Haritz Harregi + Nora Izagirre + Ruben Caballero = eMe. (Jon Urbe / Argazki Press)

Emeki egin dute zazpi kantuko diskoa: izan ere, bi urte joan dira ordutik. Tarte horretan, bidean aurkitu dituzten hainbat arrastoren gurutzaketa da diskoa. Esaterako, proiektu berriak dezente du Joxanton Artze idazle eta txalapartariarengandik. Taldearen izena, eMe, harengandik dator, neurri batean. Donostiako San Telmo museoan hari buruzko erakusketa bat ikusi zutenean otu zitzaion Harregiri: «Olerki bat zegoen, ‘eme, ama, anai…’, eta antzeko hitz joko pila batekin. Asko gustatu zitzaidan, indar handia sentitu nuen. Hortxe ikusi nuen». Artzerenak dira, baita ere, “Beleak elurretan” abestiko hitzak, diskoari izena eman dionarenak. Idazlearekin hirugarren lotura: Harregiren osaba da Artze.

Bitxikeria bat izan zitekeen, baina ez da, edo ez guztiz, behintzat. Abestiek zerbait esan zezaten nahi zuten, euren interesekoak izan zitezela. Hain zuzen, arbasoek, sustraiek, haiek utzitako arrastoek taldekideentzat «zeresan handia» dute, Izagirrek azaldu duenez. Eta horregatik jo zuten Oier Guillan idazlearengana Arrastoak (Dejabu, 2014) antzezlana ikusi ostean: «Pila bat konektatu nuen lan horrekin, han esaten zirenekin». Ezagutu gabeko ama hilaren arrastoen atzetik zihoan protagonista Arrastoak-en, eta arbasoekin, haiek utzitako arrastoekin du zerikusia “Oinak” abestiak, Izagirreren esanetan; “Nire ahotsa eskuak” eta “Alde ilunak” abestien hitzak ere Guillanek eginak dira.

Xabier Silveirak idatziak dira beste hiru abestien hitzak —“Ama”, “2+2 lau” eta “Jainkoa, ahala, jabeh-a”—. Aspalditik du harremana Harregik Silveirarekin, eta askotan esan ohi zion bertsolariak talde bat egin behar zutela elkarrekin. «Egin zuen lehenengo letra “Ama”-rena izan zen, eta bete-betean asmatu zuen». Haren ustez, erakutsi izan duen itxura gogorra baino gehiago da Silveira. «Zerbait esan nahi genuelako eta gustatzen zaizkigulako jo genuen Oierrengana eta Xabierrengana, euren lana estimatzen dugulako».

Gaur-gaurko popa
Hainbat proiektutan egokitu zaie Caballerori eta Harregiri elkarrekin lan egitea. Beraz, «modu naturalean» jardun dute orain elkarrekin, elkarlanean. «Politena da ez dugula hitz egiteko beharrik jakiteko zer den gustuko duguna, eta zer ez: oso erraza izan da», nabarmendu du Caballerok. Harregik abiatu ditu abestiak, baina Caballerok bideratu ditu eta eman die forma. Etiketak ez ditu oso gustuko Caballerok, baina pop kutsuko abestiak direla uste du. Musika elektronikoa egiteko gogoa ere bazuen, eta bietatik dute zerbait abestiek. Hala idatzi du diskoaz Imanol Ubeda musikari eta kazetariak: «Ez da pop elektronikoari hertsiki lotutako diskoa. Ez da soilik synth pop. Dance lan batetik oso urruti dago. Baina badu guztietatik zerbait: gaurkotasun handiko pop musika, lau hitzetan esanda».

Nahiz eta oso gustuko izan duen beti abestea, Izagirre da hiruetan musikarekin lotura gutxien izan duena. Arropa diseinatzailea da, besteak beste, eta oso gustura dabil eMerekin kantuan. «Aurkikuntza bat izan da, oso ilusionantea: Arte Ederrak ikasi nuenean idatzi nituen bospasei kantu, baina neuretzat kantatzen nuen».

Gogo faltarik ez duten arren, ez dute kontzerturik emateko asmorik. Baten bat emango dutenik ez dute baztertzen, baina oraingoz ez dute horretarako baldintza egokirik. «Beste hiru lagun beharko genituzke, entseatu… Zuzeneko batek denbora jakin batez jotzea eskatzen du…», azaldu du Harregik. «Honaino» iritsi diren bezala jarraituko dute oraingoz, arrastoei emeki segika.

Itsaso Etxebeste + Elene Arandia + Beñat Barandiaran + Juantxo Zeberio + Hasier Oleaga = Tenpora (Andoni Canellada / Argazki Press)

Lehenengo lan hartatik bigarrenera «eboluzio bat» egon dela uste du Etxebestek. «Gure artean gehiago ezagutzen dugu elkar, eta horri esker, hain zuzen ere, disko hau helduagoa da». Azaldu duenez, urtebete eman dute kantuak prestatzen, eta entsegu ordu gehiago ditu. Emaitza «gardena» dela dio Arandiak: «Lokalean sartzen garenean, lehenengo kolpean abesti bakoitzak sortzen diguna esaten dugu bakoitzak, eta horri eusten saiatzen gara, ahal den neurrian».

