Haritz Lete eta Sergio Ruiz. (Josu Torrealday)

«Osso egitasmoak ez du zerikusirik Kokein, Cobra eta Eraso-rekin. Edo bai… Azken finean, musika sentimendua da. Amorrua. Indarra. Ezinegona. Intentsitatea… Eta bi taldekideak ibili diren egitasmoetan sobera dago hori. Eta, noski, hemen ere bai». Koldo Otamendi Musikazuzenean-eko kideak bikotearen intentsitatea goraipatu du, aurkezpen oharrean: «Biko formatuak musika adierazteko eta interpretatzeko beste modu bat adierazten du». Garra dute. Izaera. Gutxiago gehiago da leloari jarraitzen diote, Otamendiren irudiko.

Hamar kantuk osatzen dute 35 minutuko lana, eta «konplexurik gabe egindako rocka» dago oinarrian. Hala ziurtatu du Lekterrek. «Nahiko metal irekia da». Izan ere, «aske» sentitu da musikari parea sortzeko orduan. «Cobran eta Erason egiten dugun gauza bera egiteko ez da. Ahotsetan, beste erregistro batzuk erabili ditugu».

Gogor bezain goxo
Berritasun hori txalotu du Otamendik: «Batzuetan bakarka, eta, besteetan, biak batera, bi ahotsak maisuki uztartzen dituzte, emaitza erakargarri bat lortuz. Bien arteko jokoak, melodia. Kolore ezberdineko kantuak sortzen dira, musika tresnak borobiltzeko behar zuten gehigarria emanez». Eta ez hori bakarrik; estiloa ere jo du begiz: gitarra «zorrotza», riff «lehor eta erabatekoak», bateria kolpe «indartsu eta ferekatzaileak»… Rockaren munduan, «territorio ezberdinetara» doa diskoa.

Sentipenei kantatu diete, kezkei, buruan dituztenei… Ez dute mugarik gaiek. Logikoa da, ez dute-eta hertsitasunez planteatu Paraxuta. Esperimentua izan da. «Ez musikalki eta ez hitzetan, ez dugu mugarik izan». Ondorioz, denetarik entzun daiteke, kanta bortitzak eta goxoak.

«Erritmo aldaketa handia dago kantutik kantura, baina badago hari guztiak lotzen dituen hari fin bat, paraxuta lotzen duen soka bakoitza balitz bezala». Hitz horiekin deskribatu du Otamendik, eta obran dauden bi joerak alderatu ditu: «Pasarte bortitz eta ilunak nagusitzen dira diskoan. Amorrua, oihu eta garrasi artean. Kantu leunak eta gozoagoak ere topa daitezke, begiak itxi eta bidaiatzera gonbidatzen duten horietakoak».

Taldea bataiatzeko hautatutako izenak ere mugarik ezaz egiten du solas, musikarien alde basati horretaz. Osso palindromo bat delako gustatu zaie, berdin-berdin irakurtzen delako ezker-eskuin edo eskuin-ezker. Baina ez horregatik bakarrik. Gazteleraz, oso(hartza) hitzaren antza dauka; euskaraz, oso-k ugari ere esan nahi du. Hala, beste s bat gaineratu diote, bi sortzaileak islatzeko. «Bi s-ek bion binomioa irudikatzen dute». Paraxuta izena, berriz, abestietako baten izenburua da. Salto egiteari egiten dio erreferentzia. «Bota hor goitik eta jausiko zarela badakizu, baina paraxutak geratu egiten zaitu». Arriskua ekarri nahi du gogora, gauzak probatzea.

Entsegu gelatik zuzenean grabaketa estudiora sartu badira ere, orain hasiko dira jendaurrean jotzen. Martxoaren 6an, Durangon (Bizkaia) izango dira, Plateruenea kafe antzokian. 7an, Bilbon igoko dira taulara, Kafe Antzokian. 21ean, berriz, Oñatira iritsiko dira, gaztetxean emanaldia eskaintzeko.

