Anai Arrebak laukotea: Iñigo Etxarri, Iñaki Altolagirre ‘Matxet’, Marga Altolagirre eta Ander Vildosola.

Musika gogorra egitetik zatozte, Trigger Travis edota Naizroxatik, besteak beste. Anai Arrebak taldean, ordea, elektronikara eta erritmo dantzagarrietara jo duzue hasieratik. Zerk bultzatuta eman zenuten halako aldaketa handia?
MATXET: Margak eta biok betidanik nahi izan dugu elkarrekin talde bat egin. Eta niretzat, musika estilo hau jorratzea sekulako erronka zen. Aspalditik nuen buruan horrelako zerbait.
MARGA: Naturalki atera zitzaigun. Heldu bihurtu ahala gauza berriak probatzeko gogoa sortzen zaizu. Dibertigarria iruditzen zait hardcorea, baina jada bizitu dugu hori, eta, inoiz nahiko bagenu, itzul gintezke berriro. Orain ez daukagu munduari garrasika aritzeko gogorik, disfrutatu egin nahi dugu.

Beraz, erabat lotuta dago egiten duzuen musika zuen unean uneko egoera pertsonalarekin.
MARGA: Erabat. Niretzat artea hori da, unean uneko bizipenak adierazpen bihurtzea, eta musikaren kasuan berdin. Ez doa burua alde batetik eta bihotza bestetik, dena lotuta dago. Musikak izugarri islatzen du nor zaren.

Badira taldeak, egoera pertsonala gorabehera, 20 urtean beren apustua deus gutxi aldatu dutenak…
MARGA: Nik ia artista guztietan antzematen dut aldaketaren bat. Gero hor sartzen da egoaren kontua. Badirudi badagoela presio bat, rocka egiten duenak beti rocka egiten jarraitu behar duela. Etiketek min asko egiten dute. Anai Arrebak sortu genuenean jende askok galdetu zigun ea zer gertatu zitzaigun, bat-batean pop-a egiten hasi ginela, pop-a irain bat bezala ulertuta. Eta ez da hori kontua. Irekita gaude musika arlo guztietara, oso libre sentitzen gara.
MATXET: Irekita egote hori da aberasgarria. Ez dut nire burua ikusten estilo bakarrean geldi. Batek daki, hemendik urte batzuetara agian berriro egingo dut zerbait oso desberdina. Arreba baino makarragoa naiz, eta, Anai Arrebakek erabat asetzen nauen arren, badaukat lehengo apustura itzultzeko gogo pixka bat ere. Ezingo nuke beti berdina egiten aritu.
MARGA: Egoa diodanean esan nahi dut askotan ez dugula bereizten berez garena eta garela uste duguna. Musika taldeetan ez ezik, lagunengan ere ikusten dut, hor badagoela ikara bat, zeure buruaz duzun iruditik ezin atera, eta horrek erosotasunera zaramatza. Ni erosotasunak aspertu egiten nau. Zerbait gutxi gorabehera nondik nora doan antzematen dudanean, beste zerbait egitera igarotzen naiz. Nahiko ipurtarinak gara, zentzu horretan.
MATXET: Nire burua etengabe testuinguru berrietan jartzeak motibatzen nau, oztopo berriekin topatzeak. Talde rockeroetan jotzen genuenean bagenuen joera pop-az despektiboki hitz egiteko. “Horiek popa egiten dute”, esaten genuen, pop-a lotuz komertzializatzearekin, arrakasta bilatu nahiarekin. Eta iritsi da unea inoizko diskorik finena egin duguna, melodiei garrantzia emanez, xehetasunak zainduz. Ez dakit gure pop diskoa ote den, baina bai honen atzean dagoen zailtasuna zenbatekoa den. Eta oroitu naiz “horiek popa egiten dute” hartaz. Bada, begira, niretzat askozaz zailagoa izan da disko hau egitea makarrismoa egitea baino.

“Talde rockeroetan jotzen genuenean bagenuen joera pop-az despektiboki hitz egiteko. Eta iritsi da unea inoizko diskorik finena egin duguna, melodiei garrantzia emanez, xehetasunak zainduz”

Zeure burua ikusi duzu orain urte batzuk mespretxatzen zenuena egiten, eta horrek duen zailtasunaz ohartzen.
MATXET: Sinpletasun hori lortzea oso zaila da. Oztopo asko eduki ditugu diskoa grabatzerakoan, gitarrekin, esaterako. Gitarrista ere rock mundutik dator eta, noski, distortsioa kentzen diozunean oso garden entzuten da, edozein akats asko nabaritzeko moduan. Ahotsekin ere berdin. Emaitzarekin oso gustura geratu gara, baina kostatu zaigu. Izerdi asko bota dugu.

Teknikoki sinpletasun hori lortzea zailagoa izateaz gain, baduzue ezer aldarrikatzeko poparen alde?
MARGA: Sotila izatea, fina, hori da zaila. Zure armadura guztiarekin dena ematera joan zaitezke, baina, iragarkiak zioen bezala, kontrolik gabeko potentziak ez du ezertarako balio. Helduago egin ahala sentitzen duzu ez duzula zertan zure energia hainbeste zabaldu, agian zu zaren gauza txiki hori izatea izan daitekeela bonba atomikoa bezain boteretsua. Ez da hainbeste kanpora begirako prozesu bat, barrura begirakoa baizik.

