Gogoeta koordenada horietan batzartu ginen Berri Txarrak-en egitasmo berriaz jarduteko. Taldeak 20 urte beteko dituen urtean zer eskainiko dugu? Bilduma bat? Gure kanturik onenen zuzenekoa? Gure kantuen bertsioekin osatutakoa?

Galder Izagirre, Gorka Urbizu eta David Gonzalez, Berri Txarrak. (Aritz Loiola / Argazki Press)

Dagiten oro luze, sakon, zehatz, behin eta berriro hausnartzen duen taldea da Berri Txarrak. Denborarekin ikasi dute hobe dela bulkadak zuzenekoetarako bideratzea. Jaio.Musika.Hil diskoaren bira hiru urtez luzatu zelarik, taldearen etorkizuna dandilizka utzi zuen higadura sortu zien nekeak. Ordutik sorkuntzari, zuzenekoei, promozioari, birei beste patxada batez ekiten ikasi dute, arnasestuka baino, arnas luzerako planak diseinatzen. Denborari eskutik oratzen eta ahal dela, erritmo berberean pausoa luzatzen.

Denbora.

Zerbait berezia sortu behar dugu, iragana gogoratu eta oraina goratuko duena, Berri Txarrak etorkizuna dela ulertaraziko duena.

Zer, baina?

Ernegua zerion kantagilearen bisaiari, egonezina, erabakiaren aurreko zalantza.

Zaude lasai, asmatuko duzue zerbait.

Ahaireak, riffak, entsegu lokalean zein etxean, erraz samar loratzen zaizkigu. Hitzak, ostera. Zer esan, nola esan?

Kolkoari errepikatzen dioguna ahozgora: mikrofono bat ahoratzen duzunean izan dadila ekarpen bat egiteko, izan dadila esateko, pentsarazteko, sentiarazteko. Harrokeriaren aurkako ukendu, apaltasunaren aldarritik. Ezin zaio edozeri kantatu, ezin da edonola abestu, gure garaiko alaba-semeak gara. Zerk kezkatzen gaitu? Zerk sortzen digu azkura bihotz-buruetan, amorrua, inpotentzia, bizipoza, itxaropena? Zerk bizi gaitu 2014an, taldea sortu eta 20 urtera?

Itaun horien eta beste hamaikaren erantzunetik, luze pentsatu behar dute kantatuko dutenari buruz, antidogmatismoa, ortodoxia, irakaspena eta ebidentzia sahiestuz, berbak ordura arte ez bezala elkartu, inoiz ez bezala esan nahi lituzkete. Askatasunari kantatu askatasuna hitza erabili gabe. Horixe lanik nekezena kantagilearentzat, horrexek galarazten dio loa frontman-ari.

Joseba Sarrionandiak Ni ez naiz hemengoa liburuan (Pamiela, 1985) zera dio Izkiriatzea eta antidogmatismoa gogoetan: “ (…) Idaztea, hain zuzen, idazlan dogmatikoa irekirik uztea da, munduari irekirik, edozeini, eta jendeak norbere idazlana usa dezakeela onartzea, hau da, bere gisara osa dezakeela uztea. Beraz, antidogmatikoa da idaztea. Idazleak zabalik uzten du bere obra, beste norbaitek hertsi dezan, beste edonork usa eta osa dezan. Idazleak proposamen hutsa egiten du, erantzuna oraindik ezagutu gabe. Idazlearen afirmazioak irakurleari eginiko galderak dira, erantzun zain beti. (…) Ni ere afirmatzen naizenean galdetzen ari naiz. Ene gogoetak paper batetara lotzen ditut eta, aldi berean, aske uzten. Ene gisara ordenatu ditut letrak baina letra arteak zeuk antola ditzakezula eskatzera nator. Ez uste izan ene izkribuetan, zeuk zerbait utzi gabe, ezer aurkituko duzunik. Nik buztinezko untzi bat ematen dizut, zu zara bete behar duena”.

Ebidentzia baino, sujerentzia. Agindu baino, iradoki. Asko irakurri, gehiago entzun. Kantagilearekin sarritan trukatu ditugun gogoetak.

Zaude lasai, Gorka, zerbait asmatuko duzue.

2014ko udaberrian elkartu ginen ostera, oraingoan ere Zarautzen. Pozaren urduria igartzen zitzaion orduan koblakariari, albiste itzela dakarrenaren begien distira.

