Postal Kolekzionistak taldeak Tolosako Leidor antzokian joko du maiatzaren 14an.

Aurreko diskoa, Azken gaua hirian, “esperimentu” gisa definitu zenuten, baina bueltan da Postal Kolekzionistak, bigarren diskoarekin.
Uxatu ditut beldur eta konplexuak, eta horretan garrantzi handia eduki du taldekideen konbentzimenduak. Azken gaua hirian kasualitate zerrenda bat izan zen: Mexikon, 2013an, Euskara munduan dokumentala grabatzen ari nintzela kantuak egiteko beharra esnatu zitzaidan, eta ia nahi gabe sortu nuen kantu bat lagun baten sakelakoan. Handik denbora batera beste abesti bat osatu genuen Arabako SEADen lagunen [Mendebaldeko Sahararen lagunen elkartea da SEAD] elkarteak antolatzen duen Saharari kantari lehiaketarako. Artean taldea osatu gabe bazegoen ere, ordurako Ander Zubillaga eta Michel Longaron proiektuaren barruan ziren. Txapelketa irabazi, Saharara joan kantatzera, bueltatu… eta berriro Mexiko. 2018ko abenduan lagun baten ezkontza izan genuen, Azken gaua hirian bere sakelakoan grabatu zuenarena. Haiei kanta bat oparitzeko gogoa sentitu nuen. Berriro Anderri eta Micheli mesedea, eta Juanjo Falconi. Konturatzerako, nahiko motibatuta zeudela ikusi nuen.

Eta orduan proposatu zenien Azken gaua hirian grabatzea?
Orduan planteatu nien grabazioa. Pixkanaka izan zen, konbentzimendu handirik gabe, zuzenean jotzeko helbururik gabe. Gehiago zuen diskoa grabatzearen plazeretik. Taldekideek apur bat xaxatu ninduten, eta Leidor antzokian eskaini genuen aurkezpen kontzertua. Beldur dezente nuen, ordura arte oso kontzertu gutxi eman nituelako frontman gisa, Homo Demens izeneko taldearekin 19-20 urterekin emandakoak soilik. Bizirik atera ginen emanaldi horretatik, gehiago eskaintzeko aukera izan genuen, eta horri heldu genion.

Horraino hastapena. Baina zer gertatu da azken bi urteotan esperimentu zenari jarraipena emateko Bagoi hutsak diskoarekin?
Postal Kolekzionistak talde gisa asumitzeko konbentzimendua. Kontzertuak emateko beldur eta konplexu eza. Entzun nuenean Don Inorrezen “Barre ala negar”, apur bat identifikatuta sentitu nintzen. 33-34 urterekin lan bat argitaratu eta zerbait kontatzeko beharrik al nuen? Akaso lehen disko horrekin ez nuen hain garbi, eta oraingo honetan bati. Hortik dator Bagoi hutsak, kantuak sortzearen eta erakustearen normalizaziotik.

Eta musikari dagokionez, zer nolako garapena dago lehen lanetik bigarrenera?
Taldekideen presentzia handiagoa da. Konposizioari dagokionez, disko honek garai konkretuago eta koherenteago bati egiten dio erreferentzia. Azken gaua hirian-en bazeuden 22 urterekin idazten hasitako kantuak, 2013an Mexikon idatzitakoak, “Azken gaua hirian” bera, “The Pier”, Charlie Atkeyk letra jarri ziona; eta bazeuden azken hilabete horietan sortutakoak ere. Orain, abestiak sortzeko makineria trebatuagoa dago. Kantu horiek janzteko prozesua logikoagoa da: taldekideei erakutsi, lokalean landu, eta hortik, grabaziora. Beraz, taldeak eragin handiagoa du diskoan.

Postal Kolekzionistak Iñigo Asensioren bakarkako proiektu gisa edo talde moduan ulertu behar dugu?
Muga oso zaila da. Asko du Iñigo Asensiotik, baina aldi berean asko du taldekideen eraginetik ere. Ni biluzten naiz letretan, oso Iñigo Asensiotik idatziak daude, eta akaso ezkutatzen naiz Postal Kolekzionistak-en baitan kantuak ezagutarazterakoan.

Oholtza baten gainean egotera ohituta zaude, bai beste hainbat musikariren proiektuetan egon zarelako, eta baita aurkezle lanak egiten dituzulako. Beraz, beldur eszenikorik ez duzu, baina, dena den, nolakoa izan da zuretzat frontman bezala aritzea? Eroso sentitzen zara?
Oso desberdina da oholtzan egin ditudan beste gauzekin alderatzen badugu. Aurkezle lanetan ibilbidea dut, eta badut gauzak egiteko modu bat. Egia da landuta dudala publikoaren aurrean egotearena, baina lehen kontzertuak estresagarri samarrak izan ziren niretzat. Hor sentitu nuen taldea sendo eta gustura. Bigarren disko honen birarako taldea landuago dago, eta ni neu ere lasaiago. Entseguetan nabari dut, eta gitarra elektrikoari gehiagotan heltzen diot diskoan. Azken gaua hirian-ekin kontzertuak eskaintzeko zalantzak izan banituen, beldur horregatik zen, zilegitasun faltaren sentsazioagatik.

“Sasimusikaritzat definitzen dut nire burua, ez diodalako profesionaltasunaren seriotasun hori eskaini, baina urte asko dira musikarekin bueltaka”

Aurkezle, kazetari, irrati esatari, dokumental egile… hainbeste proiekturen artean zer nolako lekua du zure bizitzan musikari izateak?
Musikari 6-7 urte nituela heldu nion, akordeoia jotzen hasi nintzenean. Ordutik, musikak eman dizkit bizipen gehien: izan akordeoi orkestrarekin, izan hainbat talderekin — Manent, Iker Lauroba eta Charlie & The Colours bereziki—. Kazetari izatea, esatari, irratian aritzea, dokumentalak egitea, bidaiatzea… horiek nire hautuak dira gehiago. Baina musikak ni hautatu nau, harrapatu ninduen une batean, ez da hain hautu kontzientea izan. Sasimusikaritzat definitzen dut nire burua, ez diodalako profesionaltasunaren seriotasun hori eskaini, baina urte asko eta ordu asko dira musikarekin bueltaka.

Bagoi hutsak izena du bigarren diskoak. Hitzetan aireportuak, hegazkinak, portuak eta bagoiak aipatzen dituzu. Ezleku diren leku ugari. Ohiko tokiak zuretzako. Sormenerako iradokitzaile egiten zaizkizu ezleku horiek?
Bai. Are gehiago, horietan halako goxotasun bat sentitzera iritsi naiz. Gogoan dut Euskara munduan dokumentala grabatzen ari nintzenean hilabeteak eman nituela atzerrian, bakarrik, eta aireportuak baziren nolabait lasai egoteko leku bat; askotan, atseden hartzeko tokia hegazkinak ziren. Nire ustez, leku horiek ez dira ezleku beraien izaeran zerbaitek leku izatea ukatzen dielako. Guk bihurtzen ditugu ezleku han sentitzen dugunaren arabera. Gaur egun ikusi dugu: herriko plaza izan daiteke ezlekua, eta zure egoeraren arabera etxeko egongela ere ezleku bilakatu daiteke. Aireportuek eta abar ez dute hainbeste ezlekutik niretzako.

Vetusta Morlaren “Copenhague”abestian bezala, “Aeropuertos, unos vienen y otros se van (…) el valor para marcharse y el miedo a llegar” [Aireportuak, batzuk badatoz, besteak badoaz (...) ihes egiteko ausardia, iristeko beldurra].
Dualtasuna dute, eta “Lekuak leku”kantuak dualtasun horri abesten dio: batzuen irribarreari, besteen malkoari. Diskoa pandemia garaikoa bada ere, sortze prozesuaren parte handi bat bidaietan gertatu da. 2019an Japoniatik bueltan aireportuan eta hegazkinean bi abesti sortu nituen, halabeharrez. Handik iritsita, aireportuan bueltaka beste bat. Duela aste gutxi, Beñat Igerabideri masterra bidaltzeko epemuga baino bi egun lehenago, Suitzako bidaia-lan batera bidean, hegazkinean idatzi nuen “Portuan”kantuaren azken letra. Beñatek audioa bai ala bai behar zuenez, Suitzara traste guztiak eraman nituen maleta barruan, eta hoteleko logelan grabatu nuen ahotsa. Etxera itzultzerako masterra produkzioan zegoen. Beraz, Bagoi hutsak diskoak asko dauka bidaietan gertatutakoetatik, bizipen horietatik idazten dudalako, eta bidaietan gertatu delako lanaren zati bat.

Hitzak oso pertsonalak dira, erreferentzia ugari sartu dituzu. Azken bi urteotako Iñigoren mapa ulertzeko iparrorratz gisa uler ditzakegu?
Ez dut uste iparrorratz direnik. Nire mapa bada, neurri batean. Akaso, azken bi urteotan gertatu diren gauzek sortutako mapa izan daiteke, baina urte askotako sentipenak, gertakizunak eta ikaspenak daude barruan. Badute azken bi urteotan gertatutakotik, baina letretan ikusten dut iraganeko ni hori ere.

Doinuei dagokionez, pop gisa sailkatuko genuke Postal Kolekzionistak. Baina bada nolabaiteko pop mamitsua, klasikoengandik gertuago dago pop garaikidekotik baino. Sting eta abar.
Seguru aski garai batean asko entzuten nuelako horrelako popa. Orain ari naiz murgiltzen beste estilo batzuetan: jazza, indiea, soula… Baina popa egiterakoan, erreferenteak lehenagotik datoz. Sting? Badakit garrantzi handia izan duela Michel Longaronentzat eta Juango Falconentzat. Lehenengo diskoan, bereziki “The Pier”kantuan, badago Sting eta The Policeren kutsu bat. “Beldurraren hiria”-n zazpi-zortziko patroiak zeuden. Nire joera musika popera eramatea da, baina Van Morrison asko entzun dut, Quique Gonzalez presente dago, Ismael Serrano, Mikel Urdangarin… Horiek izan dira nire patroiak. Horregatik, Postak Kolekzionistak-ek badu kantautore giroetatik rockeraino dagoen bidea jorratzeko gaitasuna.

