilu berri bat egiten duzu zeure bakarkako kaseteak ateratzen hasteko. Pauso garrantzitsua hau ere.

Bai. Orain dela gutxiko gauza izan da. Bizpahiru urte baino ez. ​​Arte Ederreko ikasketekin lotuta dago erabat. Aurreko ikasturteetan ariketa moduan egindako grabaketa batzuk gordeta nituenez, ikasgai bateko proiektu modura, testuinguru estetiko bat eman eta bandcampera igo eta kasete edizio txiki batzuk egitea bururatu zitzaidan. Azkar Zintakeko garaitik soberan nituen kasete huts batzuk erabili nituen eta harekin moldatu nintzen. ​Bandcampeko orri pertsonal hori martxan jartzearen arrazoia ariketa hura betetzea baino ez zen izan hasiera batean.​

Oso musika ona dago hor edozein erara. Plazaratutako guztia grabaketa zaharretan oinarritzen da edo konposizio berriak ere egin izan dituzu zigilurako?

Gauza berriak konposatzen hasi nintzen baita ere. Nire taldekide ohiek bandcampera grabaketak igotzen ari nintzela​​ ikustean Distopia Mutanteko jendearekin batera Mogambon nire kasa jotzera animatu ninduten. Eta horretarako pieza espezifiko berri batzuk sortzen hasi nintzen, zaratatsu samarrak eta elementu performatibo batzuk sartuz. Pixkanaka nire kasa gauzak egiten erosoago sentitzen hasi nintzen. Pieza baten kasuan, etxeko sukaldeko tresnak hartu eta haiekin moldatu nintzen, moldeak eta abar lurrean jarri eta perkusio instrumentu baten modura joz. Zenzen kaseta da hori. ​​Garai hartan EnsembleNist-Nah taldearen gamelan musika ikusi nuen zuzenean (Indonesiako musika tradizionalean oinarrituriko taldea) eta eragin handia izan zuen nigan.

EnsembleNist-Nah-ren eragina nabaria da zure musikan. Argi Zantzuak diskoaren aurrekari edo katalizatzaile bat izan daiteke agian?

Bai, nolabait bai. Han nabaritu bainuen berriz ere perkusioaren indarra eta lilura eta une horretan pentsatu nuen “Nik  perkusioa ikasi dut azkenean, ez al da hori nire instrumentua?” edo “zertan ibili naiz orain arte?”.

Egiten duzun guziak eta aurretik ematen dituzun pauso guztiek aberasten zaituzte azken batean. Zarena zera aurretik egin duzun guztia egin duzulako. 

Bai, pixkanaka konturatzen zara den denak bere zentzua daukala.  ​​Perkusioaren berraurkikuntza honen ondorioz graduko azken proiektu modura, perkusio instrumentu batzuk sortu nituen. Diseinua eta estetika bereziki landu nituen horretarako. HarryPartch eta era horretako artisten lanean ikertu nuen. Baina oraindik ez dut erabaki zer egin guzti horrekin. Bildu eta gorde…berriz muntatu… grabaketa batzuk egin, ez dakit. Prozesu guzti honen ondoren atera da Hegoa diskoetxeko diskoa ere.

Eta nola eman zen elkarlan hori? Zeuk jo zenuen Mikel Acostarengana (Hegoa diskoetxeko arduraduna) edo alderantziz?

Gauza izan zen Mikelek Ziburun eta Bilbon diskoetxearen aurkezpen moduko kontzertu batzuk antolatu zituela eta nire aitari komentatu eta elkarrekin joatera animatu nuen. Alberto Lizarralde, Garazi Navas eta Bidaik (​​Mikel Vega eta Xabi Strübel eta zuzeneko hartan Itsaso Urrutikoetxea saxofoiarekin)  jotzen zuten bertan eta erabat txundigarria iruditu zitzaidan. ​​Urte berean, pittin bat lehenago, Albertoren diskoa eskatu nuen nire urtebetetzerako. Izugarrizko aurkikuntza izan zen niretzako musika hura 80ko hamarkadako euskal herrian egin zela jakitea.

“Sintetizadoreekin instrumentua fisikoki jotzea faltan botatzen baitut. Ez naiz ordenadorearekin kontzertuak ematearen aurkakoa, baina nolabaiteko performance puntu hori beharrezkoa dut zuzenean. Baita musika konposatzean ere”

Eta orain, zeintzuk dira zure planak epe motz eta ertainera?

Funtsean, berdin segitzea, jarrera berberaz lan egiten, alegia. Disko berri bat aterako dut aurki. Perkusioaren presentzia handiagoz. Tribalagoa izango da nolabait esatearren. Zigilu bila nabil oraindik. Xilofonoa hartzearen kontua diskoaren ondorengo gauza izan da. Sintetizadoreekin instrumentua fisikoki jotzea faltan botatzen baitut. Ez naiz ordenadorearekin kontzertuak ematearen aurkakoa, baina nolabaiteko performance puntu hori beharrezkoa dut zuzenean. Baita musika konposatzean ere.

Diskoa aurkeztean oso set zurruna eraman izan dut zuzenera eta orain aire, joko eta ezusteko pittin bat gehiago behar nuen. Nire hurrengo kontzertuetan askoz inprobisazio gehiago izango da, pertsonalki esperientziaren gozamena ahaztu gabe.

Abangoardia, Durangoko Orfeoia, Larraskito gunea, Musikene, Meakusma festibala, antzerkia, dantza, elektronika eta mekanika, doinu herrikoia eta testura zaratatsua, instrumentuaren arima, arnasa eta bizia… Guzti hori eta gehiago besarkatzen du Garazi Navas (Usansolo, 1995), akordeoilari paregabeak, kuriostasun asegabez eta trebezia txundigarriz, bere hamaika proiektu ezberdinetan. Izan direnak, direnak eta ziur asko oraindik eta harrigarriago izango direnak. Atzera (aurrera) patxadaz begiratzeko une egokia.

Eusko Ikaskuntza Gazte Sariari esker, Maite Aizpuruarekin batera lantzen ari zaren Adarbakarra eta soinujolea proiektu horrek oso itxura interesgarria du. Zein puntutan zarete une honetan?

Martxan ari gara. Orain dela hilabete bat Garaionen (Araba) egin genuen erresidentzia artistiko bat eta Oier Guillan antzerki-zuzendariaren kanpo begiradarekin lanean aritu ginen. Berak proposatutako ariketa batzuetatik hasiz. Nik teknika eszeniko aldetik ez daukat batere ideiarik eta pilo bat ikasi dut berekin. Atrezzoa, eszenen muntaketa… inoiz begiratu ez ditudan gauzak. Oso ondo joan zen dena eta material pila bat sortu dugu elkarrekin. Maite bestalde denera ausartzen da eta oso begi eta intuizio zorrotzak ditu, itzelak dira egiten dituen eraikuntzak eta loturak. Lan horren emaitza grabatu genuen eta hurrengo erresidentzia otsaila-martxoan egingo dugu. Oierrekin arituko gara berriz ere eta hor testuak landuko ditugu gehiago. Lehenengo saio honek nolabait testuingurua sortzeko balio izan digu eta hurrengoetan edukian sartzea da gure asmoa. Bigarrenean testua eta azkenekoan musika. Nolabaiteko antzezlan musikatu operistiko bat edo antzeko zerbait egin nahi dugu.

Performance bezala definitu duzue baita ere.

Bai, eszenaratua izateko lan bat da funtsean.

Ta zuk partehartzen duzu aktore bezala?

Bai, eszenatokian egongo naiz denbora guztian, akordeoiarekin, kantatuz eta guzti. Ez dakit nola sartu naizen honetan. Garbi dago Maite oso motibatzaile ona dela, belarri musikal oso ona du gainera eta ideia pilo bat ere bai. Oso ausarta da beti, eta ni, aldiz, erabat lotsatia. Baina oso ondo konpontzen gara elkarrekin.

Batak bestea osatzen duzue.

Bai eta bera oso pertsona interesgarria da, beti prest dago gauza berri eta zoroak probatzeko. Oso aberasgarria izan da niretzako.

Zeuk esan izan duzun moduan, musika alorretik kanpo dauden artistekin lan egitea oso aberasgarria izan zaizu beti. Ikuspegi berriak ezagutu eta probatzeko aukera ematen baitizu.

Hala da, hizkuntza ezberdinak dira eta bakoitzak gauzak antolatzeko modu ezberdinak erabiltzen ditu. Hori dela eta, besteak zein eratara lan egiten duen ulertu behar duzu lehenengo eta behin. Dantzak eta musikak adibidez gauza asko dituzte komunean baina espresatzeko garaian ez daukate zerikusi handirik. Dantzariek denbora eta erritmoa haien espresioan nola erabiltzen dituzten ikustea oso gauza kuriosoa da niretzat. Eta gauza bera pasatzen da antzerkian edo zineman. Beraz lehenik haien kodeak ulertzeko ahalegin bat egin behar duzu, gero bien arteko lan bat sortu ahal izateko.

Nire mundu itxitik eta nire berrelikadura loop pertsonal eta sarritan negatibo horretatik burua atera ahal izateko oso ondo datorkit era honetako kolaborazioak egitea. Nire aurriritziak apurtzera eta nire buruari nire benetako gustuak zeintzuk diren galdetzera bultzatzen nau honek guztiak. Eta oso gauza onuragarria dela uste dut. Gezurra badirudi ere, min egin arren erosoa egiten zaigu gure loop horren barruan egotea.

“Nik, orain arte, nire gorputza instrumentua jotzeko erabili izan dut eta kito. Ez dut inoiz izan nire gorputzaren presentzia eszenikoaren inolako kontzientziarik. Baina proposamen honek eszenatokian egiten ditudan mugimenduei atentzioa jartzea eskatzen dit”

Geure buruaren menpekoak bilakatzen gara batzuetan.

Hala da, erraza zaigu eta nahi gabe ere erortzen gara dinamika horretan. Edozein erara, harira bueltatuz, lan honen dinamikan, adibidez, pasionala izateko eskatzen zidaten, eta nik ez daukat ideiarik ere horrelako eskaera bat kudeatzeko eszenaren gainean. Hitz hori, eta antzeko beste asko, ez daude nire ohiko alfabetoaren barnean gorputzaren espresioari dagokionez (musikan bai noski), eta horrek nire burua berrasmatzera bultzatzen nau. Nik, orain arte, nire gorputza instrumentua jotzeko erabili izan dut eta kito. Ez dut inoiz izan nire gorputzaren presentzia eszenikoaren inolako kontzientziarik. Baina proposamen honek eszenatokian egiten ditudan mugimenduei atentzioa jartzea eskatzen dit.

Noizbait esan izan duzu, zure akordeoia eta zeu, bat zaretela, gorputz bakar bat osatzen duzuela nolabait.

Beno, era horretako esaldi sakonak esatea ez zait gustatzen baina bai, egia da, txikitatik jo dut eta oso familiarra egiten zait. Kazetari batek esan zidan orain dela gutxi, nire bizitzan gehien besarkatzen dudan gauza akordeoia dela, eta arrazoi guzia zuen. Ez nuen inoiz era horretan pentsatu, pitin bat tristea dela pentsa daiteke ere kar, kar baina tira…

Kuriosoa da, hala ere, instrumentua etengabe jotzearekin batera nire gorputzaren tamaina hazi eta muskulatura aldatzen joan dela eta leku askotan akordeoiak utzi dizkion markak eta formak dituela.

Ez dut akordeoilari gehiegi ezagutzen egia esan, baina zure performanceak ikusi ditudanean oso deigarria iruditu zait zein moduan konpasatzen duzun gorputza akordeoiari, eta zein biziki besarkatzen, astintzen, laztantzen eta azken batetan maitatzen duzun.

Bai, oso instrumentu fisikoa da eta niri kontaktua izatea gustatzen zait gainera, eta uhalak bereziki estutzen ditut horretarako. Besarkatu beharra daukazu ondo jotzeko , eta bere barneko piezen bibrazioa zure gorputzean sentitu. Entzulegoak antzeman ezin dituen barneko hainbat soinu mekaniko leuni atentzioa jartzea guztiz beharrezkoa zait nahi dudan bezala jo ahal izateko. Azken batean makina bat da eta materia organikoa du eta zu bera kontrolatzen saiatzen zaren arren ez du beti zuk espero duzun moduan erantzuten. Horregatik gertu sentitu nahi dut, bere barneko soinu eta akats horietaz jabetu, nire gorputzean sentitu, eta nire interpretazioa erantzun horretara egokitzeko.

Azterketa ugari egin dira soinuaren bibrazioak gorputzetan izan dezakeen eragin harrigarri ezberdinen inguruan.

Bai hala da. Ni ez naiz batere aditua gauza horietan, baina instrumentu analogiko bat, elektroniko bat ez bezala, makina mekaniko bat da eta barne pieza batzuren bibrazioan oinarritzen da. Izaera eta pertzepzio modu ezberdin bat edukiarazten dio horrek. Akordeoia berez haizezko instrumentu bat denez, haize horrek instrumentu barnean egiten duen bidea kontrolatu eta entzun behar duzu. Botoi bat indar handiagoz edo txikiagoz, alde batetik edo bestetik ukitzeak eta hauspoa modu batera edo bestera mugitzeak haize horren portaera aldatu egiten baitu. Hori ez da ematen instrumentu elektroniko batean. Akordeoiak, kanpotik antzematen ez den arren, arreta ariketa mikroskopiko bat eskatzen dizu interpretatzaile bezala.

“Akordeoia metalez eta egurrez egina dago, izaki bizidun baten moduan bere denbora behar du baldintza berri batzuetara egokitzeko. Ez dakit zein punturainoko funtsa zientifikoa duen guzti honek baina niri oso lagungarria egiten zait era honetara pentsatzea”

Elektronikaren alorrean, sintetizadore modularrak agian pittin bat gerturatu daitezke izaera horretara. Musikariei entzun diedanez oso elementu sentsibleak dira eta tenperatura edota hezetasunaren arabera erantzun ezberdinak ematen dituzte.

Akordeoiarekin gauza bera pasatzen da, aurreko egunean zein modutako pieza jo dudan eragina izan dezake hurrengoan. Musikari askoko talde handi baten barruan jotzen ibili baldin banaiz, oso fuerte, hurrengo egunean akordeoia oihukatzen ibiliko balitz bezala aritzen da. Emeki joz, pixkanaka baretzen joan behar duzu orduan. Akordeoia metalez eta egurrez egina dago, izaki bizidun baten moduan bere denbora behar du baldintza berri batzuetara egokitzeko. Ez dakit zein punturainoko funtsa zientifikoa duen guzti honek baina niri oso lagungarria egiten zait era honetara pentsatzea.

Eta akordeoiaren erantzun bitxi guzti horiek, nola txertatzen dituzu gero zure musikan? Esan nahi dut, akordeoia zure beharretara moldarazten duzu edo alderantziz zeu egokitzen zara une bakoitzeko erantzunera?