Ez daude zuek bezalako talde asko bazterrotan. Zergatik izan daiteke?
MARGA: Ez dakit. Uste dut Euskal Herrian badagoela funtzionatzen duen formula bat –agian ari naiz jakin gabe hizketan–, gehiago gustatuko den tendentzia bat. Edonola ere, oso urrun ikusten dut nire burua hortik, zail egiten zait inork artea gako horien arabera ulertzen duela pentsatzea.
MATXET: Ez da Anai Arrebaken kasua bakarrik, uste dut Margak eta biok parte hartu dugun proiektuek gure zigilua izan dutela, eta proiektu bakoitza izan dela desberdina. Trigger Travis eta Naizroxa bezalako talderik ez zegoen Euskal Herrian, esaterako.
MARGA: Eta hori batzuetan gogorra da, jendeak ez zaituelako ulertzen. Toki batzuetan martziano batzuk bezala sentitzen gara.

Euskal Herrian bertan, diozu.
MARGA: Bai, hemen bertan. Batzuetan jendeak ez daki nola begiratu behar dizun ere. Normalean, liluratuta gelditzen dira. Baina non sartu behar gaituzten ez jakiteak intseguritate puntu bat sortzen die, ez dakite gustatzen zaien ala ez.
MATXET: Kontzertu hasieretan batez ere.
MARGA: Normalean, kontzertuak lurrazpian hasten ditugu, eta goian amaitu. Oso gogorra da, halere, hori guztia altxatu behar izatea. Eromena. Andonik, gure ordezkariak, beti esaten digu kontzertuak hasten ditugula 5-0 galtzen, eta 6-5 irabazten amaitzen dugula. Amaieran jendea konbentzitzeko gaitasuna daukagu.
MATXET: Ez daukagu publiko handirik, baina gure lana gustatzen zaienek asko estimatzen dute. Hori egiten du inguruan antzeko talde askorik ez egoteak.

“Kontzertuak lurrazpian hasten ditugu, eta goian amaitu. Jendea konbentzitzeko gaitasuna daukagu. Oso gogorra da, halere, hori guztia altxatu behar izatea”

Euskal Herrian berritasun zarete, baina zuen disko berriak 80ko hamarkadako vintage kutsu nabaria dauka. Bizi ditugun garaien erakusle al da berritzeko zaharrera itzultze hori?
MARGA: Zaharra atzean utzi beharra daukazu aurrera egiteko. Musikan irekiera bat nabari dut orain, eta Anai Arrebaken disko berria ikusten dut ibilgailu bat bezala, oraindik zer izango den ongi ez dakigun zerbaitetara garamatzana. Mezua da: ez dakigu nora goazen, baina horrek ez du zertan txarra izan. Izan daiteke abentura zirraragarri bat.
MATXET: Dena dela, diskoan 80ko hamarkadako erreferentzia asko daude, gure haurtzaroa bizi izan genuen garaia delako, eta horrek asko markatu gaituelako. Hitzek badute malenkonia puntu bat, malenkonia positiboa. Keinu egiten diegu orduko filmei, telebistako programei, telekantei…
MARGA: Baina 80ko hamarkadan egun bizi dugunaren antzeko zerbait gertatu zen. Krisiarekin nabari dugun aldaketa sentsazio hori bazen orduan ere, misterio kutsu hori… Bizi izan duzunarekiko malenkonia edukiagatik, irekita egon behar duzu mundu berrira. Disko berriko lehen kantuan argi dago: estereotipo zaharrak puskatzen dira, tokia uzteko hutsuneari, baina hutsunea osotasunaz beterik dago…

Nola bizi dituzue zuzenekoak?
MARGA: Oso era librean. Saiatzen gara inolako espektatibarik gabe joaten. Aurrez espektatiba jakin bat sortzen baduzu galduta zaude, hilda dago espektakulua. Espektatibarik gabe aritzeak ahalbidetzen du uneoro bizirik egotea. Sentitzen dugu zer ari den gertatzen publikoan, eta, horren arabera, aldatu egiten gara. Espektakulua erabat altxatzea tokatzen denean gogorra izaten da, gu ere pertsonak gara eta beheraldiak izaten ditugu. Zuzenekoa antzezlan bat da, baina beti desberdina: joaten zara Cadizera eta publikoa ero moduan topatzen duzu, euskaraz arrastorik izan gabe. Aldiz, joaten zara ez dakit nongo festetara, sekulako kontzertua joko duzun ustean, eta kaka zaharra. Zerbait gertatuko dela zenbat eta gehiago pentsatu, orduan eta aukera handiagoa zaplazteko bat hartzeko.

Ostiralean kontzertua daukazue, Donostiako Dabadaban. Espektatibez ez dizuet galdetuko, baina zein jarrerarekin zoazte?
MATXET: Kantu berriak probatzeko gogoz handiz, baina sekulako jende uholderik espero gabe.
MARGA: Etxeko lan bat egiten ari naiz. Nire bizitzan lehen aldiz, ez dut buruan ezer eduki nahi bertara iristean. Zero. Jarrera horrekin joaten saiatuko naiz.

ANAI ARREBAK-EN HURRENGO KONTZERTUAK

• martxoak 13: Donostiako Dabadaba aretoa
• martxoak 18: Gasteizko gaztetxea
• martxoak 26: Arrasateko gaztetxea
• apirilak 9: Bilboko Kafe Antzokia
• apirilak 30: Tolosako Bonberenea

Berri Txarrak taldearen zale sutsu izan ez arren, deus berririk argitaratu dutenero hartu izan dut entzuteko tarte bat, eta baita gustuko zer edo zer topatu ere beren kantuek biltzen dituzten oihartzun askotarikoetan. Nabarmentzekoa iruditzen zait, izan ere, oso jite markatuari eutsiz halako soinu gama zabala ukitzeko gaitasuna edukitzea, eta, bertan goxo aritu beharrean, zapaldu gabeko lurrak arakatzeko grinari eustea. Oraingoan zer berri ekarriko ote zuten, aipatu dudan jakin-min horretatik gerturatu nintzen Denbora da poligrafo bakarra lanera.

