Eneko Sierra + Gartxot Unsain + Beñat Antxustegi = Bi Zaldi.

Play sakatu eta sarrera goxo batekin egiten diguzue ongietorria “Gailur lau” kantuarekin. Arnasa sakon hartu eta diskoan murgiltzeko prest gaude orain. Diskoa kaleratzea gailurtzat eman badezakegu, gogorra izan da gailurrerako bidea?
Gogorra ez. Luzea bai. Baina taldearen dinamika halakoa da, naturalki eta laguntasunaren sutondoan jaio eta garatu da. Bertsioetatik gure abestietara zazpi bat urteren baitan. Hargatik da gailur lau bat. Hemendik ikusten duguna ederra da, baina parean beti da zer egin. Gu harro gaude, gure tamainako mendia delako hau.

Bigarren, seigarren, bederatzigarren, hamaikagarren eta hamalaugarren kantuek esaldi bat osatzen dute: Lo zena jeiki da gaur… Zer eta nor ezkutatzen da esaldi eta kantu hauen atzean?
Lokartuta zegoen energia edo… ez talde mailan, hitzen bueltan ari den lehen pertsona horrena… Hitzek esnatze baten prozesuaren kronologia azaltzen dute, perspektiba galdua zuen horren pixkanakako ikuspegi berria, atzera begiratze hori alboratu ezinda, baina helburuak eta ikasketa parean dituenaren jabe… Kontzientzia esnatu dela esan daiteke, inguratzen gaituen hori ulertu, sentitu eta onartzeko nahia…

Hirugarrena, “Oroimin”. Giro malenkoniatsuan jarraitzen dugu, biharra gure buruari soilik zor diogula gogorarazten digu abestiak. Zer espero duzue biharretik, edo ezer espero al duzue?
Bihar iratzartzearekin nahiko. Fisikoki gutxienez, eta mentalki bada, hobe. Eta iratzartze hori norberarena izatea, ez inguruak sortarazi digun pertsonaia horrena….

“Etorkizu”-k paradisuko soinuak izan zitezkeenekin hartzen zaitu, perkusio indiarrak, ahots espazialak… “Jakinmina balitz orekaren oinordeko, berau bailitzake paradisu”. Diskoak badu esperimentaziotik. Asko jolastu duzue? Nola joan da estudioko esperientzia?
Zuzeneko organiko batetik esperimentaziorako bidea izan da diskoa. Gure funtsari Alberto Lizarralde eta Beñaten lan itzela gehitu zaio, abestiak birplanteatu eta kolorez betetzeko. Bidean izugarrizko laguntza jaso dugu gertukoen talentu eta berotasunaren bitartez, zerrenda luzea bezain ederra da. Zuzenekoetako naturaltasun horri jantzi berri bat janztea izan da, gauza beraren aldaera ezberdin bat. Prozesua luzea eta ederra izan da, eta emaitza entzutea plazer hutsa, harrotasun handi bat.

Popa iritsi da hurrengoarekin, piztu gara “Itzalita egotea” kantuarekin. Kontraesanekin jarraituz, posible al da bizitzari kantatzea une batez itzaltzeko gura duzula esanez?
Epileptikoaren kondiziotik idatzi dut hau, nire osasun egoerari zor nion abesti bat, eta metafora bat gutxienez. Nahi ez duenean ere itzaltzen den horrek senti dezake nahiko lukeenean itzaltzeko gura hori, bai. Arraroa dirudi, baina inguruak, denboraren abiadurak, norbere buruaren etengabeko norabide aldaketak… sortu dezakete noraez bat edonorengan, eta edukitzen dut nik bai itzaltzeko gura hori, tarte batez bada ere.

“Ilargia” kantua, film bateko soinu banda izan zitekeen, edota kantu itsaskorretan itsaskorrena. Hemen ere kontrastea eta aberastasuna. Formula irabazlea bilatu edo topatu duzue?
Ez dago formula irabazlerik sentimenduetan. Eta hau gauez irtetean bizitzak hartzen duen kolorearen inguruko kantua da, sentimendu iheskor horiek ospatzeko melodia alai bat. Itsaskorra da bai, gaua bezala…

Zortzigarren, “Funtsean soilik”. Lehenengo aldiz zuek hirurak bakarrik kantuaren kredituetan. Hiru hankako aulkiak sendoa du oinarria. Nola funtzionatzen duzue kantuak egiterakoan?
Naturalki sortu dira, hitzen ardura nik izan dut beti, laguntzeko prest daude beste biak, nola ez. Musika berriz, denon arteko jardun bat dela esango nuke, gehienbat Beñaten talentua oinarri eta Eneko eta bion musikalitate hori aprobetxatuz. Akorde segida batekin hasi ohi dira, eta horren naturalki ateratzen zaizkigun melodiekin janzten dira. Landu, gauzak aldatu eta gustura geratu arte jardun. Hala sortu dira.

Segidan datoz “..Jeiki…” eta “Amildegiak”. Gailurrera iristeko amildegiak ertzetik inguratu behar izaten dira eta zuek hala egin duzue nahasketetan. Seguru ibili zarete Alberto Lizarralderen laguntzarekin. Presentzia handia du Albertok zuen diskoan. Nondik nora dator harreman hau? Zer eskaini dizue?
Presentzia izugarria. Guk funtsezko sentimendu batzuei akorde batzuk jarri dizkiegu, eta gure emozioa. Albertok hori dena ulertu eta balkoi berri batera eraman du, eta sentimenduen begirada hori harago doa, sonikoki bai behintzat. Geruzak esan ohi da. Ez naiz kontzeptu horren zalea. Albertok aspalditik ezagutzen gaitu, bazekien gure jardunaz, eta berak bere jakinduriaz gain gizatasuna ere eskaini digu, bere sentitzeko modua, baita bere bidez lortu ditugun kolaborazio guztiena ere. Talde lan izugarri bat izan da. Ez gara ezer inguratzen gaituen hori gabe. Eta disko honek hori ospatu nahi du.

