(Berria egunkarian, 2017ko maiatzaren 21ean argitaratutako iritzia)

Zazkel taldeak “euskal pop erradikala” aldarrikatzen du.

Joan gaitezen taldearen hastapenetara.
Jon Tolosa eta biok aspaldidanik ezagutzen genuen elkar, eta beti geneukan gai bera buruan: guri gustatzen zitzaigun musika oso gutxi egiten zela Euskal Herrian. Euskal eszena endogamikoa da, gaur egun. Gure estilo gustukoenak AEBetako disco musika eta funk-a dira eta faltan botatzen genuen halako talderen bat inguruan. Hala, 2012an inguruko lagunei komentatu eta taldea osatzea erabaki genuen. Bi urte inguru pasatu genituen entseatu eta kantuak egiten.

Udaberrian atera duzue lehen diskoa; aurretik zenuten maketako abestiak eta beste bost kantu berri jasotzen ditu.
Bai. Maketa iaz grabatu genuen lokalean, eta esperientzia horrekin harra sartu zitzaigun zerbait serioagoa egiteko-edo. Gutako batzuentzat maketa lehen grabaketa izan zen, ematen genituen kontzertu apurretan zerbait izateko egin genuen. Beste bost kantu egin, eta maketako bost abesti horiek hobeto landuta osatzen dute diskoa. Erabaki genuen grabatzeko lekurik aproposena Garate estudioan Kaki Arkarazorekin batera izango zela, 80ko hamarkadako soinua bilatzen ari baikinen.

Teknikari ez ezik ekoizle ere izan da Arkarazo, ezta?
Bai, hasiera-hasieratik aurre produkzioan asko lagundu digu. Urtarrila hasieran hasi ginen harekin lanean. Kaki Zeberioko (Bizkaia) entsegu lokalera etortzen zen, eta proposamenak egiten zizkigun. Halaxe egon ginen apirilean diskoa grabatzera joan ginen arte. Bilatzen genuena lortu dugula uste dugu. Funk eta disco ukitu nabarmeneko diskoa da, eta teklatuak presentzia handia du. Oso gustura gaude emaitzarekin.

Hitzek badute lizun puntu bat, eta kritika soziala ere agertzen da abesti batzuetan. Mezuak garrantzia al du?
Bai. Abestiak kritika soziala egiteko baliagarriak direla pentsatzen dugu, eta garrantzitsua dela arlo horri erreparatzea. Gure artean askotan hitz egin dugu horretaz. Askotan iruditzen zaigu gaur egungo letretan ez dela argi hitz egiten, eta kosta egiten dela zertaz ari ote diren antzematea ere. Garai batean kritika soziala egiten zenean argiak ziren abestietako letrak, eta ez zegoen metaforak ulertzen hasi beharrik. Gure letra asko gau giroan eta diskoteketan girotuta daude, dantza egiteari buruz dira, baina ez dugu alboratzen kritika soziala.

“Askotan iruditzen zaigu gaur egungo letretan ez dela argi hitz egiten, eta kosta egiten dela zertaz ari ote diren antzematea ere”

“Trikitronpetak behingoz suntsitu, hainbeste plastikozko ska”… diozue “ZTD” abestian.
Batzuek pentsatuko dute: hauek zer dira harroputz batzuk ala? (kar, kar). Hor euskal eszena kritikatzen dugu. Gaur egun modan jarri dira tronpetak dituzten taldeak, eta herriko festetan txosnetara joan eta horiek bakarrik entzuten dira. Esan nahi duguna da: ‘aizue, badaude beste estilo batzuetako taldeak ere!’. Musika talde ugari daude, eta beti jotzen dugu gauza berdinetara. Hedabideetan betiko bost taldeak agertzen dira eta kontsumitzaileek ere berdina eskatuko dute, agian. Hori da behintzat guk euskal musikarekin daukagun sentsazioa, baina aniztasun izugarria dago.

Bilbori buruzko bat abesti bat ere baduzue.
“Musikaren diztira” abestian gaur egungo Bilbao kritikatzen dugu. Gure hiria formateatu egin dute. Guggenheim eta Isosaki dorreak eraiki eta turistentzat bihurtu da hiria. Bere xarma galdu duela kritikatzen dugu.