Kantuen oihartzun-sorta zabala are bilatuagoa da lan berrian, ildo eta sonoritate oso desberdinetako hiru EP grabatu dituztelako, produktore banarekin. Guztira, hogei pieza berri. Elkarrengandik argi urtetara egon litezkeen kantuak —metal kutsuko “Alegia” eta “Lemak, aingurak” dantzagarria, esaterako— talde berberak garai bertsuan egin dituela sinestea kosta egiten bada ere —edo hain justu horregatik—, bildumak badu osotasun bat bere baitan, hari fin batek lotuko balitu bezala Berri Txarrak taldearen hiru ertz nagusiak.

Sutxakurrak izeneko lehen diskoan —Haria aurreko lanaren jarraipen logikoa, ziur asko— erraietatiko stoner doinuak bildu dituzte. “Etsia” eta “Armak” bezalako kantuak aski aipagarriak badira ere, iruditu zait aurrez egina daukatela antzeko erregistroan maila hobeko diskorik, eta, aldi honetan, lana erabat borobiltzea falta izan zaiela.

Helduleku guztiak bigarrenean, aldiz, orain arte ezezagun zitzaigun alderdi bat erakutsi digute. Estreinakoz, modu agerikoan, popera gerturatu dira. Gitarra garbiz, teklatuz eta koruz lagundurik, Berri Txarrak-en eskutik inoiz entzuterik espero ez zuen atmosfera argietan barneratzen da entzulea, eta, bata bestearen atzetik, diskoa osatzen duten zazpi kantuek murgilduko dute zoramen atsegin batean. Plazera areagotu egiten da, ordea, konturatzean hasierako sorpresa efektua igaro ondoren kantuek hor jarraitzen dutela, sendo asko jarraitu ere.

Azkenik, Xake-mate kultural bat hirugarrenean, punk rock bizkorrari helduz, berriz itzultzen dira formula ezagunetara —Sutxakurrak-en baino emaitza lortuagoarekin, nire irudiko—. Bi minutura apenas hurreratzen diren kantuak dira, soberakinik gabeak, zuzenean mamira doazenak. Bertan daude “Orain norbait zara” edota “Hitzen oinarri ahula” perlak, nahiz eta, egiaz, abesti guztiek kolpekatzen duten entzulea bete-betean. Luzeagoa, pausatuagoa, melodiari emanagoa da “Bigarren eskuko amets”, diskoa amaitzeko ezin aproposagoa; bigarren EPan tokia eduki zezakeen, askorik behartu gabe. Goia jotzen duen amaiera horrek bide ematen du pentsatzeko, hogei pieza hauetan orotariko kantu ederrak aurki badaitezke ere, beraiez espero zitekeena ahaztu eta gehien arriskatu duten esparruan atera direla garaile.

(Berria egunkarian, 2015eko urtarrilaren 25ean argitaratutako iruzkina)

LIbe Garcia de Cortazar. (Dani Arrizabalaga)

Musikagintzan ibilbide luzea duzu, eta orain artean beste talde batzuetako kolaboratzaile gisa aritu ondoren, zure bide propioari ekin diozu. Zer arrazoi izan dituzu horretarako, eta nolakoa izan da aldaketa?
Izugarri gustatzen zait talde batean sortzen diren abestiak jotzea baina betidanik nahi izan dut nire abesti propioak egin. Orain arte egin dudana izan da Kandak (Neubat taldean) edo Jonek [Basaguren] (Izaki Gardenak taldean) sortu zituzten abestiei nire ahotsa edo teklatuak gehitzea, baina lan honetan agertzen diren abesti guztiak, “Gurinezko bihotza” izan ezik, nireak dira goitik behera. Oso polita da bururatzen zaizkizun melodiei forma ematea eta musikarien laguntzarekin jakina, abesti bat sortzea. Egia da abestien hasierako hezurdura nirea dela, baina azken emaitza parte hartu duten pertsona guztiena da. Nik bakarrik, haien laguntza gabe, ez nuke disko hain berezia egingo.

Aurreneko aldiz erabaki duzu zure barneko ahotsari bide ematea. Hala ere, iruditu zait ahots horrek asko edaten duela zuk urtetan kolaboratu duzun talde askotatik, Sorkun-engandik, esaterako. Ados zaude?
Bai, nola ez. Sorkunekin asko ikasi dut eta nire erreferentzietako bat izan da. Gauza bera gertatzen zait Kandarekin, azken finean nire nortasun musikala haiekin garatu dut eta sortzen ditudan melodietan agertuko da konexio hori alde batetik edo bestetik.

Kantu hauek sortzerakoan eragin dizuten zer musika talde edo estilo aipatuko zenituzke?
Sortzeko prozesuan entzuten nituen Black Mountain edo Soulsavers taldeak, adibidez. Hala eta guztiz ere, disko honetan agertzen diren erreferentzia guztiak urteetan zehar entzun dugun musikarenak izango dira.

“Azken emaitza parte hartu duten pertsona guztiena da. Nik bakarrik, haien laguntza gabe, ez nuke hain disko berezia egingo”

Diskoko kantuak ilunak dira, sortu zenituenean zure aldartea ere antzekoa zelako. Libe musikariaren eta Libe pertsonaren arteko lotura nola bizi duzu? Bata bestearen parte dira ala bereizita ulertu behar dira?
Zer galdera zaila! Musika jo edo abestu gabe ezingo nuke bizi, nire izaeran musikari izatea beste ezaugarri bat da. Jotzen edo melodiak sortzen denbora gehiago pasatzea gustatuko litzaidake, baina ezin dut honetatik bizi eta nire lan-ordutegia oso txarra da gainera; beraz, kontzertuen momentuan asko disfrutatzen dut eta azken finean aske edo bizirik sentitzeko aitzakia bikaina eta beharrezkoa da.