“Diskoak asko dauka bidaietan gertatutakoetatik, bizipen horietatik idazten dudalako, eta bidaietan gertatu delako lanaren zati bat”

Detaile asko dituen diskoa izatearen adierazgarri bat musika tresna kopurua da: akordeoia, hammond organoa, pianoa, harmonika, mandolina… Jantzi dituzue abestiak.
Bai. Nire ustez, harmonika talde honen ezaugarri oso konkretua da. Hor berriro Quique Gonzalezen eta Van Morrisonen eragina. Aspaldi txunditu ninduen mandolinak, eta hor nabil berarekin borrokan; disko honetan agertzen da, bals batean. Akordeoia sartzeko konpromisoa nuen nire buruarekin, nire lehen musika tresna izan delako, eta beste edozer baino gehiago akordeoi jolea naizelako. Horrek guztiak ematen dio zerbait diskoari, ez naiz ausartuko pop mamitsu esatera, baina bai dituela elementu dezente, koloreak. Konposizio aldetik nahiko antzekoak izan daitezkeen kantuak beste era batera janzteko saiakera dago.

2021en argitaratutako lan bati ezinbestean galdetzen zaio pandemiak sorkuntza prozesuan izan duen eraginean.
Denborei dagokionez, estu samar ibili gara. Kantuak erdi sortuak nituen dagoeneko, baina pandemia eta ez pandemia tarteko, bazegoen nolabaiteko gogo ez orokorra, eta atzeratzen joan zen guztia. Bat-batean, serio jarri ginenean, presa sentitu nuen, eta taldeari helarazi nion presa hori. Diskoa udaberrian kaleratu nahi nuen, ondo bidean Japonian igaroko baitut uda, eta udazkenera atzeratzea gehiegi iruditzen zitzaidalako. Bat-batean korrika egitea egokitu zitzaigun, diskoa janzterako garaian elkartu ginenean.

Aurreko lanean bezala, hainbat kolaborazio dituzue. Nabarmenena, Mikel Urdangarinena “Kafea zor didazu” abestian.
Oparia izan da. Asko miresten dut Mikel. Azken urteotan, arrazoi teknikoak medio, lagunak ere bagara, eta kantu hori sortu nuenetik banuen hari proposatzeko tentazioa. Eta aldi berean, ardura, konpromiso batean jarriko ote nuen halako proiektu txiki batean abestea eskatuz gero. Nik sortutako kantuari hain berea duen doinua ematen hasi zenean, miresmen eta txunditze puntua sentitu nuen. Nire burua ikusten dut abesti hori gorputz osoaren beharrean kantatzen, eta gero Mikel, plaza iskinean lasai-lasai balego bezala.

Ez da kolaborazio bakarra: Nico Andino, Julen Goikoetxea, Beñat Larrauri, Ruben Salvador, Xabi Zeberio, Aitor Zorzano…
Bai, baino aurreko diskoan baino gutxiago daude. Badaude kolaboratzaile nahiko finkoak: Xabi Zeberiok soka moldaketak egin zituen lehenengo diskoan amonari egindako kantuan, eta oraingo honetan “Aireportuak II”abestian errepikatu du. Haize moldaketak zituen “Uda garaiak”abestiak aurreko lanean, eta orain “Portuan”-en agertzen dira. Aitor Zorzanok egin ditu, eta Nico Andino eta Beñat Larraurik grabatu dituzte tronpeta eta tronboia. Ruben Salvadorri etxean grabatzeko sistemarik ba al zuen galdetu nion sasi-konfinamendu garaian. Chet Bakerrek Parisen grabatutako zuzeneko mitiko haiei aipamena egiten diet kantu batean ["Hotz emozionala"-n], eta hori inspirazio hartuta zortzi konpaseko soloa grabatzeko eskatu nion. Polita da urteotan ezagutzen joan zaren jendea proiektuan txertatzen joatea. Julen Goikoetxeak ere parte hartu du diskoan, Michel Longaron gure bateria joleak arazo fisikoak zituelako, eta hiru abesti grabatu ditu Julenek, aspaldiko laguna.

“Postak Kolekzionistak-ek badu kantautore giroetatik rockeraino dagoen bidea jorratzeko gaitasuna“

Zortzi abesti ditu diskoak. Horietan azkena bonus track gisa izendatu duzue: “Macondo”. Gazteleraz dagoen bakarra da, Gabriel Garcia Marquezen Cien años de soledad eleberria oinarri hartuta. Nondik dator abesti hau?
“Macondo”hogei urte nituenetik buruan nuen esaldi batetik dator: “Como Aureliano Buendía, delante del pelotón”. Azken urteotan berriro topatu naiz Cien años de soledad-ekin, iraganarekin, izotzaren aurkikuntzarekin, eta aspaldi buruan nuen esaldiari irteera emateko gogoa sentitu nuen. Ea zer gertatzen den errealismo magikoaren bueltan kantatzen saiatzen zarenean. Aurreko diskoan Macondori eta Obabari egindako erreferentziak zeuden ere. Gazteleraz dago kantua, Garcia Marquezen liburuaren hizkuntza delako, eta hala atera zitzaidalako barrutik.

Aipatu duzu 2013 Mexiko hirian hasi zela Postal Kolekzionistak-en bidea. Baliteke aurki zirkulu hori ixtea, ezta?
Badirudi baietz, kontzertu batzuk egiteko aukera izango dugula. Lotuago egotea hobeago legoke horri buruz hitz egiteko, baina zirkulua itxi edo ez itxi, niretzako oso logikoa da Mexikon jotzea. Latinoamerika ezagutzeko zubia izan zen niretzat, bidaiatzeari atea ireki ziona, Azken gaua hirian abiatu zen herrialdea, bizipen gehien eman dizkidana. Postal Kolekzionisten musikan Mexikok bere lekua du.

Naiz irratiko Bigarren kafea saioan musikariak elkarrizketatzen dituzunean, Goiuri Ezeiza Arandia lankideak hitzen sarraskia egiten die gonbidatuei, haien diskoko hitzak aztertu, eta haien inguruan galdetzen die. Zurekin ere ariketa bera egin nahi izan du, eta hemen bere galdera: Desamodioa kontatzen duzu, baina letrei erreparatuta, ez dirudi kronologikoki ordenatuta daudenik. Hautu kontzientea da?
Diskoak desamodioari abesten dio, ikuspegi nahiko baikor eta edo lasai batetik. Ordena antolatzerakoan hitzek badute bere pisua, baina aldi berean kantuen koloreak, estiloek, musikak berak badu pisua ere. Hor egon da ariketa autokontziente bat dena balantzan jarri eta aukeratzeko nola antolatu kantuak.

Marina Lameirok mundua zeharkatu zuen Berri Txarrak taldearekin. (Arena Comunicación)

Nola hasi zinen proiektuan? Noiz esan zizuten Berri Txarrak-ekoek Ikusi arte birari buruzko dokumental bat egin nahi zutela eta zuzendari gisa nahi zintuztela?
2018. urtearen amaieran jaso nuen proposamena. Urtarrilaren lehenengo egunetan elkartu ginen, proposamenari buruz luzeago hitz egiteko: nola ikusten genuen, zein herrialdetan egingo zuten bira… Nire erreferenteak kontatu nizkien, 1960eko eta 1970eko hamarkadetan egindako film batzuk: D.A. Pennebakerrek Bob Dylani buruz egindako Don’t Look Back eta Maysles anaien Gimme Shelter, The Rolling Stonesena. Film horiek taldearen erretratua egiten dute, baina garaia ere deskribatzen dute aldi berean. Adibidez, Gimme Shelter filmean Maysles anaiak The Rolling Stonesen bira bat grabatzen ari dira, eta kontzertu batean Infernuaren Aingeru batek hippy bati labana sartzen dio. Hippy mugimenduaren amaiera bezala ulertzen da irudi hori, eta dokumentalean grabatuta dago.

Jendea batu zenuten proiektura.
Ekoiztetxe bat beharko genuela esan nien, nik ez nuen nahi aldi berean filma egin eta ekoiztu. Nire lehenengo filmean horrela egin nuen, eta ez nuen berriro egin nahi, izugarrizko lana delako. Arena Comunicación eta Itziar Garcia Zubiri gomendatu nizkien. Haiengana jo zuten, bildu ginen hiru aldeak, eta geroago sartu zen proiektuan Txalap.art, eta jaso genuen EITBren, Nafarroako Gobernuaren, Innova Culturalen eta Etxepare Institutuaren babesa. Horri esker egin dugu filma.

Dardara zerorrek ez ekoiztea erabaki zenuen, baina argazkilaritzaz eta gidoiaz arduratu zara zuzendaritzaz gain.
Ez dut filmografia luzea, baina egin ditudanetan, beti landu dut gidoia. Dokumentaletan, gainera, gidoia ez da film batekoa bezalakoa. Ez dut eskaleta moduko bat, non badaukadan argi zer gertatuko den. Gidoia da zein ideia bilatzen ditudan, zein ikuspuntu emango diodan, zein izan daitekeen estruktura, zer motako pertsonaiak bilatuko ditudan… Argazkilaritzari dagokionez, hasiera batean beste norbaitek egitea nahi nuen, baina ekoizpen kontuengatik —grabaketa luzea, hainbeste lekutara bidaiatu…— nik egitea erabaki genuen. Itziar Garcia Zubirik esan zidan bere ustez nire begiradak edo argazkia egiteko moduak filmari asko eman ziezaiokeela, eta konbentzitu ninduen.