Hiru buruko munstroa dakargu, hiru disko, hiru kantamodu, hiru ekoizle zeharo ezberdinekin. 20 urte, 20 kanta. Arrisku-salto hirukoitza. Zer deritzozu?

Iragarri nitzakeen aukera guztietako bakarrean ere ez zegoela antzekorik ere. Zenbat denbora bideratuko duzue horretarako, bi urte? Hiru? Ekoizpena ordaintzeko zuzenekoak eskaini behar badituzue, noiz hartuko duzue konposatzeko denbora? Diskoak banaka edo denak batera aurkeztu asmo dituzue? Kutxa bakarrean, hirutan?

Diskoa 2014 honetako Durangoko Azoka baino lehenago aurkeztuko dugu, beraz, irailaren hasierarako prest izan beharko dugu kopiak egin ditzaten bidaltzeko.

Oraingoan ere ez zaio goroldiorik bilduko harriari.

Has gaitezen bada, komunikazio lanetan.

Eta zeri kantatuko diozue? Zein izango da bazka, zer hausnarrazi gura diguzue? Zer da 20 kanta berri hauen bidez kontatu gura duzuena?

Disko bakoitzak, bai musika estiloari bai kantagaiei dagokienez, bere bereizgarriak izango ditu eta hari batek lotuko ditu: Denbora da poligrafo bakarra.

Aurrez aipatutako Joseba Sarrionandiaren liburu beretik: “(…) Denboraren neurri zehatza agertu zenez geroztik, zehazki kondaturiko ordu eta segundoak eros eta sal zitezkeen gauza bihurtu ziren. Denbora merkantzia bihurtu zen, alegia. Denbora urrea da, hauxe da ideologia kapitalistaren funtsezko ideietarik bat, bizitza abantail ekonomikoen zerbitzuan imintzen duen zibilizazioaren erretratu den esaera. Denbora galtzea, berriz, zibilizazio horretako bekatu sozial nagusienetakotzat hartzen da. Eta orain, zibilizazio industrialaren buruko XX. mendearen azken aldian aldean eraman behar du nork bere erlojua, hura gabe galdu egingo litzatekeelako, bai eskolara, bai lantegira, bai elizara, bai trenera, bai zinemara joateko, puntual iristeko. Eta puntual iristen garen edo ez, baina geroztik erlojuen orratzetan eskegirik ditugu bihotzak. Gure erlojuek ez dute denbora, erritmo naturalaren eta gizabanakoaren barru erritmoaren ordez erlojuen tik tak monotono eta amaigabeen erregularitate artifiziala ezarriaz. Erlojuetako denboraren arabera moldatzen dira egun gure bizitzak, gure aldetik erlojuen esklabutza hori onartzen da, denbora bera zer den eta geure bizitzaren zentzua ere zein den hausnartzeko astirik geratzen ez delarik. Poesiaren denbora, hain zuzen, beste denbora hura da, astiarena, geure baitako erritmoena”.

Baina bizi daiteke egun inor bere denboraren gehiengoa sorkuntzari emana? Gizarteak bere osotasunean, aitortzen diogu bere ekarpena kultur sortzaile bati? Oraindik ere musikariak alfer, drogazale, txortanbero huts gisa ditugu? Onartuko genuke herrikide bati diru publikoa bideratzea sormen prozesu baterako, berbarako, disko bat ontzeko entseguetarako hamar hilabeteko soldata publikoa izatea, bai disko eran bai zuzenekoetan ondasun publiko gisa itzuliko digunaren jakitun?

Arras gutxi dira gaur egun euren lanak euskaldunen gehiengoarengana helaraztea lortzen duten sortzaileak. Berriz ere ausarki botako dugu gehienek ez dutela 500 hartzaile ere. Kopurua eta emaitza dira bistakoenak, numeroak eta emaitza dira ezagutzen ditugun bakarra, euroak eta emaitza aukeratu edo baztertzen ditugunak.

Arras gutxi dira gaur egun euren lanak euskaldunen gehiengoarengana helaraztea lortzen duten sortzaileak. Berriz ere ausarki botako dugu gehienek ez dutela 500 hartzaile ere

Abiapuntua, testuingurua, prozesua emaitza bezain garrantzitsuak direla esatea ausarkeria ez dela deritzoten horietakoak gara. Disko berri baterako riffak entzun berri dugun hurkoaren diskoaren riffetik datozkiguke, egoera emozional bat azaltzeko gakoa tabernalagun bati aditu geniezaioke, gogoeta intelektuala eragin diezaguke adinkidea dugun idazlearen poema liburu berriak. Eta horretarako denbora behar dugu, denbora eskaini behar diogu horri, astitsu egon behar du sortzaileak ganorazko zerbait lortzeko. Sortzeko denbora eta bizitzekoa ez baitagoz sinkronizatuta. Bizitzeko, sortzeko baino askoz denbora gutxiago behar baitugu, antza. Bizitzeko segundoak nahiko ditugulako, egun.