«Askeago» sentitu dira disko berriarekin, Arandiaren arabera. Sormenari hesirik ez jartzen saiatu direla. «Gauzak probatzeko konfiantza handiagoa sentitu dugu: elkar gehiago ezagutzen dugu, eta, gainera, kritikoak gara gure artean». Musikan ibilbide luzea egina dute taldekideek, eta bakoitzak bere estiloa dauka: azaldu dutenez, horrek eragina izaten du abestiak osatzeko orduan. «Abestiaren arabera, bati edo besteari eskatzen diogu gehiago eragin dezala beretik, atera dezala gehiago barruan daukan horretatik», azaldu du abeslariak.

Badira aurreko diskoan egin gisara mantendu dituzten zenbait kontu. Mundu berria lanean bezala, Zeberiok sortu ditu abestiak, eta, gero, taldean osatu dituzte. Bi abestiren hitzak hark eginak dira, Barandiaranenak dira “Berandu da” abestikoak, eta gainerakoak Harkaitz Cano eta Karlos Linazasoro idazleek onduak dira, aurreko diskoan bezala. Haiekin lan egitea «gozamena» dela nabarmendu du Zeberiok: «Gertatu izan zaigu haiei abestiak pasatzea, ezer gehiago esan gabe, eta guk buruan geneukanaren ildotik joatea haiek». Horrez gain, bertsio bat ere sartu dute diskoan, kasu honetan, Imanol Larzabalen “Zure tristura” abestiarena.

Errefuxiatuak gogoan
Aske sentitu dira disko berrian, eta are askeago sentitzen dira zuzenekoetan, Etxebesteren arabera. «Momentuko energiarekin beste zerbait sortzen da, eta jendeari gehiago iristen zaizkio kantuak: abesti bat ez dugu beti berdin jotzen, momentuak eraman gaitzan uzten dugu». Grabatu ere, taldean grabatu ohi dituzte kantuak, eta horri gehitzen zaio gero «zuzeneko magia».

Esan izan diete abesti berriak «tristeak» direla, baina ez dago ados Etxebeste: «Diskoa entzuteko momentuak daude». Arandiaren ustez, abesti bakoitzean «momentu» ugari egon daitezke: «Abesti bat has daiteke modu batera, baina, aurrera doan heinean, beste leku batera eramaten zaitu: horren adibide da, esaterako, “Egunero hasten delako”».

“Momentuko energiarekin beste zerbait sortzen da, eta jendeari gehiago iristen zaizkio kantuak: abesti bat ez dugu beti berdin jotzen”

«Betiko gaiekin» itzulika aritu direla diote, baina badira hiru kantu lotuta daudenak, aktualitateari estu lotuak. Azken hirurak dira, “Lesbos”, “Lampedusa” eta “Argiak itzali” izenekoak. Zeberiok azaldu duenez, iazko udan egindakoak dira lehenengo biak, hain zuzen ere, errefuxiatuen krisia bete-betean zenean: «Bihotza eskuetara erortzen zaizun egoera horietako bat zen niretzat». “Argiak itzali”, berriz, Donostiako Udalaren eskariz egina zuen, frankistak Donostiara sartu ziren 80. urteurreneko ekitaldi baterako. Hasieran ez zuen diskoan sartzeko asmorik, beste biekin zuen loturaz konturatu zen arte. «Gaur egun, errefuxiatuak eguneroko bitxikeria bihurtu dira, eta duela 80 urte gu izan ginen errefuxiatuak, gerra batetik ihesi. Garai batean, nazioarteak bizkarra eman zigun, eta nire irudipena da orain gu berdintsu ari garela egiten».

Etxebestek azaldu duenez, «pisu handia» dute bai hitzek bai musikak taldearentzat: «Batekin zein bestearekin zerbait kontatu nahi dugu». Horren harira, kantuek, itxuraz lasaiak izan arren, hitz kritikoak dituzte. Horren adibide da “Munduko hiritar”, esaterako. Hala dio zati batean: «Munduko hiritar izatea da nire amets/ baina nik ez dakit nola egiten den amets, amets/ garaile kolorez jantzi, nonahiko izan, irribarrez/ hizkuntza txikien ele isilen hatsa entzun gabe».

