Euskarazko musikagintzaren genealogia berri bat izenburupean, orain arteko historiari begiratzeko ariketa bat egingo dute Kanterri ikastaroan. Feminismoa ardatz hartuta, emakumeek gidatutako hainbat hitzaldi antolatu dituzte, eta euskarazko musikagintzaren erreferente diren hainbat emakume musikariren kantuen doinupean itxiko dute egitaraua. Uztailaren 2tik 3ra egingo dute egitasmoaren bosgarren aldia, ohi bezala Oiartzungo udaletxeko batzar areto nagusian (Gipuzkoa). Ahotseneak, Bizardia kultur elkarteak, Soinueneak eta Oiartzungo Udalak antolatu dute.

Iratxe Retolazak emango du ikastaroko lehen hitzaldia. GORKA RUBIO / FOKU

Kanterriren komunikazio arduradunak, Gotzon Barandiaranek, azaldu du “aspalditik” zutela buruan euskarazko musikagintza ikuspuntu feministatik lantzeko ideia: “Badago ikuspegi feministatik musikagintza aztertzen ari denik; arte diziplina gehienetan ari dira egiten, gainera. Gaia oso zabala dela ikusi genuen, eta iruditu zitzaigun askorako eman zezakeela, eta emango du. Jabetu ginen hizlari dezente zeudela, edo behintzat nahikoa zirela guk gaiari heltzeko”. Hala, Iratxe Retolazak, Iraia Cambrak, Jone Expositok eta Udane Barinagarrementeriak osatuko dute hizlarien zerrenda.

Orain arte euskal kantagintzan gizonek izan duten protagonismoaz mintzatu da Barandiaran: “Euskarazko musikagintzaren historian oso nabarmena da gizonezkoek eduki dugula protagonismoaren zati handi bat, erabatekoa ez esatearren. Uste dugu badela sasoia beste irakurketa bat egiteko. Hots, beste genealogia bat proposatzea da asmoa”.

Ikuspegi feminista

Iratxe Retolazak abiatuko du jardunaldia. Ahizpatasunetik amorru transfeministara: euskal kantagintzaren genealogia feministak hitzaldia emango du, uztailaren 2an, 09:30ean. Euskal kantagintzaren genealogia feministaren hainbat lerro “zirrimarratzeko lehen urrats batzuk” egingo dituela azaldu du Retolazak, eta hainbat galdera izango ditu hizpide: “Euskal kantagintzak zer genero rol eraiki izan ditu? Garaian garaiko musika estiloek zer genero logika eraiki dituzte? Kantagintzatik zer zubi dira euskal literaturako idazle eta jardun feministekin Kantagintzatik zer zubi eraiki dira Euskal Herriko Mugimendu Feministarekin?».

Iraia Cambrak jarraituko du ondoren; Leku baten bila: emakumeak euskal musika eszenan hitzaldia emango du, 12:00etatik 14:00etara. Barandiaranen esanetan, oholtzan eta eremu publikoetan emakumeek dituzten oztopoen inguruan mintzatuko da Cambra. Arratsaldean, berriz, hirukote bat bilduko da mahaiaren inguruan: Leire Casamajou, Maixa Lizarribar eta Franck Dolosor. Merezi duten tornuia izenpean, besteak beste, “herri kantagintzan isildutakoez, eta lekurik egin ez zaien emakumeez” mintzatuko dira, Barandiaranek azaldu duenez.

Uztailaren 3an, Jone Expositok emango dio hasiera eguneko egitarauen zerrendari. Elkarri begira ikusten gara. Ertzetatik, euskal musikagintzaren hausnarketa feminista bat izango du mintzagai, 09:30etik 11:30era. Udane Barinagarrementeriaren txanda izango da ondoren. Errebolta baten genealogia feministak: aktibismo feminista Euskal Herriko musika kontrakulturaletan solasaldia antolatu dute, 12:00etan. Nondik norakoak azaldu ditu: “Aktibismo feministak Euskal Herriko musika kontrakulturaletan dituen eta izan dituen ikuskera, aldarrikapen eta praktiketan arakatzeko proposamena da. Gogoeta kolektibo bat, egon diren eta dauden gogoeta kolektiboez».