Nola bizi duzu kantuen sortze prozesua? Egun arrunt batean teklatua hartu eta kantuak sortzen hasten zara besterik gabe, ala egoera emozional jakin batzuek eramaten zaituzte sorkuntzara? Kantuak gustuz egiten dituzu, kantuak egiteko beharra sentitzen duzulako egiten dituzu…?
Kantuak egiteko behar dut denbora eta lasaitasuna. Pianoaren aurrean izugarri deskonektatzen dut eta erlaxatzen naiz, beharra bihurtzen da egunerokotik ateratzeko. Egia da normalean baino sentiberago sentitzen banaiz sortzen ditudan ideiak benetakoagoak izan daitezkeela, batez ere ahotsaren melodian. Igual emozio hori azaleratzen delako.

Ahots melodiari eta teklatuari pisu berezia ematen zaie diskoan, zure esparruak direnei, nolabait. Diskoan nolakoa izan da Liberen eta taldearen arteko harremana? Zertan utzi du arrastoa Libek, eta zertan taldeak?
Proiektu honen ideiak nigandik sortutakoak dira baina ideia horiek abesti bihurtzea taldearen lana da. Gainera, akustiko erara oso politak dira kanta hauek, baina taldean sortzen den magia behar dut eta haiei esker magia hori lortzen da. Sekulako musikariak eta, batez ere, sekulako pertsonak dira, oso zorte ona izan dut harribitxi hauekin topo egiteagatik.

Lokalean nire ideia aurkezten dut eta hortik abiatuz guztion artean janzten dugu abestia. Disko honetan, Joseba Poncek [Dut, Kuraia, Lisabö] nire hasierako hezurduran oinarriturik, sei abestiren soka eta bateriaren moldaketak egin ditu, eta gero bozeto horiek taldeko musikariok landu ditugu. Beste abesti guztiak lokalean garatu ditugu eta guztion artean forma eman diegu, guztion xarma nabari da diskoan.

Atxus Acosta, Libe, Jesus Villalabeitia eta Eneko de Arza. (Dani Arrizabalaga)

Orain arte taldeetan kolaboratzen ibiltzeak errazago bihurtu dizu orain zurekin kolaboratzen ibili direnen tokian jartzea eta beraiekin lan egitea?
Ba igual nahi gabe horrela izan da, bai. Niri gustatzen zait bakoitzari bururatzen zaiona gehitzea abestiei. Horretarako oso garrantzitsua da abestia ulertzea, kideek haien sentimenduaren arabera sortzeko kanta horretarako. Askatasun handia dago abestia garatzeko orduan. Musikari bakoitza bere eginbeharrean libre eta gustura sentitu behar da benetako gauza bat ateratzeko. Gero guztion artean erabakitzen dugu zer den onena abestirako, eta adostasunik ez badago nik daukat azken erabakia, onerako eta txarrerako.

“Euskara ikastea aspalditik gauza inportantea zen niretzat eta gaur egun oso harro nago”

Euskaldunberria izanagatik, lehen diskoa euskaraz atera duzu. Zer arrazoi izan dituzu horretarako?
Musikan egin dudan guztia euskaraz izan da eta ez dut nire burua beste hizkuntza batean abesten ikusten. Ez da oso erraza izan euskara ikastea baina aspalditik niretzat gauza inportantea zen eta gaur egun oso harro nago. Egia da hitzak idaztean ez naizela batere trebea, eta Jon Basagurenen laguntza ezinbestekoa izan dela, baina egin ditudan hitzekin oso kontent nago. Perfekto hitz egin nahi dudanez, urduri jartzen naiz eta askotan blokeatzen naiz, baina gutxi gorabehera ondo egiten dut.

Aurrera begira, ze asmo ditu Libek?
Proiektu honen erditzean une gogor eta zailak egon dira, eta oraingoa momentu politena da. Kontzertuak eman eta jendeari gure musika transmititu. Abestiek zuzenekoetan diskoan baino indar handiagoa dute. Eszenatokietan izugarri disfrutatzen dugu eta hor abestiek heuren benetako izaera azaleratzen dute, zuzeneko talde bat baikara. Eta etorkizunean auskalo, musika behar dut, eta nahiz eta esperientzia latza izan, berriro egingo nuke milaka aldiz, oso asegarria da eta.

Kantautore gisara bost disko argitaratu ondotik, ezohiko esperimentu bati ekin zion Andoni Tolosa Morau-k orain bi urte pasatxo Arrainentzako himnoak bloga ireki zuenean. Ordura arteko lan egiteko modua errotik aldatuz, erabaki zuen aurrerantzean, entzuleei kantuen bertsio behin betikoa soilik eskaini beharrean, nahiago zuela sortze prozesuaren berri ematea, musikariaren lan moldeari fidelago izateko era delakoan. Izan ere, Moraurentzat abestiak ez dira ukiezin bihurtzen behin sortu ondoren, erabat kontrara baizik: etengabe ari dira eraikitzen. Eta nahiago izan du aldamioak bistan jartzea, horrek dakartzan arrisku guztiekin —musikagintzan, eta gainontzeko arteetan oro har, ez baita samurra aldamioak kentzeko tenorea noiz den jakitea; are, sarri, amaitutako obratzat saltzen direnak ez baitira kostata etsi duen artistaren aldamio abandonatuak besterik—. Iruzur txiki horretaz jakitun, Morauk disko batean bildu ditu blogean jarritakoen azken bertsioak, hasieratik aitortuta kantu horien ibilbidea ez dela diskoan amaitzen, oraindik ere —zuzenekoetan, entseguetan eta abarretan— eboluzionatzen jarraituko dutela. Egindako ibilbidearen argazki eguneratua da, beraz, lerrootan hizpide dena.