Juan Mari Beltran musikari eta ikertzailea. (Jon Urbe / Argazki Press)

Soinu-tresnak euskal herri musikan, 1985-2010 liburu, CD-DVDa osatu berri du musikariak. Ez dira instrumentu berriak: euskal herri musikan gaur arte iraun duten tresnak dira. Beste era batera esanda, euskal herri musikaren sustraiak dira —edo haien parte bat, behintzat—. «Maurizio Elizalderen Arizkungo sagar dantza hori Bela Bartokek konposatua izan zitekeen. Hor dago aberastasuna». Beltranentzat berria ez da soilik azkena egin den musika: berria da esku artean edukitakoarekin beste zerbait sortzea, ordura arte ez bezala erabilita. «Bat-batean, Primi Erostarbek, panderoarekin zer egin ez dakiela, ez baitu beste soinu tresnarik, moldatu behar du zeozer sortzeko kopla eta kopla artean; edo ez al da sormena Mauriziok “Andre Madalen” jota ere, sei buelta jotzen baditu, seiak diferente jotzea? Hori ez al da berria? Hori da niri gustatzen zaidana».

Hamasei instrumentu bildu ditu Beltranek. Ezagunak, ohikoak dira gehienak, baina beste batzuk ez hainbeste. Horien artean dago, esaterako, sunpriñua. Tresna berezia da, hurritzari azala erauzita egiten baita. Eta, gainera, ez du denboran irauten: Beltranek azaldu duenez, egunak edo, asko jota, hilabeteak iraun dezake: uretan gordetzea da sekretua, bestela lehortu egiten baita. Nafarroako Larraunen, Aralar mendian ibiltzen ziren artzainak izan ziren azken sunpriñu jotzaileak, antza. Arratsaldero, ardiak jetzi ondoren jotzen zuten artzainek, menditik etxerako bidea hartzen zutenean: herritar guztiek jakiten zuten, horrela, bueltan zihoazela. Lauzpabost kilometrotara heltzen zen hotsa.

“Niri ez zait zaharra dena gustatzen, berria baizik, aberatsa den hori: berrikuntzak ematen duen hori gustatzen zait”

Instrumentu bakoitzaren aurkezpen orokorra egin du Beltranek, bakoitzaren ezaugarriak eta eman zaizkien funtzioak deskribatuz. Eta hori guztia, jatorrizko sortzaileek eurek azalduta. Esaterako, panderoa eta Primi Erostarbe. Haren gurasoek taberna bat zuten Oñatiko Araotz auzoan (Gipuzkoa), eta igandero han jartzen zuten Erostarbe kantuan eta panderoari eragiten, bezeroak entretenitzen.

1980ko hamarkada erdialdera abiatutako proiektu baten hirugarren eta azken urratsa du hau Beltranek. Lehena Euskal Herriko soinu-tresnak (1985) izan zen, eta bigarrena, Orain dela 25 urteko hots abentura (2010). Lehenengoan kanpoan gelditu ziren zenbait elementu gehitu zituzten bigarrenean, eta, azken urrats honekin, guztia batzea izan dute helburu.

Transmisioa ahalbidetzea
Sormenaren eta berriaren inguruan Beltranek esandakoen harira, Negu Gorriak taldearen Gure jarrera (1991) diskoa ekarri du gogora Anjel Valdes Elkar diskoetxeko editoreak. «Sunpriñuaren sampler hori agertzen zen diskoaren hasieran: agian jendeak esango du, ‘ze zaharra’, baina gazteek edo taldeek berek ere lan honetan ikusi dute eboluzio bat, eta eduki inportante bat beren lanak aurrera ateratzeko eta komunikatzeko».

Transmisioa laguntzea da Elkarren «lanik inportanteena», Valdesen esanetan. «Edukia berez oso aberatsa da, eta modu integral batean ikusarazten digu atzerako bide bat, oso aberatsa eta aktuala; gure sustraiak, aktualitatea eta etorkizuna ikusteko momentuan ezinbesteko iturria da». Sustraiak ezagutzearen garrantziari tiraka, Joseba Sarrionandiaren aipu bat ekarri du gogora: «Nekez uzten du bere sorterria sustraiak han dituenak».

Joseba Tapia musikaria, atzo, Zumeta estudioan, ‘Besamotzak’ diskoaren aurkezpenean. (Jon Urbe / Argazki Press)

Aspalditik du lotura Tapiak gitarrarekin. «Txikitatik jo izan ditugu gitarrarekin familian Ez Dok Amairuren kantak, edo The Beatlesenak…». Gogoratu duenez, Tapia eta Leturia Banden kantu asko sortu zituen gitarra elektrikoarekin, baina oraingoan zuzenean arituko da instrumentu horrekin, eta hori bada jauzi bat musikariarentzat: «Ikusi beharko da nola moldatzen ote naizen».

Bere bakarkako ibilbidean —alegia, azken hogei urteetan—egindako kantuen lagin bat berrinterpretatu du Tapiak lan berrian: ehundik gora aletik 11 aukeratu ditu. Hainbat hasiera izan ditu Tapiak bere musika ibilbidean, eta hau beste bat da: «Hasiera baino ez da hau, eta asmoa daukat kantu gehiago ekartzeko». Hori egiteko arrazoiak gutxi du gozotik, ordea: «Sentsazioa dut ez dituela jendeak asko ezagutzen: gertatu liteke txarrak direlako ez entzutea, baina sentsazioa dut entzun ere ez ote dituzten egin, eta hortik dator ahalegin hau, kantu horiei bizi berri bat emateko». Bakarkako ia lan guztietako abestiak batu baditu ere, gehien-gehienak Real politik diskokoak dira.