Zeintzuk dira zuen erreferentziak?
Itoiz, M-ak, Jotakie, Michael Jackson eta funk musika gustatzen zaizkigu orokorrean. Taldekide bakoitzak musika estilo oso ezberdinak entzuten ditugu. Jon Tolosa Tolo gitarrista askoz metaleroagoa da ni baino, eta Axerito [Axier Villan bateria jotzailea] oso punk zalea da. 80ko hamarkadako punk talde guztiak ezagutzen ditu. Horrek aberastasuna ematen dio gure musikari. Beti esaten dugu guk euskal pop erradikala egiten dugula.

Azaltzerik bai?
Pop estiloa jorratzen dugu euskaraz, eta kritika sozialeko mezuak ditugu abestietan, batzuei erradikalak irudiko zaizkienak. Bada, euskal pop erradikala egiten dugu. Hitz joko bat egiten dugu, euskal rock erradikalari erreferentzia eginez.

Iraganeko erreferentziak aipatu dituzu. Gaur egun euskaraz egiten al da halakorik?
Egia da ematen duela iraganera begiratzen dugula beti, gaztetan entzuten genituen talde horiengana jotzen dugu etengabe eta batzuetan zertxobait idealizatu ere egiten ditugu. Baina ezin da ukatu gaur egun dagoen musika kalitatea izugarria dela. Jende ugari dago musika ikasketekin eta teknikoki izugarria dena. Horretan gu ere bekatariak gara. Ziur badaudela taldeak, baina ez nuke jakingo orain izenik esaten.

Niri diskoa entzunda Anai Arrebak edota Makala Jazz Funk Band etorri zaizkit burura.
Begira! Egia da musika disco edo dantzagarria egiten dutela horiek ere.

Euskaldunok dantzarik egiten ez dugula esaten da. Mitoa al da hori?
Kostatzen zaigu, baina nik uste dut jendeak gero eta gehiago egiten duela, lotsa galtzen ari gara, eta gero eta animatuagoak gara. Talde ezezaguna zarenean eta oholtza gainean zaudenean publikoak distantzia asko uzten du. Anai Arrebak-en kasua aipatu duzu, baina Gatibuk ere aldaketa bat eman du, dantzatzeko erritmoak eta txaloak sartzen ditu orain abestietan, eta Berri Txarrak-ek ere.

Diskoaren aurkezpena baserri batean egiten zenuten.
Bai. Irati gure abeslaria Meñakabarrenako baserri batean (Bizkaia) bizi da, eta festa moduko bat egitea ideia polita izan zitekeela pentsatu genuen. Gure lagunak gonbidatu genituen, eta jan-edanarekin batera kontzertua eskaini genuen. Oso polita izan zen egun hura.

Eta orain udazkeneko birarekin zabiltzate. Banden Lehiaren finala duzue Bilborocken.
Bai. Lau talde pasatzen dira finalera. Bata publikoak aukeratuta eta besteak epaimahaiak. Gu epaimahaiak aukeratu gaitu. Beste taldeek ere kalitate handia dute, baina esperantza ez dugu galdu. Estilo ezberdina jorratzen dugu haiekin alderatuta, eta jende askok esan digu gure proiektua berezia dela.

Zer ematen dute lehiaketa hauek?
Duela bi urte, 2014an, maketarekin aurkeztu ginen. Diskoa ateratzeko dirua lortzeko modu on bat iruditu zitzaigun, baina ez gintuzten aukeratu eta gure poltsikotik ordaindu dugu diskoa. Gure burua ezagutarazteko aukera polita da eta esperientzia bezala ere balioko digu. Finalerako aukeratu bagaituzte azken bi urte hauetan hobetu dugulako izan da.

HURRENGO KONTZERTUAK

• Abenduak 2: Leioa, Aldatu Rock jaialdia
• Abenduak 5: Durangoko Azoka, Ahotsenea gunea

Eymard Uberetagoena + Daryna Sadtxikova + Eneko Reketibate = Baobabs Will Destroy Your Planet.