Dokumentala zuk zuzentzen duzu, baina talde bati buruz ari zara. Gorka Urbizuren bizitzaren erdia baino gehiago izan da Berri Txarrak. Lan hau berezia zen berarentzat. Nolako jarraipena eman zion proiektuari? Elkarlan handia izan zenuten?
Hasiera batean Gorkak ez zuen hainbesteko protagonismoa izan behar dokumentalean, eta taldeak bai, baina abestien bitartez. Baina ohartu ginen filmak zaleentzako omenaldia izan nahi zuela. Eta, noski, zein izan daiteke zaleentzako omenaldirik onena? Haien talde maitatua ezagutzea. Hasierako solasaldietan asko hitz egin genuen Gorkarekin, Galderrekin [Izagirre] eta Davidekin [Gonzalez], zaleen inguruan, herrialde batean gertatutakoaz… Horrela jo nuen filmean agertzen den zale alemaniarrarengana, Paulinengana, Berri Txarrak-ekoek hitz egin zidatelako haren inguruan. Grabazioaren erdialdera, Itziar eta biok ohartu ginen Gorka eta taldea gehiago agertu behar zirela. Gorkarekin konfiantza apur bat hartu nuen, bere intimitatera irekitzeko.

“Filmak zaleentzako omenaldia izan nahi zuen. Eta zein izan daiteke zaleentzako omenaldirik onena? Haien talde maitatua ezagutzea”

Estreinaldia etxean duzue, Iruñeko Ikuspuntu jaialdian. Irrikan egongo zara.
Bai! Publikoaren harrera zein izango den jakiteko gogoa dut. Kritikak edo prentsak edozer esan dezake, oso harrera ona izaten ari da eta hori ere berezia da. Baina publikoa da garrantzitsuena.

Jaialdia berezia da zuretzat, gainera. Young & Beautiful han aurkeztu zenuen, eta Publikoaren Saria jaso zenuen.
Niretzat oso berezia da hara itzultzea. Lehenengo filma bertan estreinatu nuen, Garbiñe Ortega zuzendariaren lehendabiziko urtea izan zen. Aurtengoa Ortegaren azken urtea da, eta bertan izatea ziklo bat ixtea bezalakoa da. Asko eskertzen diet aukera hau Ikuspunturi eta Garbiñeri. Gainera, askoz garrantzitsuago dena, Berri Txarrak-i buruzko film bat, Nafarroako talde baten ingurukoa, Nafarroako zinema jaialdirik garrantzitsuenean aurkeztea, oso berezia dela iruditzen zait.

Dokumentalaren sarreran Gorka Urbizuren gogoetak entzuten ditugu off ahotsarekin, etengabeko dikotomia batean, Berri Txarrak denaren eta izan denaren aurkia eta ifrentzua azaltzen, sentimendu kontrajarriak. Sarrera horretan definitzen duzue zein den egoera, ezta? Hartutako erabakien arrazoiak.
Hori da sarrera. Gogoeta horiek gerora etorri ziren, ez da grabazio unean gertatutako zerbait. Gorkari zerbait idazteko eskatu nion, bere burua une jakin batzuetan jartzeko esan nion. Hori da sarrerako testua. Sekuentzia hori aldez aurretik muntatua nuen, baina ez zuen off ahotsik, asko gustatzen zitzaizkidan irudiak ziren, baina ez nuen ikusten horiek filmean txertatzeko modua; nire une maiteenetakoa zen, baina ez nekien nola gehitu. Eta hasiera hau Diana Toucedo muntatzaileak egin zuen. Bidali zidanean, asko gustatu zitzaidan, “aurkitu dut hasiera” pentsatu nuen.

Gorka Urbizuk idatzitako hitzekin une asko defini daitezke, eta baita dokumentala esaldi bakarrean definitu ere. “Berri Txarrak sentimendua da”, sentimendu kolektiboa. Hori izan al da Dardara­-rekin azaldu nahi izan duzuena?
Gorkak kontzertuan esaten du Berri Txarrak sentimendua dela, eta dokumentalaren hasierako pasartean esaten du oroitzapen kolektibo baten hazia dela. Niretzat, hori da film hau: sentimendua. Baina Berri Txarrak sentimendua den era berean, Lady Gaga ere sentimendua da. Oso berezia da Berri Txarrak-ek sortzen duena, baina hori unibertsala da. Edozein zalerentzat sentimendua da bere idoloa. Ez da soilik gustatzen zaion zerbait, pasioa eragiten dion zerbait, baizik. Oso berezia da hori. Berri Txarrak-ek pertsona mota batzuk erakartzen ditu, hitzak zerbaiti buruz dira… Baina ez da esklusiboa. Zenbat eta konkretuago zerbait, orduan eta unibertsalago.

Dardara-ren trailerra ikusi genuenean, agertuko ziren protagonista batzuk ezagutu genituen. Pentsa genezake zale horien bizipenen inguruko dokumentala izango dela, baina ez da horrela. Garrantzia dute, baina aldi berean ez dute protagonismo gehiegi. Bakoitzaren inguruko zertzeladak ematen dituzue, gehiegi sakondu gabe. Berriro ere sentimendu kolektiboaren irudi hori.
Young & Beautiful-en gauza bera egin genuen. Pertsonaia kolektiboa da, eta pertsonaia kolektibo hori izan daiteke gutako edonor. Giza esperientzia da, zale bakoitzaren espezifikotasunak erakusten ditugu, baina baita ere denok elkarrekin konpartitzen duguna.

“Oso berezia da Berri Txarrak-ek sortzen duena, baina hori unibertsala da. Edozein zalerentzat sentimendua da bere idoloa, pasioa eragiten dion zerbait”

Berri Txarrak barrutik baina kanpotik erakusten duzu, ertzetatik begira bezala.
Garrantzitsua iruditzen zitzaidan zinema ikuspegitik zerbait berria ekartzea Berri Txarrak-en irudira. Kontzertu batean bizi duzuna ezin duzu beste ezerengatik aldatu. Ez zuen zentzurik horren erregistroa egiteak. Askotan kontzertu batean energia ikusgarria dago, eta etxera iristean eta grabatutako planoei begiratzean, ez duzu energia hori sentitzen. Egin ahal nuen bi modura: kamera askorekin muntaia azkarra egin, irudi esplosiboekin, edo beste zerbait bilatu. Eta beste hori bilatu nuen. Eta niretzat garrantzitsuagoa zen pertsona baten aurpegiaren bitartez irudikatzea taula gainean gertatzen ari zena oholtzan gertatzen zena erakustea baino.

Eta aldi berean, egun bizi dugun egoerarekin inoiz baino indar handiagoa dute orain kontzertuetako irudiek. Ez soilik Berri Txarrak zuzenean ikusteagatik, baizik eta errealitate hori gaur egun ez delako existitzen. Kontziente zineten horretaz dokumentala muntatzen ari zinetenean?
Kontziente nintzen, baino nahiko inozentea naiz. Muntatzen ari nintzenean hasi berria zen egoera, eta hilabetetako kontua izango zela uste genuen, ez genuen sinisten oraindik horrela jarraituko genukeenik. Orain bai naiz kontzienteago. Aurrekoan Nafarroa Arenan elkarrizketatu ninduten. Lehen aldiz itzuli nintzen hara agurreko kontzertuetatik. Dena mahai txikiz beterik dago, ikusten dituzu ez dakit zenbat mahai, hor, eta pentsatzen duzu “Bueltatuko al gara honetara?”. Baina dokumentala grabatzeko garaian ez nuen horretan pentsatzen.

Berri Txarrak-i buruzko bi dokumental eginak ziren aurretik, Zertarako amestu eta Iragana aurretik, baina oso lan desberdina da Dardara. Zergatik hartu zenuten erabaki hori? Taldearen egoera eta islatu nahi zenutena desberdina zelako? Jada egindakoa ez errepikatzeko?
Bai, eta hori ez zen nire kontua soilik. Elkartu ginenean, Gorkak poltsa bat eman zidan, bi DVDrekin: “Hau da egin duguna eta ez duguna berriro egin nahi. Oso ondo dago, baina jada egina dago”. Erakutsi ez balit ere, ez nuen errepikatuko eginda zegoena. Dardara azken biraren inguruko dokumentala da, eta besteak ziren disko baten grabaketaren erregistroa, gogoetekin, edo Berri Txarrak-en historia.

Nolakoa izan zen Ikusi arte bira Berri Txarrak-ekin batera egitea?
Oso esperientzia ona eta ahaztezina. Oso gustura sentitu nintzen haien artean, eta oso eskertuta nago emandako aukerarengatik. Gogoan dut lana eskaini zidatenean, hartu edo ez hartu zalantza izan nuela, beste proiektu bat nuelako esku artean, Young & Beautiful-etik nentorrelako, eta atseden hartzeko gogoa nuelako. Baina pentsatu nuen unibertsitate garaian nire ametsa zela egun batean dokumentalak egitea munduan zehar. Unea iritsita, ezin nuen ezetz esan. Izugarria izan da.

Zaleen erantzuna bakarrik falta da. Zer espero duzu?
Badut beldur apur bat ea ez den egongo biraren making off bat edo kontzertuen DVDa espero duen jendea. Beldurra ematen dit jende horri dezepzionatzeak, baina aipatutako hori ez badago ere, oso zale denarentzat badaude beste hainbat gauza trukean, espero ez dituzten gauzak. Espero dut hori eskertzea.

Olatz Salvador abeslariaren bigarren diskoa da ‘Aho uhal’.