Hiru musikariren laguntza izan zuen Tapiak bira hartarako: Iker Uriarte (bateria; Betagarrin aritua), Iñigo Telletxea (baxua; Anje Duhalde, Xabier Montoia, Borrokan, Petti…) eta Dani Narbarte (eskusoinua; Laiotz). Diskoan, berriz, gonbidatu gisa aritu da Narbarte. Eta Tapiak ez du gitarra elektrikoa soilik jo: baxu eta bateria batzuk kenduta, berak grabatu ditu tresna gehienak. Jonan Ordorika soinu teknikariarekin aritu da lanean, Azkaraten (Nafarroan), eta Gaztelupeko Hotsak etxearekin atera du diskoa.

Hain zuzen ere, diskoetxe horrekin ekin zion Tapiak bakarkako ibilbideari, Apoaren edertasuna diskoarekin (1998). Québec: hamalau kantu independentziarako (1999) eta Agur Intxorta maite (2001) diskoak ere haiekin atera zituen; Zakurraren Biolina zigiluarekin argitaratu zituen hurrengo hiruak —Real politik (2006), Eta tira eta tunba (2010) eta Tximela kapitainaren izarrak (2013)—. Gaztelupeko lagunengana itzuli da, beraz, azken lanarekin: «Oso zaila da bakarrik lan egitea, eta konexio handia dugunez, haiengana jo nuen: beso zabalik hartu ninduten». Ñabardura bat egin du Gaztelupeko Hotsak-eko Joxe Felix Azkarate Xarra-k: «Emozionatuta hartu genuen».

Zerbait esateko jardun
Ofizio eta afizio baino gehiago, ofizioa eta plazera da Tapiarentzat musika. Hala azaldu du: «Egunaren ordu guzietan agertzen zait musika belarrietara: beti ari naiz musika aditzen. Erritmoa goiz-goizetik sartzen zait gorputzean, eta uhin elektrikoak gora eta behera ibiltzen dira nire zainetan».

Musikak bizi du Tapia, eta kontzientzia osoz jarduten duela aldarrikatu du. Baina, lehenik, musika zertarako ez duen egiten azaldu du: «Ez ditut diskoak argitaratzen nola gozatzen dudan erakusteko. Nire konposizioekin ze ondo pasatzen dudan adierazteko ez ditut kantuak egiten. Nire buruarekin zer plazer sentitzen dudan esateko beharrik ez dut sentitzen: nolako masturbazioak egiten ditudan nire ahotsa entzuten dudanean, nolako garrasiak eta intziriak ateratzen dizkiodan neure buruari. Zenbat instrumentu ezberdinekin jotzen ote dudan esateko ez ditut prentsaurrekoak antolatzen».

“Beti ari naiz musika aditzen. Erritmoa goiz-goizetik sartzen zait gorputzean, eta uhin elektrikoak gora eta behera ibiltzen dira nire zainetan”

Izan ere, artista izatea ogibide dutenei hori guztia baino zerbait gehiago exijitu behar zaiela uste du Tapiak: «Ezin dugu jarrera neutrala izan». Umorea bada Tapiaren musikaren parte, eta umorea bera ez dela neutroa aldarrikatu du. «Jota dagoenari barre egiten dionak bere burua salatzen du; emakumeei buruzko txisteak egin dituztenek ipurdi bistan jartzen dute beren burua, beren ipurdia; katalanei buruz barre egiten duenak maila intelektual baxua erakusten du». Jarrera makur hori «ofiziodun batek» egitea are larriagoa dela uste du. «Eta musikarekin gauza bera gertatzen da: ez al da musika jardun politiko bat?».

Ibilbide luzea opatu dio Xarrak Tapiari disko berriaren aurkezpenean. «Oso konbentzituta ikusi dut lan honekin, eta, gainera, ilusio handiz eta modu txukunean egin duela uste dut». Xarraren ustez, Tapiak badu joera berrietara inor baino lehenago iristeko abilidadea. «Joseba beti ibiltzen da aurretik. Triki-popa hasi zenean, berak utzi egin zuen. Edo mugimendu batzuk martxan jarri, eta berehala beste batera joan izan da».

Asier Gozategi eta Iñigo Goikoetxea, 25 urte elkarrekin. (Andoni Canellada / Argazki Press)

Gozoa izan da azken urtea gozategitarrentzat. Berezia, 25 urte ez baitira alferrik pasatzen. Zenbaki borobila izanik, zuzeneko bereziak eskainiz ospatu dute, dozena bat lagun eurekin abestera gonbidatuta. Hiru kontzertu izan dira, zehazki, horrela egindakoak: uztailaren 6an Iruñean, abuztuaren 16an Donostian eta 23an Bilbon. Horrez gain, dokumental txiki bat ere egin dute, eta taldekideak ez ezik, oholtzan aritutako lagunak ere ageri dira Gozategiri buruz hizketan. Gaur emango dute ETB1en, Oholtza saioan, 21:55ean. Eta, horrez gain, CD-DVDa eskuratu ahal izango da BERRIArekin gaurtik aurrera.