Sortzeko denbora, Sarrionandiagaz bat eginik, beste denbora bat da, sorkuntza bera uhertu dezakeena, plazaratu bezain pronto zaharkitu dezakeena. Edo gaztetu.

Zutaz kantatzeko disko-libururako Bide Ertzean-eko Imanol eta Joni Ubedak zioten eran, “une bakoitzean bizi dugun garaiari eta norbere bizipenei argazkia ateratzeko eginkizun bezala” ulertzea kantagintza eta ondorioz, bizi zaituen garaiak zure sormen lanean isla izatea. Horixe da, nire uste harroan, Berri Txarrak-ek duen estimu handiaren gakoetako bat: bere garaiaren koblakari izatea.

Eta zer dagi XXI. mendeko koblakariak? Herriz herri kantatu aurretik, entsegu lokalean ordu asko, okerrak zuzentzeko ahalegin amaigabean, jo eta probatu eta ez konformatu, hobetu, beste norabide bat hartu, esperimentatu, baztertu, onetsi, sinetsi, barneratu, bizi. Gero diskaratu, zuzenean jotzerakoan entzuleari ezaguna egin dakion. Milaka eta milaka kilometro furgonetan, asteburuetan, gainontzekoontzako jai zein opor egunetan, gehiengoaren bizimodu estandarraren iruntzietara. Dena eman kantari.

Musikazaleak dira, musikariak, kantagileak. Musikak bizi ditu.

Iragana aurretik 
Konta dezagun hori, konta dezagun hasiera, deskribitu dezagun bidea. Taldearen 20 urteak herabe ospatu eta disko hirukoitza aldarrikatuko dugu. 20 kanta berriotarainoko urteak ekarriko ditugu akordura garapen bat azalarazteko, aldapa gora malkartsuak eta bihurgunez betetako aldats beherak identifikatzeko.

‘Denbora da poligrafo bakarra’ lan hirukoitza aurkezteko agerraldia, Bilboko Kafe Antzokian. (Aritz Loiola / Argazki Press)

Komunikabide bakoitzari, bere ezaugarrien araberako proposamena egingo diogu. Aintzat hartuko ditugu telebistak, irratiak, idatzizkoak, Internet bidezkoak, sare sozialak, denak, handiak beste txikiak, nazionalak bezain lokalak. Komunikabide bakoitzak bere ezaugarriak izaki, bere kazetariak, bere baldintza humano zein ekonomikoak hartuko ditugu aintzat.

Deitu, hitzordua eskatu, beraiekin batzartu, Denbora da poligrafo bakarra aurkeztu eta beraien komunikabidearen bitartez zer zabaldu gura genuen azaldu genien eta horregaz bat, beraien proposamenarekin adostuko genuela aurreratu. Guretzat komunikabideak bidelagunak baitira, kultur sorkuntzan aritzen garenontzako ezinbestekoak. Ez dira zerbitzu, ez dagoz derrigortuta gure lanak zabaltzen. Hautu hori egin izana eskertzen diegulako tratatzen ditugu begirunez.

Halaxe ekoitzi genuen Berria eta Debolexekin batera Iragana aurretik ikus-entzunezkoa, hasieran erreportaia luzea izan behar zuena baina milaka ikustaldi zenbatu ostean, dokumentala bihurtzea erabaki genuena. Elkarlan horretatik eskaini zuen taldeak zuzenekoa Naiz Kontzertuak Internet bidezko kantaldi sortan; elkarrizketatu zuen Sustrai Colinak Gorka Urbizu luze Argia-rako; argitaratu zuen EITBk bere komunikaziobide guztietan disko berriari loturiko lehen bideoklipa beste inork baino lehen…

Diskoa 2014ko azaroaren 24an aurkeztu genuen kazetari eta zaleen aurrean Bilboko Kafe Antzokian. Ordurako disko hirukoitzari buruzko zizka mizkak eskainiak genituen eta prentsaurrekoan bertan antzeman genuen bazela jakinmin itzel bat, bazela gose antzeko bat. Aretoa kazetariz eta berrizalez mukuru, galdera asko, elkarrizketa luzeak. Denbora da poligrafo bakarra taldearen historian beste mugarri bat izango zen sentipena nagusitzen ari zitzaigun.