Eskean Kristö taldea. (Marisol Ramirez / Argazki Press)

2013an atera zuen taldeak aurreneko maketa, eta orduan irabazi zuen Azkue fundazioak antolatutako banden lehiaketa. Sari horren parte da diskoa kaleratzeko aukera. Hain zuzen, Baga-biga diskoetxeak eskaini die aukera. «Dena ematen dute; kristoren eszenaratzea daukate». Hala azaldu ditu Baga-bigako kide Arkaitz Ormaetxek. Gazteak dira taldea osatzen dutenak: Pello Artabe (ahotsa), Alex Harillo eta Haritz Ontal (gitarrak), Peio Artetxe (baxua eta harmonika) eta Imanol Arrese (bateria). «24 urteren bueltan» daude denak. Hala ere, Ormaetxeren irudiko, arrakalarik gabekoa da haien estiloa: «Hain gazteak izan arren, ematen du oso helduak direla». Bide beretik jo du ekoiztetxeko kide Ritxi Aizpuruk; «ausarta» iruditzen zaio taldearen nortasuna. «Garai bateko rock-and-rollaren indarra du: haren sakontasuna, haren arnasa, haren hasperena, haren substantzia, haren kolpea, haren zoriona…». Eta ahalmen horren erakusle da lanaren beraren izena: Azote kaldüz. Kolpeak emateari egiten dio erreferentzia, zigor ukaldiak emateari.

Justiziarik eza, pobrezia, ustelkeria, politikarien hipokrisia… horiek dira, beste askoren artean, diskoko kantuetan jorratu dituzten gaiak. Eta «kaleko modua» erabili dute kritika bideratzeko, alegia, «trufa, oldarkortasuna eta sentimenduak». Baina ez hori bakarrik: sentimenduek, umoreak eta lizuntasunak ere tokia izan dute diskoan. Askotarikoa da, beraz, landutakoa.

Ez dute bakarrik egin bidea; bidaideak izan dituzte obra eratzeko. Niko Etxartek jarri du ahotsa “Latigo” kantuan, adibidez. Eta Uxue Apaolazaren Umeek gezurra esaten dutenetik liburuan oinarrituta idatzi dute “Negar” abestia.

Oholtza, predikuleku
«Zuzenekoa da haien ezaugarri onena». Ahobizarrik gabe mintzo da Ormaetxe. Eta taldekideek ere horrela azaldu dute diskoaren oharrean. «Oholtza gainean eztanda egiten duten taldeak ditugu gustuko, elektrikoak, adoretsuak, eta, horrez gain, ikuskizun eta espektakuluaren aldekoak ere bagara». Zuzeneko emanaldietan, «plus» bat ematen saiatzen direla diote; osatu egiten dute diskoan bildutakoa. «Pizgarri eta bizigarri» da haientzat oholtza. Eta entzuleengan jartzen dute arreta: «Entzuleak gurekin egotea da kontua».

Euskara batuan idatzi dituzte diskoa osatzen duten hamar piezetako hitzak, baina sartu dituzte arratierazko zenbait hitz ere. Ondorioz, eta entzuleek dena uler dezaten, arratiera-batua hiztegi txiki bat txertatu dute obran, Geure berbategie izenpean.

Donostiako Bulevarrean eskainitako kontzertu txiki baten bidez aurkeztu zuen Gatibuk ‘Euritan dantzan’ disko berria. (Jon Urbe / Argazki Press)

Esentzia alai horri egin nahi izan diote gorazarre, eta, horregatik, ez dute nolanahiko era hautatu lana aurkezteko. Joan den astean, asteazkenez, kontzertu sorpresa eskaini zuten Donostiako Bulebarrean. Kioskora igo, eta bildutakoen aurrean jo zituzten sortutako abesti berri guztiak. Dena bat-batean, eta iragarri gabe. Hori ez zen izan traba, ordea, lagun mordoxka bertaratzeko. «Gure lanak ematen zigun aukera, eta pentsatu genuen ideia ona izango zela. Agertu ginen, eta jendea batu zen!». Kontent daude lortutako ikuskizunarekin.