Bata besteari egokitzea baino beste erremediorik ez dago. Beraz lehen pausoa materia organiko eta bizia dela onartzea da. Eta eskertzea ere bai, plastikozkoa balitz ez bailitzateke aberastasun bera emango. Adibidez, botoiek zapaltzean egiten duten zarata, akordeoilari asko hau disimulatzen eta isilarazten saiatzen dira estudioko grabaketetan, baina gero zuzenekora zoazenean ia ezinezkoa da hori egitea. Nahi duzun guztia landu dezakezu teknika baina ezinezkoa da erabat ekiditea. Instrumentua honelakoa da, onartu beharra daukazu, eta gustukoa ez baduzu sintetizadore bat erabili ezazu. Hauspoak batzuetan kraska egiten du eta uhaletako larruaren marruskadurak ere soinuak sortzen ditu. Nik guzti hori musikan barneratzen dut.

Plastikozko instrumentu edota sintetizadoreen aurka ez daukat ezer, baina akordeoiaren izaera organiko bizi hori asko gustatzen zait eta nortasun handia ematen diola uste dut.

Nolabait zure lanarekin instrumentu oso fisiko baten aldarrikapen bat egiten ari zara. Hori dela eta, elektronika eta mundu digitalaren aurka zarela pentsa daiteke. Baina ez da hori, elektronika sartu izan baituzu zure piezatan eta musikari elektronikoekin ere elkarlana egin duzu. Adibidez Miguel A. Garciarekin osatzen duzun Dopelganger bikotean. Akademia eta underground ikuspegien arteko talka eta uztartze hori nola eman da? Zer nolako garrantzia izan du zuretzako Miguel ezagutzeak?

Kristorena. Tira, Miguel jenio bat da niretzat, zer nahi duzu esatea.

Musikenen hirugarren mailan nengoela ezagutu nuen. Garai horretan ganbera-musika proiektu bat prestatzen nengoen Andrea Berbois biolinistarekin, eta Miguelek Larraskiton jotzera gonbidatu gintuen. Ikasleak ginen eta akademiatik kanpo oso esperientzia gutxi geneukan zuzenekoetan, baina animatu egin ginen eta Larraskiton agertu ginen esandako egun eta orduan. Eta noski, erortzeko zorian zegoen espazio txiki, ilun eta zikin hura ikustean aho bete hortz geratu ginen. Biok, edo ni, behinik behin, musika klasikoko alorretik gentozen eta antzoki eta auditoriotara ohituta geunden soilik. Ezin genuen sinetsi guk han jotzea posible zenik. Baina kontzertua hasi bezain pronto, izugarrizko isiltasun adeitsua mantendu zuen ikuslegoak. Guk pentsatzen genuen era horretako leku batean ez zigula inork inongo atentziorik eskainiko eta desastre bat izango zela, eta erabat flipatu genuen egoera guziarekin.

Gure saioa amaitzean neska pare bat gerturatu ziren gugana, barrezka eta oso atseginak biak. Esan zidaten zer aurkituko zuten jakin gabe 5 euroko bi sarrera erosi zituztela eta Euskalduna moduko areto batean bakarrik ematen den aktuazio klasiko bat ikusi ahal izan zutela hain diru gutxiren truke. Oro har, jende pilo bat gerturatu zen guregana zein pieza jo genituen galdetzera, erabat interesatuta. Antzoki batean jotzen duzunean jendea ez zaizu behin ere era honetan gerturatzen eta harreman hura naturaltasun osoz izan ahal izatea izugarria izan zen niretzako.

Bestalde, gurekin batera izan ziren beste bi performanceekin ere flipatu egin nuen. Haietako batean tipo batek ordenagailuz paretan irudiak eta esaldi errepikakorrak proiektatzen zituen eta beste batean neska batek txatarraz betetako karrotxo batekin bueltak ematen zituen aretoan zehar eta tarteka jostailuzko kikara batean te pixka bat hartzera geratzen zen. Guzti hori gutxi balitz, nire gurasoak antzoki batera joan izan balira bezala jantzita eta prestatua azaldu ziren ni ikustera. Hantxe, hondakinen artean eta jende alternatibo porreroen erdian. Baina pozik atera ziren azkenean eta errespetu giro hartaz harrituta ere bai.

Hor ezagutu nuen bada Miguel. Handik gutxira, pixkanaka ensemble moduko talde batzuk sortzen hasi zen beste musikari batzuekin batera jo ahal izateko eta bertara gonbidatu ninduen. Berak pauta minimo oso ireki batzuk ematen zizkigun musikariei eta hortik abiatuta piezak lantzen hasten ginen. Handik pixka batera kontzertuak ematen hasi ginen.

Ordubete luzeko pieza-sorta bat sortu genuen, eta hor kantatu nuen estreinako aldiz, ordura arte ez baitzitzaidan burutik pasa ere gai nintzenik. Emanaldi batzuren ondoren bikote bezala elkarlan sakonago eta sendoago batean murgiltzen hasi ginen biok. Lan horretatik atera da Hegoa diskoetxeko diskoa, nahiz eta gure lehen asmoa ez izan disko bat grabatzea. Miguelek 90eko hamarkadan editatu zuen bere lehen diskoa bidali zidan nik horren inguruan lan egiteko. Gaur egun egiten duen musika baino askoz pop kutsu handiagoa du grabaketa horrek. Ez da komertziala noski, baina tonu eta melodia aldetik askoz tonalagoa nolabait. Berak dagoeneko mania pixka bat hartu zion eta “ea zer egin dezakezun honekin” esanez bidali zidan. Nik ideia batzuk bota nizkion doinu haiek moldatzeko eta elkartrukean lanean hasi ginen. Nik gauzak proposatzen nizkion eta berak kanpoko begirada baten moduan, baietz ala ezetz eta zein bidetik joan esaten zidan, baina berak inoiz ezer konposatu edo sortu gabe, niri iradokiz bakarrik. Zuzendari baten moduan. Bi urte pasa genituen era honetan, grabaketa ordu pilo bat metatuz. Agian 100 ordu baino gehiago. Eta azkenean, 50 minutuko jatorrizko disko horretatik, akordeoi soileko 2 ordu luzeko grabaketa bat atera zen, inongo elektronikarik gabe ezta filtro edo efekturik ere, guztiz gordina. Hegoa diskoetxeko diskoa 2 ordu horietako zati batzuez egina dago.

//www.youtube.com/watch?v=YkeV_ZreChM

Garazi Navas Miguel A. Garcia soinu artista zendu berriarekin, elkarrekin erresidentzia artistiko bat egin ostean, zuzeneko emanaldian, Bilbon.

Beraz, Miguelen papera zuzendari edo ko-konpositorearena da soilik ezta?, berak ez du ezer jotzen.

Bai hala da, ko-konpositorearena. Baina nik bi pertsonen artean zein modu aberatsean sor daitekeen ikasi dut esperientzia honetatik. Honen aurretik ez nuen ezer nire izenpean sortu, inprobisazio bat edo beste eginda nituen baina inoiz ez nire izena jarri eta nire sormen lana zela esan zitekeen ezer. Karrera barruan ere, interpretazio alorretik joan naiz, eta ez konposizioaren aldetik.

Dopelganger izen hori nondik dator?

Alemaniar jatorriko hitza da. Gure kasuan apropos gaizki idatzita dago baina, nolabait azaltzearren, biki edo doble maltzur baten kontzeptuari dagokio. Mitologia eta folklore ezberdinetan agertzen da, gure baitan dugun alter ego edo antzeko ideia bat. Miguelek nik baino hobeto azalduko luke, baina ideia horri eutsiz eta bikote artistiko bat garenez bata bestearen isla maltzurra garela pentsa daiteke.

Beraz musika pilo bat grabatu duzue proiektu honetan eta emaitza berez pieza luze bat da, diskoan dagoena baino luzeagoa.

Bai. Diskoan azaltzen dena zatitxo bat besterik ez da. Oso-osorik plazaratzeko binilo bikoitz edo hirukoitz bat behar litzateke eta hori noski, garestiegia da. Beste zati bat Eclectic Reactions zigiluak atera zigun kasete batetan azaldu zen eta hirugarren bat Crystal Mine diskoetxean, gainontzekoak agian aurrerago aterako dira nolabait.

Behin bakarrik jo dut pieza-sorta osoa zuzenean publikoaren aurrean. Azkoitiko Matadeixen izan zen. Orain dela urte pare bat egin nuen eta bi ordu baino gehiagoko kontzertu bat izan zen, erdian egindako atseden motz bakar batekin. Osorik egitea oso gogorra da niretzako egia esan. Beste aldi guzietan denbora muga finko bat izan dut, 40 minutu edo ordubete.

Oso ulertzekoa da. Pitin bat haratago joanez zure ibilbide horretan, Miguelen bitartez beste hainbat artista ezagutu dituzu. Mundu akademikotik etorrita zerk deitu zuen zure atentzioa bereziki eszena guzti horretan?

Miguelen bitartez Ibon RG, Tripak kolektiboa, Garazi Gorostiaga, Izarne Oiarzabal, Asier Perez Basterrra A.Maiah edota Mikel Vega ezagutu ditut, besteak beste.

Eta atentzioa deitu didan lehendabiziko gauza, Larraskito bezalako espazio esperimental aske bat existitze hutsa izan da. Nire mundu akademikoaren pentsaeran, pieza bat guztiz perfektua izan arte ez dago entzulego baten aurrean aurkezterik, eta nik ideia hori nuen buruan Larraskitora iritsi nintzenean.

Baina perfektua zer den ere inork ez daki, eta horrek zure buruari presio handia botatzen dio. Egia da, bestalde, disziplina eta lan ohitura sendo bat izatera behartzen zaituela, eta hori oso lagungarria zaizula ere. Psikologikoki pilo bat gogortzen zaitu.

“Pentsa ezazu, Stravinsky, adibidez, bere obrak aurkezten zituenean askotan tomateak jaso zituen eta orain klasiko ukaezintzat daukagu denok. Belarriek 50 urte edo gehiago behar dituzte erritmo eta egitura berrietara egokitzeko”

Musikenen jasotako heziketa beti goraipatu izan duzu elkarrizketatan egia esan.

Bai, bai Musikenen baita aurretik ezagutu nituen kontserbatorio edo eskoletan ere. Pitin bat topikoa baldin bada ere hau esatea, mundu guzti horrek sakrifizio handi bat eskatu zidan arren oso eskertuta nago. Azterketa baterako 12-13 urte eskasekin zeu bakarrik tribunal baten aurrean jotzea oso esperientzia gogorra da, baina bizitzan ailegatzen zaizkizun beste hainbat erronketarako prestatzen zaitu ere. Orain irakaslea naiz eta tribunalaren aldetik ikusten ditut ikasleak eta asko sufritzen dut, baina tira…

Edozein erara, zure hitzetatik jasotzen dena ere zera da, mundu akademikoa eta underground mundu alternatibo-esperimentalaren artean banaketa oso handia dagoela oraindik.

Gure inguruan bereziki handia da gainera.

Beste leku batzuetan hainbestekoa ez dela esango zenuke?

Bai guztiz. Alemaniara edo Herbehereetara joaten bazara, esate baterako, oso ezberdina da egoera. Ikasketa bera ere ez da hemen bezain isolatua. Han karrera bat ikasten ari zaren bitartean zure kasa beste gauza batzuk probatu eta esperimentatu ditzakezu, eskura daudelako, hemen bide finko batetik ateratzea ez da batere erraza. Musikenen adibidez jazz eta klasikoaren arteko banaketa dago eta bata edo bestea aukeratzera behartuta zaude eta behin bat hartuta ez duzu bestearen ezer edo ia ezer ikasten. Baina gero korridoreetan, bi aldeetako ikasleok elkar topo egiten genuen eta askotan pentsatzen nuen “zergatik ez dugu probatzen guztion artean gauzak konpartituz eta esperimentatuz?”. Konexio horiek ez dizkizute eginda ematen ikasgaietan edo ikasketa-planetan. Azkenean pertsona helduak gara, egokiagoa iruditzen zait esatea: “hemen dituzu aukera guzti hauek, zeuk egin zeurea eta nahi duzun moduan nahastu eta aprobetxatu” baina sarritan jendeak, eta bereziki nabaritzen dut hori gazteagoengan, plan jakin eta finko bat izan nahi du hasiera hasieratik. Gauzak nola egin behar dituzten eta zer behar duten esatea eta hori jarraituz gero lanerako aukerak zerutik eroriko zaizkiela espero dute, eroso-eroso etxean zain dauden bitartean. Oso jarrera pasiboa iruditzen zait.

Euskal Herrian Larraskito bezalako beste espaziorik ikusi duzu?

Beno, Azkoitiko Matadeixea batik bat, eta Tabakalerak, instituzio bat izan arren, gauza oso interesgarriak programatzen ditu baita ere. Lekuak egon badaude, eta estatu espainiarraren barnean eta Madril edo Bartzelonarekin batera, Euskal Herria agian lekurik irekiena izan daiteke zentzu horretan. Bai instituzio aldetik baita artisten artean sortzen ditugun sareen aldetik ere. Beraz, nahiz eta sarritan kexatzen garen, beste leku batzuetara joaten bazara, egoera orduan eta okerragoa da.

Eta mundu esperimental horretan aritu eta gero bueltatu izan zara mundu akademikoko zuzeneko emanaldietara?

Bai, etengabe aritzen naiz bi munduetan. Berez nire baitan ez dago desberdintasunik bien artean. Musika klasikoko emanaldietan aritzen naiz eta oso gustura gainera. Baita folk munduan ere, txistulariekin askotan. Asko gustatzen zait mundu hori ere. Gainera emanaldi guzti hauek artisautza puntu hori eta oinarrizko teknika ez galtzea ahalbidetzen didate. Inprobisazioan aritzen bazara soilik “urrunegi” joan zaitezke batzuetan eta beharrezkoa da funtsezko doinu eta egituretara bueltatzea noizean behin.

Guzti horretaz gain, Asier Maiah-k Hegoa diskoetxean ateratako biniloko lehen piezan zeu zara Durangoko Orfeoia zuzentzen duena. Hor ere bi munduren arteko uztartze oso berezia ematen da ezta?

Bai, lotsagabe samarra izan naizela esango nuke, baina tira. Asier ere Larraskiton ezagutu nuen Miguelek antolatutako ensemble horietako baten bitartez. Durangoko emakumeen inguruko dokumental baterako musika egitea eskatu ziotela komentatu zidan eta berak, gitarrista denez, instrumentu horretan oinarritutako pieza bat eskaini ziela. Baina zuzendariak, hura entzutean, orfeoiko emakumeen ahotsak sartzea proposatu zion eta horrekin kezkatuta zebilen. Berak ez daki partitura akademikoak idazten; belarriz konposatzen eta jotzen du, eta laguntza eskatu zidan.