Gisa horretako prozesu gardenaren ondoren abestiak barneratzeko sobera denbora izan ohi denez, diskoaren mailak ez du entzule hau sorpresaz hartu. Haren aurreko lanen ezaugarri asko errepikatzen dira oraingoan ere: ahots eta gitarra hutsean grabatutako kantu folkieak, soinu akustikodunak, soberakinik gabeak, umore fineko hitzez osatuak, beste behin ere Billy Bragg edota Woody Guthrieren oihartzunak dakartzatenak. Guztira hamasei pieza dira, Beñardo Goietxerekin batera landuak, uzta propioko hamalau eta bi cover —Enarak taldearen Ama eta The Smithsen There Is a Light That Never Goes Out ezagunaren euskarazko bertsioa—. Bereak zein besteek eginak izan, borobil askoak dira guztiak ere.

«Kantu txikiak egingo ditut patrikan gordetzekoak» esanda bere asmo xumeen berri emanez hasten bada ere, uste baino handixeagoa atera zaio emaitza azkenerako. Nabarmentzekoak dira, seguru asko Gipuzkoan azkenaldian bizi izan diren bi aferarik gordinei buruzko abestiak. Bata, Zabortegi intergalaktikoa, ez soilik zaborren gaiaz ironiaz aritzeko moduagatik —zabor poltsan dagoen El Diario Vasco aleaz hitz egiten du, unibertsoaren infinitutik begiratuta-, baita melodien joskera ederragatik ere. Eta berdin da ederra Hondarribia 2012 ere, errepikan goia jotzen duelarik —«Ez atera plastiko beltzetik, bihotza hautsiko dizute, ez atera plastiko atzetik, mundua zaunkari da hemen»—. Deigarri gertatzen dira, orobat, Xabier Leteren Gizon arruntaren kopla eguneratuak, edozein bertsolarirentzat plagiatzeko aski tentagarria izan daitekeen ariketa, inondik ere.

Luzaz ari da Morau ertzetik kantu apartak sortzen, eta disko hau izan daiteke merezi duen aitortza egiteko aitzakia ezin hobea.

(Berria egunkaria, 2014ko urriaren 19an argitaratutako kritika)

Aski kontu erraza da Euskanta zer den azaltzea. Lehenik, haurrek poema bana idazten dute italieraz, eta Mendizabalek euskaratu egiten ditu. Segidan, musika tresna bana hautatu, eta hura joaz, zati instrumentalak grabatzen dituzte umeek. Amaitzeko, ahots doinuak inprobisatzen dituzte zati instrumentalaren gainean, euskaratutako poemetako hitzak baliatuz. Mendizabalen ustez, erraztasun horretan datza proiektuaren gakoa. “Kantuak eta poesia ederrak dira egiteko errazak direlako. Hain dira errazak, ezen jende gutxik egiten baititu, eta jende horri deitzen baitzaio kantari, poeta, artista, eta gisako izenez”. Sortzaile hitza, aldiz, arrotz samarra egiten zaio. “Sorkuntzan baino gehiago, transformazioan sinesten dut. Sorkuntzan fededunek sinesten dute, eta ni fededun izan naiteke, baina ez dut big bang horretan sinesten”.

Mendizabalen irudiko, musika oso metodo eraginkorra izan daiteke hizkuntzak ikasterakoan, besteak beste, ezaugarri nemoniko oso bereziak dauzkalako. Hizkuntza arrotz bateko hitz edo esaldi bat gogoratzea puskaz errazago gertatzen da doinu bat erantsiz gero, “zer esanik ez hitz eta musika horiek norberak idatzi, konposatu, jo eta grabatu baditu”. Aitortzen du, hori bai, kantua dela garrantzitsuena Euskantan, eta euskara bigarren plano batean gelditzen dela. Itzalera igarotzeak baditu bere abantailak, ordea. “Gauzak ikasteko modu asko dauden arren, ikasi nahi dena fokuaren erdigunean ez jartzeak asko laguntzen du”. Film komertzialetan musikak betetzen duen funtzioa gogoratu du adibide gisara. “Jendeak normalean ez dio kasurik egiten, eta hain justu ere horregatik du musikak gure sentimenduak kontrolatzeko halako ahalmena”.

Alex Mendizabal: “Kantuak eta poesia ederrak dira egiteko errazak direlako. Hain dira errazak, ezen jende gutxik egiten baititu”

Ikastetxeetan musika irakasteko dagoen ereduaz galdetuta, Mendizabalek uste du heziketa erraz bilakatu daitekeela hesiketa. “Ikasi, egiten ikasten da”, dio. Musika lengoaiaz harago, partitura eta instrumentuetatik landa, musikan murgiltzeko moduak askotarikoak izan daitezkeela uste du. “Soinu paisaia kontuetan, esaterako, amaitezinak dira gozatzeko, ikasteko, probatzeko eta entzuteko erak”. Nolanahi ere, Euskantak ez du eskoletako heziketa ereduaren osagarri izateko bokaziorik. “Euskantak ez du deus bete nahi”.