“Guk funtsezko sentimendu batzuei akorde batzuk jarri dizkiegu, eta gure emozioa. Alberto Lizarraldek hori dena ulertu eta balkoi berri batera eraman du”

“Amaitasuna” eskertza kantu intimoa da. Kantu honek edozeini uki diezaioke barrena, beraz, gozatu egingo dut eta ez dut galderarik egingo kantu honen inguruan.
Ados. Guraso ederrak tokatu zaizkit bizitzan, gaur egun naizen hori indartu eta etengabe babestu dutenak. Sentimendu horrek behar zuen abesti bat, barrenak hala eskatuta. Nire zorte berdina izan duen horrentzat, abestia izan dadila honen garrantzia ez ahazteko bide bat. Zorte bera izan ez duenari besarkada bat hemendik kantu forman.

Hamahirugarrena, “Artea”. Artelanari dagokionez Eneko Etxebestek egin du azaleko dodoaren ilustrazioa eta Makoki aritu da diseinua eta maketazioarekin. Ba al du esan nahi berezirik dodoak?
Egia esan, ez, Eneko Etxebesteren talentua. Lagun baten marrazkia aukeratu dugu, dodoak badu animalia berezi baten halo hori, baina ez dago interpretazio berezirik…. Nahi duenak sortu ditzala…

Eta bukatzeko ereserkia, “Lo zena jeiki da gaur”. Kantu kolektiboa da, lagunartean kantatzeko modukoa eta lagunartera zabaltzekoa. Disko osoa pasa dut galdera hau nola plazaratu ez nekiela, izan ere, izugarria da disko honetan parte hartu duen jende kopurua, kantu gehienetan duzue kolaborazioren bat eta diskoaren barrualdean ikus ditzakegu Kortxoenea, Hazten Hasten eta Balio Dute proiektu kolektiboen zigiluak. Musika eta bizitza ulertzeko modu bat da kolektibotasuna?
Niretzako bai. Militantzia hitza perbertitu den garai hauetan nik sinisten dut bihotzari zor diogun militantzia horretan, eta jakin badakit inguruan badela hala sentitzen denik. Musika bizibidetzat aukeratu dugunok badakigu hutsari oihuka ari garela askotan, poztasun adina peaje dakartzala etengabeko ariketa narzisista honek. Hala ere, ni nire bizia marrazten ari naiz, maite ditudanekin eta maite nautenekin. Eta atzera begiratzean badaukat, eta badaukagu, halako harrotasun bat bide hori jende askorekin elkarbanatu izanarena, eta hauek ere ari dira, bakoitza berean. Baina disko honetan gure etxeko sutondora etorri dira, trukean ezer eskatu gabe euren zati bat ematera. Eta horrek bizirik sentiarazten nau, sortu dugunak mundua aldatu ez, baina gu pixkat osoago egin gaituenaren sentsazioarekin. Eta ederra da.

Gartxot Unsain + Itzal Uranga + Iñaki Benito + Jagoba Salvador = Madeleine.

Ezin dena da diskoaren izena. Nondik datorren azaltzerik bai?
Beti aritzen gara halako jokoen bila eta oraingoan ere hitz konbinazio horrek bi esanahi ditu. Lehena “ezin den hori” litzateke, gaitasun falta edo adieraziko lukeena, eta bestea “dena, guztia, ezin da”. Biak ere ezintasunarekin loturikoak. Gure hitzetan asko errepikatzen dena… Niri dagokidanez, asko kostatu zait disko hau landu eta amaitzea, nire espektatibei mugak jartzea, denera ezin iristea, ahal dudan hobekien egin dudala onartzea.

Lehenengo kantua, “Gure etxea”, taldekide ohia den Xabier Egibarri eginiko kantua da. Denbora dexente da taldea utzi zuela eta nolatan dator orain kantu hau?
Naturala izan zen. Konfinamendu garaian, guztiok bezala, etxearen ideiaren inguruan hausnartzen aritu nintzen, nigandik abiatu eta talde ikuspegiraino. Argi daukagu Madeleineren ibilbidea laguntasun sendo batean oinarritzen dela, eta Xabiren kasuan ere, nahiz taldea aspaldi utzi, lehen diskoaren ondoren, beti izan dugu gertu, babes, etxe.

Uste dut belaunaldi oso batek egiten duen galdera bat dela: “Zer da ohiko bizi bat?”. Baita horri lotuta doazenak ere: “Ohiko bizi bat bizi nahi dut? Zein preziotan?”. Zuek ere hala ikusten duzue?
Bai, pandemia garaitik harago, gai honen inguruan askotan aritzen gara eta sufritzen dugu gure artean. Talde gisa hitz egin liteke, gure musika eta taldea beti aritu izan delako mainstream edo ohikoaren eta ezezagunaren edo ezohikoaren arteko muga lausoan. Norbanako gisa zer esanik ez, ohartzen gara zein zaila den ohiko “diru, ume, habi, opor” eskema zalantzan jartzen duenarentzat duintasunez eta lasai bizitzea. Dena eta denak aurka dituzunean. Nik lasaitu hori “eman nahi nizuke, baina… ez dakit”. Baina beti da norabide bakarrekoa elkarri lasaitzearena. Nik besteak bai, baina ni bide hau jarraitzera nork animatuko nau?

“Nahieran” kantua dator ondoren, ukitu malenkoniatsua duen kantua. “Hemen gaude gauden artean”.
Pieza oso berezia da, bukle moduko batean sartzen zaituena hasieratik. Baina amaieran izugarri hazten da, eta zuzenekoetan gusturen jotzen dugunetako bat da. Hitzen aldetik, aipatzen duzun esaldi hori baino, uste dut gehiago ari dela gaur egungo gizarteari buruz, nola dena eskura eta nahi eran dugun. Eta dena azkar, berehala edukitzera ohitu garela… horrek dakarren guztiarekin. Eta, hain justu, horregatik da kantu lasai bat!