Asierren pieza hori gitarra geruza pilo batez egina zegoen eta berak horixe bera ahotsekin egiten saiatzea proposatu zidan. Nik baietz esan nion eta Durangoko Orfeoiarentzat bere pieza moldatzen hasi nintzen. Ez zen batere lan erraza izan, ahotsaren testura gitarra elektriko batena baino askoz mugatuagoa baita, are gehiago gitarra horren soinua hamaika efektu-pedaletik pasatzen baldin bada gainera. Azkenean, idatzitako partitura guztiz atonala eta interpretatzeko oso zaila da, baina orfeoiko emakumeek, musika esperimentalean trebakuntzarik eta ezagutza berezirik ez izan arren, gogo handiz hartu zuten eta kristoren lana egin zuten. Crack batzuk dira.

Entsegu ordu pilo bat behar izan genituen, haien ohiko ordutegitik kanpo eta guzti, eta erabateko jarrera positibo eta lagungarriarekin egin zuten lan. Eta lortu genuen azkenen partitura aurrera ateratzea. Oso pozik nago emaitzarekin, eta haiei oso eskertuta.

Eta beraiek? Nola sentitu dira?

Hasiera batean, pieza aurkeztu eta azaldu nienean, izutu egin zirela onartu behar dizut. Baina oso ausartak izan dira eta pilo bat ikasi eta gozatu dugu bai beraiek baita nik ere.

Elkarrizketa batean aipatzen zenuen, egun, musika garaikide eta esperimentalaren inguruan aurreiritzi asko dagoela, eta jendea beldur handiz gerturatzen dela, ausartzera ailegatzen bada ere. Baina sarritan pentsa zutena baino askoz dibertigarriagoa dela aurkitzen dute, ordea.

Ezusteko handiak jasotzen dituzte askotan. “Ez nuen horrelakorik espero” esaten dizute sarritan. “Noski, inoiz etortzen ez bazara zer espero dezakezu?” pentsatzen dut nire barrura horrelakoetan. Buelta asko eman dizkiot kontu honi eta gauza da belarria ez daukagula batere hezituta. Oso bisualak gara eta begietatik jasotzen dugu informazio gehiena, baina belarriak denbora luzeagoa behar du aldaketara egokitzeko. Pentsa ezazu, Stravinsky, adibidez, bere obrak aurkezten zituenean askotan tomateak jaso zituen eta orain klasiko ukaezintzat daukagu denok. Belarriek 50 urte edo gehiago behar dituzte erritmo eta egitura berrietara egokitzeko.

“…eta gauzak oraindik eta zailago egiteko, musika bakoitza estilo kutxa itxi batean sartzeko joera dugu, batak bestearekin hitz egitea ezinezkoa balitz bezala. Pena handia ematen dit ‘mania’ horrek”

Bitxia da zein aintzinakoak diren lehen soinu esperimentu elektronikoak (50 urte baino gehiago, ia 100 ere kasu batzuetan) eta zein arrotz egiten zaizkion oraindik ere hainbat jenderi.

Bai, eta gauzak oraindik eta zailago egiteko, musika bakoitza estilo kutxa itxi batean sartzeko joera dugu, batak bestearekin hitz egitea ezinezkoa balitz bezala. Pena handia ematen dit mania horrek.

Orain dela gutxi, Asier A.Maiah eta Andoni Penelarekin osatu dugun Marruska Ensemble izeneko hirukotearekin Belgikan izan gara, Meakusma izeneko jaialdian eta izugarrizko esperientzia berritzaile eta freskagarria izan da niretzat. Denetatik zegoen han eta dena nahastuta: opera, performancea, technoa, abangoardia, folka…

Ildo horretatik, orain dela gutxi Alberto Lizarralde handiarekin Londreseko Cafe OTO mitikoan izan zara. Zer nolako esperientzia izan zen hura?

Alberto artista eta pertsona zoragarria da eta oso gustura aritu nintzen berekin han egindako emanaldian. Ezagutza izugarria du eta gozamen handia da berekin hitz egitea eta berengandik ikastea, entziklopedia bizi bat da eta euskal musikaren historiaren parte, artean, literaturan, musikan eta bizitzan aditua, itzela. Bion artean ekitaldi horretarako sortu genuen pieza, Gerezi gaua, lizar xuxurla bere Soundcloudean aurki dezakezu. Ez dut uste inoiz berekin bezain enpastatuta sentitu naizenik elektronikarekin musika sortzeko garaian, guztiz bat egiten genuela sentitu nuen une askotan. Eta lanean jarraitzen dugu.

Era horretako lana egiteko eta inprobisaziorako batik bat, funtsezkoa da artista batentzat besteak entzuten jakitea.

Erabat, askotan esan ohi dut inprobisatzaile hoberena, isilik egoten dakiena dela. Antsietate handia sentitzen dugu musikariok inprobisatzean eta gehiegi esan nahi izatera bultzatzen gaitu, musika beharrik gabe puztuz. Pazientzia behar da horrelakoetan, buruko zarata isildu, ingurukoak entzun eta haiekin harreman bat eraikitzen hasi, pixkanaka, baita entzulegoarekin ere.

Espazioaren soinu ezaugarriekin ere jokatzen duzu?

Bai, saiatzen naiz. Jasotzen duzun soinuaren errebotea, isla edo oihartzuna guztiz ezberdina da leku batetik bestera eta horretara moldatu beharra daukazu ere. Dopelganger bikotearekin egindako piezak mila espazio ezberdinetan grabatuak izan dira eta guztiz ezberdinak suertatzen dira leku batetik bestera.

Zein proiektutan zabiltza une honetan?

Une honetan, Arratiako Koroarekin disko bat egiteko asmoa dut eta baita Manu Gaigne musikari eta sortzaile paregabearekin, Xabier Erkiziaren laguntzaz, proiektu bat grabatu berri dugu, laster ezagutuko duzuena. Oso ilusionatuta gaude honekin eta lan luze eta sakona izan da, ia bi urte daramatzagu dagoeneko eta ezagutarazteko irrikatan gaude. Gure berri izango duzue.

//www.youtube.com/watch?v=oXzCG5vQrck

Zabalak Verde Pratorekin batera ondutako Nire azala piezaren bideoa. RAFA ZUBIRIA

Estilo eta dinamika aldetik agian ez dago alde handirik No Club eta zure aurreko diskoen artean (ezta beharrik ere), baina bestalde, nolabaiteko tour de force zirraragarri eta aberatsa dela esan daiteke, eta garrantzitsuena eta zaleok gehien eskertzen dutena, hamaika entzunaldiren ondoren ere, sekretu eta altxor txiki berriak erakusten dituen grabaketa da.

Nire ustez bada haustura bat nire aurreko lanarekiko, Martian Civilization, edo hori izan da nire asmoa behintzat. Nire disko berria pop kutsu berotsuagoz jantzia dagoela esango nuke, orohar. Aurrekoa latzagoa eta abstraktuagoa dela esango nuke. Agian nire aurreko Vik diskoarekiko nabaritzen dut lotura zuzenena. EP hartan ahozko kolaborazioak eta doinu poperoagoak lantzen nituen lehena izan baitzen. Nolabait orain dela sei urte irekitako bide haren jarraipen bat egin dudala esan daiteke.

Diskoaren izenburuak, No Club, kuriostasuna eragiten du, misteriotsua suertatzen da. Nondik eta nola sortu duzu? Badu halako mezu ezkuturik edo besterik gabe hitz konbinaketa bitxi, iradokitzaile eta ireki moduan utzi duzu?

Izenburu egoki baten bila zoratzekotan ibili nintzela onartu behar dizut, eta azkenean azalerako erabili dugun Rafa Zubiriaren argazkia izan zen inspiratu ninduena. Bertan azaltzen diren aulki huts horiek inoiz etorriko ez den norbaiten zain daudela baitirudi. Bestalde, No Club dantza pistara hain zuzendua ez dagoen elektronika musika baten aldarrikapena ere bada, eta era berean, gure inguruan bizi dugun komunitate kontzeptuaren higadura eta desagertzearen salaketa bat da.

“No Club dantza pistara hain zuzendua ez dagoen elektronika musika baten aldarrikapena ere bada, eta era berean, gure inguruan bizi dugun komunitate kontzeptuaren higadura eta desagertzearen salaketa bat da”

Hala da. Ohiko klubetara ez dago zuzenduta, baina era berean ez zaio guztiz arrotza. Agian “irudikatutako klub” bati egin nahi diozu erreferentzia? Edo bestalde, gaur arte Klub moduan ulertu eta mirestu izan den eszena pixkanaka desagertzen ari dela eta zeure musika goza daitekeen Klub espazio fisikorik apenas geratzen dela adierazi nahi duzu ere. Interpretazio aukera asko dago.

Bai. Ados nago; esango nuke baduela halako klub musika kutsu sotil bat doinu batzuetan. Eta baliteke Klub ezberdin bat izatea, ametsetakoa zeuk irudikatzen duzun bezala. Klub eszena desagertzear dagoela ez daukat garbi esaterik, aspaldian ez baitut partehartze zuzenik izan. Baina kanpotik ikusita, edozein ekimeni bizitza eta indarra ematen dion underground jarrera galtzen ari dela esango nuke, eta beste gauza askoren antzera, erabat homogeneizatzen ari dela ere bai. Baina, tira, nire ikuspegia oso mugatua da eta agian gauza garrantzitsu asko galtzen ditut.

Zure bideoak eta diskoaren azalak erakusten duten asiar iruditeria tropikal, gautar hori oso erakargarria eta iradokitzailea da. Nondik dator? Eta nor da egilea? Eta zein da musikarekiko lotura?

Thailandiakoak dira denak. Gustura joango nintzateke baina ez naiz inoiz han izan. Rafa Zubiria artista bisual donostiarrarekin kontaktuan jarri nintzen honetarako. Bera urte askoz bizi izan da han eta bideo eta irudi guztiak bereak dira. Genio bat iruditzen zait eta bere lanari oso inspiratzaile eta iradokitzailea deritzot. Kasu batzuetan aurretik neuk emandako doinu bukatu bati erantzunez sortu du, baina beste batzuetan demo hutsak bidali dizkiot eta berak egindako irudiei erantzunez bukatu dut doinua. Joan eta etorriko prozesua izan da, eta oso interesgarria eta aberasgarria suertatu zait.

//www.youtube.com/watch?v=T2CnepcPZao

Urtu kantuaren bideoa. RAFA ZUBIRIA

Diskoan zehar hainbat artistek kolaboratzen dute (Verde Prato, Sara Zozaya…), haietako batzuekin ekoizle moduan lan egin izan duzu eta kasu honetan kolore anitz eta bereziz janzten dute diskoa bere ekarpenekin. Nola suertatu dira elkarlan hauek eta zer esango zenuke ekarri duela bereziki haietako bakoitzak? Eta honi lotuta, zein punturaino da Zabala pertsona bakar baten proiektua edo pertsona eta disziplina anitzagoak (bideo artea, zinema) jasotzen dituen ekimena? Irisgarritasun poliedrikoagoa duen izate bat dela esango nuke eta horrek erakargarriagoa egiten duela gainera.

Kolaborazioak modu naturalez gertatiu dira erabat; erabat miresten ditudan artista eta lagunak baitira denak. Guztiekin kidetasun artistikoa banuela banekien gainera, azken urteetan elkarrekin estudioan lan asko egin baitugu. Goiz da agian ekarpenak baloratzeko baina diskoa izugarri aberasten dutela esango nuke, bakoitzak bere erara, Zabalaren soinu paleta eta unibertsoa handiagotzen dute.

Proiektu hau zehazki zer den, neuk ere ez dut garbi, ez dut gehiegi pentsatu horretan. Baina hasieratik garbi izan dut alderdi bisuala nahitaezkoa dela. Kolaborazioen hautua une zehatz baten eta buruan dudan diskoaren arabera egiten dut. Baina bai esango nuke, Anakk, Sara edo lehenago Cris Belakok nire doinuetan partehartzen dutenean, nolabait proiektuaren zati bat bilakatzen direla.

Berriki eman duzun elkarrizketa batean zuzeneko emanaldien inguruko hausnarketa bat egiten zenuen. Elektronikako musikarientzat auzi konplikatua dena aipatuz: sarritan pistak modu mekaniko eta zurrun batean erreproduzitzera mugatzen da artista eta pittin bat frustragarri izan daiteke ikuslearentzat (agian okerragoa da oraindik play botoia sakatu eta Instagrameko profilerako argazkitxo eta bideoak igotzera dedikatzen direnean egia esan). No club izen hori baliteke honekin ere erlazionatuta egotea. Edozein erara zure zuzenekoak beti eduki bisualez eta  performance bereziz hornitzen saiatzen zarela esaten zenuen. Disko berri honetarako ezer berezirik duzu buruan?

Orain arte ez dut ezer pentsatu disko honetarako zuzenekoen inguruan. Sormen era argitaratze prozesua amaitu behar dut lehenik eta horren ondoren, eskura ditudan aukera ezberdinen artean zerbait berria egiteko gehien motibatzen nauena hartuko dut. Alderdi bisuala presente egon behar duela garbi dut, eta nire anaiak kudeatuko du alderdi hori, aurreko askoetan bezala.

Edozein erara, guztiz beharrezkoa zait egitura bizi baten barnean, arriskua eta akatsa onartu eta magia eragin dezakeen testuinguru batean sentitzea. Hala ez bada, kontzertu batek ez du zentzurik niretzat. Musika aldetik gitarra elektrikoari pisu handiagoa emateari bueltak ematen ari naiz azkenaldian. Ezezagunak zaizkidan eremuetara eraman nahi nuke. Ea zer pasatzen den azkenean.

Abesti batzuren izenburuak euskaraz egin dituzu. Zein garrantzia eta zein paper ematen diozu euskarari zure musikaren barnean?

Erlazio konplikatu samarra dut euskararekin. Nire baitan sentitzen dut eta era berean ez naiz gai nire ideiak euskaraz zuzenki espresatzeko. Aita naiz eta seme alabekin erabiltzen saiatu naiz baina nire mugez ohartu naiz hori egitean, errekurtso falta handia dudala sumatu baitut eta horrek etsitu egiten nau. Hala ere, diskoan presente egotea nahi nuen, bai izenburuetan baita Anak (Verde Prato) idatzi duen Nire azala abestian ere.

“Edozein erara, guztiz beharrezkoa zait egitura bizi baten barnean, arriskua eta akatsa onartu eta magia eragin dezakeen testuinguru batean sentitzea”

Soinu banda konpositore eta beste artisten ekoizle moduan ere lan handia egin duzu. Zure fazeta ezberdinen artean nagusitzen den bat badago edo denak dira parekoak? Eta zein punturaino eragin dute No Club honen sorkuntzan?