Garagardo batzuen artean parrandan sortu omen zenuten taldea.
Eneko (gaur egungo bateria) eta biok 2014ko Kutxa Kultur jaialdian egokitu ginen. Ez genuen elkar ezagutzen, baina lagun baten bidez garagardo batzuk edaten bukatu genuen biok. Enekok bota zidan: ‘Zu euskalduna zara eta gitarra jotzen duzu ezta?’. Bai. ‘Eta zergatik ez dugu egiten indie estiloko talde bat euskaraz?’. Parrandaren erdian geundenez, ez nion sinesgarritasun handirik eman, eta hurrengo goizean berriz galdetu behar izan nion ea proposamenari eusten zion. Hala sortu genuen taldea.

Eta hasieran dena abiadura bizian joan zen.
Bai. Hilabete pare bat uzteko esan nion nik nire kabuz etxean abestiak sortzeko, baina Enekok handik hiru astetara deitu zidan lehendabiziko maketa grabatu behar genuela esanez.

Batere entseatu gabe?
Bai (kar, kar), eta teklistarik ere ez geneukan. Iraila bukaera zen. Urriaren hirugarren astean lau abesti grabatu genituen, eta Mirentxu Asinek jo zituen teklatuak. Gauzak hain azkar egitea positiboa izan zela iruditzen zait freskotasun puntu hori lortu genuelako. Lau abesti horiekin hasi ginen pixka bat zuzenekoetan mugitzen, eta 2015eko Gaztea Lehiaketan Kafe Antzokiaren sari berezia eskuratu genuen.

Zuen lehendabiziko diskoa grabatzera Londresera joatea erabaki duzue. Zer dela-eta?
Britainia Handiko talde asko geneuzkan erreferentzia gisa. The Stones Roses, adibidez. Zerbait ezberdina eskaini nahi bagenuen euskaraz, ez bakarrik konposizioaren edo musikaren aldetik, soinuari ere garrantzia ematea ezinbestekoa zen. Soinu ezberdina lortzeko argi geneukan Britainia Handian grabatu nahi genuela. Gainera, Iñaki Llarena ekoizlearekin lan egiten dugu, eta bera askotan joan izan da hara lanera. Iñakik berak proposatu zigun Abbey Road estudioa. Kontuak egin, eta aurrera egitea erabaki genuen.

“Zerbait ezberdina eskaini nahi bagenuen euskaraz, ez bakarrik konposizioaren edo musikaren aldetik, soinuari ere garrantzia ematea ezinbestekoa zen”

Llarena aipatu duzu. Aurreprodukzioan, lan handia egin duzue berarekin ezta?
Bai. Leire Aranguren eta Iñaki Llarenak asko lagundu digute. Soinu teknikarien lana egiteaz gain, benetako ekoizleak dira. Aholku asko ematen dituzte: ‘hemen errepika hau kenduko nuke eta beste hau egingo nuke’ eta halakoak. Iazko irailean hasi ginen eurekin kontaktuan, eta otsailera bitartean abestiei buelta asko eman genien. Tarteka entseguetara ere etortzen ziren. Soinu konkretu bat bilatzeko orduan asko lagundu digute.

Otsailean izan zarete grabatzen. Zer moduzkoa izan da esperientzia?
Oso ona. Ostiral gauean iritsi ginen Londresera eta larunbatean, egun batean, grabatu genuen diskoa. Eguerdi alderako grabatu genituen base guztiak denak batera jotzen , eta arratsaldean, ahotsak eta moldaketa batzuk sartu genituen.

Zer sentitzen da Abbey Road bezalako estudioa batean egotean?
Nik uste dut hain kontzentratuta geundela, agian hurrengo egunetan gehiago baloratu genuela. Iristen ari zaren bitartean, kanpoan argazkiak ateratzen ikusten duzu jendea, eta badakizu leku historiko batean zaudela. Pasilloak ere argazkiz beteta daude. Pentsa, guk grabatu genuen estudioan The Beatlesen Revolver edo Pink Floyden The Dark Side of the Moon grabatu ziren. Emozio handiko uneak izan ziren hasieran. Horrez gain, hango teknikaria gure abestiekin kristalaren bestaldean dantzan ikusteak alaitasun handia eman zigun. Kasabianen gisako taldeekin lan egin duen norbait zure abestiekin hala egoteak poza ematen du.