“Nor-nori-nork” abestiak eman zien ospea, hasiera-hasieratik. Eusko Jaurlaritzarekin kritiko azaldu ziren kantu horretan, eta doinu dantzagarriak jarri zizkioten. «Oso ondo funtzionatu zuen: 2.000 ale saldu genituen, eta disko bat grabatzea eskaini zigun Elkarrek», azaldu du Gozategik. Kantu batzuk eginak zituztela eta, 1994an grabatu zuten maketa aritu zen bolo-bolo. «Edukitzeko» baino ez zuten grabatu, baina hura izan zen guztiaren hasiera. Emankorrak izan ziren ondorengo urteak: bata bestearen atzetik etorri ziren Gozategi (Elkar, 1995), Ainhoa (Elkar, 1996), Kalanbreak (Elkar, 1998) eta Egunon (Elkar, 2000).

«Ezustekoa izan zen guretzat, eta “Emoztazus muxutxue”-rekin gertatu zena ere ez sinistekoa izan zen», gogoratu du Gozategik. Lan handia egin zuten, baita «gaizki pasatu» ere «momentu eder» haietan, trikitilariaren esanetan: «1995eko uztailean bakarrik, 33 kontzertu eman genituen: egunak baino kontzertu gehiago». Serio hartu zuten taldea, eta ezinbestekotzat du hori Gozategik erritmo horri eutsi ahal izateko: «Aldameneko talde denak ikusten genituen iji eta aja, ondo pasatzen, kontzertura joan eta gero bertan gelditzen parrandan; ni arrebarekin ateratzen nintzen etxetik eta berarekin sartzen nintzen». Eta horri eutsi diote 25 urtean: erromerira joan, jo eta etxera. «Suertez gu baino zaharragoak ziren musikariak izan ditugu inguruan, eta erakutsi eta lagundu digute hankak lurrean edukitzen», nabarmendu du Gozategik.

Musika egin, bustiz
Gozategi trikitia da, dantza, kritika. Busti egin dira, nahita. «Trikitiarekin, ohituta geunden kantu hitz tradizionalak entzutera, udaberriari edo udazkeneko haizeari buruzkoak izatera. Gu, berriz, busti egin ginen: inori txarrik egin gabe, baina gure kezketatik abiatuta. Eta beti aldarrikatu ditugu gauzak». Eta, batik bat, umorea da Gozategi, Goikoetxeak zehaztu duenez: «Umorez aritu gara beti: pertsona bati buruz ari bagara, pertsona horrek kantua entzuten duenean gustuko izango duela pentsatuz». Bustitzeak bere arriskua zuela jakitun ziren, Gozategiren esanetan: «”Nor-nori-nork” onartu egin zen, baina apustu bat zen egin genuenean. Gerta zitekeen guztiz kontrakoa: arrakasta eta porrota hari oso fin baten bi aldeak dira».

Musika estiloa ez dute aldatu urte guztiotan, Gozategiren esanetan. Eta aldatzeko intentzio handirik ere ez dute orain. «Badakigu gure mugak zeintzuk diren, eta terreno hori zapaltzen eroso sentitu gara. Ez dugu pausorik eman terreno horretatik kanpo: ez dugu esperimenturik egin, eta horrek lagundu digu estilo bat markatzen», azaldu du trikitilariak. Taldekideak bai, taldekideak aldatu dira: nabarmenena, Ainhoa Gozategik utzi zuenean izan zen, 2006an, baina, horrez gain, tronpetak sartu zituzten Bizi-bizirik diskoan (Babel Musik, 2010), baita ordutik aurrerako kontzertuetan ere. «Beste kolore bat ematen diote taldeari».

Musika egitea, hori izan da eta da taldearen helburu bakarra. «Ez dugu izan holako helburu erraldoirik. Gu elkartzen ginen hasiera hartan sentitu genuena sentitzen genuelako musika egitean. Gure helburua ez zen kantu-hitz egileetan onenak izatea, edo musikarien artean onenak izatea», nabarmendu du Goikoetxeak. Are, Gozategi bera ez da musikari sentitzen. Helburua «oso sinplea eta umila» dela dio Goikoetxeak, baina horrela izan ezean, euren ibilbidea ere desberdina zatekeela uste du: «Beste helburu batzuk baldin badituzu, umiltasun sentimentu horretatik gauzak urrundu eta zaildu egiten dira, eta konplexuz betetzen dira».