Aho uhal izena jarri diozu zure bigarren lanari. Gaztelerazko rienda hitzaren baliokidea bilatzean, nolabaiteko dikotomia ikusi zenuen Aho uhal-en: kontrolatzaile izan eta kontrolatua izatearen artekoa. Zer da aho uhala zuretzako?
Nire lehenengo lanak Zintzilik izena duenez, aho uhala horrekin jarraitzeko modua zela iruditu zitzaidan, soka bati lotuta dagoelako. Gustatu zitzaidan kontraesan hori, ez jakitea gidatua zaren edo gidatzen ari zaren. Iruditzen zait bizitzan askotan gerta daitekeela hartutako erabaki bat ez dela gugandik atera, gu konturatu gabe, agian. Erabakiak, desioak… guztiarekin pasa daiteke. Diskoari dagokionez, denbora guztian ari naiz jolas horretan.

Lehen diskoa talde edo bakarlari baten aurkezpen txartela bezala ulertzen dugu beti, baina espektatibak altuagoak izaten dira bigarren lanarekin. Bertigorik sentitu al duzu Aho uhal-en sortze prozesuan?
Bai. Bertigo handia eta krisi bat ere bai. Uste nuen lehenengo diskoa izango zela zailena, ez dakizulako zer den disko bat egitea, zein pauso eman behar dituzun. Badaukat talde proiektua [Skakeitan taldeko kidea da Salvador], baina ez da gauza bera zortzi pertsonaren artean egin edo zeure burua kudeatzea. Baina ez da horrela izan. Nahiz eta jakin nolakoa den prozesua, oso zaila egin zait bigarren lana aurrera ateratzea. Gauza askorengatik. Kristoren erronka izan da eta asko ikasi dut. Zama handiena nik neure buruari jarri diodana izan da. Askotan aurreko lanarekin konparatzen nuen nahi gabe. Beldur edo mamu bat izan dut jendeak nigan zuen itxaropenagatik, askotan esaten zidaten diskoa noiz argitaratuko zain zeudela. Besteei gustatu behar hori azaleratu zait, eta oraindik badut beldur apur bat. Badirudi bigarren lanarekin zure ibilbidea finkatu egin behar duzula, baina emandako beste pauso bat bezala ulertu nahi nuen nik.

Kendu al duzu zama hori gainetik behin diskoa argitaratuta?
Besteek pentsatzen dutenarekiko iragazgaitasuna garatu dut. Neure buruarekin zintzoa izan naiz, ahal dudan onena egin dut, eta norbaiti gustatu ez bazaio, horrek ez dit eragin behar. Baina, beti daukazu kuriositatea eta jendeak diskoa bere sentitzeko gogoa.

Saihesteszina da galdetzea pandemiak eta konfinamenduak eraginik izan duen. Letretan, gaietan, doinuetan…
Abesti batzuetan izan du eraginik. Batzuk lehenagotik eginak nituen, baina ez denak. Alaia Martinen letra konfinatu gintuztenean jaso nuen ["Ahots hari"kantuaren hitzak idatzi ditu Martinek], eta abestia konfinamenduan idatzi nuen. Bost bat abesti martxotik hona egindakoak dira. Diskoaren aura lantzen lagundu du garai arraro honek: iluntasun eta hauskortasun puntu bat du lan honek, erortzearekin zerikusia duena.

Ahotik kendu didazu hitza, hauskortasuna eta mina aipatu nahi nituen. Terapeutikoa izan da lana?
Bai, lagundu dit. Aho uhalaren kontzeptua orain bi urte inguru atera zen, terapian nengoenean, psikologoak aipatu zidan hitza. Errebelazioa izan zen: “Hau da hitza, hemendik noa”.

Mendiaren irudia erabili duzu diskoa azaltzeko garaian: lasai hasi, intentsitatea irabazten joan, gailurra jo, eta bare-bare amaitu.
Abestien ordena erabaki nuenean, ez neukan guztiz argi zeren arabera ordenatu. Puzzle hori egiten hasterakoan, apur bat intuizioz egin, eta entzun nuenean mendi hori irudikatu nuen: gora, gora, kaña, eta behera. Mendia bat dator bizi dugun egoerarekin, gainera.

Laku batekin ere irudika daiteke zure musika. Badu berezko baretasuna, kulunka moduko bat; baina laku batean harri bat botatzen duzunean bezala, agertzen dira uhinak ere, progresioa, intentsitatea. “Ahots hari”abestian, esaterako.
Bai. Kontrastea gustatzen zait, ni ere horrelakoa naiz, eta hori abestietan dago, leku batean hasi eta bestean bukatu.

Lakuaren erreferentzia nahita egindakoa da, Aho uhal-en hainbat abestitan euriari, itsasoari, mareei… erreferentzia egiten diezulako. Urak erakartzen zaitu?
Bai. Nire elementua ura dela esan zidaten. Bat dator guztiz.

“Diskoaren aura lantzen lagundu du garai arraro honek: iluntasun eta hauskortasun puntu bat du lan honek, erortzearekin zerikusia duena”

Taldekideetan ere izan duzu aldaketarik. Jagoba Salvador baxuan mantendu duzu, baina Asier Zulaika, baterian, eta Mattin Saldias, gitarrarekin, dituzu bidaide oraingoan. Baita Pablo Novoa ekoizlea bera ere.
Zintzilik Jagobarekin, Borja Antonekin eta Julen Idigorasekin ekoitzi genuen, eta zuzenekoetan Ander Merinorekin hasi ginen nire anaiak ezin zuelako jo lanagatik. Baina bakoitzaren konpromisoen eraginez, aldatzen joan ginen: Borjaren lekua anaiak hartu zuen, baina gitarrarekin. Julen eta Ander ere ez ziren kontzertu guztietan egoteko gai, eta Ander Zulaika eta Gartxot Unsain sartu ziren taldera. Disko honetan Ander Zulaikarekin, Mattin Saldiasekin eta Jagoba Salvadorrekin grabatu dut. Ekoizle modura Pablo Novoa izan dugu, baina Pablo Madrilen bizi da eta ez dugu zuzenekoetan gurekin izango, emanaldi bereziren baterako, salbu.

Lan honetan aurrepausorik eman duzula nabari duzu? Anbizio handiagokoa da?
Prozesuan, bai. Grabaketa, kolaborazioak, Haritz Harregiren estudiora joatea, Euskal Herrian erreferentziazko norbait denean… Ekoizle batekin lan egitea ere, Pablo Novoarekin, Madrilen bizi den galiziar bat, Late Motiv telebista saioan lanean. Hari esker lotu ditut kolaborazio batzuk. Ez dakit aurrerapausoa den, baina badira pausoak. Ez dut sentitzen bigarren diskoa kalitate aldetik hobea denik, hori subjektiboa da; nik beste zerbait bezala ulertzen dut. Desberdina. Dena den, bai sentitzen dudala lan honekin dena jokoan daukadala. Duela gutxi erabaki nuen musika nire ogibide bihurtzea.

Letrei erreparatuz gero, nabari da mimo berezia eskaini diezula, hainbat influentzia ageri dira: Cortazarren Rayuela, Elvira Sastreren poema bat, Gata Cattana, Extremodurori keinu txiki bat…
Nabari dira nire erreferentziak, bai. Ikusten da zer irakurtzen eta entzuten dudan. Oso nirea da diskoa. Inspirazio iturri izan direnetatik edo edaten duzun uretatik ateratzen zaizu zurea. Erreferentzia esplizituak daude: Promesas que no valen nada, adibidez, nerabezaroan asko entzuten nuen abestia da; edo Eskuekin kantan Gata Cattanaren ahotsa sartzea.

Letretan antzeman daitezkeen influentziez gain, hainbat kolaborazio ditu diskoak: Rozalen, Idoia Asurmendi, La Mare eta Ivan Ferreiro. Aurreko diskoan ere sartu zenituen kolaborazioak. Gustuko duzu hori egitea?
Beti. Elkarlan horiek pila bat gustatzen zaizkit. Irudikatzea abesti bat beste pertsona baten ahotsean, eta hori egi bilakatzen ikustea. Oso kolaborazio desberdinak daude, gainera: ez da berdina Idoia Asurmendi, bidearen hasieran dagoen norbait, edo Rozalen, ez dakiena non egin tartea bere agendan. Bi mundu dira. Adibidez, Ivan Ferreiro ez dut aurrez aurre ezagutu, Pablo Novoaren bitartez izan da guztia, bide elektronikotik. Ibilbide oso bakartia izan da niretzat diskoarena, eta asko ematen dit jendea diskoan parte hartzea animatu dela ikusteak.

“Disko honekin dena jokoan daukadala sentitzen dut. Duela gutxi erabaki nuen musika nire ogibide bihurtzea”

Asko jokatzen duzu intuizioarekin?
Bai! Hasieran ez hainbeste, arrazionalagoa izaten saiatzen nintzen, baina konturatu naiz intuizioa dela nire bidea. Erabaki bat hartu behar den momentuan, zerbait objektiboak ez zaitu eramaten beti zuk aukeratuko zenukeenera. Konturatu naiz balio didala intuizioak, horrela hartu ditudan erabakiek on egin didatela, eta gustatu zaidala.  Adibidez, “Euria”abestiaren bideokliperako, Aquariumean grabatzea nuen buruan, eta bideoaren sortzaileak bazituen beste ideia batzuk, baino ohikoa baino gehiago insistitu nion, esaten benetan uste nuela ondo geratuko zela. Hor pentsatu nuen: “Olatz, egin kasu zure bulkadei, zerbaitengatik dituzu”.

Bai, indar handiko planoak ditu bideoklipak.
Emaitza ikusi nuenean, “izugarria da” pentsatu nuen. Hemendik aurrera oso presente edukiko dut intuizioa.

Sare sozialetan oso ariketa ederra egin duzu diskoa aurkezteko, banan-banan aletu dituzu abesti guztiak. Egingo dugu antzeko zerbait? “Gaua”introarekin hasten da diskoa, riff leuna, pedal efektuak… Nahiko onirikoa.
Diskoa gauean kokatzen dut nik. Gauez gertatzen diren istorioak dira, oso gautiarra naiz, gauean pizten naiz. Letra gehienak gauez idazten ditut. Egunak ematen ez didan lasaitasuna ematen dit. “Gaua itzali eta ni piztu” esaten dut diskoaren abesti batean. Hori da, niretzat: mundua itzaltzen denean aktibatzen naiz, estimulu maila jaitsi, eta nire buruarekin gehiago konektatzen dut. Horregatik, sarrera, entzuleari testuingurua emateko.