Lanerdiak “Ikusten nauzuenean” kantuarekin. Honetan eta “Gure etxea” kantuan Txinako bidaiak zuengan eragina izan duela sumatu dut. Hala dela uste duzue?
Pentsatzen dut erritmoengatik diozula! Bi horiek nik landu nituen, eta bistan da kantu mathrockeroak sortu nahi nituela… Ezberdin, baina gogoa nuen aurreko diskoko “Inongo garen”-en estiloko zerbait egitekoa. Erabat inpultsiboa, berezkoa da niretzat halako musika. Pentsatu gabe ateratzen zaizkit melodia alai eta dantzagarriak… Lan zailena gero dator, horri zentzu bat ematea, kar, kar

Leloa iritsi denean gorputzeko ile guztiak puntan jarri zaizkit “Bestalde eza” kantuarekin! Kantu hau lokalean atera zenean seguru denak irribarre batekin joan zinetela etxera. Gogoratzen duzue momentua?
Ez pentsa, e! Gartxotek ekarri zuen ideia, bere faktoria amaigabetik, eta errezeloz begiratzen genion hasieran. Berak ere zalantzaz ekarri omen zuen, onartuko ez genuen beldur. Ezberdina egin zitzaigun ordu artekotik; izugarri melodikoa, hasi eta buka, eta oso biluzik zekarren. Baina zer indar zuen! Dena zeukan. Ereserki bat zen. Besteok apaindu besterik ez genuen egin behar izan! Jotzen dugun bakoitzean oilo ipurdia jartzen zait.

Seigarrena, “Nola ekin”. Nola ekiten zaio laugarren disko bati? Ezaguna da lehenengoan loturarik ez dagoela, bigarrenean nolabaiteko ardura bat sentitzen dela lehenengoarekiko… Laugarrenean, zein sentimendu zenuten diskoarekin hasterako orduan?
Ez nuen hala ikusia! Kantu horrek momentu jakin bati buruz hitz egiten du, bikote harremanetan askotan errepikatzen dena. Minaren ondoren, goxatzeari, gerturatzeari nola ekin behar diogun planteatzen du. Baina bai, uler daiteke laugarren diskoaren aurrean nola ekin galdera bezala! Esandakoa, ni zalantzaz beterik nengoen, eta asko kostatu zait… Orain pozik esan dezaket laugarren honekin izugarri harro nagoela.

Bukatzeko, “Bihar”. Kantu goxoa, diskoaren amaiera melodia leunez baina hitz gaziz dator. Horren berandu al dator?
Hala da, bai! Gordeta genituen melodia eta ideiekin egindako collage ederra da. Kontzeptuz ez, existentziala da, baina guztiaren emaitza erabat intimoa geratu da, zuzenekoetan batez ere. Melodiaren gorazarre moduko bat egin nahi izan dugu.

Bejondeizuela, disko berezia benetan! Ibilbideari begira, Su hura diskoaren jarraipen bat bezala sumatu dut, hala al da?
Mila esker! Bai, berdin pentsatzen dut. Erraz koka litezke Su hura-n “Ikusten nauzuenean”, “Bestalde eza” eta baita “Ohiko bizi bat” ere. Nekez, ordea, “Nahieran” ala “Nola ekin” puskak… Ez nuke jakingo ondo esaten zer errepikatzen den eta zer ez, agian melodiak eta erritmoak… Antzeko energia eta sentipenak sortzen dituela uste dut. Hala ere, nabarmen, kanta hobeak direlakoan gaude.

Kantuen hitzak orokorrean ikuspegi oso pertsonaletik daude idatzita, baina bi ahots desberdinek abesten dituzte. Nola idazten dituzue hitz hauek?
Bai! Nork bereak! Nik sortzen ditudan kantetan melodiak eta hitzak nireak dira, eta Gartxotek egiten dituenetan, harenak. Hala ere beti jotzen dugu elkarrengana iritzi eske, batez ere nik, horretan maisu handia daukat ondoan.

Soinu aldetik oso gauza berezia egiten duzuela iruditzen zait. Xehetasun asko nabaritzen da zuen kantuetan eta nik pertsonalki begiak ixten baditut kolorez beteriko jolas parke batean nagoela sentitzen dut. Soinu horiek lokaletik prestatuta eraman zenituzten ala Eñaut Gaztañagaren estudioan sortu dira? Eñautekin errepikatu duzue eta beraz pentsatzen dut gustura ibiltzen zaretela harekin estudioan.
Ederra jolas parkearena. Eskerrik asko! Estudioan elkarrekin lan egin aurretik asko miresten genuen Eñaut, eta baita berak gu ere (hala uste dugu…). Laguna genuen, eta konfiantza osoa. Estudioan ere goza zitekeela erakutsi zigun aurreko diskoarekin. Soinuari dagokionez, oro har berari uzten diogula esango nuke. Instrumentuak banaka pixkanaka probatzen goaz, gustuko tokira iritsi arte, eta handik aurrera Eñauten esku. Ez gara fetitxistak horrekin; ez diogu sekula esan izan, “hi, disko honek bezala nahi diagu guk ere!”. Detaileei dagokienez, estudioan oso gauza gutxi gehitu dugu momentuan. Sintetizadore dezente sartu ditu Eñautek, baina gehien bat gorputzari laguntzeko.

Bideoklipa ere prestatu duzue “Ohiko bizi bat” kantuarentzako. Zer moduzko experientzia?
Bideoklip bat egiterako garaian erabat aske uzten ditugu profesionalak. Guk kantua ematen diegu, letra, eta kitto. Uste dugu erabat askea izan behar duela hortik ateratzen denak. Gugandik apartekoa den interpretazio gisa ulertzen dugu… eta hala izan da oraingoan ere Liam eta Arrigurikoekin!