Asmatu duzue zerbait, antza.

Euskal Herrian bakarrik, sei egun eta erdi eman zituzten taldekideek promozio lanetan, era guztietako komunikabideei adeitasun osoz erantzuten, dendetan showcase edo kantaldi akustikoak eskaintzen, hainbat irratitan zuzenean kantatzen. Hori berori, Bartzelonan eta Madrilen. Ordu asko. Lan nekeza.

Aretoa kazetariz eta berrizalez mukuru, galdera asko, elkarrizketa luzeak. Diskoa beste mugarri bat izango zen sentipena nagusitzen ari zitzaigun

Ondoren etorri zen Durangoko Azokan 4.000 disko saltzea, Donostian 2015eko urtarrilean lau kontzertu herreskan sarrera guztiak agortuta eskainiz hasi eta Madrilen 2017ko martxoan bukatu bitartean, 127 kontzertuko bira, 30etik gora sold out (Euskal Herriko guztiak, Madril, Bartzelona, Valentzia, Zaragoza…), munduko hamarnaka herrialdetan: Euskal Herria, Espainia, Herrialde Katalanak, Galizia, Frantzia, Herbehereak, Suitza, Alemania, AEB, Mexiko, Txile, Argentina, Brasil, Peru, Kolonbia… Fresneseko espetxean ere jo zuten, Txileko edo Espainiako telebistetan… Eta sustraiak ahaztu barik, gaztetxe dezentetan jo dute biran zehar beraien belaunaldiko taldeak ontzeko ezinbesteko izan direla aitortzeko, Jaio.Musika.Hil diskoaren 10. urteurrena gogoratzeko atera zuten biniloaren hedapenerako antolatu zuten gaztetxe bira, kasurako.

Taulakideen artean, aipatzekoak dira Mexikon Comeback Kid Kanadako hardcore taldearekin batera egindako bira, Descendents taldearekin Hego Amerikan egindakoa, Rise Against eta Refused-ekin Barakaldoko BEC-en eta Madrilgo Palacio de los Deportesen eskainitako kontzertuak… Jaialdi garrantzitsuetarako ere deitu dituzte: South By SouthWest (Austin, AEN), Euskal Herria Zuzenean, Resurrection Fest (Viveiro, Galizia), Sonorama (Burgos, Espainia), Gijón Sound Festival (Asturias), 360 (Iruñea), Kutxa Kultur Festival (Donostia), AuFest Open Air (Frankfurt, Alemania)…

Egiten dituztenak baino gehiago jasotzen dituztela da 2014ko Kafe Antzokiko prentsaurrekoaren ostean igarri genuenaren froga.

Taldeak, beste behin, koska bat gorago egitea lortu du.

Bira bukaera. “Madrid, nunca fue fácil. No siempre fue posible. Hoy será histórico”

Ricky Falkner ekoizlearen hitzetan, Madrilgo La Riviera aretoan jotzea kontsakrazioa da. (Tom Hagen)

Denbora da poligrafo bakarra hirukoitzeko bigarren diskoaren ekoizlea izan zen Ricky Falknerren hitzetan, La Rivieran jotzea kontsakrazioa da. Zer esanik ez, sarrera guztiak hilabete lehenago agortzea. Izugarria, haren esanetan. Altafonte banatzaileko kide den Antonek kamerinoetan aldarrikatua: “Ni madrildar peto-petoa naiz eta inor baino harroago nago Berri Txarrak-ek bira hemen amaituko duelako. Izorra daitezela!”.

Carola Perezek, 17 urtez Berri Txarrak-en Madrilgo lagun eta promotorea izan denak, ondo daki nortzuei buruz ari den Anton. Ondo gogoan du zelango jazarpena pairatu duen, ondo gogoan du Madrilen 2003an Caracol aretoan antolatu zuen kontzertua zela-eta, España 2000 talde ultraeskuindarrak deitu zuen elkarretaratzea. Zentsura, sorgin-ehiza, debekua ezagutu dituzte Berri Txarrak-ekoek Madrilen, beste euskaldun sortzaile askok legez. Egunotan Miren Gaztañagaren ibilbide artistikoa zikintzen ari diren berberek jazarri dute taldea hainbat urtetan. Madrid, nunca fue fácil. No siempre fue posible. Hoy será histórico.