“Gu elkartzen ginen hasiera hartan sentitu genuena sentitzen genuelako musika egitean. Gure helburua ez zen kantu-hitz egileetan onenak izatea”

2017a ez da 1990eko hamarkada: hitzetik hortzera darabilte Gozategik eta Goikoetxeak. «Gizartea izugarri aldatu da: teknologiak sekulako abiadura hartu du 25 urte hauetan», ohartarazi du Goikoetxeak. Musika kontsumitzeko modua ere ez da 1990ean zena. «Disko bat nork aterako zain egoten ginen, erosteko». Musika entzuteko modua ere ez da 25 urte lehenagokoa. «Nolabaiteko kutsadura akustikoa dago: lehen ezin zenuen musika edozein momentutan entzun, eta aukeratu egin behar izaten zen momentua. Gaur egun, arraroa da leku itxi batean egotea musikarik gabe». Eta, azkenik, diskoak edo kantuak hedatzeko moduak ere ez dira lehengo berak. Duela gutxi konturatu dira orain artean sekula ez direla arduratu argazkiak ateratzeaz, esaterako: «Orain arte ez dugu izan webgunerik, argazkirik ere ez dugu jaso… Alde horretatik, oso libreak izan gara. Gurea jotzea zen, musika egitea: ez dugu sekula izan gaur egungo taldeek dituzten estrategiak».

Bederatzigarrena: diskoa?
Eta, orain, kantu berriak esku artean, «oso pozik» daude. Ordea, ez dakite zehatz zein forma hartuko duen hurrengo lanak. «Urtarrilean edo otsailean kantu bat edo bi jarriko ditugu sare sozialetan», azaldu du Gozategik. Eta gero, gerokoak: «Abestiak grabatuko ditugu eta gero erabakiko dugu komeni den edo ez disko batean biltzea: oraingoz baietz diogu, baina ikusiko dugu». Goikoetxeak ohartarazi du musika gehiena Youtuben edo Spotifyn entzuten dela, eta disko gutxi saltzen dela. «Helburua kantu horiek entzutea da: nola edo zein euskarritan entzungo diren ez da hain inportantea».

Zortzigarrenak bai, horrek badu euskarri fisikoa. 25 urtean atera duten zuzeneko lehenengo diskoa da, gainera. Hortxe jarri du arreta Goikoetxeak: «Uste dut disko honek badaukala beste disko guztiek ez daukaten zerbait: beti esan izan dugu Gozategi zuzeneko talde bat dela». Musikalki ez daukaten indarra ematen die plazak, haien arabera: «Disko honetan hori sumatzen da, indar hori, plazakoa. Ez du estudioko disko baten perfekzioa, baina “Nor-nori-nork” jotzen hasi, eta jendearen erreakzioa entzuten duzu, eta hori gara gu: gure indarra hori izan da 25 urte hauetan». Gainera, hainbat lagunekin partekatu dute oholtza, eta «izugarri polita» izan dela dio Goikoetxeak: «Hitzekin erraza da gauzak esatea, baina agertokira igo eta ikustea [gonbidatua] sentitzen ari dela kantatzen ari den hori zu bezainbeste, eta magia hori sortzeko gai izan zarela… Itzela izan da».

Aurrera egin du Gozategik urteotan guztiotan, gorago edo beherago. Beraiek ere susmoa zuten hori hala izango zela. Gorakada handia izan zuten lehenengo urteetan, eta gero etorri zen apalaldia. «Hain azkar igotzen zarenean, badakizu zikloak egongo direla, eta modu horretan igo bazara, modu horretan jaitsiko zarela. Onartu egin behar duzu, eta guk hala egin dugu». Musika egiten jarraitu zuten, betiere, taldekideen erritmoak eta beharrak errespetatuz. Gozategi eta Goikoetxea anaiak ote diren gisara, galdetu izan diete ea taldearekin jarraitzen zuten. «Auskalo zergatik pentsatzen duen jendeak ez gabiltzala zuzenekoetan, baina gure musika tabernetan jartzen dute berdin-berdin».

“Badakizu zikloak egongo direla, eta azkar igo bazara, modu horretan jaitsiko zarela. Onartu egin behar duzu, eta guk hala egin dugu”

Ez zen Gozategiren kontua soilik izan. Tapia eta Leturia, Maixa ta Ixiar, Etzakit eta Alaitz eta Maider: garai berekoak dira guztiak. «Trikitiak boom hori bizi zuenean, talde batzuk aritu ginen eta indar bat hartu zuen. Berri-berria zen. Trikitiak ordura arte kategoria txikiagoa zeukan», nabarmendu du Gozategik. Eta, apaldu zen bezala, berriz indartu dela uste du: «Gorakada bat nabaritu dugu azken urteetan. Ematen zuen erromeria taldeek beherakada bat izan zutela euskal musikan, baina esango nuke berriz indarra hartzen ari dela». Eta, dena den, ez du asetzen horrek. «Herri bakoitzean eskola bat dago, eta ikasle pila bat daude: horrek derrigorrean zerbait eman behar du, eta, nire ustez, behar lukeena baino gutxiago ematen du». Goikoetxea baikorragoa da, eta ziur dago: «Sortuko dira gehiago». Ezin izan du erreferentzia egitea saihestu Gozategik: «Huntzak jotzen duen bezala jotzea… Niretzako, zoragarria da euskal talde batek horrela jotzea».