Ekoizle bezala curriculum handi bat pilatzen hasi naiz egia esan, baina soinu banda munduan hasi besterik ez naiz egin. Nire buruan bereizketa garbi bat egiten dut bi fazeten artean. Zabala proiektua eta soinu bandak alde batetik eta ekoizle lana bestetik. Lehena nire ahots pertsonala espresatzeko funtsezkoa zait baina artista edo talde bat ekoizten dudanean nire pertsonalitate hori disolbatzen eta desagerrarazten saiatzen naiz eta eskuartean ditugun abestiei dirdira ematen kontzentratzen naiz erabat. Edozein erara, egia da baita ere, alde batean ikasitakoak bestean eragin eta aberasten duela.

Aitor Etxebarria-ren lanarekin eta ibilbidearekin halako paralelismo bat badagoela esan daiteke, eta kasualitatez, edo ez, bere Forbidden Colours diskoetxean plazaratu duzu disko hau, eta baita aurrekoa ere. Pena handia da Aitorrek diskoetxea itxi behar izana. Nola baloratzen duzu bertan egin duen lana eta zergatik plazaratu duzu bertan diskoa?

Pena handia da, zalantzarik gabe. Forbidden Coloursek hutsune handia utziko du ixtean, eta euskal eszenari oso zaila izango zaio betetzea. Hala ere hamar urteko historia hori ospatzeko eta balioztatzeko unea dela uste dut. Beraiekin etxean sentitu naiz beti eta ez dut leku hoberik irudikatzen nire lana plazaratzeko. Diskoetxearen filosofia eta ikuspegiak guztiz bat egiten du nirearekin.

Izaskun Gonzalez aka Rrucculla, etxeko lasaitasunean, liburu eta disko artean.

Musika edota soinu hutsez haratago doan artista zara. Margolaritza, kolorea baita arkitektura ere bateratzen dituen kontzeptu artistiko baten ondorio dira zure disko eta doinu polirritmiko liluragarriak. Zeure burua musikari moduan baino disziplina askotariko artistatzat duzula esango zenuke?

R: Bai, guztiz. Ez dut nire burua musikaritzat soilik jotzen. Beti izan dut beste ekintza artistiko ezberdinetarako grina. Marrazkilari moduan hasi nintzen. Musika oso era bisual batean ulertzen dut nire baitan. Egia esan, bost axola zait zein eratara sailkatzen nauten. Ideia berriak garatzeko sormen gaitasuna dudala ikusi dut nire ibilbidean zehar, beste muga edo etiketarik gabe.

Eremu hibrido honetan lan egiten duten musikariak geroz eta gehiago izan arren, espektakulu eta kulturaren munduetan era honetako hibridaziotarako erabat prest ez daudela dirudi oraindik. Bere burua artista moduan aurkezten duenak, erakusketa areto, soinu instalakuntza eta museoetan aurkitzen du lekua eta musikariak, aldiz, espektakuluaren munduko kontzertu areto eta festibaletan. Badira noski, erdibideko espazio horietan mugitzen hasi diren guneak baina oso gutxi dira oraindik. Oraindik ere, musika elektronikoa museo baten barnean aurkeztea lekuz kanpokotzat jotzen dela esango nuke…

R. Zeru Freq museoetan aurkezteko asmoa banuen, baina ez didate aukerarik eman. Iraganean Thyssen edo MACBA bezalako aretoetan aurkezpenak egin izan ditut. Baina arrazoi bat edo bestea dela, Bilbon ezinezkoa dirudi. Bestalde, gaur egun, zure lanak oihartzun minimo bat izan dezan oso maila altu batetik hasi beharra daukazu (orain dela urte batzuk behar zenuena baino askoz altuagoa, alegia) eta promozio aldetik askoz lan handiagoa egin behar duzu. Eta pena da, diskoaren izaera kontzeptuala museo batera oso ondo egokitzen dela baiteritzot.

Hala da. Zure obrak, soinu hutsaz haratago doazen artelanen modura azaltzen zaizkigu. Haien inguruan kontzeptu artistiko, bisual eta plastiko bat sortzen baituzu.

R: Sortzeko garaian, nire buruari muga eta hizpide batzuk ezarri behar izaten dizkiot, estilo batetik bestera erabat sakabanatzen bainaiz bestela. Baina era berean, askatasun osoa behar dut buruan dudan norabideak eragiten dituen arriskuak gainean hartu ahal izateko. Entzulegoak sarritan estilo jakin batekin lotu nahi izaten du artista bakoitza, baita zigiluek ere artista berriak bilatu eta haien lanak merkaturatzeko garaian. Nirekin jai dute sormenerako askatasun hori errespetatzen ez badute. Nazioarteko zigilu batzuek lan zehatz batzuren eske kontaktuan jarri izan dira nirekin baina ezetz esan diet. Bartzelonako Lapsus zigiluan nahiago izan dut argitaratzea oraingoan, bertan konfiantza osoz aske lan egiteko aukera eman baitidate. Ordu pilo bat pasatzen ditut nire doinu eta kontzeptuak sortzen eta gutxieneko errespetu bat da eskatzen dudan guzia.

Zeru Freq entzutean eta iruzkina idaztean, musika “aditu” baten kontzeptua, hots, bere buruaz ikasi eta bere kasa birsortu daitekeen musika, etorri zait burura. Bere garaian, Brian Eno handiak ezagutzera eman zuen “musika sortzailea” gogoratu dut eta elkarrizketa batean esan zenituen hitz hauekin topo egin dut: “Adimen artifiziala erreminta lagungarria izan daiteke, baina inola ere ez artista baten lanaren ordezkoa. Garai batetan “drum machine” aparatuak atera zirenean pasa zen gauza bera pasako dela uste dut. Jende askok bateria jotzaileak lanik gabe geldituko zirela pentsatu zuen orduan. Egun, sintetizadore analogiko baten soinua berehala birsortu dezakeen softwarea eskuragarria dago edonorentzat. Soinu diseinuaz ideia handirik ez duten ekoizleentzat sormen ate ireki bat izan daiteke hori eta emaitzak oso modu azkar batean lortzeko baliabide oso erosoa. Baina tira, pixkanaka-pixkanaka ikastearen eta probatzearen magia hori galdu egiten dela deritzot. Inongo esfortzurik egin gabe, unean dena eginda egotea oso aspergarria iruditzen zait”. Hitz horietan adimen artifizialaren inguruan duzun ikuspegiaren gako asko oso garbi uzten dituzu. Baina hala ere, adimen hori zure lanean nola erabiltzen duzun edo nola erabiltzea pentsatu duzun (halakorik egin baduzu noski) jakin eta ulertu nahi nuke. Kuriostasuna sentitzen dut.

R: Tira, nik momentuz ez dut Adimen Artifiziala sormen erreminta moduan erabili. Orain arte, Ableton-en software baten bitartez beste artista batzuren doinuen akordeak MIDI formatura transformatu eta gero nire konposaketak lantzeko erreminta edo eredu moduan erabiltzea izan da AA batekin lan egitearen antzekoena niretzako. Heziketa musikal moduan erabili dut konposaketa erreminta baino gehiago. Beste erabilera posible guziek ez dute interes handirik niretzat gaur egun, ez dut ikusten nire lan prozesuan zein eragin positibo izan dezaketen. Nire ohiko erremintekin oso eroso sentitzen naiz eta lantzeko eta ikertzeko eremu oso zabala dudala uste dut.

Diozun musika “autosortzaile” horren inguruan ez dakit gauza handirik, baina era berean, egia da nolabait kutsu hori duten ekoizpen erreminta batzuk garatu ditudala azken aldi honetan. Haiei esker, soinu jakin batzuk era automatikoan sor ditzaket eta bere kasa aldatzen eta hazten uzteko gai naiz. Nolabait esatearren soinuei norabide eta testuinguru bat ematen diet eta gero libre uzten ditut bere kasa aldatzeko eta egokia deritzodanean nire ekarpenak eta konponketak gehitu ahal izateko.

Teknika hauen inguruko tailer bat egiteko asmoa badut baina oraindik ez dut ezer zehatzik martxan jarri.

Erreminta digitalek lana asko errazten duten arren, sarritan emaitza oso uniformeak ematen dituzte. Artistaren arima eta ekarpen pertsonala faltan botatzen da horrelakoetan.

R: Testuingururen araberakoa gauza dela esango nuke. Nik egiten dudan moduko artisau musika batentzat norberak bere kasa eta bere baliabidez sortzea askoz egokiagoa suertatzen da. Baina enkargu moduko publizitate lan eta antzekoen kasuan oso erabilgarriak dira era horretako erremintak.

Nire kasuan ez dut batere sanplerrik erabiltzen. Lortu nahi dudan soinua oso garbi dut buruan eta nire kasa sortzea nahiago dut besteen grabaketatan arakatzen ibiltzea baino. Erabaki hau Warner Bros diskoetxeak salaketa bat jartzeko mehatxua egin zidanean hartu nuen. Nire zigiluaren “BIIPBIIP” izena correcaminos pertsonaia famatuaren “beep beep” horretatik kopiatu nuela leporatzen zidaten. Pandemia garaian burofax bat iritsi zitzaidan correcaminos-en eskubideak zapaltzen ari nintzela eta berehala izenez aldatzen ez banuen salaketa formal bat bidaliko zidatela esanez. Noski, zigiluaren izenak ez zuen inongo zerikusirik zorioneko marrazki bizidun horiekin baina hala eta guztiz ere betirako sanplerrak erabiltzeko gogo guztiak kendu zizkidaten. Gauzak beti nire kasa sortzeko hautua egin nuen hortik aurrera.

AA-rekin erlazionatutako beste alderdi bat musika gomendio “pertsonalizaturako” algoritmoena da. Interneteko hartu ezineko eskaintza erraldoiaren barnean gure aukerak gure gustu eta joeratara moldatzen laguntzeko aitzakiaz entzute prozesu guztiz pasibo bat bultzatzen dute. Zentzu eta une askotan ulergarria da horrelako erremintak behar izatea eta existitzea, baina entzute eta arakatze prozesu askoz aktiboago batekin bateragarriak izan al daitezke? Nola?

R: Arrazoi duzu, Spotify-ren baitan entzute pasiboa da hoberen funtzionatzen duena. Zera, pittin bat lotsagarri baldin bazait ere, nire disko guzietan apropos sartzen ditut abesti izen jakin batzuk Spotfiy-ko iragazkiek detekta dezaten eta bilaketa prozesuetan errazago azal daitezen. Troiako zaldi txiki baten modura.

Azken batean, egia esateko, nire lagunartean adibidez, ez du inork dirurik ordaintzen musika entzutearen truke. Artista eta arte zaleen “burbuilatik” at dauden beste guztiak bezala. Bost axola zaizkie eztabaida guzti hauek. Zoritxarrez, musikaren kalitatea behera etorri da. Badira pirateatutako musika edo zuzenean Spotify-ko zerrendak erabiliz pintxatzen duten DJ amateurrak. Denbora pasa hutsa bihurtu da eta ondorioz debalde izatea espero du jendeak. Nahiko tristea da.

“Eta horrek arduratzen nau orain, alegia, lehen bezainbesteko astirik ez dudala musika sortzeko. Disko on bat egin ahal izateko denbora behar dut, nire ikuspegia zabaldu dadin. Baina gaur egun berehalako emaitzak espero ditugu beti”.

Artikulu batean irakurri dut Spotify-ren barnean badirela benetazkoak ez diren taldeak, AA bitartez sortutako diskografia osoa eta guzti.

R: Orain dela gutxi lokal batean itxuraz jazz klasikoez osatutako playlist-a jartzen ari ziren eta erabat faltsua iruditzen zitzaidan dena. Benetako klasikoetan oinarrituz eta haien zatiak nahastuz AA batek sortutako doinu aspergarriak baino ez ziren. Tira, edozein erara ez dut AAren aurkari modua azaldu nahi, ez baita hori nire pentsaera. Ez dut beste batzuk ikusten duten mehatxurik sentitzen. Erreminta moduan ikusten dut. Zeuk ikusiko duzu gero zer entzun eta zer jaten duzun, ezta? Jendea horren inozoa ez dela pentsa nahi dut eta faltsukeriak sumatzeko gaitasuna baduela.

Hala da, interesa eta jakiteko nahia duen jendea ez da inoiz faltako. Gaiz aldatuz, zure beste zita bat ekarri nahi nuke: “buelta pilo bat ematen ditut nire lan prozesuan, eta sarritan abesti baten 30 bertsio sor ditzaket eta baita bakoitza lupaz analizatu ere. Baina gero, bertsio guzti horiek distantzia minimo batetik begiratu, hausnartu eta norabide egokia aukeratzeko denbora behar dut. Eta zoritxarrez denbora hori izatea geroz eta zailagoa da gure gaurko bizimoduan“. Gauza da, entzulearen aldetik pilo bat eskertzen dela musikari dedikatzen diozun pazientzia hori, milaka ñabardura txiki baitago zure doinuetan eta era berean inoiz ez dira gehiegizkoak suertatzen. Gauza bakoitza beharrezkoa delako dago hor, ezer ez dago soberan. Garbiketa lan sakona eskatzen du horrek.

R: Bai, baina edozein eratara abesti batetik bestera asko aldatzen da. Esate baterako, Zeru Freq doinua 20 minututan sortu nuen goitik behera. Baina beste guziak burutzeko urtebete behar izan nuen. Eta horrek arduratzen nau orain, alegia, lehen bezainbesteko astirik ez dudala musika sortzeko. Disko on bat egin ahal izateko denbora behar dut, nire ikuspegia zabaldu dadin. Baina gaur egun berehalako emaitzak espero ditugu beti. Zigilu batek enkargu bat egiten didanean, nire lan erritmora egokitu behar du eta ez alderantziz. Ezinezkoa zait egun osoa etxean musika ekoizten egotea, 18-20 urte nituenean bezala. Musikaz bizitzen saiatzen naiz baina ez dut uste luzaroan jarraitzerik izango dudanik. Garai hobeak eta okerragoak izaten dira eta egia esan, disko honen ale gehixeago salduko zirela eta zuzeneko gehiago eman ahal izango nituela espero nuen, baina ez da halakorik eman. Eta noski, beste aukera batzuk begiratzen hasi beharra daukazu.

Lehen komentatu duzu sanplerrik erabiltzen ez duzula eta hari horri helduz, Zeru Freq sortzeko garaian piano klasikoa jotzen ikasi zenuela irakurri dut. Erreminta digitalak alde batera utzi eta zure eskuez baliatuz lanerako modu organikoetara bueltatzeko asmoa izan duzu? Teknologiaz pittin bat ase agian?