“Ahots hari”kantutik Alaia Martinen letra nabarmen daiteke, abestiak instrumentalki hartzen duen norabidea erditik amaierara… Baina ezin utzi aipatu gabe zeinen ondo egiten duen Rozalenek euskaraz!
Bikain atera zaio! Managerrak esan zidan badaezpada gaztelerazko bertsioa prestatzeko, baina hor ere intuizioak esan zidan eusteko. Rozalenentzat oso aste txarra izan zen grabaketarena, hainbat arrazoirengatik. Baina, bere lehen saiakera entzun, eta esan nion “Zuk euskara entzun duzu aurretik!”. Badakit lan taldean izan duela euskaldunik, eta zentzu askotan maite duela Euskal Herria eta euskara. Benetan inplikatu zen prozesuan. Benetako giza kalitatea erakutsi zidan. Nahiz eta bera izan Espainia mailako disko salduenenen zerrendako artistetako bat, elkartasuna eta kooperazioa dagoela sentiarazi zidan.

“Gelditu hor”abestian Idoia Asurmendik kolaboratzen du, eta letrak beste bertsolari batenak dira, kasu honetan Ane Labakarenak.
Ane Labakarekin Zintzilik-en kolaboratu nuenez, eta kristoren letra egin zuenez, zergatik ez errepikatu? Gainera, bolada horretan ez nenbilen oso fin letrak egiterakoan, eta laguntza eske idatzi nion. Bidalitako letra ikustean, pentsatu nuen “hau natural geldituko zait?”; baina, hain zen polita, pentsatu nuela “zrgatik ez? Zergatik ez hasi gu ere hitz hauek erabiltzen?”. Abestiak eboluzio handia izan du, gainera. Hasieran oso atmosferikoa zen, baina Pablo Novoa aldaketa asko egiten hasi zen. Bien arteko negoziaketatik atera da emaitza, eta ia kanpoan uztetik Pabloren gustukoena izatera pasa da. Niri ere gehien gustatzen zaidanetakoa da.

“Zure egia” aurretik egindakoa da, Nigandik film laburrerako sortu zenuen. Dena den, zentzu handia du disko barruan, ez da nabari aurretik idatzitakoa dela.
Eman zizkidaten pauta batzuetatik sortutako abestia da. Gidoian eraitsi egiten zuten eraikin bat zegoen, eta beste hainbat elementu; hori zen abiapuntua. “Korapilatzen”kantuaren ildoko zerbait idaztea proposatu zidaten, eta akorde progesioak badu zerbait “Korapilatzen”-etik; baina uste dut estilo aldetik gitarra elektrikoarekin bestelako atmosfera bat sortu dudala. Abestia idatzi nuenean, bazegoen istorio zehatz bat, dolua, eta konturatu nintzen kontatzen ari nintzena nirea ere bazela. Dolua pasa nuen, eta abesti hori entzutean, oso presente nuen. Iruditu zitzaidan ez zela gauza puntuala, nirea ere bazela.

“Euria”-ren bideoklipaz hitz egin duzu jada. Hau izan da diskoaren aurkezpen kantua, eta hemen dago hasieran aipatu duzun mendi horren aldapa, intentsitatea.
Aurrerapen kantuek badituzte ezaugarri batzuk. Zure karta bat erakusten duzu, eta agian ez da nik erakutsiko nukeen karta, “Ahots hari”litzateke, baina ezin genuen hura hautatu Rozalenen diskoetxeko baimenengatik, eta azkenean “Euria”izatea erabaki genuen. Ez da hain abesti erraza, irakurketa asko ditu, eta, akaso, mezua ez da hain sinplea. Galdetzen didatenean zeri buruz hitz egiten dudan, ez zait hain erraz egiten azaltzea. Esanahi asko dauzka, ez da hain singlegarria. Mezu sakona du, bakoitzak aukeratu behar du bere istorioa.

Galdu da hurrengoa.
Gaueko istorioa da. Orain, legalki, behintzat, existitzen ez den testuinugu batekoa, festa giroa. Alkohola tarteko izan dezakeena, gauaren distortsioak azaleratzen dituen momentua. Aurreikuspenak eta desioak errealitatearen aurrean. Aho uhal kontzeptuarekin datozen errealitate kolpe batzuk baditu diskoak: zuk kontrolatu nahi duzuna versus bizitza erreala eta zure esku ez dauden gauzak. Abestiaren protagonistak bere pelikula egiten du gauean, eta bat-batean konturatu distortsio hori ez datorrela bat.

Hurrengo abestiekin hasten zara mendiaren aldapa hori jaisten
“Euria”-n eta “Galdu”-n badago tentsio berezi bat, eta “Eraman nazazu“-n askatzen hasten da. Justu horregatik deitzen da “Eraman nazazu”; askatu dut guztia, eraman nazazu leku hobeago batera. Ahultasunaren aldarria da.

“Ez garen gu”-ra eramaten gaitu, hain zuzen ere.
Balada bat da, pianoarekin egindako mantra batekin hasten dena. Julen Idigorasek erakutsi zidan hook [amua, euskaraz] kontzeptua, errekurtso bat hartu, eta abestian zehar behin eta berriz errepikatzea. Pila bat gustatzen zait. Abestia Garazi Esnaolarekin batera sortu nuen, berak jotzen du pianoa. Oso erraz konektatu genuen, amu horren bila joan ginen, eta heldulekuak. Oso biluzik hasten gara biok. “Ez dakit nola baretu barrenak”, esaten dut hasieran, eta apurka, armoniarekin batera heldulekuak eskaintzen ditu kantuak, biak kokatzen hasten gara. Bigarren estrofan banda sartzen da, akonpainamendu bezala; oso presente gaude Garazi eta biok.

“Mareak”abestian erdi rapeatu erdi errezitatu egiten duzu, kulunka eta energia uztartzen dituen beste abesti batean.
Niretzako rapeatzea eta errezitatzea oso gertu daude. Jendea harritu egiten da rapa gustatzen zaidala esaten diedanean. Niretzako rapa eta poesia ere oso gertu daude. Rapean lirikak eta hitzek dute pisu handiena. Gata Cattanak zioen bera poeta zela batez ere. Niretzat, rapeatzaile onak poetak dira. Abestira itzulita, oraindik ez dakit rapeatzen edo errezitatzen ari naizen. Natural atera zen, hitz egitea bezala, baina erritmo baten barruan. Gauzak kontatzeko beste era bat da.

Azken bi abestiak “Ba hori” eta “Eskuekin” dira.
Gure buruari egiten diogun autozentsura da “Ba hori”; beldurrak eta abar. Abesti txiki bat da, pertsona bat txiki sentitzen den unerako. Txikia da, baina maite dut. Ez nuen argi diskoan sartu edo ez, baina lehen aipatu dudan ahultasun hori aldarrikatzeko egin dut.

Eta “Eskuekin”?
Konfinamenduan egin nuen. Gata Cattanaren poema bat da, eta errespetu handiz itzuli eta egin dut. Badakit aurretik Gotzon Barandiaranek ere euskaratu duela. Cattana hilda dagoenez, ezin nion galdetu, baina bere amak eman dit oniritzia, eta ilusioa egiten diola esan dit. Gata Cattana asko markatu nauen poeta eta rapeatzailea da. Audioa YouTubetik ateratako bere errezitaldi batekoa da, eta hor aritu nintzen nola egin bat musika eta haren hitzak. Estilo aldetik ez zetorren bat bateria, gitarra eta baxuarekin. Akustikoagoa da, terrenala, perkusio oso organikoa du, eta diskoa honekin ixtea erabaki nuen.

Bonus track gisa Ivan Ferreiroren “Promesas que no valen nada”bertsionatu duzu.
Pablo Novoa izan da hau lortzeko giltza. Ivan Ferreirorekin musikari gisa ibilitakoa da. Biok ibili ginen bueltaka ea bertsioren bat sartuko genuen, eta aukerak baloraten hasi ginenean, aipatu nion banuela kantu bat nerabezaroan asko entzuten nuela, eta bat egiten zuela diskoan esandako mezuekin. Jatorrizko bertsiotik aldentzen saiatu gara, eta Ivani ekuazioan sartzea proposatu genionean, berak esan zigun ondo zegoela jada abestia, ez genuela bere beharrik. Abestu beharrean reverbs-ak eta sintetizadoreak sartu ditu berak. Politena zera izan da, nire lehengo ni-a, nerabezarokoa, oraingo ni-arekin elkartzea.

DATOZEN KONTZERTUAK

• urtarrilak 21: Aretxabaletako Zaraia aretoa
• urtarrilak 28: Gasteizko Jimmy Jazz aretoa
• urtarrilak 31: Ondarroako Beikozini aretoa. Sarrera guztiak salduta.
• otsailak 4: Bergarako Seminarixoa
• otsailak 7: Donostiako Viktoria Eugenia antzokia
• otsailak 11: Zarauzko Modelo antzokia. Sarrera guztiak salduta.
• otsailak 18: Barakaldo antzokia
• otsailak 25: Amurrioko antzokia
• otsailak 27: Elorrioko Arriola antzokia
• otsailak 28: Irungo Amaia kultur zentroa

Petti eta bere taldea: Joseba Baleztena (gitarra), Ander Zulaika (bateria), Iñigo Telletxea (baxua), Alejandro Saul (biolontxeloa) eta Juantxo Zeberio (teklatuak). Argazkia: J.A. Areta Goñi (Juxe)

Covid-19aren garaiotan, goiz eta puntual hasten dira kontzertuak. 19:00etan agertu zen oholtzan Juancar, esker onez beteriko hitzaldi laburra egiteko. Bi minutu geroago hasi zuen kontzertua Melenasek, despistatu bat baino gehiago bere eserlekua aurkitzeko lanetan zegoenean. Ordu erdiko kontzertu frenetikoa eskaini zuen Iruñeko rock laukoteak. Izen ezin aproposagoko Días raros (“Egun arraroak”) lana aurkeztu zuten Oihana Herrerak (ahotsa, gitarra eta teklatuak), Maria Zubiaurrek (teklatuak), Leire Zabalak (baxua) eta Laura Torrek (bateria). Aurreko diskoaren jarraipen gisa uler daiteke Días raros, orain arte jorratu dituzten estiloak biltzen dituzte: garagea, 1960 eta 1970 hamarkadetako rocka… Bloody Mary zigiludun doinuetan pentsatzerakoan burura datorren musika, alajaina.