Harreman gazi-gozoak
Mendizabalek bakarrik ekin zion Euskantari orain lau urte, nahiz eta laster Marcello Liberato batu zitzaion. Geroztik, urtean lau hilabetez aritzen dira biak buru-belarri lanean, Erromako hainbat ikastetxetako haurrekin. Urteotan “egoera bitxiak” sortu direla iruditzen zaio Mendizabali, eta euskararekin oso interes berezia piztu zaiela haurrei, senitartekoei eta baita irakasleei ere. Iaz aurreneko aldiz egin zuten helduekin aproba: lehendabizi irakasleekin eta ondoren UPTER Unibertsitateko Euskal Kultura ikastaroko partaideekin. Eta gerora gustatuko litzaioke are jende gehiagorengana iristea. Esaterako, Euskal Herrira ailegatu berri diren etorkinekin egiteko ariketa oso polita iruditzen zaio.

Proiektuak jarrai dezan, ordea, beharrezkoa du erakundeen laguntza, eta kontu horietan esperientzia gazi-gozoak izan ditu Mendizabalek. Esker oneko da HABEren Euskara Munduan proiektuarekin, beti “lagun eta hurbil” izan dituelako. Aldiz, Etxepare Institutuarentzat ez du hitz onik. Hura da, bere aburuz, aurten UPTER Euskal Sailak diru laguntzarik jaso ez izanaren errudun, Italian euskararen alde lan eskerga egin arren. Haserre mintzo da Mendizabal: “Etxepareren kultur politika zentralizatzaile burokratikoa salagarria da. Noizko institutuari buruzko eztabaida zabal bat? Denbora eta baliabide ikaragarriak galtzen ari gara”.

Ursula Strong eta Koldo Soret, edo Niña Coyote eta Chico Tornado. (Galder Izagirre)

Ez zen bikote formatuko talde askorik euskal eszenan orain gutxira arte. Azken aldian sortu dira batzuk: Gora Japon, Bakelite, zuek… Ze arrazoi egon daiteke horretarako?
Bikote formatua azkarrago jartzen da martxan: entseatzeko biltzerakoan, kontzertuetara mugitzerakoan… bi izanik dena da erosoagoa. Bestalde, proiektu bakoitzak bere ezaugarriak ditu, eta, nik behintzat, gure taldean ez nuke inor gehiago sartuko.

Arrazoi pragmatikoa, beraz.
Hori da.

Baina aipatu izan duzu, zuen kasuan, bi pertsonarekin aski duzuela banda baten soinua lortzeko. Hori lehen ezinezkoa al zen?
Baxua simulatzeko erabiltzen dudan oktabadorearen modukoak baziren 60ko hamarkadan ere. Proba askoren ondoren lortu dut soinu egokia topatzea, baina hori norbaitek egin zezakeen orain 50 urte ere. Kontua da bizi dugun garaian badagoela joera bat hausteko rock formatu tradizionalarekin. Lehen asko kostatzen zen baxu, gitarra eta bateria egituratik irtetea. Baina orduan agertu ziren, esaterako, The White Stripes, bi pertsona era horretako kantuak eginez… eta egun beste garai batzuk bizi ditugu.

Beste garai batzuk diskogintzari dagokionez ere. Lehen enpresa egiturako diskoetxeak nagusi baziren, gainbeheran dabiltza azken aldian. Musikari gisara, noiz hasi zinen panorama aldaketaz ohartzen?
2005-2006. urteen inguruan hasi zen “zulatua”. Salmentak asko jaitsi ziren, diskoetxeei ez zien merezi edonorengatik apustu egitea. Talde ezagunek saltzen ez bazuten, pentsa talde hasi berriek… Oso garbi bizi izan nuen hori Surfin Kaosekin: 2003an argitaratu genuen maketa; 2005ean Oihukarekin lehen diskoa argitaratzean beraiek ordaindu zuten dena; handik bi urtera, Gaztelupeko Hotsak-ekin, gauzak aldatzen ari zirenez guk grabaketa ordaindu genuen eta diskoen kopiak beraiek; 2010ean Brian’s Recordsekin kaleratutako azken lana guk ordaindu genuen osorik, kartelak eta promozio pixka bat soilik beraiek.

Lehen diskoa aurkeztu zuten egunean. (Idoia Zabaleta / Argazki Press)

Zein abantaila eta desabantaila ikusten dizkiozu aurreko garaiari, eta zeintzuk oraingoari?
Lehen izugarrizko lan zama aurrezten zuen musikariak, diskoetxeak arduratzen zirelako grabaketaz, kopiak egiteaz, diskoa zabaltzeaz, promozioaz… hori sekulako abantaila da. Noski, etekinak beraientzat izaten ziren, etekinik baldin bazen behintzat. Egun, saltzen den ale bakoitzaren kontrola norberak dauka, baina lan eskerga egin beharra dago. Askotan aipatzen dugu Usuak eta biok kantuak jotzea bakarrik nahi genukeela, baina mila kontu egin beharra daukagu aldi berean. Egunero sartzen ditugu orduak, baina ez entseatzen soilik, asteburuko kontzertuetako xehetasunak lotzen, kobratu beharrekoa adosten, kartelak egiten…

Alegia, teorian zuen lanbidea behar lukeen horri –musika egiteari- baino denbora gehiago eskaintzen diozuela beste kontu horiei guztiei. Nekagarria al da?
Oso nekagarria. Fakturak egitea, ogasunera joatea, BEZ-a… horrek asko erretzen du. Niretzako behintzat da lan bat denborarekin ahal izanez gero kenduko dudana.