Dantzaren neurrira
Gauzak beste era batean egiteko bidean, bestelako hautuak ere hartu dituzte, diskoaren formatua kasurako. Hiru formatu jarri dituzte salgai zaleen eskura: biniloa, USBa eta CDa.

Gaiei dagokienez, berriz, ohiko estiloari eutsi diote. Eguneroko kontuak dira ardatz: «Poza, alaitasuna, une tristeren bat ere bai…». «Denetarik» dago. Ez dute nahi, gainera, zentzu hertsi batean uler daitezen hitzak; hori dela eta erabaki dute esanahiaren inguruan sobera azalpenik ez ematea. «Bakoitzak nola interpretatzen duen eta bakoitzak zer ulertzen duen norberaren ardura da».

Autoekoizpenaren bitartez kaleratu du taldeak seigarren lana; besterik gabe, «abentura propioa edukitzeko gogoa» zutelako. «Bost gaude hau egiteko, eta proiektua bultzatzeko indarra dugunez eta sinesten dugunez, bada, aurrera!». Berritasunean murgildu dira; ez soilik plazaratzeko moduan, estilo plurala jorratzen ere animatu dira. Hala, lanak rock oinarria badu ere, bestelako doinuak ere entzun daitezke. «Rock-dance» estiloa duela diote Gatibuko kideek. Hori baino gehiago ere bada, ordea: «Funka dauka, 80ko hamarkadako musikaren ukitua…». Dena den, garrantzitsuena da «dantzarako» soinuak direla. Plazaren neurrira asmatu dituzte piezak.

Ez da aurretik kaleratutako lanetatik urruti ibiliko azken sorkuntza, azken hamabi urteotan eraikitako estiloari eutsi dio eta boskoteak. Aldaketa, egotekotan, soinuan dago. Hobera egin duela uste du Sarduik. «Horretan zentratu gara, eta lortu dugu gorakadatxo bat». Gauzak horrela, badaki ez dutela taldekideek epaitu behar emaitza; argi dauka ikus-entzuleen egitekoa dela. Zain dago orain zaleek zer pentsatuko. «Gure ustez, apurka-apurka hobera goaz, baina publikoak esan beharko du». Ikus-entzuleen erantzuna, nolanahi ere, bikaina izan da Durangoko Azokak iraun duen egunetan. Han izan dira taldekideak egunero, eta, azkenerako, amaitu egin zaizkie ale guztiak. 

Taldea martxan hasi zenetik, bi urtetik behin atera izan dute diskoa, eta aurtengoan ere, ohitura zaharrei jarraiki, horrela egin dute. Orain, egindakoa zabaltzea baino ez zaie geratzen. Lanik ez zaie faltako. Kontzertu mordoa dute aurrera begira. Vianan (Nafarroa) ariko dira hilaren 13an, Basaurin (Bizkaia) 19an, eta urtarrilaren 10ean Iruñean.

(Berria egunkarian, 2014ko abenduaren 11n argitaratutako artikulua)

Ibon Aranbarri (BOSen zuzendari orokorra), Agus Barandiaran (Korrontzi) eta Xabier Zabala (zuzendari musikala). (Luis Jauregialtzo / Argazki Press)

Aurtengo abuztuaren 20an hasi zen dena. Bilboko Udalak kontzertua emateko proposatu zien Korrontzikoei, baina ez zien ohiko espektakulua eskatu, «zerbait berezia» nahi zuen. Aste Nagusia zen, eta Abandoibarra betetzeko asmoa azaldu zuten musikariek. Zer otuko, eta BOSek haien kantak jotzea proposatu zieten udal teknikariek. Esan eta egin. Orduan hasi ziren entseguak, hari baten bi muturrak lotzeko saiakerak. Eta ez nolanahikoak. «Bi mundu» dira musika sinfonikoa eta folka, Barandiaranen irudiko. Asmatu dute, haatik, batuketan. «Kristoren emaitza» izan dutela dio abeslariak.

Kontzertu horretan zuzenean grabatutako abestiek osatzen dute diskoa. Lanak badu sorpresa bat ere: DVDa. Emanaldiko irudiak bildu eta muntatu dituzte, eta hori ere sartu dute obran. Zaleek badute zer aditu eta ikusi.