Lan horretako abestietan oinarritu zuten kontzertua: “Los alemanes”, “3 segundos”… Gehiegizko reverb efektuak abeslariaren ahotsa ondo ulertzea galarazten bazuen ere —berdina gertatzen da diskoa entzutean—, emanaldi gozagarria izan zen. Agudo igaro ziren 30 minutuak, eta gehiagorako gogoz utzi zituzten zaleak. Osasun krisiaren ondoriozko neurriak betetzeko 21:00etan amaitu beharrak ordutegia estutu zuen. Gazteleraz kantatzen badute ere, euskaraz ondo moldatzen direla erakutsi zuten abestien arteko tartean. Ea ba euskaraz kantatzera animatzen diren etorkizunean…

Pettiren emanaldirako itxaronaldia laburra izan zen. Melenasek amaitu eta ordu laurdenera entzun ziren “Zaldi emozionalak” abestiaren lehen akordeak, oholtzako oihala irekitzearekin batera. Ordu eta laurdeneko kontzertua jo zuen seikoteak: Petti (ahotsa eta gitarrak), Joseba Baleztena (gitarra), Ander Zulaika (bateria), Iñigo Telletxea (baxua), Alejandro Saul (biolontxeloa) eta Juantxo Zeberio (teklatuak). Manipulazio estrategiak diskoko lehen kantua da “Zaldi emozionalak”, blues ukituko hasiera ederra.

Urte hasieran argitaratu beharreko lana zen Manipulazio estrategiak, baina pandemia bitarte, hilabete batzuk giltzapean gordeta eduki du, eta zuzenekoetan jotzeko hilabete batzuk itxaron behar izan ditu. Udan izan zuen estreinaldia, Lesakako (Nafarroa) plazan, eta pasa den hilabetean egin zuen aurkezpen ofiziala, Guggenheim museoaren aretoan. Hori dela eta, badaezpada ere atrila izan zuen alboan Pettik, eta noizbehinka so egin bazion ere, nabari da abestiak sobera entseatu dituela, ez zen huts larririk nabaritu.

Zati akustiko eta elektriko bana ditu diskoak, eta lehen parte lasaiago horri heldu zioten kontzertuaren hasieran. “Diotenez” izan zen bigarren abestia, Manipulazio estrategiak-en berezko ordena jarraituta. Zeberiok eta Pettik ekin zioten kantuari, Zulaikak shaker-a goxo mugitzen zuen bitartean. Pixkanaka sartu zituzten gainontzeko geruzak eta musika tresnak. Baleztenak eta Telletxeak “nik diot ezetz” koruetan errepikatuta jarri zioten kontrapuntua Pettiren ahots sakon eta urratuari.

Kontzertuaren lehen zatian doinu akustikoak nagusitu ziren. Argazkia: J.A. Areta Goñi (Juxe)

Gitarra akustikoarekin jarraitu zuen Berako musikariak “Inozoak ispilu bila”-n, baina kantu honetan hasieratik aritu ziren taldeko sei kideak. Disko berezia da Manipulazio estrategiak, Pettiren hamahirugarren lana. Kontzeptuala eta politikoa. Noam Chomsky pentsalari estatubatuarraren gogoetatik abiatuta, Sylvain Timsistek osatutako dekalogoan oinarrituta daude hitzak, eta Harkaitz Canok itzuli eta moldatu ditu. 2020a testuinguru egokia da halako gaietarako, baina proiektua orain dela bi urte abiatu zuen Pettik, pandemia arrastorik ez zegoenean.

Canoren eta Pettiren arteko elkarlana hobekien islatzen duen abestietako bat da “Errurik gabeko habia”. Erru hitzarekin eta r hizkiarekin osatutako kakofoniek indar berezia hartzen dute Pettiren eztarrian, eta ahotsarekin hainbat baliabide erabiltzen ditu kantuak aurrera egin ahala. Azpimarratzekoa da estrofa batzuk errezitatuta sortutako atmosferaren ostean egin zuen oihu katarkikoa. Instrumentalki ere oso ondo jantzitako kantua da, eta zuzenekoan nabaritu zen tresna bakoitzaren lekua eta zergatia.

Abesti horrekin eman zion amaiera Pettik kontzertuaren “tarte akustikoari”, eta gitarra elektrikoa eskuan, Astirtitan diskoko “Erramurik gabeko gauak” jo zuen taldeak. Rock formatu klasikoan jo ere: bi gitarra elektriko, baxua eta bateria. Melodia ederrez jositako abestia da; leun hasi, baina berehala indarra hartzen duen klasikoa.

“Ni naiz” kantuarekin (Hotzikarak diskokoa) oholtzara itzuli ziren Zeberio eta Saul, eta nabaritu zen Pettik kontzertu hasieran agindutako “kaña”. Abeslariak jada zutik abestu zuen, eta libre mugitu zen taulagainean. Abesti amaieran eskainitako tartea bikain baliatu zuen Baleztenak solo ederra egiteko.

Aurkezten zuen diskora itzuli ziren hurrengo bi abestiekin. “Helduentzako sehaska kanta” estudioan bezain jostaria eta dibertigarria da zuzenean. Maite Larbururen ahotsaren falta ondo estaltzen du Pettik. Balirudike manipulazio estrategiak indarrean jartzen ari zela taldea; hasierako hipnosi kulunkaritik, amaierako estasira. Bildutako energia horri jarraipena eman zioten “Zure begia, haien zizare” abestiaren hasieratik. Segurtasun neurriak bete beharrak zutik jartzea galarazten duenez, buruarekin dantza egitea beste aukerarik ez zuten zaleek. Etorkizunean gorputza ondo astintzeko kantu itzela da.

Abiadura geldiezina hartua zuen jada kontzertuak. Gaualdiko gonbidatu berezia aurkeztu zuen Pettik: Zara, Balerdi Balerdi taldeko bateria jolea. “Xoria kantari” abestian, baina, koruak egiteko igo zen taulagainera, eta hurrengo kantuan gitarra hartu zuen eskuetan. “Running down a dream” abestiaren bertsioa emanaldia amaitzeko modu bikaina izan zen. Pettitik, Pettyra; Beratik, AEBetara. Tom Pettyren abesti ezaguna bere egin zuen zazpikoteak, eta oholtza gainean zeudenek disfrutatu zuten bezain beste gozatu zuten besaulkietan ziren entzuleek. Ederra izan zen Pettiren eta Baleztenaren arteko gitarra duelua.

Balerdi Balerdi taldeko Zarak gitarrarekin lagundu zien ‘Running down a dream’ abestiarekin bertsioan. Argazkia: J.A. Areta Goñi (Juxe)

“Amaiera” kantua utzi zuten biserako. Eta, berriro, nolakoa den 2020a; Manipulazio estrategiak diskoko letrak egungo egoera deskribatzeko aproposak direla adierazi ostean, duela lau urte argitaratutako abestiak deskribatzen du guztia hobekien: “Nola azaldu ulertezina? Nola azaldu ahantzitakoa? Saiatzeari uzteko momentu ailegatu ote da? Amaiera agertu dela pentsatu ahal duzu inoiz? Zerbaiten hasiera izan leike hori”.

21:00ak puntuan bukatu zen emanaldia. Entzuleak modu ordenatuan atera ziren Kulturgunetik, eta etxeratze agindua tarteko, festondo gutxi izan zuen Bloody Maryren 30. urteurrenak. Norberak egin zuen bere festondoa, hurrengo egunera arte Pettiren doinuak burutik kendu ezinik. Irribarrea belarriraino iristen denean, maskarek ere ezin dute estali.

Berri Txarrak sentimendu bat da. Esaldi horrekin laburbildu zuen Gorka Urbizuk taldearen mende laurdeneko ibilbidea oholtza gainetik, eta Nafarroa Arenan bildu ziren 11.000tik gora jarraitzailek bizi zutenari hitzak jarri, bidenabar. “Ikusi arte” esan du euskaldun askoren bizitzako soinu banda den taldeak. Etenaldi mugagabea hasi dute euskal kulturaren hiru iruleek, Iruñeko agur kontzertu gogoangarria eskaini ostean. Baina haria ez da etengo, betiko iraungo dute haien abestiek zaleen artean.

Gorka Urbizuk ireki zuen kontzertua, “Eskuak” abestiarekin. (Iñigo Uriz / Foku)

Musika besterik ez da, zioen Berri Txarrak-ek 2020an argitaratuko duen Ildoa filma aurkezteko iragarkiak —kontzertua hasi aurretik ikusarazi zuten iragarkia, pantailetan—. Baina oker dira, musikaz harago doa larunbatekoa. Zerbait gehiago izan zen. 11.000 lagun elkarrekin sentitzen. Edota, akaso, musika da gauza ez garrantzitsuen artean garrantzitsuena, Jorge Valdanok futbolari buruz esan zuen esaldi ospetsua apur bat moldatuta. Han ziren ia guziek orain dela urtebete baino gehiago erosi zituzten sarrerak, eta eztarrian korapilo bat zutela igaro dute denbora hori. Hutsunea sentituko dutela baitakite.