Iruñeko indie pop hirukotea 2014. urtean sortu zen.

Denboraren perspektibarekin uste duzu merezi izan duela hara joateak?
Bai. Zalantzarik gabe. Pertsonalki izugarrizko esperientzia izan da. Hori inork ezingo digu kendu. Egia da bestelako zama batzuk izan direla, ekonomikoak… baina merezi izan du. Diskoarekin oso gustura geratu gara. Soinu konkretu baten bila joan ginen Londresera eta aurkitu dugu. Iñakik nahasketekin ere asko lagundu digu.

Lehendabiziko euskal taldea izan zarete han grabatzen.
Egia da asko balio izan digula promozio moduan, baina anekdota hutsa da. Gure intentzioa da gure musika zabaltzea, eta ez horretan bakarrik geratzea.

Madchester soinua etortzen da burura zuen kantuak entzutean. Zein talde dira zuen erreferentziak musikalki?
Bakoitzak bere musika entzuten du taldean, baina badauzkagu denoi gustatzen zaizkigun taldeak ere. The Stone Roses, The Raveonettes, The Pains of Being The Pure At Heart… Enekori asko gustatzen zaizkio Los Planetas indie estiloko musika taldeak.

Estilo hori jorratzen duten euskarazko talde gutxi ikusten direla esan izan duzue.
Estatu mailan egiten den indie motako taldeak badaude gurean: Grises, Kometa… Indie etiketa oso zabala da, ordea, eta guk Britainia Handiko indiea jorratzen dugu. Inguruan inor ez dugu ezagutzen halakorik euskaraz egiten duenik. Egon egongo dira, oso handinahia da bakarrak garela esatea, baina ez daukagu inor buruan.

Nola sortzen dituzue abestiak?
Enekok egiten ditu normalean hitzak. Bidaltzen dizkit, eta nik melodiak sortu, eta hitzak melodietara moldatzen ditugu. Ondoren, entseguetan erritmoak, sintetizadoreak… sartzen ditugu.

Hitzak sentimenduei buruzkoak dira gehienbat ezta?
Jende askok esaten digu hitzak kriptikoak ote diren. Guk ez dakigu hain kriptikoak ote diren. Ez dago hausnarketa handirik, egunerokotasunarekin lotutako gauzei buruz idazten dugu. Polita da bakoitzak bere erara sentitzen dituela oso unibertsalak direlako.

Autoekoizpenaren aukeraketa egin duzue.
Gure kontaktuak bageneuzkan, baina horixe erabaki dugu. Diskoetxe batek ematen dizuna baino gehiago kentzen dizu normalean. Lana da, baina fruituak ematen dituenean guretzat da dena. Abestien eskubideak ez genituen galdu nahi.

Zuzenekoetan-eta zer inpresio jasotzen ari zarete entzuleen aldetik?
Inpresio ona. Egia da kostatzen dela pixka bat kontzertuetako zirkuituetan sartu, eta jendea erakartzea. Baina pixkanaka erantzuna sentitzen ari gara. Jaio berriak gara, denbora gutxi daramagu, eta ari gara bidea egiten.

Euskal Herritik kanpo ere eman duzue kontzerturen bat ezta?
Bai. Madrilen jo genuen, eta Bartzelonako Euskal Etxean genuen kontzertua bertan behera utzi behar izan genuen autoa hondatu eta ez ginelako iritsi. Espero dugu berriz ere bueltatzeko aukera izatea. Udazkenean Parisko Euskal Etxera goaz jotzera, eta horrek ere ilusio handia egiten digu.

HURRENGO KONTZERTUAK

• Abuztuak 12: Zarauzko Marmol tabernan
• Urriak 15: Parisko Euskal Etxean
• Urriak 17: Bilbo Hiria Pop-Rock Lehiaketan
• Urriak 29: Beasaingo Jazzpana jaialdian

Joxeba Aranburu + Egoitz Olalde + Ander Etxaniz + Iker Martinez de Zuazo = Lenao.