Zuzenekoei begira, pentsatzen dut diskoa aurkezteko asmoz zabiltzatela. Gogorra ari al da izaten?
Hala da, bai. Aurreko diskoa amaitzerako jadanik bagenituen kontzertu batzuk lotuta, manager batekin ari ginen, etabar. Ez ziren kontzertu asko, baina ondo aukeratuak ziren, eta ametsetako txoko askotan aritzeko aukera izan genuen. Oraingoan bestelakoa da egoera: aretoak pixkanaka irekitzen, kontzertuak guk bilatu behar, eta duintasunez aritzeko baldintzak nekez… gehituiozu horri, gure proposamen ezohikoa programatzeko beti izan dugun zailtasuna. Gogorra da diskoa atera eta zuzenean aurkezteko ia aukerarik ez izatea, baina pixkanaka egingo du diskoak bere bidea, eta guk ere bai.

Don Inorrez taldea zuzeneko emanaldi batean.

“Barre ala negar (anti promozio-orrialdea)” abestiak irekitzen du diskoa. Agian ez dakizu norentzat egiten dituzun kantuak, baina nondik sortzen dira?
Zaila da kanta baten sorburua zehaztea, zein unetan abiatu zen melodia baten ernamuina, noiz eta nola osatu zen kantaren behin betiko hezurdura eta zein unetan lortu zuen hitzekiko oreka. Zaila zait hori dena definitzea. Bestetik, ez dut inspirazioan sinisten. Aritu, aritu eta aritu. Ez dago beste sekreturik. Aritu, aritu eta aritu.

Diskoko hitz askok badute ukitu ironiko bat, kritika umoretsu azidoa… Esaterako, “Izan liteke”.
Egoera negargarri samarra da baina kiroltasunarekin hartzen ditugu gauzak. Ze erremedio, ezta? Gauzak oso serio hartzen ditugu herri honetan. Musikariok ere bai. Baina denok dugu atzean zuloa eta, tarteka bada ere, autoparodia egitea oso osasungarria da. Buruan dituzun kezkak erlatibizatzeko oso lagungarria da.

“Esku hutsik”, jaio berri den haurrarentzako kantua… Gaur egungo Imanolek zer aginduko liguke kantuan aipatzen diren hurrengoetan? Begira horri:
Emakume kantari asko ari da orain gure plazetan, gauza oso interesgarriak egiten.

Entzun hura.
Harrituko zaituen zerbait topatu nahi baduzu, hedabide handietan agertzen ez diren proposamenetan erreparatu beharko zenuke.

Utzi hura.
Kontsentsuarekiko joera. Ez duzu denon gustuko izan behar.

Ibili horrela.
Lotsa pixka batekin, faborez. Lotsagabe nahikoa bada bestela ere.

Pandemia garaiko hitzak ditugu “Ezpainak ezpainekin” kantuan, doinu triste baina ilusio puntu bat pizten duen pieza. Nola bizi izan duzue pandemia musikariaren ikuspegitik? Noizko xanpaina?
Guretzat oso etsigarria izaten ari da. Taldean badira profesionalak diren musikariak eta lanik gabe egon dira denbora luzez. Laguntza miserable batzuk jaso dituzte (batzuk, hori ere ez). Don Inorrez gisa ere, egoera negargarria da. Bi hilabete diskoa plazaratu genuenetik eta oraindik ez dugu emanaldi bakar bat ere lotzerik izan.

Disko osoan soinua nahiko pertsonala iruditu zait eta agian “Apokalipsiaren profetak” abestian ikusten da argien: rock klasikoko oinarria alde batetik, elektronika pixka bat bestetik, 60. hamarkadako kutsua duten azpi-ahotsak… Aurrez pentsatutako zerbait izan da edo estudioan sortu da?
Kanten oinarriak garbi samar eraman genituen Cadizera, Paco Locok El Puerto de Santa María herrian duen estudiora. Kantak edertu asmoz, Paco Locok osagarri ugari proposatu zizkigun. Abilezia hori du. Hala ere, ez genituen bere proposamen denak “erosi”. Ekoizle ezaguna izanik ere, hasiberriaren umiltasuna du eta oso argi dauka taldeak duela azken hitza. Gauza handia da hori. Disko honetan badira apaingarri klasiko samarrak direnak eta badira oso indie-ak direnak ere.

“Egoera negargarri samarra da baina kiroltasunarekin hartzen ditugu gauzak. Ze erremedio, ezta? Autoparodia egitea oso osasungarria da”

“Otis eta Maeve” kantu ederra da, intentsitatearekin nola jolasten duzuen asko gustatu zait! “Hain erraz eta hain zaila aldi berean”. Egon al da diskoan kolpetik sortu den kanturik, eta finkatzea bereziki kostatu denik?
Kanta in crescendo baten moduan irudikatu genuen hasiera hasieratik. Eta estudioan halako soinu-tsunami bat sortu genuen. Ez dakit ekaitzaldiak ez ote duen kanta aurretik eraman. Distantzia hartzea falta zait. “Barre ala negar” abestiak adibidez, azkar samar hartu zuen forma. Beste kanta batzuk ez ziren nahi bezala ondu, ez lokalean ez estudioan, eta diskotik aparte utzi behar izan genituen.

Hitz jokoen zaleak kitzikatuko dituen kantua da “Auskalopitekus”. Whatsappiensaren garaia bizi dugula ez dago zalantzarik, eta zuek ere diskoaren grabaketa leku desberdinetan eta nahasketak distantziatik egin behar izan dituzue. Zer moduzko esperientzia izan da alde horretatik?
Mugikortasuna inoiz baino gehiago mugatua egon den garaian, inoiz baino gehiago bidaiatu dute gure kantek. Abestiak Paco Locoren estudioan grabatu genituen eta ahotsak Azkaraten (Nafarroan), Jonan Ordorikaren estudioan. Masterizazioa egiteko El Puerto de Santa Maríara jo genuen berriro, Kadifornia estudiora. Zailena ordea, nahasketak izan ziren: Paco Cadizetik eta gu hemendik. Sokatira digital betean. Ez da lan egiteko modurik erosoena eta prozesua mantsotzea dakar, baina emaitzarekin oso pozik gaude.