Emozioz beteriko gaua espero zen, eta hala izan zen. Ostiralean bezain beste jarraitzaile bildu baziren ere, bestelako giroa arnas zitekeen Nafarroa Arenan. Azkeaurreko kontzertuan baino zerbait gehiago. Lehenago bete zituzten harmailak zaleek, azkarrago kokatu ziren pistako lehen ilaretan. Leihotikan, azken kontzertuko talde gonbidatua, oholtza gainera igo zenerako, erabat betea zegoen ingurua. Hastapenetatik hamaika aldiz elkarrekin jo ostean, talde hori aukeratu zuen Berri Txarrak-ek azken gonbidatu gisa. “Ohore ikaragarria” eta “sekulako oparia” zela aitortu zuen Iruñeko rock taldeak. 22:30ean, puntual, azaldu ziren taulagainean Gorka Urbizu, Galder Izagirre eta David Gonzalez, eta “Eskuak”abestiaren lehen akordeek argi utzi zuten emozioaren bidea hartuko zuela gauak. Besoak altxa zituzten jarraitzaileek, mezu hilak idazteko, elkarrekin sentitzeko, arriskua txalotzeko eta mundu hau jorratzeko. “Gelaneuria”-k ekarri zuen eromena jarraian, lehen oihu, salto eta besarkadak. Betiko zirudien, betirako amaitu da. “Ez dut nahi” abestiko doinuak zale guztien ahoan egon ziren. “Ez dut nahi bertan egon”. Esnatuz gero, Berri Txarrak-en agurra amesgaizto bat besterik ez zela izango espero balute bezala.

Uneaz gozatzen
Izan ere, emozio dantza zoro batean murgildu zen jendea hiru orduz; uneaz gozatuz, baina azkenekoz disfrutatuko zutela jakinda. Erokeriaren bat, inozokeriaren bat egitea pentsatu zuten; zoriontsu izan edo halako zer edo zer. “Ez naiz aldatuko (esan zuen kamaleoiak)”, alegia. Taldearen lelo nagusienetako baten izena daraman abestiak, “Jaio.Musika.Hil”-ek, harrera beroa izan zuen. Baita “Infrasoinuak” eta “Izena, izana eta ezina”-k ere. Horren konplikatua eta sinplea da, Berri Txarrak-en ibilbide hasierako zein amaierako abestiek jaso dute zaleen onespena. Maketa bat, bederatzi disko, bilduma bat eta dokumental bat ondu dituzte mende laurdenean, eta aurki argazki liburu bat eta beste film bat iritsiko dira.

David Gonzalez eta Gorka Urbizu. (Iñigo Uriz / Foku)

Ostiraleko kontzertuan Payola diskoko bi abesti jo ostean, presentzia handiago izan zuen larunbatean. “Spoiler!”-en ostean “Folklore” eta “Gure dekadentziaren onenean” kateatu zituzten. Gutxik jartzen dute zalantzan Berri Txarrak-ek bizi duen unerik gorenean esan duela agur, arrakastari dagokionez bederen. BEC eraskustazoka mukuru beteta, Kobetamendi euskal musikaren aldeko jaialdi bihurtuta, sarrera guztiak salduta eta Nafarroa Arenan 22.000 pertsona bilduta, euskarazko sorkuntzaren alde. Eta galdetuko dute “Zertarako amestu?”

“Berba eta irudia”, “Gezur bat mila aldiz”, “Libre”… berdin zion zein zen kantua, erantzuna berbera zen: zaleen beroa. Boliviako eta Txileko egoera politikoaren aurka helduleku bila altxatu diren herritarrei eskaini zien Urbizuk “Helduleku guztiak” dotorea. “Denbora da poligrafo bakarra” pasioa “exijitzea zilegi den gutxieneko hori” dela gogorarazteko bermatu zuen abeslariak. 25 urtetako leit motiv argia.

Berdin zion zein zen kantua, erantzuna berbera zen: zaleen beroa. (Iñigo Uriz / Foku)

“Jainko ateoa”, “Bueltatzen“, Aita Mari ontzikoei omentzeko baliatutako “Zuri”… musikak ez zuen etenik, lehenago edo geroago etenak iritsi behar bazuen ere. Ostiralean bezala, “Riki Riki” jo zuten, Irrien Lagunen eta adierazpen askatasunaren alde. Sudur gorridun pailazoen alde, eta “gorbatadun pailazoen” aurka. Haiei eskaini zieten “Zirkua”. Erreskan iritsi ziren “Biziraun”, “Zerbait asmatuko dugu”, “Hitzen oinarri ahula”, “Zaldi zauritua”, “Oreka” —El Columpio Asesinoren “Toro” abestiaren bertsioa tarteko—, “Isiltzen banaiz” eta “Iraila”. Konfeti andana askatuta biribildu zuten ospakizun kolektibo horren lehen zatia.

Lehen ilaretan pogoak sortu ziren hainbat abestitan. (Iñigo Uriz / Foku)

Hasierako taldekideekin batera
Atseden labur baten ostean, indartsu eta gogor itzuli ziren, 1994tik zuzenean berreskuratutako “Tortura nonnahi” abesti gogoratuarekin. “Betiko leloaren betiko leloa”-k zaleei barruan min egin zien esaldi bat zeraman gordea: “Honek ez du atzera bueltarik”. “Sols el poble salva al poble” eta “Min hau” kantuek itxi zuten errepikaren lehen zati hori. Urbizu soilik agertu zen ondoren oholtzan. Payola diskoko abesti onenetakoa da “Maravillas”, eta emozio handiagoa du Urbizuk bakarka jotzen duenean. 11.000 eztarriren laguntza bakarka jotzea bada, noski. Une emotiboagorik egongo ez zela zirudienean, “aspaldiko lagunak” igo ziren oholtzara: Aitor Goikoetxea, Aitor Oreja eta Mikel López Rubio. Berri Txarrak-en kide originalak, alegia. Eromena sortu zuen horrek, are gehiago laukotea “Stereo”jotzen hasi zenean. Denboran atzera egin zuten zaleek, 2001. urtera “Nafarroa Garaiko presidente jauna!” garrasika kantatzeko. Ez zen elkarrekin jo zuten abesti bakarra izan, “Ikasten”ere Goikoetxearekin, Orejarekin eta Rubiorekin jo baitzuen Urbizuk.

Berri Txarrak-eko jatorrizko lau taldekideak berriz batu ziren taldearen despedidan. (Iñigo Uriz / Foku)

Iristear zen amaiera, eta mezua igorri zuen abeslariak: “Euskaldunok beti gaude azken pospoloa pizteko prest, leiho berriak irekitzeko prest”. Agurreko azken pospoloa “Katedral bat” eta, nola ez, “Oihu”izan ziren. Azkenaren azkena. Berri Txarrak-en agur gisa ulertutako munduaren amaiera. Orduan iritsi ziren besarkadak, negarrak, irriak eta txaloak. 25 urtez zaleei eman dieten guztia bueltatu nahi zioten jarraitzaileek taldeari, txalo sorta amaigabean. Jaio.Musika.Hil, eta aurrera egin.

Ez dadila haria eten
Kito. Amaitu da Berri Txarrak-en aroa. Mende laurdenaren ostean merezitako atsedena hartuko du Gorka Urbizuk zuzendutako taldeak. Etenaldi mugagabea. Baina haria ez da etengo, irule andana ditu euskal musikak, zorionez. Bere garaian Ez Dok Amairuren zilbor-hestetik askatu zen euskal musika, hegal egin zuten Itoizen doinuek, dantzatu zen Kortaturen azken guda dantza, Sorotan Beleren marinelaren zain dira oraindik zaleak, Hertzainaken “Aitormena”bizi-bizi bueltatu da 2019an edota Duten korapiloa askatzen jarraitzen dute askok. Sortuko dira besteak. Sortu dira. Atik Zra, Anaritik, Zea Maysera.

Kito. Amaitu da Berri Txarraken aroa. Mende laurdenaren ostean merezitako atsedena hartuko du taldeak. (Iñigo Uriz / Foku)

Galder Izagirre, Gorka Urbizu eta David Gonzalez, Berri Txarrak hirukotea. (Galder Izagirre)

Bost herrialdetan izan da Berri Txarrak: Brasilen, Argentinan, Txilen, Perun eta Kolonbian; eta aho zapore gozoarekin gelditu dira. «Agian, atzerrian egin dugun birarik onena izan da», aitortu zuen Urbizuk birako —eta urteko— azken emanaldiaren aurretik. Kolonbian eta Perun estreinakoz aritu arren, egonak ziren Hego Amerikan, hainbat kontzertu egin baitzituzten 2011n, Haria diskoa aurkeztu zuten urte berean.

Hainbat antzekotasun dituzte 2011ko eta aurtengo birek. AEBetako talde entzutetsu baten gonbidatu gisa jo dituzte lehen kontzertuak. Duela bost urte Tim McIlrathen Rise Against zena Bill Stevensonen Descendents bihurtu da; garai ezberdinetakoak izanagatik ere, biak ala biak sona handiko punk-rock taldeak nazioartean. Berri Txarrak-ekin lotura berezia dute McIlrathek eta Stevensonek: “Denak ez du balio”, “Achtung!” eta “Folklore” kantuetan parte hartu du McIlrathek, eta Denbora da poligrafo bakarra disko hirukoitzeko Xake-mate kultural bat atalaren ekoizlea da Stevenson.