Zein izan da taldearen ibilbidea gaur egunera arte?
Joxeba eta biok aurretik beste talde batzuetan jotakoak ginen, eta elkarrekin zerbait egitea pentsatu genuen. Beste lagun batzuekin harremanetan jarri ginen, 2012an. Gure lehendabiziko kontzertua handik gutxira eman genuen, Oñatin, baina ondoren taldekide batzuek taldea uztea erabaki zuten, eta gaur egungo formazioarekin geratu ginen. Konposatzeari ekin genion orduan denboraldi luze batez. Oso garai oparoa izan zen. 34 abesti inguru sortu genituen, 2014ko amaierara arte.

34 abesti? Hiru disko egin daitezke horrekin!
Bai, baina txarrak ziren (barrez). Kontua da taldeko hiruk sortzen ditugula abestiak. Kanta osoak egiten genituen gainera, letrekin-eta grabatuta.

Sormen prozesu bitxia duzue.
Sortzen ibili ginen denboraldi hartaz oso oroitzapen onak ditugu. Jolas modura hartzen dugu abestiak egitea. Igandetan gelditzen ginen, eta proba modukoak jartzen genizkion elkarri. ‘Zuk, Ander, hiru akorderekin abesti bat egin behar duzu, eta letrak ez du amodiozkoa izan behar’, adibidez. Edota hamar segundoko ideiak eramaten genituen, eta besteek ideia horrekin abestia osatu behar zuten. Etxean ordenagailuan abestiak grabatzeko programak ditugu, eta hurrengo asterako etxeko lanak eginda eramaten genituen pendrive batean. Askotan zuri ez zaizu gustatzen zuk sortutako abestia, akats asko ikusten dizkiozu, baina taldekideei aldiz, asko gustatzen zaizkie. Ongi dago ideiak partekatzea. Oso dibertigarria izan zen garai hura.

Iazko udan grabatu zenuten diskoa Andoaingo Garaten. Zer moduzko esperientzia izan zen?
Denok batera jo ahal izateko estudio bat nahi genuen, talde baten soinua islatu ahal izateko eta Kaki Arkarazorekin jarri ginen harremanetan. Aurretik esperientzia bagenuen estudioan, eta bakarrik klaketarekin jotzen duzunean oso hotza da dena. Zure helburua akatsik ez egitea izaten da. Gure helburua, aldiz, diskoan talde bat jotzen eta disfrutatzen ari dela antzematea zen. Musikari batek amesten duen zerbait da Garate bezalako baserri galdu batean hamar egun pasatzea. Egia da zailtasunak sortzen direla, norberak bere buruaren aurka borrokatu behar izaten duelako. ‘Hau egin nahi dut, baina ezin dut’, eta nekatuta bukatzen duzu. Egun luzeak eta intentsuak izaten dira. Oso oroitzapen ona daukat, baina momentu zailak ere izan genituen. Kakik asko lagundu zigun, eta oso eroso egon ginen harekin. Gustura geratu gara lortutako soinuarekin.

“Diskoan talde bat jotzen eta disfrutatzen ari dela antzematea zen gure helburua. Grabazioaren oso oroitzapen ona daukat, baina une zailak ere izan genituen”

Musika estiloari dagokionez, The Band eta Neil Youngen erreferentziak nabari daitezke. 
Bai, hala da. The Bandek ahotsak erabiltzeko zuen moduan, adibidez. Guk hasieran ez geneukan abeslari argirik taldean. Baxu jotzaile bat, bateria jotzaile bat eta bi gitarrista geunden. Abeslari berri bat topatu beharrean, guztiak abesten ikasten hastea erabaki genuen. Horrela, diskoko hamaika abestietatik sei Anderrek kantatzen ditu, nik hiru abestitan kantatzen dut eta beste batean Josebak.

The Band musikari talde bat zen abesti bakoitzari ahal den probetxurik gehiena ateratzen ziona. Eta guk ere halako zerbait egiten saiatzen gara. Kantak behar baditu bi ahots bi ahots sartzen dizkiogu. Ez dago protagonismorik, eta abestiaren zerbitzura kantatzea da gure nahia. Oso polita da motibazioa ere banatu egiten delako.