Kantu saio baten bidez itxiko dute aurtengo egitaraua. Maider Bedaxagar, Maialen Alfaro eta Naia Roblesen eskutik izango da, eta euskal musikagintzan aitzindari izan diren hiru emakume izango dituzte ardatz: Estitxu, Lurdes Iriondo eta Maite Idirin.

Irekita dago izena emateko epea, eta hilabete barru amaituko da: maiatzaren 28an. BERRIAlagunek abantaila izango dute: 30 euroan izango dute ikastaro osoa, eta 20 euroan egun bakarrekoa. Gainontzekoek, 40 euroan eskuratu ahal izango dute ikastaro osoaren matrikula. Egun bakarrekoa, berriz, 25 euroan. Hori soldatadunak badira; izan ere, soldatagabeek 20 euro ordainduko dute ikastaro osorako, eta 15 egun bakarrerako.

UZTAILAK 2

• 09:30- 11:30. Iratxe Retolaza: Ahizpatasunetik amorru transfeministara: euskal kantagintzaren genealogia feministak.
• Atsedenaldia
• 12:00-14:00. Iraia Cambra: Leku baten bila: emakumeak euskal musika-eszenan.
• Bazkalordua
• 16:30-19:00. Mahai-ingurua: Merezi duten tornuia. Leire Casamajou, Maixa Lizarribar eta Franck Dolosor.

UZTAILAK 3

• 09:30- 11:30. Jone Exposito: Elkarri begira ikusten gara. Ertzetatik, euskal musikagintzaren hausnarketa feminista bat.
• Atsedenaldia
• 12:00-14:00. Udane Barinaga-Rementeria: Errebolta baten genealogia feministak: aktibismo feminista Euskal Herriko musika kontrakulturaletan.
• Bazkalordua
• 16:30-19:00. Kantu saioa, Maider Bedaxagar, Maialen Alfaro eta Naia Roblesekin. Hiru emazte kantari gogoan: Estitxu, Lurdes Iriondo eta Maite Idirin.

Peio Ospital eta Pantxoa Karrere, gaur, Adarra sariaren aurkezpenean, Donostian. MAIALEN ANDRES / FOKU

Musikariak Viktoria Eugenian izan ziren atzo, sariaren berri emateko antolatutako prentsaurrekoan. Karrerek hartu zuen hitza lehenik, eta eskerrak eman zituen garaikurragatik, eta gogora ekarri zituen urte hauetan bizitako zenbait momentu: “Euskal Herriko zazpi probintzia gurutzatu ditugu kantuari esker”. Ospitalek jarraitu du gero, eta Iparraldeko musikariak ere “kontuan hartzea” eskertu du, umore puntu batekin: “Zerrenda ospetsuan sartu gara. Ez dakit hainbeste merezi dugun, baina gustura jasoko dugu saria”. Lagun dituzten hainbat poeta, idazle eta musikariri eskaini nahi izan die Ospitalek aitortza: besteak beste, Mixel Ducau, Manex Erdozainzi, Manex Pagola, Jean Louis Davant, Iratzader eta Roger Iriart artistei. Horiek guztiak izan baitira bikotearen “kantugileak”.

Odile Kruzeta kazetariak, Edurne Otamendi Donostiako Udaleko Euskara Zerbitzuaren buruak eta Gorka Iribar kultur etxeko zuzendariak osatu dute epaimahaia, eta bikoteak Euskal Herriko musikagintzan izan duen eragina goraipatu nahi izan dute: “Euskal Herriaren nortasuna, sentimendua eta memoria kolektiboa espresatzen duten Iparraldeko kantu tradizionalak berreskuratu, eta haien transmisioan lan eskerga egin dute biek”. Ipar eta Hego Euskal Herriaren arteko “zubi lanak” egitea ere aitortu nahi izan diete. Era berean, Ana Lopez Loiarte Gobernantza Irekiko eta Kulturako zinegotzi delegatuak honako hau azpimarratu du: “Musika euskararen transmisio bide bihurtu dute, eta euskal musikaren erreferente handiak dira, autentikoak”.