Hura grabatu zutenetik elkar ikusi gabe zeuden. Sao Pauloko (Brasil) eta Buenos Airesko kontzertuetan ez zuten eduki Stevensonekin egoteko aukerarik; zaila izaten baita, askotan, talde baten eta bestearen ordutegiek bat egitea. Bai, ordea, Santiagon, Descendentsekin batera jotako azkenekoan: «Izugarria izan zen. Kontzertuaren erdian biratu, eta han ikusi nuen Bill, Galderren atzean, kamera eskuan, argazkiak ateratzen eta gozatzen», azaldu du Gonzalezek. «Haiek agurtzeko aukera izan genuen amaieran, eta zuzenekoan dugun energiarekin txundituta geratu zela aitortu zigun, beste disko bat grabatu gura zuela gurekin».

Stevensonekin ez ezik, Karl Alvarez baxu jotzailearekin hitz egiteko aukera ere izan zuten. Urbizuk azaldu duenez, kontzertuaren aurretik ez zekien Stevensonek ekoitzi zituenik, baina ikusitakoa «asko gustatu» zitzaiola esan zien. Ez hori bakarrik, nolabaiteko lotura egin zuten segituan. Aitona euskal herritarra zuela azaldu zien Alvarezek; Ibarrakoa, zehazki. Gauzak zer diren, Berri Txarrak-en gidari eta merchandising-aren arduraduna ere Ibarrakoa da. «Flipatuta geratu ginen guztiak», aitortu du Izagirrek.

Txileko berotasuna
Kontzertu horren ostean hasi zen biraren bigarren zatia, talde erraldoiaren babesik gabe, areto txikiagoetan. Hor nabaritu dute, batez ere, ez direla alferrik pasatu bost urte. «Denbora da poligrafo bakarra» kantatzen du taldeak; eta, Hego Amerikako zaleen erantzunari erreparatuz gero, txukun erantzun diote denboraren joan-etorriari. «2011n ikusi gintuztenak etorri dira berriro, eta hitza zabaldu da; beste disko batzuk grabatu ditugu tartean, eta handitu egin da kontua», azaldu du abeslariak. Liman, adibidez, astearte buruzuri batean 200 lagun bildu ziren. Zaleengan ez ezik, «diskoetxeen eta antolatzaileen» aldetik ere nabaritu dute interes handiagoa, eta izan dute eskaintzaren bat.

Izan ere, Berri Txarrak-en gisako talde batentzat, ez da gauza bera Euskal Herrian edo atzerrian jotzea. Hasi eta buka, zaleen berotasuna nabari dute etxean, baina ez da beti hala izaten kanpoan. «Horrelako birek gure tokian jartzen gaituzte», azaldu du Gonzalezek. «Nabaritzen duzu Euskal Herrian handia zarela, zure lekua egin duzula; baina mundua oso handia dela eta zu inurri bat zarela. Hego Amerikara etortzea, eta ikustea ez zaituztela hainbeste ezagutzen; borroka hori nahiko garrantzitsua da guretzat». Urbizuren ustez, bi aldeak ikusi ahal izan dituzte, «batzuek ezagutzen gintuzten, baina beste askok ez, eta horien aldetik ere harrera ona izan dugu. Mezu pila bat jaso ditugu sare sozialetan; gainera, orain, Spotify eta halakoetan ikus dezakezu zenbat entzule zenituen, esaterako, Txilen, eta zenbat dituzun kontzertuaren ondoren; eta jendea gu entzuten hasi dela ikusi dugu».

“Agian, atzerrian egin dugun birarik onena izan da. 2011n ikusi gintuztenak etorri dira berriro, eta hitza zabaldu da. Handitu egin da kontua”

Atzerrian aritzearen harira, eta taldeak Euskal Herrian izandako bilakaerari buruz hausnartu du: «Borroka horretan daramatzagu urte dezente. Atzerrira ateratzen garen aldiro konturatzen gara asko dugula egiteko. Bestalde, hor ere badago arriskua: Euskal Herrian lokartzearena. Euskal Herrian areto handietan jotzea suertatzen zaigu, eta gu gatozen lekutik gatoz; hori ere ikasi behar dugu. Oraindik ere trukoa hartzen ari gara horrelako areto handietan eta festibaletan aritzeari. Errazena da esatea gusturago gabiltzala areto txikietan; bai, baina orain ez dugu areto txikietan jotzen, baldin eta ez badugu gaztetxe bira bat egiten, egin izan dugun bezala. Ikasi behar da audientzia handien aurrean kontzertu onak egiten ere; ‘nahiago txikian’ ezin da aitzakia gisa erabili».

Areto txikiak, ertainak eta handiak tartekatu dituzte Hego Amerikako biran; eta baita ia kiskalitakoak ere. Descendentsekin jotako azken emanaldiaren ondoren, Txileko Fiskales Ad Hok taldearekin bi kontzertu segidan egitekoak ziren, Santiagoko Kmasu Premiere aretoan; baina leku hura erre egin zen bezperan. «Sekulako aukera zen, Txileko talde mitiko baten 30. urteurreneko azken kontzertuak; 2.000 pertsonarentzako areto bat, sarrera guztiak salduta… Ez dakigu ondo zer gertatu zen; nahiko arrazoi ilunak eman zizkiguten», azaldu du Urbizuk, erdi irribarrez. Atea itxita, leihoa ireki zitzaien; han jo beharrean, Euskadi Bicicletas izeneko leku batean aritu ziren. «Kasualitatea izan zen izenarena. Bizikletak konpontzeko tailer txiki bat zen, eta kontzertu bat antolatua zegoen lau punk talderekin, arrazismoaren aurkako jardunaldi bat. Gu ere hor sartu gintuzten, eta, egia esan, kristoren kontzertua izan zen», adierazi du Izagirrek.

Bi astetan Hego Amerikako bost herrialde zapaldu ditu taldeak. (Galder Izagirre)

Anekdoten hariari jarraika, Fermin Muguruzarekin egin zuten topo Santiagon. Irundarra Nola? Irun meets New Orleans dokumentala Inedit jaialdian aurkezten zegoen, eta harekin egoteko aukera izan zuten. Txiletar bat txistuarekin eta danbolinarekin eta beste bat euskal dantzariz jantzita azaldu ziren Muguruzaren hitzaldira, omenaldi moduko bat egiteko. Haietako batek Txileko lehenengo herriko taberna ireki berri du, hiriburuan. Txileko zaleen berotasunarekin gelditu dira «harrituta», bereziki. Muguruzaren hitzaldira joan zen bikoteaz gain, hainbat pertsona hurbildu zitzaizkien, euskal abizenak zituztela, euskara ikasten ari zirela… «Izugarri estimatzen duzu norbaitek esaten dizunean ‘zuengatik hasi nintzen euskara ikasten, zuen musikagatik’».

Tatuajeak eta ‘power’-a
Berri Txarrak-ek atzerrian jotzean, ohikoa izaten da ikusleen artean euskal herritarren bat baino gehiago egotea. Azken biran, baina, ez dute nabaritu hainbeste zeudenik. «Ondo dago etxeko zaleen berotasuna sentitzea, noski; baina, beste alde batetik, hori ez edukitzeak eta halere jendea zure kontzertuari so dagoela nabaritzeak esan nahi du zu ikustera etorri direla. Hori oso garrantzitsua da guretzat», azaldu du Izagirrek. Gehiago zehaztu du: «Gure jarraitzaileek sobera ezagutzen gaituzte; baina bertako jendeak —Txilekoek, Brasilekoek…— ez gaitu ezagutzen. Nabaritu dugu haien beroa bira honetan».

Adierazpen horiek Bogotako kontzertua hasi aurretik egindakoak badira ere, ezin hobeto islatzen dute ordubete geroago Lumiere aretoan gertatutakoa. Ia ehun bat pertsonaren aurrean —tartean, hiruzpalau euskal herritar soilik— azaldu zen hirukotea, haur txiroen aldeko jaialdi bateko kartelburu gisa. Gainontzeko taldeak kolonbiarrak izanik ere, Lekunberriko taldeak piztu zuen interes handiena; haiek izan ziren ikusleak oholtzara gehien gerturatu zituztenak. Hamabi abesti jo zituzten ordubete eskasean, “Folklore”-rekin hasi eta “Berba eta irudia”-rekin amaituta. Kanta gehienak azken diskokoak izan arren, zaharragoek ere izan zuten lekua.

Gehienek taldea ezagutzen ez zuten arren, bazegoen euskaraz jakin gabe letrak primeran ahoskatzen zituenik. Haietako batek Donostian ezagutu zuen Berri Txarrak: Aste Nagusian, Saguesen, euripean egindako kontzertuan. Beste batek, berriz, elastikoa erantzi eta bere tatuajea erakutsi zien: “Iraultza txikien asanblada” abestiaren hitz guzti-guztiak saihetsetan; goitik behera, ezkerrean zein eskuinean. Kolonbiako bi berriever peto-peto Bogotan. Hezur, haragi eta tinta.

Bogotan emandako birako azken kontzertuan, Berri Txarrak ezagutzen ez zutenak zur eta lur geratu ziren taldearen energiarekin

Berri Txarrak ezagutzen ez zutenak zur eta lur geratu ziren taldearen energiarekin. «A ze talde puskak dituzuen Euskal Herrian! Izugarrizko energia dute. Areto handiagoetan joko dute Euskal Herrian, ezta?», galdetu zuen Danny Baquerok, kontzertua amaitu berritan. Pepe Bocadillo taldeko baxu jotzailea —haiek hasi zuten jaialdia— zegoen haren ondoan, eta bat egin zuen Baquerok esandakoarekin. «Esango nuke! Txundituta utzi nau haien power-ak; aspaldi ez dut ikusi halako indarra duen talderik. Gauza bat esango dizut: talde hau Rock al Parquen jarri [Bogotako doako musika jaialdi bat, Hego Amerikako handiena eta munduko hirugarrena], eta zerbait handia egin dezakete. Begira: nik antolatzailea ezagutzen dut, eta harekin hitz egingo dut, bai horixe». Izan ere, musikak hitz egiten duenean, desagertu egiten dira bestelako mugak.