Aurretik noizbait kantatutakoa al zinen?
Ez. Orain dela urte pare bat hasi naiz ikasten, eta dezente aurreratu dut. Orain dela aste pare bat bakarkako kontzertu bat ere eman nuen Oñatin bakarlari gisa gitarrarekin, pentsa. Lan handia egin dut arlo horretan, eta asko ari naiz disfrutatzen kantatzen.

Haize instrumentuak ere sartu dituzue zenbait abestitan.
Tronboia eta tronpeta jotzen duen lagun batek parte hartu du. Armonika ere jotzen dugu eta pedal steel-a ere bai.

“Hasieran baxu jotzaile bat, bateria jotzaile bat eta bi gitarrista geunden. Abeslari berri bat topatu beharrean, guztiak abesten ikasten hastea erabaki genuen”

Zergatik kaleratu zenuen diskoa sarean iazko irailean, eta aurten formatu fisikoan?
Oñatin irailean izaten dira jaiak, eta erabaki genuen festetan jotzea eta sarera igotzea diskoa. Jendeak abestiak aurretik entzun eta jotzeko aukera polita zela iruditu zitzaigun. Gaur egun guk diskoak saltzen ez dugu dirurik ateratzen. Bestetik, bagenekin Egoitz bateria jotzailea aita izango zela, eta atsedenaldi bat hartu beharko genuela hori dela-eta. Diskoaren azala, logoa, diseinua… prestatzen ibili gara geroztik eta promozioa ere martxan jarri dugu.

Diskoaren azala Ander Etxaniz taldekidearen pinturetan oinarrituta dago. Zer adierazi nahi izan duzue?
Gure abestietako letrak oso zabalak izaten dira, ez gara batere zehatzak, entzuleari ateak zabalik utzi nahi dizkiogu. Portadako irudian ere berdin egin dugu. Ez genuen zerbait zehatza adierazi nahi, norberak interpretatu dezala nahi duen moduan. Izan daiteke txori bat, baina beste batek hondartza bat ikusiko du. Interesgarria iruditu zitzaigun joko hori egitea.

Zu zeu Latzenen eta Potemkinen aritutakoa zara. Adinarekin doinu lasaiagoetara jauzi egitean al da?
Izan daiteke. Niri beti gustatu izan zait rock lasai hau. Kontua da talde batean zaudenean taldekide asko izanda, denei gustatzen zaien estilo bat adosten dela. Aspaldidanik entzuten nuen estilo honetako musika. Adinarekin agresibitatea galtzen da. Gaztea zarenean energia nonbaitetik atera behar da, eta nire kasuan musika izan zen heldulekua.

Oñatiko jaietan aurkeztu zuen Lenaok diskoa estreinakoz, joan den irailean.

Zer da musika zuretzat?
Hamabost urterekin hasi nintzen Latzenen jotzen. Asko gustatzen zait musika eta oso eroso sentitzen naiz, lan kontuetatik at egiten dakidan gauza bakarra da. Musika, sorkuntza mailan sartzen bazara behintzat, ez da inoiz bukatzen. Beti daude mila gauza ikasteko; beti dago aukera beste soinu bat lortzeko, beste nonbaitetik joateko, beti daude erronkak. Musika hain unibertso zabala da sekula ez naizela aspertzen.

Diskoaren bira hasiko duzue orain. 
Taldearen erritmoa hilabetean kontzertu bat ematea izango da, Egoitzen aitatasuna dela-eta. Talde txikia eta hasi berria gara, poliki poliki joango gara leku txikietan jotzen. Jendeari konbentzitzen joatea da asmoa.

Oñatiko ba al dago musika mugimendurik?
Bai badago. Lokal berriak daude, eta 30 talde inguru gaude. Egia da ez dagoela ikusgarritasun handirik, agian, batzuk oraindik talde gazteak dira eta ez dira diskoak grabatzen hasi baina mugimendua egon badago.

LENAO-REN HURRENGO KONTZERTUAK

• otsailaren 12an, Iruñeko Infernu tabernan
• martxoaren 12an, Oñatiko gaztelekuan (+ Zingira)
• apirilaren 8an, Tolosako Bonberenean (+ Zingira)
• maiatzaren 7an, Deustuko Gazte lokalean (+ Zingira)
• ekainaren 4an, Legazpiko gaztetxean (+ Zingira)