“Dena erdigunera” kantuan egiten den gogoetarekin bat nator, bakoitza gure gudan ari garela dirudi azken aldian eta nabarmen musikaren munduan. Garai bateko elkartasuna faltan botatzen duzu?
Smartphone-ak agertu zirenetik, gutako askoren nartzizismoa maila gorenera iritsi da. Eta ez dirudi aldarte hori apalduko denik. Horretaz gain, musika taldeen balioa follower eta “atsegin dut” kopuruaren arabera neurtzen da orain. Eta hori aho biko labana da, taldeek ere follower eta “atsegin dut” horien gatibu bilakatzeko arriskua dutelako. Testuinguru hau oso bihurria da, inoiz baino artaldeago bihurtzeko arriskua dugulako.

Rock&rollaren bi izar, “Chuck eta Little”, rock&rolla galdu ez dela aldarrikatzeko. Agian zure baitan zirrara hori faltan sumatzeak eraman zaitu disko hau sortzera? Ilusio bat nabari da behintzat.
Iturri zaharrera jo dugu. baina zerbait berria egiteko baino, ezberdina den zerbait erdiesteko xedez. “Chuck eta Little” kantaren egiturak badu kutsu klasiko bat, baina soinukera gaurkoa duela esango nuke.

“Hegalik gabe hegan” kantuarekin diskoa aho zapore onarekin bukatzen duzue. Bizitza pertsonalean aldaketak ematen direnean ezin da ekidin sorkuntzan ere aldaketak ematea. Zuk sumatu duzu aldaketarik?
Alabaren lehen urtebetetze egunerako idatzi nuen abestia. Lehen itxialdia ezarri zen egunaren bezperakoa da. Atera kontuak. Konfinamenduko kanta izan zen gure etxean. Estudiora zalantza askorekin eraman genuen. Sartu bada, Pacori esker izan da. Gitarra akustikoa alde batera utzi eta elektrikoarekin probatzeko proposamena egin zigun. Eta orduantxe ikusi genuen beste kanten pare egon zitekeela.

Disko atsegina oso, detailez jositako kantuak eta hitzek zer pentsatua ematen dute, emozio intimoak partekatzeaz gain. Lizarbakar zigilupean atera duzue lana, zuek sortutako zigilua. Nola ikusten duzu zigilu edota argitaletxeen kontua? Zergatik jo duzue bide horretatik eta nola sentitzen zarete egindako bidearekin?
Hautu bat izan zen, baina ate joka hasiko bagina, ia seguru nago beste erremediorik ez genuela izango. Duela 30 urte hasi ginen musika talde batean jotzen. Eta ordutik hona proiektu eta zigilu ezberdinekin lan egin badugu ere, beti izan gara oso doityourself. Zentzu horretan, ez ginen itsu-itsuan abiatu. Aurrez ibilitako bideetan gabiltza.

Orain ordea, zuzenean aurkezteko garaia da, ezta?
Bai. Hedabideen aurreko erronda osatu samarra dugu. Plazaz plazakoa falta zaigu orain.

Zuzenekorako, diskoa grabatu duten Paco Loco eta Jacob Reguilon beste bi musikari puskak ordezkatuko dituzte: Ruben Caballerok eta Fernando Lutxo Neirak, hain zuzen. Nolakoa da zuzenekoa prestatzeko prozesua aurretik diskoan parte hartu ez duten musikariekin?
Oso erraza. Entseatzeko denbora baino ez da behar. Eta garagardo lata batzuk aukeran. Ruben eta Lutxo mila saltsatan aritutako musikariak dira. Oso trebeak eta oso finak biak. Bi planoak oso ondo bereizten dituzte eta ez dago inolako arazorik. Alderantziz. Oso giro ona dago gure artean. Eurekin oholtza gainera igotzeko gogoz gaude Karlos eta biok.

Maila honetako musikarien agendak kudeatzea ere ez da erraza izango, ezta?
Zailena hori balitz, gaitzerdi. Telefonoa mutu dago eta emailera ez da emanaldi proposamenik iristen. Aldiz, gure agenda daraman mutilak dio pazientzia izateko, udazkenean aukerak sor daitezkeela. Ea ba.

Yerai Gascon + Jon Ander Artola = Habi.

“Kiratsa”, lehenengo kantua. “… galdu da arriskuaren sena” esaldiak piztu dit interesa. Diskoaren prestaketa prozesu honetan arriskurik hartu al duzue?
YERAI GASCON: Aurreko diskoaren motxila genuen gainean eta hasieratik hartu zuen pisua horrek bigarrengo honetan. Aurretik definituta genuen soinua errespetatu behar genuen eta horrek ekarri dio oreka bat mantentzeko beharra bigarren diskoari, segurtasun baten beharra, alegia. Bestalde, maiatzean grabatu genuen, neurri gogorrak genituen pandemiarengatik. Esaterako, lokalean ezin genuen elkartu eta kantuak otsailetik jo gabe genituen. Grabaketa bera ere berezia izan zen. Berriro ere klaketarik gabe eta batera jotzera animatu ginen, gitarrarik bikoiztu gabe. Dena joaldi bakarrean lortzera joan gara, eta horrek ematen dio biok dugun feeling hori, gure ustez. Lehen aldiz berramplifikazioa egin dugu; beraz, ez genuen hasieratik busti beharrik izan gitarren soinuarekin. Erabaki honek kantuz kantu soinu propioa sortzeko aukera gehiago eman digu.