R: Bai, guztiz. Tira, baita azaleko marrazkia ere erabat eskuz egin nahi izan dut, den dena digitala izan ez zedin. Sophie oso gustukoa dut, baina une jakin batean entzuten nuen guztiak bere musika gogorarazten zidan eta haren imitazio bat iruditzen zitzaidan. Soinu metalikozko giro gris guzti horietaz aspertuta bukatu nuen. Musikaren asmo bakarra ahalik eta “Sound design” zoroena sortzea zela zirudien une hartan. Eta? Noski ondo dago, meritu handia dauka baina sarritan ez du inongo zentzurik edo norabiderik. Neuk ere egin dezaket munduko soinu diseinu zoroena baina zer esan nahi dut horrekin? Nora eramaten zaitu?

Askoz organikoagoa eta guztiz ezberdina zen zerbait egiteko beharra sentitzen nuen. Beste muturrera joan nintzen soinu ezberdinen bila eta orkestra soinuekin obsesionatu egin nintzen erabat. Barbra Streisand, Leonard Bernstein edota Bossa Nova doinuak izan dira ordutik nire kuttunak. Sormen prozesuan oso muturreko soinu deseroso artean nabil beti eta nire belarriek atsedena behar dute horren ondoren, nahiz eta tarteka musika elektronikoa entzuten dudan ere, batez ere egunean egon ahal izateko.

Bateria jotzailea naizenez, erritmoak sortzeko erraztasuna dut baina melodiak zailagoak egiten zaizkit eta ziurrenik horregatik komentatu dizkizudan orkesta soinu horiek dira benetan inspiratzen nautenak azken aldi honetan.

“Nirekin jai dute sormenerako askatasun hori errespetatzen ez badute. Nazioarteko zigilu batzuek lan zehatz batzuren eske kontaktuan jarri izan dira nirekin baina ezetz esan diet“

“Gerora soinu bilakatzen diren formak marrazten ditut koaderno batetan”, esan zenuen behin, eta espresionismo abstraktuak edo suprematismoaren moduko korronte artistikoek eragin handia izan dutela zure lanean. Pentsaera horrekin bat nator erabat, neuk ere sarritan formak eta koloreak irudikatzen ditut musika elektronikoa entzuten dudanean. Diziplina anitzeko artista zara bai zure buruan baita emaitzetan ere. Zein proiektuetan zabiltza une honetan?

R: Bai, azken disko honetan, neuk egindako marrazki batzuk erabili ditut abiapuntu moduan. Lehenago aipatu dudan eta horren beharrezkoak zaizkidan muga eta norabideak ezartzen lagundu didate. Nolabait azaltzearren , zirkulu bat ikusten badut, zirkulu hori errepresentatzen duen bonbo bat datorkit burura. Baina ez du beti honela izan behar, nire uneko umorearen arabera alda daiteke.

Nolanahi ere, musika entzun eta egitean, mugimendua eta malgutasuna sentitu behar ditut. Techno karratua eta rock musika orokorrean oso zurrunak iruditzen zaizkit, ito egiten naute. Patroi estatiko karratuek erabat aspertzen naute.

Rock taldeetan jotzen nuenean, patroi erritmiko berberak jarraitzen genituen beti eta ni sarritan, entseiu eta kontzertuetan gauza berriak probatzen saiatzen nintzen eta kristoren liskarrak botatzen zizkidaten. Rock hutsa eta kito egitea eskatzen zidaten.

//www.youtube.com/watch?v=hkMNjDxg2Gs

Zure musika ia guztiz instrumentala den arren, euskarak badu bere presentzia eta geroz eta handiagoa dela esango nuke ere.

R: Euskara ulertu eta euskaraz hitz egiteko arazorik ez dudan arren , praktikatzeko garaian nahiko herdoildua dudala onartu behar dut, nire eguneroko bizitzan Barakaldon eta lagunartean apenas erabiltzen baita. Baina oso gustukoa dut bere sonoritatea eta abestien izenburuetarako sarritan erabiltzen dut. Azken disko honetan Igande abestian nire lehengusina Ainesek hartzen du parte. Stephen Sondheim-en Sunday in the Pak with George musikalari egindako keinu bat da, eragin handia izan baitu Zeru Freq-en sormen prozesuan.

Jazzaz maiz hitz egiten duzu elkarrizketatan. Neuk ere biziki maite dut jazza eta musika elektronikoan zale askok uste duten baino askoz eragin handiagoa du nire ustez. Zoritxarrez oraindik ere bada zale askoren artean jazz musika “atzerakoi” eta akademikotzat hartzen dutenak , Baina kontrara, erabat fresko, bizia eta berritzailea izan daiteke eta izaten da ere. Ezta?

R: Guztiz ados nago zurekin. Gehien gustatzen zaidan musika elektronikoak jazzaren iturritik edaten du eta bere kontzeptu malgu eta jostakari berean oinarritzen da.

Jazz musikari askok musika jo eta sortzean kolore eta forma ezberdinak ikusten dituztela esaten dute.

R: Bai, hala da. Izan ere, badira jazz disko asko non azaleko irudi geometrikoek barneko musika errepresentatzen duten Wadada Leo Smith edo Anthony Braxtonenak datozkit burura orain.

Inprobisazioa ere oso ohikoa da jazz musikan. Zeure musikan ere? Hala bada, nola kudeatzen duzu?

R: Nahiko nuke hala izatea, baina momentuz ez dut zuzenekoetan inprobisatu ahal izateko bezain eroso sentiarazten didan erreminta teknologikorik. Agian Ableton enpresak buruan uneoro ditudan ideietara molda daitekeen software erreminta bat garatzeko gai balitz, erabiliko nuke, baina gaur arte behintzat, ez dut halakorik aurkitu. Beste aukera bat zuzeneko musikari talde batekin jotzea litzateke, baina nire musikan pertsona bati jotzeko ezinezkoak zaizkion pasarteak daude. Doinu bat garatzeko garaian milaka gauza ezberdin probatzen ditut baina hori jazz musikari batek egiten duen inprobisazioarekin parekatzea ez dakit zilegi den.

Zein jazz musikari dituzu bereziki gustuko?

R. West Bay Areako musikarien belaunaldi berriak eragin handia izan du nigan. Thundercat-ekin jotzen duten Justin Brown, Thomas Pridgen edo Ronald Bruner bezala. Eta bestela Tony Williams edo Elvin Jones moduko klasikoak. Baina berriz ere onartzen dizut, pandemia garaitik Broadwayko musikalak, Barbra Streisand-en lehen diskoak, Jobim edo Arthur Verocai brasildarren doinuak eta antzekoak baino ez ditudala entzun. Elektronika munduan Anthnoy Naples-en azken lanak oso gustukoak ditut eta maila klasikoago batetan Steve Reich, John Adams edota Phillip Glass dira nire kuttunetako batzuk.

“Bertako eszenak eta azpiegiturek bertako artisten alde egin beharko lukete lehen apustua beti. Baina nik Bilbotik kanpo jasotzen ditut zuzenean jotzeko gonbite guziak”

Bukatzeko, hausnarketa orokorrago bat ekarri nahi nuke. Musika mundua geroz eta joera komertzial eta merkantilistagoa hartzen ari dela dirudi. Sare sozialetako “like” kopuruak eta edukien berehalakotasunak (eta iraungitze azkarrak) neurtzen dute “produktu” baten arrakasta eta helmena. Kanal batzuren edo besteren bitartez musikagintzaz eroso bizi diren artisten, eta ezinean, bidean geratzen direnen arteko aldea geroz eta handiagoa da. Are gehiago, lehenak geroz eta gutxiago eta aldi berean aberatsago eta boteretsuagoak dira.

R: Zure balio artistiko hutsak ez dizu inongo aterik irekitzen, promozio lana egiten dizun ekipo oso bat behar duzu atzean. Lehen urteak ezik, nire ibilbide osoan egin dudan guztia nire kasa egin eta lortu dut. Agian, era horretarako ekipo bat izan banu gauzak ezberdinak lirateke niretzat. Nork daki, baina eztabaidaezina dena zera da, egun, promozio lan horren sustengua zeinek daukan eta zeinek ez oso garbi igartzen dela. BBK Live moduko festibal baten edo maila antzeko beste edozeinen kartelak ikusten dituzu eta izen berak errepikatzen dira beti. Enpresariaren ikuspegitik ulergarria zaidan arren ez zait batere zilegi iruditzen. Kontzertu eta festibal guziak oso handiak edo oso txikiak dira. Erdi mailako artista edota guneak ia guztiz desagertu dira.

Egia da ere, gu guzion ardura dela egoera hori, denok garela neurri batetan edo bestetan “errudun” eta horrexegatik ere, geure esku dagoela konponbide bat aurkitzea. Kultura espektakulu hutsa bilakatzen ari zaigun honetan, bola guzti hori gelditu edo bere eraginetik alde egin ahal izateko alternatibarik ba al dugu?

R: Auzo mailatik hastea zalantzarik gabe. Hortik hasten ez bazara ezinezkoa da jende gehiagori hedatzea. Jendeak Bilbon zergatik jotzen ez dudan galdetzen dit, baina non? Egun, areto bat alokatzeko eskatzen diren prezioekin ezinezkoa ikusten dut. Spotify-n entzutea eta gero kontzertura joateko sarrera erostea ez da gauza bera. Bertako eszenak eta azpiegiturek bertako artisten alde egin beharko lukete lehen apustua beti. Baina nik Bilbotik kanpo jasotzen ditut zuzenean jotzeko gonbite guziak. Donostian bi bider, Bartzelonako Caixa Forumen, Gijon-eko LEV edota Mallorcan jo izan dut.

Agian Pitchfork eta New York Times-en behin azaldun nintzelako harrotuta nagoela eta eskuraezina naizela pentsatzen dute. Baina azken batetan, lortu dudan guztia nire kasa landu dut promozio aldetik, eta hala izatea gustatzen zait gainera. Kazetariekin kontaktu zuzena izan nahi dut. Nire musikarekiko benetako interesa duen ala ez. Era horretan askoz errazagoa da zure benetako mezua transmititzea Bitartekariak ez zaizkit batere gustatzen, komunikazioa erabat apurtzen da.

Txaranga Urretabizkaia taldeko hainbat kide Zortzia etzan soinu-instalazioaren aurkezpenean, Donostiako Tabakaleran. Scala proiektuarren baitako egitasmoa da. TABAKALERA

Instalazioa osatzen duten 11 piezen artean era guztietako esperimentuak aurki daitezke. Esate baterako, Desmuntaturiko instrumentu baten zatiak aldi berean jotzen piezan klarinete bat ahal den pieza txikienetan desmuntatu eta pieza bakoitza banan-banan jo eta grabatu dute gero zati bakoitza bertan instalatu den soinu sistema oktofonikoaren bafle ezberdin batetik entzuten da. Fantasmas-en aldiz, jendeak eskaileratik pasatzean egindako soinuen grabaketak psikofonien moduan erreproduzitzen dituzte eskailera osoan zehar. La piezan, txarangako partaide bakoitzak La nota jo eta grabatu ondoren, bozgorailu bakoitza puntu baten modura errepresentatu eta puntu horiek La hizkiak marrazteko dauden aukera guztiak erabiliz lerrokatzen dituzte, soinuak bozgorailu batetik bestera pasatuz. (11 partiturak eskuragarri daude Txarangaren webgunean.

Instalazioa Donostiako Tabakaleran dagoen bitarteko egun bakoitzean pieza desberdin bat erreproduzitzen da, haietako batzuek hamar orduko iraupena dute. Ondorioz, ez dago instalazioa entzun eta esperimentatzeko modu konbentzionalik ezta bere osotasunean hausnartzeko aukerarik ere (bertan bizitzera geratzen ez bazara behintzat), ezta beharrik ere, entzule bakoitzak bere erara bizi eta jolastea da hemen gakoa, Txarangak egiten dituen proiektu guzietan bezala. Baina, zer da Txaranga Urretabizkaia? Nondik dator eta zein da bere asmoa? Jon Mantxirekin (Karidadeko Benta, Gora Japon…) hitz egin dugu eta taldearen Telegram kanaletik beste taldekide batzuren iritziak jaso ditugu ondoko erretratua irudikatu ahal izateko-

Txarangaren sorrera

Jon Mantxi: Unean unekoa eta gehiegi pentsatu edo prestatu gabeko gauza izan zen. 2017an gure kide batek Bilboko Sarean elkartean antolaturiko kontzertu baterako kartela osatu beharra zeukan eta artista bila zebilen. Gu inprobisaziozko musika munduan genbiltzan garai hartan eta zerbait desberdina probatzeko gogoz eta bere eskaera ikustean behar hori asetzeko aukera ona zela iruditu zitzaigun. Haizezko instrumentuetan eta arau edota partitura oso zehatz eta mugatu batzuri lotutako esperimentu bat egitea bururatu zitzaigun. Haize instrumentu bat zeukan edonor gonbidatu genuen parte hartzera, baita inoiz zuzenean jo ez bazuen ere. Era horretan, Ibon RG, Fernando Ulzion, Myriam Rzm (Gora Japon, Magmadam…), Pablo Lajo, Fernando Gomez eta seirok osatu genuen Txarangaren lehen bertsio hura. Segituan beste kontzertu bat emateko aukera suertatu zen eta ia konturatu gabe aurrera egin genuen taldearekin. Jendea sartzen eta ateratzen egon da urte hauetan, batzuetan beraiek proposatuta, beste batzuetan geu beraien bila joan garelako. Edozein erara, gaur hamazazpi partaide gara guztira (25 urtetik 76era, adinean), baina ez gara inoiz denak elkarrekin egoten. Batzuetan batzuk, besteetan beste batzuk, oso egitura askea da. Telegram kanal aktibo baten bitartez komunikatzen gara eta kudeatzen dugu taldearen jarduera. Beti ere, gutxienez sei edo zazpi kide izaten saiatzen gara ekintza bakoitzerako.

Txaranga erronka pertsonal eta kolektibo bat izan da. Talde handi batean, gure ohikoak ez diren instrumentuez baliatuta eta oso arau zehatz batzuei mugatuta sortzen saiatzea da, hain zuzen ere. Era horretan, partaide bakoitzari bi nota (bata altua bestea baxua) jo ahal izatea da eskatzen zaion guztia.

Txarangaren funtzionamendu kolektiboa

Jon Mantxi: Proposamenak kanpotik iritsi zaizkigu beti eta horrek baldintza eta epe jakin batzuk ezartzen dizkigu lehen unetik. Baldintza horiek eta jotzeko prest gaudenon zerrenda kontutan hartuz prestatzen dugu beti saioa. Ondorioz, pieza guztiak site specific edo “lekura egokituta” izaten dira. Ez dugu talde arrunt baten moduan astean bi aldiz entseatzen, baina, posible den guztietan behintzat, ekitaldia emango den lekua aldez aurretik ikusten saiatzen gara beti. Bere ezaugarri akustikoak eta bertan nondik nora mugitu gaitezkeen, kanpoan edo eraikin baten barnean izango den, lekuaren historia eta harekin dugun erlazioa identifikatzen saiatzen gara. Oso lagungarria da guretzat lan hori.
Konposizioak lantzeko garaian, normalean gutako batek, edozeinek, egiten du lehen partitura proposamena, eta gero denon artean lantzen dugu ideia. Edozein erara, proposamen guztiak onartzen ditugu eta mahai gainean jartzen ditugu guztion eztabaidarako. Eta egia esan, behin probatu eta gero, normalean ia guztiak ateratzen ditugu aurrera. Bestalde, konposizioak egituratzeko garaian “autoerregulazioa” erabiltzen dugu, hau da, pieza bakoitza bere kasa bukatzen uzten dugu, adibidez, atal hori ongi zehaztua ez badago.

