Iñigo Etxezarreta abeslaria Guretzat diskoaren aurkezpenean, Bilboko Kafe Antzokian. (Marisol Ramirez / Foku)

Ziklo bat itxi du ETSk, eta beste bat ireki. Musikariak gogora ekarri duenez, ska eta rock estiloekin hasi zuten euren ibilbidea, duela hamabost urte. Orain, ordea, nahiago izan dute «abanikoa» zabaldu: «Diskoan, folk abesti bat dago, runba bat, balada bat, reggae abesti bat eta bi reggaeton abesti». Musika elektronikoak ere pisu handia dauka diskoan. Etxezarretak aitortu duenez, beretzat beharrezkoa izan da aldaketa, sortzaile modura hazten jarraitzeko. Bederatzi abesti berri ditu diskoak, eta bi kanta ere gehitu dituzte «bonus track» modura: pandemia garaian kaleratutako Zurekin batera eta Sumendiak izenekoa.

«Pertsona batzuek pentsatuko dute abestien artean desberdintasun asko dagoela, baina nik uste dut gaur egungo gizartean gertatzen dena irudikatu dugula; nik horrela bizi dut musika, behintzat», adierazi du. Eta gehitu du jendeak estilo askotako abestiak entzun eta horiekin playlist bat sortzen duela. «Hori disko batean aurkitzea zaila da, eta horregatik da interesgarria disko hau, estilo mota asko batu ditugulako; badirudi zoramen hutsa dela».

Aldaketa egon arren, taldea berbera da, abeslariak dioenez. «ETSk beti egin ditu melodia itsaskor eta poperoak; eta disko honetan ere horrela egin dugu». Genis Trani izan da ekoizlea, eta musika eta hitz guztiak Etxezarretak egin ditu. Bi urtean ehunka melodia sortu ditu abeslariak, eta beretzat onenak zirenak hautatu ditu diskorako. «Sentimenduetara zuzenean doazen melodiak dira, herri melodiak, gogoratzeko errazak».

Kalea eta kultura herrikoia

Abesti bakoitzeko emozio bat eragin nahi du Etxezarretak. «Nahi dudana da jendeak diskoa entzutea eta jakitea ea zerbait esan dion edo ez». Urte askoan egon da antzeko estilora bideratutako kantak sortzen: «Ez dakit beldurragatik edo inertziagatik izan den, baina gogoa nuen nik nahi nuena egiteko». Berdin dio estiloa zein den, beretzat mezua da garrantzitsuena: kontzeptua.

Pertsonei, kaleari eta kultura herrikoiari egindako omenaldia da Guretzat. «ETS herriko plazetan egin da handi, eta jarraitzaileei eman diguten guztia bueltatu nahi diegu». Espazio horien eta jaien garrantzia azpimarratu du Etxezarretak. Euskal Herriko musikariengana jo dute, horregatik, kolaborazioak egiteko: Eñaut Elorrietak, Idoiak, Duplak eta Josune Arakistain Süne-k hartu dute parte diskoan.

Beharrezkoa ikusi dute disko fisikoa kaleratzea, nahiz eta onartu gaur egun jendeak gero eta disko gutxiago erosten dituela. «Diskoa aitzakia izan daiteke jendearekin egoteko, esate baterako, Durangoko Azokan», aitortu du. «Eta zerbait materiala izateko». Abesti bakoitza margolan «kostunbrista» batekin batera aurkeztu dute diskoan, proiektuari kalitate artistiko handiagoa emateko.

Aurkezpen bira 2023ko martxoaren 4an hasiko dute, Bilboko Kafe Antzokian. Hilabete horretan ere, besteak beste, Gasteizen, Iruñean eta Miarritzen (Lapurdi) egongo dira. Euskal Herritik kanpo ere emango dituzte kontzertu batzuk: Madrilen izango dira apirilean, eta Bartzelonan maiatzean.

Ruben Gonzalez, Asier Basabe, Aiora Renteria eta Iñaki Imaz Piti Zea Mays taldeko kideak, atzo, Bilbon. (Oskar Matxin Edesa / Foku)

«Diskoa joan den urtearen amaieran argitaratzekoa zen, baina ez zen posible izan», aitortu du Renteriak. Minbizia zuela jakin zuelako eten behar izan zuten prozesua. Zortzi kanta bazituzten ordurako, eta, Renteria osatutakoan, beste bi gehitu zizkioten zerrendari.