“Ibili”, bigarren kantua. Nola ibili zarete orain arte musikaren ibilbide honetan? Nora jo nahiko zenukete?
Y.G.: Izugarria izan da oholtzara pausoa ematea. Lokaletik kantuak atera eta jendeari zabaltzeak errespetu handia ematen du beti, eta bereziki niri, beldur eszenikoa izan dut eta txikitatik. Aldaketa pertsonal handia izan da jendearen aurrera abestera ateratzea.
JON ANDER ARTOLA: Eszenatokira igotzeak beti du xarma berezi bat. Habirekin hasi baino lehen kontzertu askotara joatekoak izan gara biak eta oraindik jarraitzen dugu eta jarraituko dugu joaten. Orain batzuetan eszenatoki gainean egotea tokatzen zaigu eta beti esaten diogu elkarri gozatzera atera behar dugula, ez dakigu noiz arte iraungo duen honek, beraz, beti irteten gara ondo pasatzera, eta hori nabaritzen dela uste dut.
Y.G.: Beti esaten dugu gauza bera, baina musikak ekartzen duen gauzarik onena beste taldeak ezagutzea da, jendeak eta aretoek ematen dizutena ez dizu beste ezerk ematen. Miresten dituzun artistak ezagutu eta denborarekin lagun bilakatzeak sortzen jarraitzeko indarra ematen duela esango nuke. Beti daude gorabeherak, bolo txarrak eta bolo arraroak, baina ongi ibili garela esango nuke orokorrean. Lehen diskoa 2019an kaleratu genuen eta ia ez dugu zuzenean aurkezteko aukerarik izan, baina ezin genuen egonean gelditu pandemiaren aurrean, sortuak genituen kantuak grabatu behar genituen.
Nora jo nahi dugun? Ez dakigu nora iritsiko garen, baina beti aurrera begira gaude. Sortu eta elkarbanatu. Eta ahal bada beti lagunez inguratuta.

“Berriro ere klaketarik gabe eta batera joz grabatu dugu diskoa, gitarrarik bikoiztu gabe. Dena joaldi bakarrean lortzera joan gara”

“Koloreak”, diskoari izena ematen dion kantua. Zergatik Koloreak? 
Y.G.: Hasiera batean proiektuak beste izen bat eduki behar zuen, beste ordena bat eta beste intentzio batzuekin aurkezteko grina genuen. Esaterako, bi EP, edo singleak edo zer dakit… Formula berriak bilatzen ari ginen berrasmatu ezin daitekeen zerbait berrasmatu asmoz. Behin kantu guztiak grabatuta genituela eta kanturen baten berramplifikazioa bukatzean, kafe bat hartzera atera ginen estudioko kafe makinara. Ordurarte grabatuta genuen guztia entzun genuen hirurok eta Victor Sanchez teknikariak soinu eta egituren aniztasunari erreferentzia eginez horrelako zeozer esan zuen: “Disko honek kolore asko ditu, ezta?”. Kantuak erabaki bat hartzearen garrantziaz hitz egiten du eta zure konfort burbuila horretatik ateratzeko beharraz, momentuan komeni dena dela jakinda, erabaki onena izango ez den arren. Alegia, zure onuraren bilaketa prozesuan gauza txarrekin ere topo egingo duzula. Beraz, oso argi ikusi genuen hirurok.

“… eta harekin ausartu nintzen urrunera zabalduz hegoak” (“Hegoak”). Kantuen izenburuetan hitz bakarra erabiltzen duzuen arren, barruan mami asko gordetzen duten kantuak dira.
Y.G.: Saiatzen gara mezuak ezkutatzen. Ideia nagusiak botatzen ditugu gehienetan baina oso kantu pertsonalak dira denak. Kasu askotan zaila da zergatik idazten dituzun aitortzen, nahiz eta gehienetan argi ikusten den zein den kantuaren esanahia. Jendeak kantua bere istorio pertsonalarekin alderatzea ere gustatzen zaigu, eta bakoitzarentzako esanahi propioa izan dezakeela pentsatzea. Hitz bakarra jartzearena lehen diskotik herentziaz jaso dugun zerbait da. Kantu baten mami guztia hitz bakarrean laburtzea asko gustatzen zaigun zerbait da. Agian biak diseinatzaileak garelako da, diseinuaren funtsa horretan baitatza. Gure xedea, gutxienekoekin ahal dugun guztia esatea da. Bi izateak ere hori errazten du.

“Harri”, lehenengo aurrerapen kantua, uztailean kaleratu zenuten. Ordurako disko osoa grabatuta zenuten? Erritmo bizia duzue kantuak sortzerako orduan: bi urtetan bi disko. Noiz sortu dira kantu hauek?
Y.G.: Hasteko, esan beharra dago diskoa ez dugula konfinamenduan sortu, kantuak otsailerako prest baikenituen eta baita aurten grabatzeko intentzioa ere. Baina pandemiak zertxobait aldrebestu zuen gure nahia. “Harri” beste kantu guztiekin batera grabatu genuen, bai, eta oso argi ikusi genuen aurrerapen kantua izan behar zuela. Ez dakigu zehazki zer den baina zerbait desberdina duela esango nuke, eta “zerbait” horrek oso itsaskorra egiten du buruan. Lehen diskoko “Badakit” kantuarekin bezala gertatu zitzaion Victorri, oraindik ez zekien kantuak zein izen zuen ere, baina denbora guztian ahopean abesten zuen. Horrek pistak eman zizkigun guri ere. Bestalde, bigarren lan hau ere denboran zehar sortutako ideia zaharren eta kantu berrien nahasketa bat da. Esaterako, “Ibili” kantua 2010ean uste dut idatzi nuela, nerabe bat besterik ez nintzela. Eta “Zelatan” kantua gure lehen kontzertuan jo genuen, lehen diskoa grabatu eta egun batzuetara egin genuen. “Koloreak” ere ez dakit zehazki noiztik dagoen nire buruan bueltaka beste melodia batekin. Nahiz eta kantuak normalean nik idazten ditudan, beti egituratzen ditugu bion artean. Lokalera inkoherentzia duen zerbaitekin iristen naiz eta Jon Anderrek ematen dio zentzua guztiari. Kasu honetan, Victorrek gurekin egin duen lana goraipatu behar dugu. Lokalean ezin elkartu izanak arazo bat suposatzen zuen grabaketarako eta berak lagundu zigun. Estudioko bi egun pasa zituen gurekin eserita kantuak entzun eta detaileak fintzen. Ekoizpen lanak oso fin egin ditu gure soinua guztiz errespetatuz. Esan daiteke Victor Habiko hirugarren kidea dela, ekoizpena, grabazioa, masterizazioa eta zuzenekoak gurekin egiten baititu.