Fernando Ulzion: Autoerregulazioaren aldeko apustua harago doa, eta antolaketa kolektiborako modu esperimental gisa planteatzen dugu.

Jon Mantxi: Azken batean, ez gara musikaz bizi eta horrek, taldea erronka artistiko baten moduan bizi eta gozatzea ahalbidetzen digu.

Tabakalerako instalazioaren prestaketa

Jon Mantxi: Lehendabizi, esan Scala proiekturako Oier Etxeberriak deitu zigula, eta bihotzez eskertzen diogula proposamena egin izana. Orain artean gure jarduera zuzenekoetan zentratu da eta estreinako aldiz grabatu dugu estudio batetan. Taldekide batzuk artista plastiko eta bisual moduan aritzen dira, baina kasu honetan objektu fisikorik edo pantailarik ez gehitzeko eskatu ziguten, Tabakalerako eskailera bere horretan mantendu beharra baitzegoen.

Soinu grabatura mugatu behar izan gara baina, hala ere, oso erronka polita suertatu da guretzat. Ohiko estereotik zortzi kanaleko sistema oktofoniko batera egindako jauziak pilo bat baldintzatu, eta era berean bultzatu, du gure proiektua. Azkarra izan da hala ere, bi hilabete eskasetan burutu baitugu. Irailean jaso genuen proposamena, eta bertan Tabakalerara bisitak eginez ikertu genituen lekuko ezaugarriak. Gero informazio hori guztia etxera eraman eta irailean zehar gure artean proposamenak partekatu genituen eta azkenik, urrian, Ibon Agirreren estudioan egin genituen grabaketa batzuk eta beste batzuk berriz eskaileratan bertan. Guzti hori editatzea izan da gero lan handiena.

Soinua, espazio eta denboraren arteko ikerketa amaigabea

Jon Mantxi: Musika elektrikoa lantzen dugunoi espazialki asko mugatzen gaitu teknologiak berak (anplifikagailu ondoan egon beharrak edo mikroaren aurrean). Horrek musikaria leku batetan (agertokian) eta publikoa bestean egotera bultzatzen du. Logika hori apurtzen saiatzen gara txarangarekin. Haizezko instrumentu akustikoak ematen digun askatasunari probetxu ateratzen saiatzen gara. Lehen kontzertua modu konbentzionalean eman genuen baina hortik aurrera mugitu egin gara eta soinuaren espazializazioa bilatzen dugu sarri.

Era honetan, performance moduan egin izan ditugu saiakerak eta gure mugimendu bera partituraren osagarri bihurtu. Bestalde, soinua urrun edo gertu entzutearekin eta horrek publikoarekiko eragiten duen erlazioarekin jokatu izan dugu. Oso urrutitik jotzean soinua espazio guztian hedatzen da eta publikora ia ukitu arte gerturatzean, aldiz, askoz fisikoagoa bihurtzen da. Bestalde, ekitaldietan publikoa dantzan ikusi eta haien mugimenduaren arabera jo izan dugu edo begiak kliskatzen zutenean bakarrik. Esan bezala, eremua amaiezina da.

Txarangaren politika

Ibon RG: Lehenik eta behin, argi dago egiten dugun edozer politika dela. Gure formula ez nuke esango anarkista denik, nahiz eta disonantea den edozein gauza halakotzat hartzen den, nik demokratikoagoa dela esango nuke. Azken batean, txarangako edozein kidek proposatzen duen edozein pieza gutxienez probatu egiten da, ekarpenak guztien artean egiten ditugu eta denak hartzen dira kontuan baloratu ahal izateko. Kontzertuetan publikoaren erdian sartzen gara, genero berdintasuna bilatuz neska gehiago sartu arte mutilik ez dela sartuko erabaki dugu. Liburua editatu eta bideo guztiak eskuragarri jartzen ditugu (nahiz eta horrek ere YouTube bezalako plataforma esplotatzaileei mesede egin). Gure instrumentuak modu “egoki” batean jotzen ez jakitea eta ongi eta gaizki zer den edo zarata zer den eztabaidan jartzen ditugu. Tira, mundua ez dugu aldatuko noski, baina erabaki guzti horiek politikoak dira.

Txarangari esker ikasitakoa

Lorea Oar-Arteta: Sormen habia aurkitu dut. Lider bakarra barik, errespetuz hartzen da edonoren proposamena. Eta interesgarri askoak dira. Haizearen zurrunbiloan lehen pausuak ematen ausartzeko gogoa piztu dit arlo pertsonalean.

Jon Mantxi: Zortzi urteren ondoren, Txarangan ikasi dudan gauzarik ederrena, oraindik ikasteko eta probatzeko geratzen zaizkigun aukerak infinituak direla, eremua oso zabala dela, alegia. Bestalde, gustuko dut alde batetik esperimentatzeko jarrera “serio” bat izatea , hau da, musika garaikideko kontzeptuak eta prozedurak erabiltzea, baina, era berean, mozorrotuta eta jarrera jostagarriz jardutea, gure ezjakintasunaren lotsarik izan gabe.

Partitura batzuk berezko eduki eta entitatea dute eta horregatik atera genuen liburua, baina beste batzuk probatu arte ez dakigu zer gertatuko den eta zer aterako den handik. Era horretako ideiak praktikara eramatean ematen diren ezustekoak oso irakasgarriak izan dira.

Orohar, mundu esperimentaleko beste musikari asko baino errazago hartzen gaitu jendeak nire ustez, gure jarrera ludiko eta parte hartzaile hori dela eta.

Ibon RG: Bururatzen zaizkigun hainbeste ideia “zoro” modu guztiz ludiko batean aurrera ateratzea posible dela ikustea da niretzako ere gauzarik ederrena. Era berean, seriotasun osoz lantzen ditugu proiektuak, Tabakalerarako egindako instalazioa bertan egin den konplexuena izan daiteke ziurrenik.

Lisabö zuzenean, Bartzelonako Aloud jaialdian, azaroan. RAFA RODRIGO

DISKOAREN PIZTEA. JATORRIA

Jabi Manterola: Hasierako ideia sinplea zen: aurreko diskoaren urtebeteko bira amaitu bezain pronto lokalera bueltatu kantu berriak egitera eta ahal bezain azkar grabatzera. Une hartan, gure arteko elkar ulermen handi bat sumatzen genuen musikalki, bai sentsazioetan eta instrumentuak jotzerako orduan ere. Sentsazio horri helduta aurreko diskotik gordeta genituen zenbait zirriborro gehitu eta grabazio prozesu berri batekin hasteko motibazio iturri handia genuen. Baina 2020ko martxoan dena bertan behera geratu zen, noski, eta ondorioz grabaketa 2022ko apiriletik aurtengo iraileraino luzatu da azkenean. Zenbait momentutan gogorra izan da aurrera egitea, diskoa grabatzeko hartuta genuen epea motz geratu baitzitzaigun, eta grabazioarekin jarraitzeko egun libreak lortzea konplikatua izan zen guretzat. Denboraren kudeaketa zaila eta neketsua izaten da, baina aldaketa artistiko horietan hartutako denbora eskertu egiten da behin diskoa amaitzen dugunean. Eta puntu horretan gaude orain, dena hankaz gora jartzen dituzten erabaki horiei esker diskoan egon diren aldaketez gozatzen. Egindako esfortzua debaldekoa izan ez dela sentitzen.

LETREI BURUZ. ISOLAMENDUTIK KOLEKTIBORA
“lorategi izoztuan hezur huts bilakatu arte izaki isolatuek tinko eusten diete euren ametsei jostailu zaharrak lurpetik ateraz
isileko ehiztariak saihestuz gizateriaren lanbro garratzean lo hartu ezinik” (Sarraila kantutik)

Antton Iturbe: Diskoa entzun, letrak irakurri eta haien inpaktu zitala nire gorputz osoan sentitzean  erabateko identifikazioa sentitu dut egungo sare sozialek eta teknologia multimediak gidatutako bizimodu honek sarritan eragiten digun isolamendu mingarri eta frustragarri horretan.
Martxel Mariskal: Saltzen eta erosten ditugun ametsak, oso maiz amesgaizto bilakatzen zaizkigu… Gazteekin asko eta maiz hitz egin beharko litzateke honetaz. Badaude beste bizitzeko erak, badaude beste sistema motak, badaude autorrealizazioranzko beste bideak eta tresnak… Arnasa sakona behar dugu, eta hala behar du gazteak egun eta aurrera begira; honek konpromiso soziala, komuna eskatzen du denon aldetik.

“Gau itxian bueltatuko gara berriro ere erien gordelekura gure bisaiak..noizbait galdutako irribarreen bila dabiltzala azeri gosekilek eri-mamiak hozkatzen dizkigute egiazko maitasun eske” (Urpekaritza baso kiskalian kantutik)

Antton Iturbe: Lisabören barne funtzionamenduan eta gugan inspiratzen dituen ideia eta sentipenetan guztiz islatzen da behar hori. Egiazko maitasun eske aritze hori, gure arteko zaintza, lotura eta komunikazio behar hori sumatzen dut behin eta berriro, ia aldarrikapen eta bizimodu baten moduan.
Jabi Manterola: Arazo bat baldin baduzu, guztion arazo bat da eta guztion artean konpontzen saiatuko gara. Norberaren laguntzarako liburu merke batetik ateratako esaldia iruditu arren, entsegu lokalean gure buruari etengabe esaten diogun gauza da. Musika talde bezala, geroz eta zailagoa egiten baitzaigu aurrera egitea. Ez dut modu negatiboan edo neketsuan esaten. Sinpleki zailagoa da, beste munduko misteriorik gabe. Urteak pasa ahala, gure bizitza pertsonala aldatzen joan da eta elkarrekin musika egiteko uneak aurkitzeak inplikazio handiagoa eskatzen digu. Agian oker nago, baina egun, taldean inoiz sentitu dugun inplikaziorik haundienarekin ari garela esango nuke. Eta hori elkar zaintzarekin erlazionatuta dagoela uste dut. bIDEhUTS bera, azken finean gure arteko komunikazio, konexio eta zaintza bat badelako ere.

Antton Iturbe: Autoekoizpena da bidea oraingoan ere. Baina badira autoekoizpen hori ulertzeko modu ezberdinak.
Jabi: Musika industriaren krisiak talde asko autoekoizpenara bultzatu ditu, baina ez filosofia modu bat bezala, baizik eta aukera ekonomiko errentagarri bezala. Errespetatzen dudan erabakia, noski. Baina nire ustez, bi kontzeptuak ezberdinak dira. Bat filosofia kolektibo batekin lotuta, eta bestea indibidualistagoa eta kapitalismo basatiago batetik gertuago. Guretzako autoekoizpena kolektibitatearekin lotuta dago, elkarren arteko babesarekin eta armiarma sarearen kontzeptuarekin. Lisabö ez da musikari talde bat, lagun talde batean oinarritutako proiektua baizik.

LETRAK ETA MUSIKA LOTUZ. SORMEN ASKEA DA BIDEA
“geziak zintzurrean sekretu zaharrak sotoan itsas-trikuen bila arnasa egiten ikasi genuen gauzak gauzen artean ez dezagun pentsa jainkoak garenik gauzak gauzen artean” (Hosto zehargarriak kantutik)

Antton Iturbe: “Gauzak gauzen artean”, izaki hutsak gara, ez jainko ahalguztidunak eta ukiezinak.
Martxel Mariskal: Nire ustetan, normaltasuna aldarrikatu beharra dago zentzu guztietan; baina ez burua makurturik, tente baizik, eta gogoa inoiz baino adiago dugularik; normaltasuna onartzeak, —asumitzeak—, errealitateari (bere lore ederrekin zein bere gordintasun krudelarekin) begietara parez pare begiratzeko gai izatea suposatzen du. Ildo honetatik, bai norbanakoaren askatasunari begira, bai gizarte bakoitzaren askapenari begira, ezinbestekoa dugu zeharkako begirada non gauden, norekin, zertan, ulertzeko, eta horrela ahal izango dugu era errealista batean ahalik eta urrats egokienak emanez aurrerantz egin, modu komunalean, diozun bezala, hots, egiaz behingoz. Gauzak gara gauzen artean, premisa hori onar dezagun eta huts ditzagun txorakeriak alde batera; has gaitezen behetik —sekula arrunta ez den normaltasunetik— gizarte guztiz erreala eraikitzen, solidarioa, baliagarria, urkoari eskua luzatzen dakiena. Arinkeria den arintasun nabarmen eta hedatuaren aurrean —argiro goraipatzen, bultzatzen, duen gizartean, sisteman— musika ez ezik, sormena eta sormen askerako aukerak behar ditugu ezinbestean; sormena —berezkoa eta librea denean— saretik libratzen laguntzen du pertsona eta, bidean, bere burua ezagutzen eta bere buruaz jabetzen lagundu ere.

Antton Iturbe: Edozein erara, inoiz baino biziago eta ederrago, ekaitz elektriko bizi horren oskolaren azpian dagoen portzelanazko hauskortasuna sumatu dut Lisabören musikan oraingoan. Inoiz baino ausartago eta indar handiagoz musikaren bi alderdiek naturalki bat egiten dutela esango nuke. Lirismo argi eta aire askatzailea barreiatzen da diskoan zehar.
Jabi Manterola: Diskoaren prozesuan argitasunaren kontzeptua behin baino gehiagotan atera da entsegu lokalean. Gauak gure ametsak baino luzeagoak dira kantuka adibidez uste dut argitasun puntu horretan laguntzen duela. Pasarte horrek aurreko bi kantu luzeen ondoren baltsa antzeko bat sortzen du, diskoa borobilduz. Baina, hala ere, taldearen partaide izan aurretik ere, Lisabören kantuek eta jarrerak argitasun puntu bat beti izan dutela esango nuke, sendatze kolektibo edo trantze sendagarri baten modura.