Beñat Igerabide. (Gorka Rubio / Argazki Press)

«Beti» pop-rockaren inguruan mugitzen den arren, bestelako estiloak ere aurkituko ditu entzuleak disko berrian, Igerabideren esanetan: «Esperimentatu dugu funk pixka batekin, folkarekin, eta badago abesti akustiko bat ere». Lehenengo diskoaren aldean, baikorragoa dela uste du: «Positibotasun asko du, badago kantaren bat edo beste dantzarako… Lehenengoaren aldean, uste dut alaia dela, eta indarra duela».

Melodiak egin ohi ditu lehenengo, eta gero jartzen dizkie hitzak abestiei. Hala ere, arreta handia jarri ohi diela azaldu du: «Hitzak lantzea gustatzen zait, ez zait gustatzen burura lehenengo etortzen zaidana uztea: bueltak ematen dizkiet, eta berridatzi behar badira, berridazten ditut, edo aldatzen ditut, gustura egon arte». Hainbat gai landu ditu abestietan, besteak beste, ausardia, maitasuna, natura eta elkartasuna. «Betiere bizitzaren alde egin dezagun, bizitzan barna egiten dugun geldialdi bakoitza indarrak eraberritzeko balia dezagun».

Kantuak egin ostean osatu zuen taldea aurreko diskorako Igerabidek. Oraingoan, hasieratik izan ditu taldekideak alboan: «Kantuak idatzi ditut eta gero taldean landu ditugu: maketa grabatzen joan gara abestiak egin ahala, eta hori osatuta egin dugu azken grabaketa». Diskoa egiteko ia lan guztiak bere gain hartzen dituenez, taldekideen iritzia beharrezkoa duela nabarmendu du: «Gorka Urrak asko laguntzen dit produkzio lanetan, belarri oso ona du: momentu batean, kantak hainbeste entzun ostean, galtzen da pixka bat perspektiba, eta taldekideek esandakoak oso lagungarriak dira».

“Belaunaldi berria”
Gaur egun ez da ohikoa musikariak berak hainbeste lan hartzea bere gain disko bat egiteko. Igerabidek, esaterako, propio egin zituen soinu teknikari ikasketak, bere abestiak grabatu ahal izateko, eta horixe nabarmendu du Anjel Valdes Elkarreko arduradunak. «Historikoki halako gutxi ezagutu dugu: gogoan dut nola Kaki Arkarazok zapata kendu eta behatz potoloarekin ematen zion grabatzeko botoiari: ikaragarria zen, bere burua grabatzen zuen, kantatu egiten zuen eta konposatu egiten zuen».

«Berpizkundeko» sortzailearen figura dakarkio gogora Igerabidek. «Lehen entzunaldian bertan azalera etortzen dira Beñaten inspirazioak konposatzerako momentuan, bere talentua interpretatzeko momentuan eta bere zehaztasuna makinak ulertzeko eta maneiatzeko momentuan».

Lore ugari bota dizkio Valdesek Igerabideri. «Askotan ez gara konturatzen zeinen garrantzitsua den egiten duguna, musikaren inguruan eta olerkiaren inguruan lan egiten dugunean. Baina, hain zuzen ere, nik uste hori dela munduak behar duena, eta azken bost urteetan Euskal Herrian jaiotzen ari den kantari belaunaldi berri horretan azpimarratu nahiko nuke Beñaten lana».

Valdesen ustez, garaiak aldatu diren heinean, badago musikari belaunaldi berri bat lan egiteko molde berri bat duena. «Musikari batzuek askotan, bizitzaren gorabeherak direla eta, nahiago izaten dute beste epe eta modu batean grabatu. Horrek ekarri du belaunaldi berri bat: etxean gauza asko egiteak bere denbora eta zailtasuna dauka».

Parisko Eiffel dorreraino iritsi da 20. Hatortxu Rock aurkezteko komunikazio kanpaina. (Hatortxu Rock)

Hogeigarrena izateak ahalbidetu die zerbait «berezia» egitea, baina jakitun dira ez dutela «ospatzeko ezer»: «Hogeigarrenera iristeak esan nahi du urruntzeak eta sakabanaketak jarraitzen dutela: oraindik 335 euskal preso politiko daude, horrek senideei dakarkien guztiarekin, arrisku fisikoa, gastu ekonomikoa…». Dokumental bat estreinatu berri dute, Ahotsa.info-ko lantaldearen laguntzarekin, izenburuan bertan jaialdiaren izaera jasotzen duena: Hiltzeko jaiotako jaialdia. «Errepikaezina izango da hogeigarren Hatortxu Rock, ez baitaukagu asmorik 25.a edo 30.a egiteko». Sakabanaketak jarraitzen duen artean, ordea, ez diotela antolatzeari utziko azaldu du Agirrezabalek: «Indartsu gaude oraindik ere presoen senideei elkartasun guztia adierazteko eta haiek behar duten bitartean lanean jarraitzeko».