“Pareidolia”. Wikipediaren arabera, ausazko irudi batean itxura ezaguna duten irudiak osatzeko gizakiok dugun joera azaltzeko erabiltzen den fenomenoa da. Diskoaren prestaketa zer moduzkoa izan da? Edozein tokitan gitarra eta bateriaren irudiak sortzeko adinako obsesioa sortu dizue? Edo modu naturalean joan dira kantuak sortzen, gehiegi estutu gabe?
Y.G.: Modu naturalean sortzen dira. Beti ere goibeltasun egoera batetik. Antzeman daiteke gure kantuak doinuz tristeak direla eta letra asko oso gogorrak. Baina bai, beti daukagu instrumentu bat eskura;  lanean, etxean edota lokalean sortzen dugu. Dena den, inoiz ez diogu gure buruari kantu kopuru bat edo data bat inposatu, oso naturalki sortu dira bi diskoak.
J.A.A.: Egia da disko honetan kritikoagoak izan garela. Buelta gehiago eman dizkiegu kanta gehienei, argi daukagu gure soinua eta estiloa zein diren eta horrek kantak borobiltzera eraman gaitu. Disko hau borobilagoa dela iruditzen zait zentzu guztietan.

Azken aurreneko kantuan, “Antzerkia”-n, “jendea begira daukat” aipatzen duzue. Pentsatzen dut bi taldekide izaterakoan zuzenean jendea zuei bioi begira-begira izango duzuela. Zer moduz daramazue sentsazio hori? Ardura handia sentitzen al duzue?
Y.G.: Zuzenekoak guretzako oso garrantzitsuak dira, eta beti dago presioa. Nire kasuan, nahigabe begiak itxita ditudala edo behera begira abesten dut, beraz jendeari ez diot asko erreparatzen. Bestalde, oraingo egoerak ez dauka zerikusirik lehengoarekin. Jendea eserita dagoenean, musukoa jarrita, tragorik gabe, aldamenekoekin hitz egin gabe… Horrek presio handiagoa sortzen du musikariarengan. Ez dago akatsentzako eremurik. Hobeak izatera behartu gaitu egoera honek inoiz baino atentzio handiagoa dugulako orain.
J.A.A.: Ardura baino gehiago, errespetua. Gure kontzertu batera etortzen den pertsona horrek denbora hori gurekin pasatzea erabaki du, beste guztia utzi eta gu ikustera etorri da. Horregatik errespetua zor diogu, gure musikarekin gozatzea da gure helburua, bai guk eta bai jendeak.

“Zelatan”, azkena. Nori ari zarete zulo batetik begira? Non bilatzen duzue inspirazioa?
Y.G.: Pertsonalki oso harro nago sortu dugun soinuaz. Uste dut nahiko propioa dela eta ez dagoela zuzeneko erreferenterik. Ez dugu nahita egin, sortu da eta kito. Hau da Jon Ander eta Yerayen sinergiak ematen duen emaitza. Inora begira egon gabe, batak besteari ematen dionaren emaitza dela esango nuke. Ez dakit euskaldunon joera bat den edo beste leku batzuetan ere talde berriak betiko bi taldeekin konparatzen diren. Entzun izan dut Berri Txarrak edo Willis Drummond bezalako taldeen antza hartzen digutela, baina ez nago batere ados. Gure kantu berriak gertuko lagunei haien iritzia jasotzeko jartzen dizkiegunean, inoiz ez dute jakin erreferente bat aipatzen. Egia da Jon Ander eta biok antzeko musika entzuten dugula. Nik oso gustuko dut post-rocka edo post-hardcorea baina baita kantautore izaera ere, eta denetarik entzuten dut egunerokoan. Erreferente pertsonal bat eman beharko banu Songs: Ohia aipatuko nuke, espresio eta soinu goibelari dagokionez. Indarrak aldiz, Incubus edo Alexis on Fire bezalako taldeekin zerikusia duela esatea gustatuko litzaidake. Ez dut uste erreferente zuzenik dugunik, baina ziur nago hezi gaituzten taldeek sortutako doinuak atzean dauzkagula.
J.A.A.: Nire kasuan, inspirazioa disziplina ezberdinetan bilatzen dut. Nire egunerokotasunean eduki bisual asko dago, askotan irudi hauek musikatzea gustatzen zait. “Zein musika jarriko nioke kartel honi?”. Ia egun osoa musika entzuten pasatzen dut, disko osoak entzutea gustatzen zait gehienetan, eta batez ere erritmoetan jartzen dut arreta. Oraintxe talde hauekin nabil tope: Biffy Clyro, Izaki Gardenak, Cala Vento, Marmozets…

Musikalki disko iluna da orokorrean, malenkoniatsua, lehenengo diskoaren segida dirudi. Baina kantuetan istorio desberdinak kontatzen direla iruditu zait, ia film bateko eszenak balira bezala. Habi unibertsoa sortu duzue estetika eta soinu aldetik. Nahita egin duzuen zerbait izan da?
Y.G.: Ez dut uste orain arte egin dugun ezer nahita izan denik. Jon Ander eta bion ausazko elkartze baten ondorioa da dena. Egun ilunak pasa ditugu biok bizitzan, sortu aurretik eta sortu bitartean, eta proiektua hori guztia askatzeko baliatu dugula ikusten dugu orain. Dena den, prozesuan zehar ez genekien zertan ari ginen. “Hitzak” kantua izan zen sortu genuen lehen kantua, eta inoiz ez dut entzun beste kantu antzekorik, ez nuen heldulekurik hori sortzeko. Jon Anderrek zuzendu ninduen horra, baina esango nuke berak ere ez zekiela zehazki zer ari zen egiten kantu horrekin. Gaur uste dut taldea definitzen duen kantua dela, soinu eta egiturari dagokionez. Espero dut kantu horrek sortzen dituen antzeko sentsazioak sortzea disko honek jendearengan.