Antton Iturbe: Hala da, zalantzarik gabe, trantze komunal horren sentsazioa askok izan dugu bere kontzertuetan. Taldea musika eta musika taldea bilakatzen direla dirudi eta haiekin batera geu ere. Baina, barnetik hala bizi duten eta urte guzti hauetan nola aldatu den galdetzen diot nire buruari.
Jabi Manterola: Zuzenekotan bai bizi dugu sarritan trantze moduko sentsazio hori eta oso atsegina da egia esan. Edozein erara Lisabök badu, talde bezala, taldekideen aldaketen gainetik errespetatzen edo mantentzen den funtsezko kontzeptu bat. Ez dakit nola deskribatu, baina hor dago eta diskoak entzutean transmititu egiten da beti. Horren harira, aipatu dugun kolektibitate horren beste alderdi bat dugu hemen. Orkestra filosofia bat jarraitzen dugula esango nuke, non pertsona bakoitzak bere aportazioa egiten duen proiektuaren edo kantuaren alde. Baita bere hiru kolpeak jotzeko momentua iristen den arte kontzertu erdia eserita pasatzen duen orkestrako triangelu jotzaileak ere. Bere balioa kantu guztia jotzen duen musikariaren berdina da, azken finean kantua delako garrantzitsuena.

LISABÖ GAUR

Antton Iturbe: Lisabö betidanik kultuzko talde bat izan da, jarraitzaile sutsu eta leialezko oinarri oso sendo bat eratu du urte guzti hauetan, eta zuen lehen kontzertuen sarrera salmenta erritmoa ikusirik badirudi hor jarraitzen duela, oraindik eta indartsuago eta zabalago. Lisabören musikak beharrezko eta esanguratsua izaten jarraitzen duela adierazten du horrek. Baina era berean, hype eta “instagrameko postureo”-aren garai honetan sarritan zaila da jakitea zer den benetakoa eta zer den “argazkiak eta bideoak konpartitu ahal izateko eta han izan zarela esan ahal esateko” gertakari hutsa.
Jabi Manterola: Sare sozialak agertu baino lehenago ere presente zegoen “postureo” hori. Gaur egun ageriagoa da teknologiaren aurrerapenei esker, baina beti egon da hor.  Gure kontzertuetan horren eragin haundia dagoenik ez nuke esango, baina era berean onartu behar dut aurreneko kontzertu hauetarako dagoen ikusmin honek ez dirudiela guztiz erreala. Gure errealitatea ez da sarrerak agortzea eta aretoak betetzea.
Baina, noski, oso pozik gaude diskoaren aurkezpen kontzertuetan lagun asko ikusteaz. Pribilegio bat da hainbeste urte eta gero kontzertuak jotzeko aukera izaten jarraitzea, eta benetan asko estimatzen dugu hori.

Antton Iturbe: Musika aldetik, izugarrizko lan detaile zalea, fina eta ñabarduraz betea iruditu zait. Gitarra joko zoragarriez beteta dago, bai alderdi trumoitsuenetan, baita lirismo hauskorreko tarte ederretan eta ia pittin bat psikodeliko diren pasarte likido batzuetan. Bereziki NYC ghosts & flowers garaiko Sonic Youth datozkit burura. Hauen eragina oso nabaria dela esan daiteke, ia omenaldia dirudi une batzuetan.
Jabi Manterola: Bai, pasarte sonicyouthero franko dago diskoan eta ezin zuen beste modu batera izan! Sonic Youthen unibertsoarekin, haien gitarren disonantziarekin, zaratarekin eta bidegurutzeekin lotura handia sentitzen dugu eta eragin handia izan dute gugan. 2000.etik aurrera kaleratu zituzten diskoak asko maite ditut. Disko horien bitartez lortu bainuen beraiekin sakonago konektatzea. Inspirazio iturri handia da niretzat. Shipping News ere beti ditugu gogoan. Azalean tatuatuak ditugula esango nuke, eta beraien izpiritua lokaletik beti bueltaka dabilela, egiten dugun ia gauza guztietan parte hartzen. Dub musikaren oihartzuna ere izaten dugu inguruan. Rythm & Sound-en erritmo errepikakor eta sakonak asko maite ditugu eta, gure modura interpretatzen ditugu”

Abaunzen ‘Beire’ diskoaren azala.

“Stretch ta Bobbitokin ametsetan
Realidadi berriz Matan”

Xabier Abaunz berak (Azkoitia, Gipuzkoa, 1981) onartzen zidan bezala, interpretazio okerrera erortzeko arriskua duten arren (hots, Azkoitiko Mataderoa Stretch eta Bobbitoren unibertso koloretsu eta zabala baino maila baxuago batean dagoela), goiko estrofa hori ezin borobilagoa geratu zaio eta diskoaren izaera ezin hobeto deskribatzen du. Azken batean, alde batetik Xabierren ezagutza musikal eta jakin-nahi zabal eta anitza dugu eta bestetik bere Azkoitiako jaioterriko sustraiekiko, kultura, komunitate , lagun eta familiarekiko atxikimendu estua. Konbinaketa horretatik loratzen da disko paregabe honen edertasuna.

Xabierrek bere burua pertsona erabat “normaltzat” duela eta hitzetan “milongarik” kontatzea ez zaiola gustatzen onartzen zidan, guzti horrek bere hitzak gutxiesten dituen mugapen bat balitz bezala. Kontrara, bere burua era horretan ikusteari ondo deritzot, baina garbi dago Xabierrek oso pertsona berezia -zentzurik hoberenean- izan behar duela. Azken batean, ez al gara denak bereziak? Are gehiago, pertsona normal baten bizitza kontatu ahal izatea, eta benetan kontatzea diot, ez al da edozein artelanaren funtsezko helburua? Halakoak datozkit burura Beire beste behin, erabat liluratuta, entzuten dudanean.

Xabierrek, aurretik 30 doinu instrumental inguru zeuzkan grabatuta, hitzak gehitu aurretik. Une horretan izugarrizko lana iruditu zitzaion arren, pixkanaka geroz eta erosoago sentitzen hasi zen. Bere eremu naturala doinu sortzailearena dela idazlearena baino gehiago onartzen duen arren, eta agian hala baldin bada ere, Azkoitiko hizkera petoan botatako estrofa hauek harribitxiz beteta daude.

Bereziki deigarria da, bertan etengabe halako kutsu ‘hip-hoper’o batez botatzen dituen erreferentei horiek guztiak. Diskoan barnerako bidean galdu ez gaitezen, aztarna moduan noizean behin eskaintzen dizkigun heldulekuak bailiran. Baina zer dira Xabierrentzat? Artista eta pertsona guzti horiei egindako omenaldia? Bere ibilbide pertsonalaren oroigarriak? Zintzotasuna baino ez da bere hitzetan:
“Diskoan aipatzen ditudan erreferenteak batik bat diskoa edertzeko asmoz egiten dudan gauza dira. Ez da inolako “erreferentzia erakustaldi” bat. Hitzak egiteko garaian artista horiek nituen buruan eta zintzo izaten saiatu naiz. Hitzak idazteko garaian diskoak entzuten nituen. Baina orohar, hitz gutxiko kantuak jartzen saiatzen nintzen, kontzentratu ahal izateko eta hortik datoz besterik gabe Daniel Lopatin, Yves Tumor eta Visionist bezalako artisten aipamenak. Green Eye Genie kantuan, ordea,  euskal artistak aipatzen ditut, eta kasu horretan errimak garrantzi handia zuen eta era berean artistak oso undergroundak eta euskaldunak izan behar zuten. Kasu horretan lan kontzienteagoa izan da”.

Edozein erara, garbi dagoena, aurreko Ilunpean Arnas Hotsa Entzuten diskoaren iluntasun abstraktuagorekin alderatuz, Beira berri honetan lantzen duen eusko sampledelic post-trap-a oso ezberdina dela. Lan erraldoi hau aurrera atera ahal izateko jarraitu duen metodo eta planteamendua ezagutzeko kurios naiz eta era berean, prozesu horretan zer ikasi eta zer galdu duen (ezer galdu badu) jakiteko ere bai: “Eusko sampledelic post-trap ez dago gaizki! Ni beti izan naiz etiketen aldekoa, beraz ez naiz kexatuko. Artistak etiketen kexu azaltzen dira sarritan, baina nik ez daukat arazorik horrekin. Kasu honetan, lotura berezi eta pertsonal baten bila euskal musikako sanplerretara mugatu dut guztiz nire soinu iturria eta horrek erabat aldatu du prozesua. Neuk ezarritako mugapen bat da, lotura berezi bat lortzeko asmoz. Baina egia esan, ez nintzen kontziente muga horren barruan ere zein itsaso zabala aurki zitekeen eta zein lan erraldoia nuen nire aurrean. Euskal diskoen artean sanpler bila ibiltzea erabateko obsesioa bilakatu zen niretzat hortik aurrera, eta behin hasita, sakoneneraino sartzen diren horietakao naizenez, azkenean 29 kantu betetzeko adina material pilatzeko gai izan nintzen. Erabat ahituta, lasaitu ederra hartu nuen bukatzean. Orain berriz ere edozein musikan murgildu naiteke, sanpler bilaketa obsesiboan hasi gabe. Sanplerren prozesu honetan aurkitu ditudan gauzetarako Instagramen kontu bat ireki eta material hau igotzen hastea bururatu zait guzti hau borobiltzeko. Zer ikasi dut prozesu honetan? Alchemist-en edo Madlib-en moduko bilatzaile obsesiboen bizitza oso gogorra izan behar duela!!!  Txantxak aparte, ahotsarekin lotutako guztia (bai kantatzea, baita hitzak idaztea ere) izan da bereziki aberasgarria eta berria niretzat. Zer irabazi edo galdu? Irabazi, agian disko honek duen kohesioa (baina ez naiz ziur) eta euskal musikaren barna egin dudan bidaia. Baina hori irabazteko, askatasuna galdu behar izan dut , mugak ezarri baitizkiot nire buruari eta hortik ateratzea guziz debekatu diot”.

Behin sanplerrak lortuta, doinuen bila gainetik, inprobisazio osoz kantatzen eta hitz egiten aritu da Xabier doinu egokiaren bila, emaitza mugikorrean gorde eta gero berriz estudioan burutu ditu ahotsaren grabaketa egokia eta azken moldaketak. Prozesu horren magia eta indarra sustraien arakatze lan sakonean eta subkontzientetik ateratzen diren hitzen arteko konexioan bururatu zait hori jakitean. Hitzetan, sarritan bere munduan irudikatzen du Xabierrrek bere burua, bere arnasa entzuten. “Zaratatik” aldentzeko beharra sentitzen da maiz.

Gehiegizko esposizioak eta sarritan topatzen dituen faltsukeriek eragindako mina sendatu nahian dabilela otu zait, edo agian neu naiz eta ez Xabier, behar hori duena. Era horretan musika beti da lagun, beti zutabe, bai kanpora begira baita intimitate handienean. Deigarria da nola bere bizitzako une askotan (letrak ia guztiz autobiografikoak direla suposatuz) zein musika entzuten ari zen zein ondo gogoratzen duen eta zein garrantzitsua den beretzako. Nahasketa guzti horren zintzotasunak ematen dio nire ustez disko honi euskal musikaren ezagutza eta euskaldun identitatetik harago doan sakontasun unibertsala.

“Hi bertsolai txapelketan
Ta ni berriz idi probatan
Marra okerrak etten rektan
Ixilik geratzen zaratan
Basun aizkoran ta ez plazan
Barru usexe nere teman”

“Gezur danak bertan ispilun
Algoritmukin baino gexo jakin
Ta barrun beitzen daki
gezurre dao larri”

Ez, ez da erraza ausardia horretaz barrurantz begiratzea eta, are gutxiago, bertatik era honetako artelan zoragarria ateratzea. Tarteka honelako mirariak ematen dira. Ospa eta goza dezagun bada.

Alberto Lizarralde musikaria, gaur eguneko irudian. UNAI PELAYO

Nola ezagutu zenuen Mikel Acosta (Hegoa Diskak-eko koordinatzailea) eta zein izan zen disko hau argitaratzeko prozesua? Zergatik egon dira abesti hauek hainbeste denboraz ‘ezkutatuta’?

Mikel Facebook bitartez jarri zen nirekin harremanetan. Bere mezuan Soundcloud-ean igota nuen musika entzun zuela kontatzen zidan, ea argitaratu gabeko materialik ba ote nuen galdetuz. Disko gogorretan bilatu eta izenbururik gabeko grabaketen artean aukeratu beharko nuela aitortu nion, baina edozein erara, soinu onargarria zutenen arteko aukeraketa bat atonduko niola. Kontuan izan nire garai horretako grabazioak 4-pista batean eginak daudela eta kalitatea nahiko eskasa dela. Baina berak kantu horiek entzun bezain pronto, diskoa editatzeko aukera planteatu zidan. Grabazioak garai batekoak edo bestekoak izatea baino, musika bera zen bere interes nagusia, egia esan.

Doinu haiek egin eta askoz gerora, 2012 inguruan, hasi nintzen SoundCloud-en gutxieneko kalitate bat zuten lehen grabazioak igotzen. Mikeli pasatu nizkion abestiak ez zuten data zehatzik. Denboran kokatzekotan, kontutan izanik lau pistako aparatua noiz erosi nuen, 80ko hamarkadaren erdialdearen eta 90ko hamarkadaren hasieraren artean kokatuko nituzke. Hortik aurrera, doinuak sortzen eta lantzen jarraitu nuen, baina gero eta modu esporadikoagoan, Jazzle/Zirrara diskoetxerako egiten nuen ekoizle lanak nire denboraren zati gero eta handiagoa hartzen baitzuen.

Nola eraiki zenituen kantu hauek? Disko bat egiteko asmoa zeneukan hasera batetik edo lotura berezirik gabeko doinu sakabanatuak dira?

Mikelek izugarrizko lana egin du abestien aukeraketan. Nik 60 edo 70 grabaketa pasa bainizkion. Grabaketa horiek, nolabait esatearren, eredu musikal jakin baten inguruan lantzen nituen ikerketa moduko saioak ziren. Adibidez, Laurie Anderson artista aparta iruditzen zait eta nire erreferentzia nagusietako bat da (eta ez soilik musikagintzako arloan). Saio horien bitartez haren grabaketen soinu eta egituretara gerturatzen saiatzen nintzen. Beste batzuetan aldiz, Brian Eno izan zitekeen eredua, bere musikaren ehundurak bereziki. Badira nigan eragin handia izan duen artista bati dedikatutakoak ere, SPK taldeko Graeme Revell, hain zuzen ere. Bere Songs of Byzanthine Flowers diskoa biziki maite baitut. Aintzinako kulturen musika etnikoa eta elektronika garaikidea nahasten dituen obra ikaragarria dela deritzot.

Beste une batean, Michael Portal izan nuen eredu. Guztiz liluragarria iruditzen zait bere lana, bai konposatzaile, baita inprobisatzaile moduan ere. George Russell ere biziki miresten dudan beste konposatzaile bat da.

Laburrean esateko, ez nuen disko bat egiteko inongo asmorik. Nire bururako eraikitzen nituen “sormenerako guneak” baino ez ziren grabaketa guzti haiek.