Hemen gaude, behin eta berriz inausi digute hitza debekuaren artaziekin, baina hemen gaude.

Birak Madrilen amaitu behar zuen, ezin zuen bestela izan.

Martxoaren 3an 21:10ean hasiko zuten kantaldirako bezperan abiatu ginen bi furgoneta Euskal Herritik. Bata Azok daroa, taldearen gidari, webgunegile eta kamiseta eta enparauen arduradunak, Pau managerrarekin batera, berrizaleen soziologiaz orduetako berbaldia eskaini diezazukeenak.

Gorka Urbizu, David Gonzalez eta Galder Izagirre taldekideen zuzenekoak perfekziotik hurre egon daitezen lan-talde sendoa dabil itzaletan. Pau, Wero, Azo, Iban, Mikel eta Alvarok osatzen dute eskifaia edo, beraien hiztegi terminologikoaren arabera, crew-a. Birako azken emanaldiaren bezperan atera ginen La Rivierakoek aretorako sarrera goizeko 11:00etan eta soinu-froga eguerdiko 14:00etarako ezarri zutelako. Euskal Herritik Madrilera furgonetan iristeko lau bat ordu behar dira; martxoaren 3an bertan abiatzekotan, goizegi jeiki beharko genuen eta eskifaiakoek behin eta berriz errepikatzen dutenez, bolo egunak, egun oso luzeak izaten dira. Davidek azaldu legez, lan-taldea ondo zaintzen ahalegintzen dira, eszenatokian ageri ez arren, Berri Txarrak denaren zutabe ezinbestekoa baitira.

Berri Txarrak-en zuzenekoak perfekziotik hurre egon daitezen lan-talde sendoa dabil itzaletan. (Tom Hagen)

Bira bukaera da, Madrilen, nahikoa atseden hartuta egon behar dute denek. Urduritasuna somatzen zaie, zerbait berezia du bira amaiera honek eta lana gogotik egiten ari dira. Goizeko 09:00etan jagi eta goizaldeko 01:00ak inguru arte, atsedenarako oso tarte gutxi izango dute. Soinua orekatzeko dituzten 2 orduak azken segunduraino aprobetxatu gura dituzte. La Rivierak akustika sano eskasa ei du, ez da batere erraza soinu ona lortzea, horixe diote antolakuntzan ari diren madrildarrek. Mikel, Iban, Wero eta Alvaro beti bezain gogotsu baino gogotsuago ari dira, ez dute beste ezer gogoan, ezta jan behar dutenik ere. Lana ondo burutu dutela ziurtatu arte ez diote utziko. Txapela kentzeko moduko profesionalak dira.

Abiapuntuak eta prozesuak kontzertua nahieran amaituko zela iragarri zezaketen arren, Gorka, David eta Galder urduri zeuden. Mila inguru izango ziren Euskal Herritik hurreratutakoak, beste horrenbeste Madril zein estatuko beste lurralde batzuetakoak. Bazekiten madrildarrak irrikaz zeudela, Gorkak antzeman zien bezperan goizeko 07:00etan hasi eta gaueko 23:30ean amaitu zuen promozio egunean. Amorrua zuten Madrilgo lagunek urteetan adierazpen askatasuna ukatzen zietenekiko, Berri Txarrak legez euskal talde eta sortzaileak estigmatizatu eta kriminalizatzen dituztenekiko, Madril faxista, eskuindar eta atzerakoiaren irudia zabaltzen ari zirenekiko. Beste Madril bat dagoela erakusteko modu bat zen Berri Txarrak-ek bira bertan sarrerak agortuta amaitzea. Oihu egin nahi zuten arima urratu arte.

Madrilgo zaleek oihu egin nahi zuten arima urratu arte. (Tom Hagen)

Baita lortu ere. The Secret Society eta Viva Belgrado gure irudiko talde bikainen saio laburren ostean, taldekideak oholtzan zaleak txaloka agurtzera agertu bezain laster, La Rivierak su hartu zuen. Ohiko kontzertuetan, kanten zerrenda, ordubete aurretik prestatu ohi dute Gorka, David eta Galderrek, eskifaikoen zoramenerako. Oraingorako, ostera, ondo zekiten zer kantatu gura zuten.