Ricky Falkner, Santi Garcia, Dave M. Allen, Paco Loco eta Aritz Aranburu ekoizleak izan dituzte laguntzaile kantak osatzeko. Baina, taldekideen hitzetan, abesti guztiek dituzte zenbait kontu komun. Diseinua Fortun Fortunek egin du, eta masterizazioa, Victor Garciak. Renteria: «Gainera, gu gaude abesti guztietan».

Oro har, formula horrekin pozik daude. «Oso hunkigarria izan da, itzela», adierazi du Renteriak. Eta Ruben Gonzalez baxu jotzaileak gehitu du «aberasgarria» izan dela hainbeste ekoizle eta estudio ezagutzea: «Zerbait aldatzeko, gauza desberdinak egin behar dira; eta guk lan egiteko modu asko ezagutu ditugu». Konfiantza irabazi dutela nabarmendu du Iñaki Imaz Piti gitarra jotzaileak. «Orain duela gutxi arte, ohiko estudio eta ekoizleekin egin dugu lan; hor oso eroso eta ondo zainduta geunden. Hortik atera eta bizi izandako esperientziari esker, segurtasun handia lortu dugu».

Zea Maysek argi dauka aurrera jarraitzeko denek bat egin behar dutela. «Ikasi dugu gauzak ondo eta baldintza egokietan egiteko laurok batera egin behar dugula lan; ez du balio batek aurrera egin eta beste hirurak atzean geratzeak», azpimarratu du Pitik. Eta gehitu du norbait atzean geratzen bada gainerakoak moldatu egin behar direla. «Itxaron behar bada, itxaroten dugu, eta, aurrera jo behar denean, denok aurrera egiten dugu». Hori da taldearen diskurtso demokratiko eta asanblearioa.

«Artista batzuk gara», esan du Pitik. Eta horixe bera uste du Basabek ere: «Rock-and-rollaren super banda bat gara».

25 urte daramatzate oholtza gainean, Basabek gogoratu duenez. «Musikaren profesionalak gara, baina ez gara horretan bakarrik aritzen». Izan ere, hori izan daiteke bizirik jarraitzeko gakoetako bat, haren hitzetan. «Hipoteka ordaintzen duen» lan bat izateak «askatasuna» ematen die bandarekin nahi dutena egiteko, eta irabazten dutena horretan gastatzeko. «Zorionekoa da astelehenetik ostiralera hipoteka ordaintzen dizun hobby bat izatea, eta profesionala izatea arratsaldeetan, gauetan eta asteburuetan». Bakarrik rockaren profesionalak izango balira dena desberdina izango litzatekeela uste du musikariak. «Bandarekin nahi duguna nahi dugunean egiteko libre egotea puntu positiboa da».

Bizitzaren elikagaia

Taldearen izenaz ere aritu dira musikariak. Zea mays artoaren izen zientifikoa da, baina badu beste esanahi bat ere, Pitik zehaztu duenez: «Bizitzaren elikagaia da». Hori da kideentzat taldea: «Guretzat, Zea Mays gure bizitzako janaria da. Gure lanekin edo dena delakoarekin elikatu gaitezke, baina benetan bizitza honetan elikatzen gaituena Zea Mays da».

Diskoa sarean entzun daiteke osorik, eta Durangoko Azokan aukera egongo da formatu fisikoan erosteko. Eta, horren ostean, dendetan egongo da salgai. Biniloan ere aterako dute. Aurkezpen bira datorren urteko otsailean hasiko dute, Miarritzeko Atabal aretoan (Lapurdi). Besteak beste, Iruñean, Madrilen eta Bartzelonan egongo dira. Eta Europan ere eskainiko dituzte kontzertuak, Zurichen, Frankfurten eta Berlinen. «Disko bat atera dugun bakoitzean, beti nahi izan dugu erosotasun gunetik atera, turismo pixka bat egin, eta jendea eta lekuak ezagutu», nabarmendu du Asier Basabe bateria jotzaileak.

Eñaut Elorrieta musikaria, Bilboko Arriaga antzokian, ‘Fantasia’ diskoa aurkezten. (Oskar Matxin Edesa / Foku)

Bi urteko jarduna biltzen du diskoak, eta hamar kantu berrik osatzen dute. «Nire lokalean hasi nuen lana, Getarian (Gipuzkoa) bakarka egin nuen sorkuntza prozesu batean, batez ere ahotsean eta gitarran oinarrituta», azaldu du. Edonola ere, diskoaren atzean dagoen talde lana azpimarratu du: «Inoiz baino gehiago, lan kolektiboa dela sentitzen dut, nahiz eta diskoa nik sinatu».