Denboran oraindik atzerago eginez, zeintzuk dira zure lehen oroitzapen musikalak eta zein unetan erabaki zenuen musikari bilakatzea?

Musikaz inguratuta hazi nintzen. Nire aita Donostiako Orfeoiko partaidea zen eta etxean zarzuela eta opera entzuten zuen. Nire arreba, ni baino zaharragoa da eta Beatles edota garaiko abeslari frantsesen musikan sartzen hasia zen. Ez ahaztu Donostian musika aldizkari frantsesak jasotzen genituela eta Frantziako telebista kate nagusia ikusi ahal genuela, eta bide horretatik musika pilo bat sartzen zen gure etxean.

Edozein erara, nire bizitzan erabateko mugarri bilakatu zena Donostiako Jazzaldian nire arrebarekin batera ikusi nuen lehen kontzertua da. John Lee Hooker-en emanaldi bat izan zen eta nahiz eta tutik ere ez ulertu, bere gitarraren soinuak aho bete hortz utzi ninduen.

15 urteekin hasi nintzen gitarra jotzen. Ordurarte marraztea eta pilotan jolastea oso gustukoak nituen baina gitarra aurkitzearen unetik aurrera, ez nuen beste ezer egiten. Eguneko ordu guztiak praktikatzera dedikatzen nituen. Bob Dylan, Simon eta Garfunkel, Cat Stevens eta blues doinu pilo bat joz ikasten urte pilo bat pasa nituen. Baina hasera batean ez nuen musikari profesional bat bilakatzeko asmorik, ezta gutxiago ere.

Gauza da, pixka bat aurrerago, lagun batzuk elkarrekin jotzen hasi ginela eta taldetxo bat egitea erabaki genuela. Hala ere, orduan ere, bigarren mailako gauza zen guztiz niretzako. Nire interes nagusiak politikara eta gizarte mailara zeuden zuzenduta. Hala nola, Cuba eta Nicaraguako borroka politikoan murgilduta, bertan bizi izan nintzen hilabete batzuz kolaboratzaile modura.

Garai hartan, Amaia Zubiria-ren laguna nintzen. Haizearen bigarren etapan zuzenean jotzen ezagutu nuen eta egun batean, taberna bateko terrazan trago bat hartzen ari ginela, lagun batek bion artean talde bat zergatik ez genuen egiten galdetu zigun. Batak besteari begiratu eta “tira, zergatik ez?” pentsatu genuen aldi berean eta handik gutxira Juana Agurain Kolektiboa sortu genuen. Hor hasi nintzen benetan abestiak konposatzen eta konpontzen, baina musikaz, maila teorikoan, ez nekien ezer. Guztiz autodidakta naiz.

Hala ere, musika irakaslea zara, ezta?

Hala da, bai. Nicaraguako bidai horren bueltan, irakasle lagun batek aldi baterako bere ordezkari izatea eskatu zidanean sekulako sustoa jaso nuen. Orduan konturatu bainintzen irakasle izan ahal izateko musikaren egitura eta izaera azaltzeko gai izan behar zarela eta horretarako ikasi beharra neukala.

Amaia Zubiria aipatzen duzula, Elkar diskoetxeak Pascal Gaigne-rekin grabatu zuen “Egun argi hartan” berrargitaratu zuen 2021ean. Disko eta artista paregabeak biak ere.

Guztiz ados. Anekdota moduan, zera kontatuko dizut, garai horretan oso ezagunak ziren Trigo Limpio taldearen ekoizlearekin disko bat grabatzea proposatu zigutela. Diskorako entseguak egiten eta jende ezagun pilo bati parte hartzeko eskatzen eta guzti hasi nintzen baina estudioan sartzean desadostasun handi samarrak izan genituen ekoizleekin eta bertan behera geratu zen proiektua.

Orain arte gitarraz eta folk-blues-rock moduko musikaz aritu gara, baina Haizetxe diskoaz hitz egitean Brian Eno edota Laurie Anderson moduko artistak azaldu zaizkigu. Artista hauen doinuak sofistikatuagoak dira, nolabait esatearren. Zure bizitzan gitarratik teklatu elektroniko eta sintetizadoreen mundura jauzi egiten duzun une bat egon behar duela suma daiteke.

Bai, guztiz. Nire bizitzako une jakinak denboran zehar kokatu ahal izateko, garai horretan niretzako garrantzitsuak ziren diskoak erabiltzen ditut. Horietako bat Paul Horn-en Inside 2 izan zen. Disko batean eremuko grabaketak entzuten nituen estreinako aldia izan zen niretzako. Paul, AEBko mendebaldeko kostaldeko saxofonista bat da, oso soinu garbia du eta bere ibilbideko une batean, gerora New Age modura ezagutuko zen musikarekin esperimentatzen hasi zen, emaitza txundigarriak lortuz. Zoritxarrez, gerora New Age etiketa hori musika nazkagarri eta aspergarrienaren sinonimo bilakatu zen kasu gehienetan eta betirako geratu zaio zama negatibo hori.

Baina John Lee Hooker-en kontzertuaren antzera, erabateko mugarri berri bat bilakatu zen beste unea Madrilen gertatu zen handik gutxira. Ana Benegas eta Iñaki Salvadorrekin batera jotzera joan nintzen hara eta aretoko nagusiarekin hitz egiten ari ginela, bat-batean guztiei barkatzeko eskatu eta DJ-arengana korrika joan nintzen entzuten ari ginen musika norena zen galdetzera. “Laurie Anderson, Mister Heartbreak” esan zidan eta nik, “ados, musika hau behar dut” pentsatu nuen. Donostiara bueltatu bezain pronto diskoa erosi nuen. 80ko hamarkadako erdialdera jazo zen guzti hau eta nire bizitzako une oso jakin batetan harrapatu ninduen, Nicaraguako bidaiatik etorri berria, eta pertsona oso obsesiboa izan naitekeenez, Laurieren disko guztiak goitik behera entzun nituen behin eta berriro. Esperientzia horrek ate berri pilo bat ireki zizkidan.

Irratiak ere berebiziko garrantzia izan zuen. 15 urte nituenetik Radio France, France Culture, Club 44 eta aurrerago Radio 3-ek musikari eta talde txundigarriak aurkitzeko aukera ematen baitzidan.

Lizarralde, gazteagotan, soinu mahaiarekin lanean.

Edozein erara, une horretan, agian entzulegoaren gehiengoak rock soinu gogorragoetara jotzen zuenez era honetako musika delikatua oharkabeko igarotzen zen, are gehiago, arbuiatua izateko arriskua zuen, ezta? Gainera, lehen aipatutako zoritxarreko New Age etiketa jasotzeko “arriskupean” egon zitekeen beti. Baliteke hori izatea kajoi baten gordetzera bultzatu zintuen arrazoia?

Ez. Ez da hori arrazoia. 1988 inguruan Jazzle diskoetxea eta Musika garaikideko Eskola sortu eta klaseak ematen hasi ginen bertan. Nire alaba jaio zen eta lagun ginen bi bikoteren artean Zaldibian (Gipuzkoa) etxe bat eraikitzen hasi ginen eta nire militantzia politikoak bere dedikazioa eskatzen zuen baita ere. Gauza pilo bat gertatzen ari ziren nire bizitzan eta musika egitearena, are gehiago argitaratzea (beti ilusioa egin didan arren) ez zen nire lehentasuna. Gustura egingo nukeen, izan ere hainbat lagunek animatu egin ninduten, baina ez nuen aurrera egin, eta gainera, garai hartan musika argitaratzea ez zen gaur bezain erraza.

Zer deritzozu Mikel Acosta Hegoa Disketxean egiten ari den lanari?

Lehenenik, Mikelentzat, hitz oso onak besterik ez ditut. Bere lanari zoragarria deritzot. Londresen bizi izanik, horrelako proiektu batean murgiltzea erabaki duen pertsona batekin topo egitea ikaragarria izan da niretzat. Euskal musika ia galdua argitaratzea eta berriz ere nazioarteko miran jartzea, benetan goraipatzeko gauza da. Haizetxe mundu osoko hainbat webgune eta dendatan salgai dago eta dagoeneko “sold out” horietako hainbatetan. Bigarren edizio bat prestatzen ari dira dagoeneko eta bilduma berri bat argitaratzeko aukera aztertzen ari gara ere. Sorpresa ikaragarria izan da niretzat.

Are gehiago, web horietan guztietan oso kritika onak jaso ditu diskoak eta ondo merezita gainera. Oso ederra baita.

Eskerrik asko, hori ere beste sorpresa eder bat da. Harrera on horretaz ari naiz. Ez hainbeste saldutako ale-kopuruagatik, baizik eta irismenagatik eta feedback positiboagatik diot. SoundCloud-en gauzak eskegitzean gertatu zitzaidanaren antzekoa da. Lehen kasete bat egiten zenuen eta bost laguni pasatu eta gero hor geratzen zen. Baina bat-batean musika SoundCloud-en jartzen duzu eta munduko edozein tokitatik entzuten dizute. Are gehiago, kopuru hori pixkanaka handitzen doa eta zuk miresten dituzun musikariak zurekin harremanetan jartzen hasten dira. Guzti hori ikusten dudanean, sinestezina egiten zait. Feedback hori oso garrantzitsua da niretzat. Mikelen lanari esker tirada mugatuko disko bat oso zabalduta dago. Leku oso desberdinetako jendea izango da gai objektua eduki ahal izateko. Haluzinagarria iruditzen zait. Sekulako jauzia da, eta nik izugarri eskertzen diot. Meritu handia du bere aldetik.

Nahitaezkoa iruditzen zait Joxean Artze aipatzea. Beti oso presente egon da egin duzunaren zati handi batean. Zenbateraino har zaitzakegu bere figuraren eta obraren erreibindikatzaile edo halako bozgorailu baten gisa? Mirespen handia sumatzen da, eta zuek bion arteko adiskidetasuna ere bai.

Bai, biak. Tira, hau azaltzeko istorio txiki bat kontatuko dizut. Plaza festibala martxan jarri genuenean bertan aurkeztu genuen proiektuetako bat Joxean Artzeren Oihana Auhenka izan zen, gaur ezagutzen dugun bertsioan. Baina jatorrizko idea Laurie Andersonekin beste proiektu bat egitea eta biak elkarrekin komuneko obra baten modura aurkeztea zen eta horretarako bere managerrarekin kontaktuan jarri ginen eta guzti. Eta zergatik Laurie? Nire ustez maila eta ikuspegi bereko artistak direlako, zalantzarik gabe.

Izan ere, Joxean deskubritzea John Lee Hooker-en antzeko flasha da nire bizitzan. Gutxi gorabehera 17-18 urte izango nituen, eta aurretik Laboa eta Jexuxek zuzenean egindako Ikimilikiliklik entzunda nuen. Horri esker, Joxeanen Hitzez eta Hotsez obraren aurkezpenera joan nintzen EUTGra, garai hartako nire Grundig irrati-kasete erraldoiarekin. Joxeanen lehen ikuskizuna zen, eta soinu koadrafonikoz egina zegoen, tipo batek Revox erreproduzitzaile batez baliaturik delay efektuak egiten zituen, proiekzio bisualak erabiltzen zituen… puff, ez daukat hitzik harrek nigan izan zuen inpaktua azaltzeko. Eta, ondoren, bere Gizon haundia da mundua, eta mundu ttikia gizona (1988) estreinako disko zoragarriaren soinu-erreferentzia iritsi zitzaidan. Oihana Auhenka-ren ediziotik aurrera, orain atzera begira jarrita bere inguruan egin ditudan hainbat lan Ikimilikiliklik JA Artzeren Unibertsoa instalazio audiobisualean eta San Telmo museoan bere heriotzaren ondoren egindako omenaldian bateratzen direla esan daiteke.

Zure beste fazeta interesgarri bat liburu editorearena da, 3e Argitalpenak-en koordinatzaile nagusia izan baitzara, Artzeren beraren liburuak editatuz gainera.

Ikimilikiliklik grabaketa berrezarri genuenean, edizioa Joxeanen testuekin batera egiteko asmoa genuen, baina azkenean ez zen posible izan, ez baitziguten baimenik eman eta hor geratu zen dena. Baina, zorionez, egindako lan guzti harri esker bere testu argitaragabeen edizioa egin ahal izan genuen. Hala nola, Laino guzien azpitik eta Sasi guztien gainetik. Mikelek orain nirekin egin duen argitarapenaren antzeko moduan, azken batean.

Eta bai, egia da Joxeani buruz aritzen naizenean, aldarrikapen hitza letra larriz esaten dut. Benetan sortzaile handia da niretzat, eta hori esaten dudanean, hainbat eremu hartzen dituen pertsona polifazetiko bati buruz ari naiz. Joxean Artze idazle eta txalapartaritzat hartzen da normalean. Eta nik diot, ez, Joxean Artze, idazlea, txalapartaria, eta nahiz eta agian gehiegizkoa irudituko zaizun, multimediatzat har daitezkeen ikuskizunen sortzailea da. Hala da, ikuskizun erabat multimediak ziren bereak, eta baliabide gutxirekin egindakoak gainera, zorrotzak, baina izugarri sortzaileak. Eta, harrigarria bada ere, normalean izendatu ere egiten ez den bere beste alderdi miresgarri bat, soinu-sortzaile artistikoaren fazeta da.

Jendeak ezer ez daki honetaz. Joxeanek plazaratu zituen bi diskoak, poesia hutsa direla uste du gehiengoak. Eta ez, ez da hori ezta gutxiago ere, edo ez da soilik hori behintzat. Mundu mailako testuinguru batera eramaten baditugu, Spoken Word moduan ezagutzen den estiloan sailkatu beharko genituzke ziurrenik. Disko hauetan bere hitzak, eremuko grabaketak eta era guztietako soinu bitxiak benetako artista baten modura nahastu eta moldatzen ditu collage baten moduan.

Hala da, eta bide horretatik Artzeren lana Laurie Andersonenarekin edota David Toop moduko artista handi ospetsuenarekin parekatzea eramaten gaitu.

Eta horregatik diot disko hauek beste goi maila batean kokatzen ditudala. Bi arrazoi nagusi ditut hori esateko, alde batetik Joxeanek sortzen duen soinu-girotzeagatik, eta bestetik, beste faktore oso garrantzitsu batengatik. Begira, barkatuko didazu baina nik ezin ditut jasan errezitatzera mugatzen diren poetak. Baina Joxean poeta eta musikaria zen aldi berean. Konturatzen bazara, ahoskeran jarraitzen duen pauta erritmikoa oso zaindua dago, sinestezina da zein ondo lantzen duen alderdi hori. Bere testuak modu jakin batean barneratzeko aukeratuak daude. Arretaz entzutea esperientzia sakona da.

“Hitzak ezin duenean esateko guztia esan,, musika datorkio laguntzera; musikak ezin duenean gehiago, olerkiaren txanda: bat baitira hitza eta musika olerkian” Joxean Artze