«Zerrenda ospetsuan sartu gara. Ez dakit hainbeste merezi dugun, baina gustura jasoko dugu saria»

PEIO OSPITAL Musikaria

1969an argitaratu zituzten lehen kantuak, eta jada ia 60 urteko ibilbidea osatu dute. 2011n etenaldia izan zuen haien jardunak, baina “agur duin baten” falta sumatzen zutela esanda, azken kantaldi bat emateko asmoa iragarri zuten iazko abenduan. 2027ko urtarrilaren 10ean BEC erakustazokarako egin zuten deialdia, eta ordu gutxian saldu ziren sarrera guztiak. Beste kontzertu bat ere joko zutela erabaki zuten orduan, 2027ko urtarrilaren 9an, hain zuzen ere, eta duela aste batzuk azaldu zuten saio horien aurretik bira bat egiteko asmoa dutela.

Azken agerraldiak

Hunkituta azaldu ziren itzulera eta agurra iragartzeko lehen prentsaurrekoan. Kantatzeko “gogo handiz” zeudela adierazi zioten BERRIAri orduan. Esker ona azaldu zuen Ospitalek, esaterako: “Uste dut gure kantu zonbait gelditu direla gure herri honek biziraupenaren alde zeukan borrokarekin lotuta bezala. Kantaldiz kantaldi, urtez urte, halako maitasun istorio bat iruten joan da herriarekiko»”.

Maitasun istorioaren aipamenari heldu nahi izan dio Adarra sariaren berri iragartzeko agerraldian ere, eta herriari “esker ona” adierazi nahi izan dio urte hauetan guztietan alboan egoteagatik: “Emango ditugun kontzertuak esker ona adierazteko dira. Beharbada herriak ere guri eskertu nahi digu zerbait. Pentsatzen dut jendeak gure abestiak bidelagun izan dituela, herri honek garai batean bizirik irauteko zeraman borrokarekin ere lotuta gelditzen baitira”. Karrerek, berriz, ez du “nostalgiaz” hitz egin nahi izan azken biraren inguruan: “Gure kantaldiak bukatuko dira, baina makila hori pasatu nahi diegu etorriko diren belaunaldiei”.

«Gure kantaldiak bukatuko dira, baina makila hori pasatu nahi diegu etorriko diren belaunaldiei»

PANTXOA KARRERE Musikaria

Maiatzaren 9an hasiko dute bira, Bilboko Santutxu auzoan (Bizkaia). Eta, beraz, kontzertu sorta horren parte bilakatuko da Adarra saria jasotzeko emanaldia ere. Beste hainbeste musikari izango dira oholtza gainean bikotea laguntzen: Iñaki Dieguez (eskusoinua), Mixel Ducau (gitarra), Danae Riaño (baxua), Gorka Pastor (teklatua) eta Josu Erbiti (perkusioa).

Hainbat artistari eman diote aurretik Adarra saria: Mikel Laboa, Ruper Ordorika, Benito Lertxundi, Fermin Muguruza, Anari Alberdi, Berri Txarrak, Kepa Junkera, Amaia Zubiria, Joseba Tapia, Zea Mays, Errobi eta Antton Valverde. Hala, zerrendara batu dira Pantxoa eta Peio, XIII. Adarra sariaren garaikurra jasota.