Egileak amaierako produktuarekin gustura geratu badira ere, dena ez zen erraza izan hasieran. Ez zekiten esperimentutik zer aterako zen. Baina nahasketari ekin zioten, beldurrik gabe; baldintza bakarra jarri zuten taldekideek: Korrontziren musikak «dantzatzekoa» izan behar zuen, ez «serioa». Horixe premisa. Eta Xabier Zabala musika zuzendariak aintzat hartu zuen eskakizuna. Haren ardura izan zen uztarketa. Barandiaranek uste du «esentzia» mantendu duela taldeak, eta hori zen, hain justu, bilatzen zutena.

Utzi dizkie, gainera, elkarlanak pasadizo batzuk, eta umorez gogoratzen ditu trikitilariak. Lehen entsegu eguna izan zen akorduan hartzeko une horietako bat. «Euskaldunara heldu ginen, BOSek entseatzen duen gelara, gure traste guztiekin: trikitia, panderoa, gaita… Halako batean, gaita jotzailea jotzen hasi zen, eta BOSeko 90 musikariak, instrumentuak esku artean, isil-isilik geratu ziren. Hor ari zen izugarrizko bolumenarekin gaita jotzailea, eta denak zur eta lur begira… Pentsatu genuen atzeko atetik aterako ginela handik». Ez zen horrela izan, ordea. Hamaika entsegu helduko zitzaizkien gero, eta hor hasi ziren, bi talderen gisan baino, bakarra bezala jarduten.

Elkar elikatu zuten. Hala uste du Barandiaranek. Horren isla izan zen zuzeneko kontzertua. Jendez mukuru zegoen Abando Ibarra. Bertaratutakoak dantzan ari ziren. Orduan hanpatu egin zen bi taldeen gogoa. «Bat-batean, BOSeko perkusionista dantzan hasi zen, jotzen ari zen bitartean, eta hori orkestra sinfoniko batean da… Nik, behintzat, askotan ez dut ikusi!». Momentu horretan, erro beretik aritu ziren biak: batzuk musika tradizionalaren sustraietatik, besteak hots sinfonikoetatik. Baina bat ziren.

Konpainia izan zuten oholtza gainean. Oinkari dantza taldeko Lierni Kamio eta Iker Sanzek gorpuztu zituzten kantak. Interpretatu egin zituzten. Eta hori ere ikusgai dago kaleratu berri duten ikus-entzunezko sorkuntzaren baitan.

Tradizioa ernaltzen
Aurrera begira, kontzertuak eman nahiko lituzkete, eta horretan ahaleginduko dira, egun data zehatzik ez badute ere. «Ez da erraza bi taldeon agendak bateragarri egitea». Dena dela, ziur da Barandiaran lortuko dutela elkarrekin oholtza zapaltzea berriz. 2015ean paratu du mira, dioenez, datorren urtean saiatuko dira ikuskizun bateratu gehiago ematen.

Tradizioa ez da soilik lehengoa. Ohiturak ere asmatu asmatzen dira. Hori uste du musikariak, eta hausnarketa mahai gaineratu du: «Tradizioa gordetzeaz gain, ondo legoke sortzen ahalegintzea, ondare bikaina baitugu eta oinarri sendoak; niri orain dela denbora erakutsitako tradizioa eusteaz gain, harago joatea datorkit burura, erritmo zahar horiek hornitzea doinu berriekin». Pentsamendu kate horren beste begi bat da orain egindakoa. Tradizioa ahantzi gabe, geroa irudikatzeko eginahala.

Barandiaranek azaldu duenez, Korrontzirekin hastearekin batera hartu zuen bide hori. Batzuetan, «gogorra» eta besteetan, «erakargarria» izan da. Eta orain ere, lehengoaren bertsioak egiteko egiten ari den ekinaldia dela eta, «pozik» dagoela aldarrikatzen du. Korrontziren hamargarren urteurrenean, diskoa «urtebetetze oparirik onena» da, haren irudiko.

(Berria egunkarian, 2014ko abenduaren 4an argitaratutako artikulua)