Aitor Etxebarria izan da diskoaren ekoizlea. Andres Kamio Jitu Elkarreko kidearen hitzetan, Etxebarriak «biluztu» egin du Elorrieta, bakarrik ahotsa eta gitarrarekin utziz. «Hortik aurrera, pianoa, soka instrumentuak eta gainerakoak erabiliz, Eñaut berri bat itzuli digu, traje berri batekin».

Hitzek garrantzi berezia dute beti Elorrietarentzat. Hala izan da aurreko diskoetan, eta oraingoan ere hala izan dela esan du. Maitasuna hari duten kantu «bareak» dira, haren hitzetan. Eta lagun batek egindako deskribapena ekarri du gogora hori azaltzeko: «Esan zidan diskoak apurtu osteko olatu baten edertasuna zuela».

Hark idatzi ditu diskoko bi kantaren hitzak, eta beste idazle batzuenak dira beste abestienak. Haietako batzuk aurretik idatzitako olerkiak dira, hala nola Jose Luis Otamendiren Zutaz letrak idazteko eta Itziar Ugarteren Maitatzeak. Olerki horiek musikatu ditu Elorrietak, baina bestelako sorkuntza prozesuak ere izan dira diskoan: «Nik melodia bat proposatu, haiek hitzak idatzi eta melodia eta hitza elkarrengana doitzen joan dira, kantua burutu arte». Horrela sortu du Iñigo Astizekin Esna kanta. Uxue Alberdirekin ere beste lau abesti sortu ditu. Alberdi, gainera, edizio literarioaz ere arduratu da.

Kanta guztien itzulpenak ere badakartza diskoak: gaztelerazko itzulpena Miren Agur Meabek egin du; frantsesezkoa, berriz, Itxaro Bordak.

«Bidelagunak baino gehiago, benetako konplizeak izan ditu Eñautek», azaldu du Elkarreko kideak. Besteak beste, Felix Buff, Amorante, Fernando Neira eta Xabi Zeberio musikariek hartu dute parte diskoaren grabazioan. Eider Corral izan da arte eta irudi zuzendaria. Eta Arriguri ikus-entzunezko ekoiztetxeak bi pieza sortu ditu: dagoeneko estreinatu duten bideoklipa, Esna kanta lanaren sorkuntza prozesuan oinarritua, eta 2023an argitaratuko duten dokumental laburra.

Zumarragako kontzertuaren ostean, Andoainen (Gipuzkoa) eta Bastidan (Nafarroa Beherea) izango du hitzordua urtarrilean. Otsailetik aurrera, besteak beste, Urruñan (Lapurdi), Bilbon, Iruñean eta Lazkaon (Gipuzkoa) egongo da. Jadanik jarri dituzte haietako batzuetako sarrerak salgai.

Gutxirekin asko

Elorrietaren «obsesioa» kantuaren esentzia bera da: «Hasierako enbrioi hori bukaerako emaitza horretan ahalik eta gehien mantentzen saiatzen naiz». Senari kasu eginez sortu ditu abestiak, eta Etxebarriarekin batera kantuentzako giroak bilatu ditu, «gauza desberdinak probatzen». Elorrietak aitortu du Etxebarriak «leku erosoetatik» atera duela eta hori izan dela emaitzaren «klabeetako bat».

Kantuaren esentzia mantentzeko, grabaketa «ezohikoa» egin dute, Elorrietak azaldu duenez. Lehenengo basea grabatu beharrean, ahotsa eta gitarra grabatu dituzte: «Hori izan da beste guztiarentzako oinarria, eta horren gainean joan gara kantak eraikitzen». Soinu naturala lortu dute horrela, artifiziotik urruti. «Kentzen eta kentzen eraikitako diskoa bat da», adierazi du Elorrietak. Haren iritziz, Etxebarriaren begirada «berebizikoa» izan da, «ahalik eta elementu gutxienekin ahalik eta gehien esateko borondate eta pasio hori duelako». Izan ere, musikariaren hitzetan, elementu gutxirekin asko esaten denean ñabardurek hartzen dute garrantzia: «Ñabarduraz betetako diskoa da hau».