“Ez dut uste orain arte egin dugun ezer nahita izan denik. Jon Ander eta bion ausazko elkartze baten ondorioa da dena”

Diskoaren diseinuak badu sorpresaren bat gordeta, baina handiena diseinua zuena dela irakurri dudanean hartu dut. Musikari izateaz gain diseinatzaile, margolari, maketatzaile…
Y.G.: ”Zuk zeuk egin” baino “zuk zeuk pagatu” filosofiarekin gatoz bat. Egia da biok diseinatzaileak garela, marrazketan ere adituak, eta estilo propioa dugula. Jon Ander izan da bigarren disko honetan diseinuaren arduradun nagusia, nik bidelagun lana besterik ez dut egin. Izan ere, bere estiloak eta aukeratu dugun izenak primeran egiten dute bat. Berak kolore masa eta formekin jolas bisualak sortzen ditu, eta beraz, aproposa ikusi genuen. Webgunea ere (habi.eus) guk sortu dugu hutsetik. Merchandisinga eta bigarren lana erosteko aukera dago bertan.
J.A.A.: Oso ondo pasa dugu bigarren lan honen diseinua egiten. Esan bezala, biak diseinatzaileak gara eta hauxe da gure ogibidea, baina horrelako gauzak egiteak gure egunerokotasunetik aldentzen laguntzen digu.

Bi diskoak Elkar estudioan grabatu dituzue Victor Sanchezen laguntzarekin. Lehenengo esperientzia ona izan zen seinale. Soinu garbi eta lodia iruditu zait, Drop D afinazioaren boterearekin eta, bikotea izanik ere, ez dut beste instrumenturik faltan sumatu. Nolakoak izan dira grabaketa egunak?
Y.G.: Victorrekin grabatzea oso erraza da beti. Oso laguna dugu eta horrek giro polita sortzen du grabaketaren tentsiopean. Lehen lanak zortzi kantu ditu, eta bi egunetan grabatu genuen. Bigarren lan honek ere zortzi kantu ditu, bi egunetan grabatu genituen eta beste egun batean berranplifikazioak egin; beraz, imajina dezakezu zenbat orduko lanaldiak egin genituen estudioan. Nik uste dut Victorrekin daukagun harremanak egiten duela hori posible. Habirenak ez diren beste gauza batzuk ere grabatu ditugu eta, esaterako, kantu bat egiteko bi egun hartu behar izan genituen. Jon Anderrek eta biok oso ondo ulertzen dugu lokal, oholtza zein estudioan.

Elkarren grabatu eta Elkarrekin elkarlanean kaleratuko duzue diskoa. Rockari dagokionez behintzat, azken aldian geldi samar sumatzen genuen Elkar, lan zaharrak berrargitaratzen zituen baina ez zegoen mugimendu handirik bestela. Zer moduzko esperientzia izan diskoetxearekin lan egitea? Nola ikusten duzue gaur egungo egoera, autoekoizpenak, disketxeak, kolektiboak etabar?
Y.G.: Guk lehen diskoa autoekoizpen bezala argitaratu genuen, eta bigarren honek ere hala izan behar zuen hasiera batean. “Harri” singlea atera genuenean Jitu [Andres Kamio] jarri zen gurekin harremanetan eta koedizio bat proposatu zigun. Guretzako izugarria da atzean Elkar bezalako diskoetxe bat edukitzea. Gure proiektua bultzatu nahi izatea eta agian guk egin ezingo genituzkeen gauzak proposatzea. Autoekoizpenak gauza asko egin gabe geratzea dakar, dena zuk egin behar duzulako eta ezin duzulako iritsi. Egia da Elkarrek ez duela aspaldi rocka edo dena delakoa bultzatu, uste dut beste gauza batzuetan ibili dela, baina dakidanez odol berriturik datoz, gauzak egiteko eta sortzen laguntzeko gogoz. Bestela, oso politak iruditzen zaizkigu sortzen ari diren mugimenduak, esaterako Gasteizko Erraiak zigilua, edo talde eta bakarlari berriek asmatzen dituzten finantza arloko formulak. Gu ere ahal dugunean eta horrelakoen berri dugunean bultzadatxo bat ematen saiatzen gara. Esaterako, Dena edo Esanezin (Ianire Aranzabe) bezalako proiektuetan gure ekarpentxoa egiten dugu. Azkenean kulturak jasaten duen egoera ikusita, pena da mezenasengana jo behar izatea eta egitura sendoago baten babesik ez edukitzea aurrera egiteko, edo behintzat zauden tokian mantentzeko. Gu ezin gara kexatu, lana dugu eta gure musikan inbertitzeko aukera. Pribilegiatuak garela badakigu, beraz ahal dugun heinean saretzen saiatzen gara, Bermeoko Etxekalte taldearekin eta Perre bakarlariarekin esaterako, harremana oso berezia da eta kontzertuak antolatzen baditugu beti saiatzen gara oholtza eurekin banatzen.

Azaroan aurresalmentan jarri duzue diskoa. Nola doa? Jendea gogotsu dago? 
Y.G.: Badugu gure jarraitzaile talde txikia, gehienak familiakoak eta gertuko lagunak, baina uste dugu gustatu behar zaion jende horri ere iritsiko zaiola. Izan ere, helburua ez da honetatik bizitzea ez eta gure musika publiko guztiari gustatzea ere. Horretarako beste formula batzuk daude. Gure nahia egiten dugun hau behintzat gustatu behar zaionari iristea da.

Diskoa abenduaren 1ean kaleratuko duzue eta aurkezpen kontzertuak etorriko direla pentsatzen dut. Orain arte ez diot protagonismorik eman nahi izan, baina ezin da ukatu pandemiak eragin zuzena duela. Prestatu al duzue birarik? Zer aurreikuspen duzue?
J.A.A.: Oso egoeran kritikoan dago kultura une honetan, ez dakigu noiz arte iraungo duen honek, etorkizuna ez dago erraza. Biratxo bat antolatzen saiatzen ari gara, kontzertu batzuk lotuta ditugu baina esan bezala, dena airean dago. Honek aldaketak ekarriko ditu, eta prest egon behar dugu moldatzeko. Gauzak aurrera joan ahala, gure webgunean eta instagramean emango dugu kontzertuen berri.