Agirrezabalen esanetan, hausnarketa egin dute: aurtengoa zenbaki «biribila» izan arren, lanari eusteko arrazoiek bere horretan jarraitzen dute. «Bost urte dira borroka armatua eten zenetik, eta presoen egoeran ez da aurrerapauso handirik eman oraindik: ikusi genuen gure alorretik, ahal dugun heinean behintzat, kolpe bat eman behar genuela mahaian, zerbait handia eta berezia egin, sakabanaketa amaitzeko». Izan ere, sinesten dute nork bere auzo, herri edo hirian «gauza txikiak» eginez lor daitezkeela helburu handiagoak. Kasu honetan, sakabanaketa amaitzea: «Badakigu gure esparrua mugatua dela; musika jaialdi bat egiten dugu, baina uste dugu hori dela gizarteari zabaldu behar diogun mezua».

Urtez urte handituz joan den jaialdia izan da Hatortxu Rock, eta horrek indar handia ematen diela azaldu du Agirrezabalek. Izan ere, egun dituen dimentsioetatik urrun gelditzen dira hasieratako zenbakiak: frontoi txiki batean egin zuten lehenengo aldian, eta lau lagunek antolatu zuten. «Ikusten dugu elkartasuna gero eta handiagoa dela, eta gero eta gehiago garela lanean ari garenak helburuak lortzeko: horrela baino ez da posible horrelako lau eguneko jaialdi erraldoi bat antolatzea». Elkartasuna eta auzolana, horiexek dira gakoak, Agirrezabalen esanetan: «Euskal Herriak dituen bi altxor nagusiak izango dira ziurrenik, eta horiei esker egiten dugu jaialdia».

“Elkartasuna eta auzolana dira Euskal Herriak dituen bi altxor nagusiak, eta horiei esker egiten dugu jaialdia”

Boluntario andanari esker egiten dute Hatortxu Rock urtero. Aurten, zenbat txanda bete behar dituzten ezagutarazi dute, jendeak bere alea jar dezala eskatzeko: 6.718 txanda, zehazki. Denbora daramate boluntarioak bilatzen, eta erantzun ona jasotzen ari dira, Agirrezabalen esanetan: «Hainbeste jende lortzea ez da batere erraza, eta falta zaigu pixka bat zenbaki horretara iristeko, baina bidean gaude». Mota guztietako lanetarako behar dute jendea: barran aritzeko, segurtasunean, sukaldean, muntaketa eta desmuntaketan… «Uste dugu mundu guztiak egin dezakeela zerbait». Baina, batez ere, garbiketako txandak nabarmendu ditu Agirrezabalek. «Horrelako jaialdi batek Lakuntzako herri txikian eragiten duen zabor kopurua oso-oso handia da, beraz, garrantzitsuak dira garbiketa txandak».

Jaialdia antolatzen boluntario aritzeak sakabanaketak jarraitzearen zapore gazia arintzen diola azaldu du Agirrezabalek: «Sartzen dituzun ordu guztiak sartuta, senide baten esker oneko hitzak nahikoak dira ikusteko egiten duzunak zerbaitetarako balio duela».

84 talde, lau egunetan
Sona handiko talde ugarik parte hartuko dute aurten: Berri Txarrak, Gatibu, Sorkun, Willis Drummond, Anari, Esne Beltza, Corazon de Sapo, Amparanoia… Guztira, 84 talde arituko dira ostegunetik larunbatera bitartean —iragarrita zegoen Bizardunak taldearen emanaldia bertan behera geratu da—. Horrez gain, sakabanaketaren aurkako ekitaldi nazionala antolatu dute iganderako, uztailaren 30erako. Ekitaldi ahalik eta jendetsuena izatea nahi dute: «Horretarako, familiei begira antolatu dugu egun horretako egitaraua: Hatortxu lotzen da gauarekin, parrandarekin, jende gaztearekin, eta eskema horretatik atera nahi izan dugu igandea».

Lakuntzara autobusez edo garraio publikoz joateko eskatu dute antolatzaileek. «Milaka pertsona espero ditugu Lakuntzan, eta, herri txikia izanik, aukera mugatua dago aparkatzeko». Divertis bidaia agentziarekin akordio bat egin dute, eta egunero egongo dira autobusak Iruñetik, Gasteiztik, Bilbotik, Donostiatik eta Baionatik, baita igandean ere. Horrez gain, trenez ere irits daitekeela jakinarazi dute.

Jaialdiko kontzertuen egunez eguneko ordutegiak ikusteko, sakatu hemen.

(Berria egunkarian, 2017ko uztailaren 7an argitaratutako artikulua)

(Berria egunkarian 2017ko maiatzaren 14an argitaratutako zutabea)