“Fakturak egitea, ogasunera joatea, BEZa… horrek asko erretzen du. Denborarekin, ahal izanez gero, gainetik kenduko dudan lan bat da”

Musikariaren eginbehar guztien artean zeri eskaintzen diozue denbora gehien?
Kontu txikiak dira gehienak: facebooken mezuak erantzuten, eskatzen dizkiguten diskoen bidalketak egiten.. Hilabete batzuetan ez dugu aisialdirako astirik izan, gure bizitza erabat bideratuta egon da zuzenekoetara, entseguetara… igandeak barne. Jendeak ikusten ditu zure argazkiak New Yorken, San Frantziskon, Bartzelonan, Lantzaroten, Madrilen, eta esaten dizu, “aizue, ze ondo bizi zareten zuek!”. Ba bai, bizi gara, baina lan asko eginez. Etengabeko mugimendu horrek sekulako lana eskatzen du egunero. Jendeak alderdi polita bakarrik ikusten du.

Alderdi polita ere edukiko du, noski.
Badauzka oso une politak. Sekulako energia gorakadak izaten ditugu tarteka. Eta, azken batean, egiten dugun lan guztia geuretzako da. Baina tira, askotan…

Arretaz zaintzen duzue promozio lana, sare sozialetan ikus daitekeenez. Alderdi estetikoari asko erreparatzen diozue.
Bai, betidanik oso argi izan dut. Urte asko daramatzat musikaren munduan eta Utikanen azken garaietatik garbi eduki dut soinua eta kantuak zaindu behar diren hein berean zaindu behar dela alde estetiko hori ere. Sekula ezin da jakin zer den jendeari interesa piztuko diona. Eta begietatik asko sartzen da. Argazki eta bideoklip eskasak egitea zure buruaren kontra doa.

“Soinua eta kantuak zaindu behar diren hein berean zaindu behar da alde estetikoa. Argazki eta bideoklip eskasak egitea zure buruaren kontra doa”

Ezagun egin da “Lainoa” kantuaren bideoklipa, Donostiako Aste Nagusiko su artifizialen pean grabatua. Caostica jaialdiko bideoklip onenaren saria ere irabazi zuen. Nola bururatu zitzaizuen ideia?
Egun bateko beroaldia izan zen. Bideoklip bat grabatu nahi genuen, eta horri buruz eztabaidatzeko bazkaria antolatu genuen ikus-entzunezko lan taldearekin Boulevardean, Usuaren gurasoen etxean. Kasualitatez, bezperan Usuak eta biok etxe horren goikaldetik ikusi genituen su artifizialak, eta horretan ginela pareko etxean bizi den neska batek —bera ere bideoklipa grabatzeko lan taldekoa— argazki eder bat atera eta whatsappetik bidali zigun. Hurrengo egunean, bazkaltzen ari ginelarik bota nion neska hari “bai ederra atzo bidali zenigun argazkia!”, eta orduan otu zitzaigun bideoklipa non eta nola egin. Azkar batean lokalera joan, traste guztiak autoan sartu eta Gipuzkoa plazan aparkatu genuen nola edo hala, Piraten eguna izaki Boulevarra itxita zegoelako. Jende artean tokia eginez nolabait iritsi ginen Boulevarrera azkenean. Bi egunetako grabaketa izan zen, lehendabizikoan eraikin beretik grabatu genuen, eta bigarrenean parekotik.

//www.youtube.com/watch?v=fIFKhY-wtzM

2013ko urte amaieran aurkeztu zenuten disko autoeditatua. Geroztik, entzuleen onespena ez ezik, kritikarena ere jaso duzue. Espero al zenuten halako harrera?
Harrera ona espero nuen, proiektu polita zelako eta jendeak hasieratik animatu gaituelako. Baina iritsi garen tokira iritsiko ginenik ez nuen irudikatzen: urrian jotzen hasi ginenetik hiru asteburu soilik libratu ditugu, ia 50 kontzertutan jo dugu, Primavera Sounden, Azkena Rocken, EHZn…

Hori zergatik dela uste duzu?
Lan asko egin dugulako, eta urte asko daramatzagulako mundu honetan. Esperientziak bide zuzena hartzen laguntzen dizu, zabuka ibili beharrean. Gauzak argi ditugu, apustu irmoa da gurea.

“Iazko urrian jotzen hasi ginenetik hiru asteburu soilik libratu ditugu, eta ia 50 kontzertutan jo dugu”

Verkami plataforma bidez crowdfunding eginda argitaratu duzue diskoa. Egungo aukerarik sendoena al da?
Aukera ona da, batez ere taldea ezagutarazteko. Diskoa atera ondoren zuzenekoei ekin eta inork ezagutuko ez ote gintuen beldur ginen hasieran. Ikusita Fermin Muguruzak Zuloak filmarekin sistema hori erabili zuela, ideia ona iruditu zitzaigun eta probatu egin genuen. Aurkeztu genien proiektua, gustatu zitzaien, eta aurrera. Proiektua martxan jartzeko beharrezko 4.000 euroak lortuko ote genituen zalantzan ginen hasieran. Azkenean, ia 4.500era iritsi ginen. Jende asko behar duzu horra ailegatzeko, eta lan eskerga eskatzen du, egurra galanta. Behin egin dut eta nahikoa.

Diskoan euskarazko sei kantu eta beste sei kantu instrumental sartu dituzue. Ze irizpide erabili duzue kantu batzuei hitzak jartzeko eta beste batzuei ez?
Hasiera batean kantu guztiak instrumentalak ziren, baina batzuek eskatzen zuten melodia eta letra bat, riff motarengatik edo auskalo zergatik. Hori bai, ohiko egiturekin hausten saiatu gara: ahotsa duten kantuek ez daukate estribillorik, egitura kaotikoagoz osaturik daude. Bestalde, kantu bati ahotsak baliorik ematen ez badio kendu egiten dio, eta, hortaz, oso gustura gaude hartutako erabakiekin. Jendeak, berriz, denetarik esaten digu: batzuek nahiago dituzte ahotsa duten kantuak, eta beste batzuek, aldiz, instrumentalak.