Yakovlev 42 taldeko kideak, kontzertu batean. YAKOVLEV 42

2024ko otsailean hasi zen dena. Oiartzungo (Gipuzkoa) Yakovlev 42 taldeko sei kidek jakinarazpen bat jaso zuten, epailearen aurrean deklaratu behar zutela zioena; taldeko egungo lau kideei eta aurrez haren parte izandako beste biri iritsi zitzaien. Guardia Zibilak abian jarri zuen ikerketa bat zegoen salaketaren oinarrian; izan ere, hark ondorioztatu zuen taldearen abestien hitzetan gorroto delitua dagoela, eta “guztiz iraingarri eta intoleranteak” direla. Sare sozialen bidez eman zuen horren berri taldeak, eta hau ere gehitu zuten orduan: “Diotenez, gure ikuspegi ideologiko berarekin bat ez datozen guztienganako gorroto diskurtsoa elikatzen ari gara”.

//www.youtube.com/watch?v=zmTLbdVMj2w

Taldeko kideek maiatzaren 6an deklaratu zuten Donostiako Instrukzio Epaitegian. Eta Iker Sarriegi taldearen abokatuak azaldu duenez, egun hartan bertan, behin-behinean hitz horiek Internetetik ezabatzeko eskatu zuen fiskaltzak, kautelazko neurri gisa. “Guk neurri horri kontra egin genion, esanez hori ezin zutela egin”, nabarmendu du Sarriegik. Are gehiago, taldekideek BERRIAri azaldu diotenez, haiek “hasiera-hasieratik” esan zioten epaileari kontzertuak ematen jarraituko zutela, eta kanta horiek kantatzen. “Azken finean, guk oso argi ikusten genuen ez zegoela deliturik. Beraz, ez bagenuen kontzerturik ematen, eta kanta horiek kentzen bagenituen gure errepertoriotik, emango zuen onartzen ari garela zerbait gaizki egin dugula agian”.

“Enpresariak, erregea, polizia eta alderdi politikoak ez dira kolektibo zaurgarriak; beraz, ez dago gorroto deliturik hitz horietan” IKER SARRIEGI / Abokatua

Orduz geroztik, geldi egon da salaketa, eta duela egun gutxi jakin dute epaileak artxibatu egin duela kasua. Arrazoia honako hau izan dela azaldu du abokatuak: “Legeak dio gorroto delitua izan daitekeela gizarteko kolektibo zaurgarri bati eragiten dioenean —LGTBI kolektiboari, arraza ezberdinetako jendeari edo beste hainbat kolektibori—. Enpresariak, erregea, polizia eta alderdi politikoak ez dira kolektibo zaurgarriak; beraz, ez dago gorroto deliturik hitz horietan”. Taldekideek argitu dute, hain justu, kolektibo zaurgarri horiek defendatzen dituztela abestietan. “Ustezko gorroto delitu bat leporatu nahi digute guri, hain justu, autoritatea diren horiek salatzeagatik. Autoritatea ez da kolektibo zaurgarri bat. Autoritatea ezin da inoiz gorroto delitu baten biktima izan”.

Bi urte “ezjakinean” 

Aitortu dute “zaila” izan zela 2024ko martxo hura, eta beldurrez hasi zutela prozesua. “Jaso genuen eskutitza oso bortitza izan zen, baita epaitegira joatea eta epailearen aurrean deklaratzea ere”. Eta senideek bizi izan duten larritasuna ere oroitu nahi izan dute kasua artxibatu berritan. “Musika talde bat gara, baina musika politikoa egiten dugu. Gertatu izan dira horrelako kasuak, eta beti pentsatu dezakezu horrelako zerbait gerta daitekeela, nahiz eta ez eduki ez hanka eta ez buru”.

Bi urte igaro dituzte “ezjakinean”, baina adierazi dute “lasai” egon direla azkenerako: “Abokatuaren laguntza izan dugu, eta, hasiera-hasieratik, mahai gainean jarri ditugu aukera posible guztiak. Are, aukerarik okerrena ere beti izan dugu presente”. Une oro, kontzertuak ematen segitu dute, hori argi izan dute, salaketa burutik kentzea zaila izan bazaie ere. “Saiatu gara honetan ez pentsatzen, baina, azkenean, ematen genuen kontzertu bakoitzeko, norbaitek galdetzen zigun ea nola zihoan gurea. Normaltasuna bilatu nahi izan dugu”.