“Hitzik gabe gauza asko konta litezke” esan zenuen aurreko elkarrizketaren batean kantu instrumentalez ari zinelarik. Zuretzat hitzek ze pisu dute kantu batean? Zati instrumentalak adinakoa?
Gure kasuan, garrantzitsuena instrumentazioa da. Musikaren bitartez bakarrik konta daitezke sentimenduak, nola sentitzen zaren, zure gorabeherak…

Azken Rock jaialdian eskainitako kontzertuan. (Raul Bogajo / Argazki Press)

Eta entzule bezala, hitzekiko fijaziorik baduzu?
Hitzek garrantzia handia dute niretzat. Bereziki estimatzen ditut pizten nauten esaldi horiek. Euskaraz edo gaztelaniaz badira hobe ulertzen ditut, ingelesez tarteka gertatzen da gauza bat dioela iruditzen zaizula eta beste zerbait esaten duela, baina zuk imajinatzen duzunak ere pizten zaitu, eta horrek balio du.

Egiten duzuen musika definitu liteke desertuko rock pisutsu modura. Kyuss, Fu Manchu edota The White Stripes taldeen itzala antzematen zaizue. Ados zaude? Gainontzean, ze eragin aipatuko zenituzke?
Bai, ados nago. Kyuss, esaterako, asko gustatu izan zait, 20 urte badira ezagutzen ditudala. The White Stripes-ekoekin dugun antza gehiago da estetikoa, neska-mutil bikote formatu hori. Fu Manchu, azkenik, Kyussen antzera, nahiko pisutsua da, stoner-a. Askok kokatu gaitu stoner-ean, nahiz eta guk ez dugun hori egiteko intentziorik eduki. Niri Jimi Hendrix, Led Zeppelin, Black Sabbath… asko gustatzen zaizkit. Atera zaiguna egin dugu.

Euskal musikan sortzen ari diren talde berriez zein iritzi duzu? Aipagarririk bururatzen zaizu?
Belako aipatuko nuke. Oso gazteak izanagatik punta-puntan dabiltza, eta gainera sekulako lana eginez. Gauza berria izan da Euskal Herrian. Tutan Come On ere oso gogoko ditut, gure ildoko talde bat, oso lagunak. Gainontzean, ba ez dakit. Egia esan, euskal taldeak ez aurrera eta ez atzera antzematen ditut pixka bat. Gauza berririk ez dut ikusten, talde pila bat ari dira cover-ak egiten, dela Kortatu, Berri Txarrak, Kojon Prieto y los Huajalotes… talde guztiek dituzte tributoak. Inork ez al dauka zerbait berria egiteko gogorik? Jende gehien mugitzen duten taldeak ere oso berdintsuak iruditzen zaizkit, agian ez ditut izenak aipatuko, baina tira, tronpetak, ska-rock, ez gara hortik irteten. Eta lastimagarria da. Baina tira, horrelakoa da Euskal Herria (irribarrez).

Niña Coyote eta Chico Tornadoren hurrengo kontzertuak:

• Abuztuak 3, Oiartzun
• Abuztuak 9, Lekeitio
• Abuztuak 12, Donostia
• Abuztuak 13, Ondarroa
• Abuztuak 15, Azkoitia
• Abuztuak 16, Aretxabaleta
• Abuztuak 20, Bilbo

(Berria egunkarian argitaratutako kritika)

Diskoa entzuteko, sakatu hemen.

Willis Drummonden berri ez duen bati taldea ezagutarazteko toki idealak dira Hernaniko Goiz-argi tabernaren tankerakoak, irudi luke Fugaziren eskolako beren rock doinu zikinek beste inon baino hobeto funtzionatzen dutela jendea elkar igurztera behartzen duten espazio txikietan, agertokiko anabasa ordenatua publikoan erreproduzitzen denean. Une batez, otu zitzaidan gustura gonbidatuko nukeela hara orain urte batzuk gure auzoko horma zaztar hartatik Willis da bide makarra pintaketa disolbatzailez ezabatu zuen udal langilea, eta, esan gabe doa, hori egin zezan agindu ziona, aurrez aurre bizi zezaten Baionako boskotearen zuzeneko indar basatia.

Laukote zenari Joseba B. Lenoir gitarrista birtuosoa gehitu zaio berriki, eta fitxatu berria aurkezteko hamar eguneko bira egiten ari dira Euskal Herrian zehar. Taldekideen lurrerainoko begi-zuloei erreparatzea besterik ez zegoen ohartzeko errepideko ibilerak zein diren neketsu, nahiz eta birako zazpigarren eguna zela pentsatzeko arrazoi bakar bat ere eman ez agertokian.

Bi disko berrienetako kantuekin gogor hasi zuten emanaldia, Araua, Begi Erreak, Ilegala, Menperatzen dut eta Ez da dudarik hurrenkeran jota. Geldialdi labur baten ondoren, erritmo pausatuko doinu pisutsuagoetara jo zuten, maketako pare bat abesti berreskuratuz. Hirugarren zatian lehertu zen, ordea, lehendik txistuka zebilen presio-eltzea: Ez da izango bortitza izan zen detonatzailea. Ohartzerako harrapatu gintuen akaberak Neil Youngen Rockin’ in the Free World kantatzen. Eta, bozkariozko aparretan, hor gelditu zen galdera, akaso kantu berriak sortu bitartean osoki erantzuten zail izango dena, ea zenbat irabazten duen Willis Drummonden jardun artistikoak Joseba B. Lenoir partaide berriarekin, zuzeneko indarretik harago.

Anartean, sobera ditugu arrazoiak hormak zikintzen jarraitzeko.