Gehienoi labur egin zitzaigun bi orduko dena emate hartarako kanta zerrenda bikaina begitandu zitzaigun, oso tarte gutxi eman zigun arnasa hartzeko kanten errenkadak, hasierako diskotik hasi eta DDPB-raino, baita Mikel Laboari eskainitako diskoko “Liluraren kontra”, zeinaren aurkezpenean, Gorkak euskara halako hizkuntza menostuei batzuek erakusten dieten erdeinu, lainez eta gutxiespena salatu zuen. Madrilen ginen, etxekotuan, baina Madrilen, ez zegoen aukera galtzerik. Irri harroz hasi zuten emanaldia Berri Txarrak-ekoek eta harro eman zioten amaiera irria erantzi ezinik, eskifaia osoa taula gainean, zaleei zintzoki eskerrak emanez. Soinu eta argi paregabeak, zaleen erantzuna hunkigarria, musikarien jarrera eredugarria.

Honetarako amesten diagu, honetarako!

Irri harroz hasi zuten emanaldia eta harro eman zioten amaiera irria erantzi ezinik, eskifaia osoa taula gainean. (Tom Hagen)

Denbora da poligrafo bakarra diskoaren bira amaituta, mapa berriak destolesten hasteko denbora hartuko du taldeak.

Batek daki zein bide hartuko duten.

Guk prozesua azaldu gura izan dugu, ikusten ez den lana azaleratu, bizitza musikari edo beste edozein sorkuntzari emana bizitzeak dakarrenaren lagintxo bat erakutsi eta Berri Txarrak-en bitartez euskal kulturgileei (sortzaile, antolatzaile, profesional, kazetari, irakasle, hezitzaile, zale, kontsumitzaile..) gure esker on eta omenaldi xumea eskaini.

Mila esker.

Oharra: Kontzertuari buruzko kronika zehatzagoak www.berritxarrak.net webgunean zein sare sozialetan dituzue zenbat gura, hona hemen horietako batzuk:

• “La banda de rock en euskera más aclamada de todos los tiempos hizo historia a orilla del Manzanares” (MariskalRock.com)
• “El trío ofreció una lección de rock magistral” (RockTotal.com)
• “Nunca fue fácil. No siempre fue posible. Hoy vamos a hacer historia”. Nunca una introducción a un concierto fue tan premonitoria de lo que allí ocurriría” (El Enano Rabioso)
• “La toma de Madrid” - (LaMarDeMares.wordpress)
• “Berri Txarrak llena Madrid de rock y euskera” (Festinfo)

Gure lagun batek dio kontserbadoreak oroz gain kakatiak direla, koldarrak, berekoiak, bekaiztiak, indibidualistak, ametsen zikiratzaileak, burgesak, klasistak, elitistak. Gure lagunak dio kontserbadoreen herri batek ez duela egundo benetako garapenik izanen ordekan ere galgak erabiliko dituelako, larregizko abiadura hartzearen beldur. Gure lagunak dio herri kontserbadorean kultur sortzaileak alfertzat hartuko gaituztela beti, mesfidantza hedatuko dutela gurekiko, baztertu egingo gaituztela erabakiguneetatik ezbada beraien sokari tiratzeko. Gure lagunak dio kontserbadoreak nagusi diren herria herri hitsa dela, monokromatikoa, aspergarria, bizipozik bakoa, pose bat, larritasuneraino perfumaturiko arimez osatutako familia argazki bat, lur sail idortua.

Eta zein da orduan aterabidea? Ez soziologoek, ez analista politikoek, hain gutxi alderdietako politikari profesional noranahikoek ez badakarkigute ilunetarako kinkelik?

Kanta zerrenda bat bidali dit arrapostu lagunak.

— Horra zuen berbakeran, playlist-a, EP bat, single singlea, horra zeri egin behar zionagun aurre.

“IHIA”
Anari, Irla izan (Bidehuts, 2009)

(…) Eta beldurra gose denean, libre dabilenean,
edozer jaten du: ametsak, gorputzak, begiak
gezurrak edo egiak,
orain ni, gero zu.

Eskerrak ahulak garen
erantzi eta jaten uzten garen,
bestela, bakoitza bere desertuan,
bere harkaitzaren barruan zain,
denborak laztan nazan, harea egin dezan,
etab. Etab.

“BIGARREN ITZALA”
Berri Txarrak, Denbora da poligrafo bakarra (Only in Dreams, 2014)

(…) hemen da
bigarren itzal bat bezain leial
hemen da: indiferentzia
garaile isila

mundua saretik zaintzen

galdera‐ikurrak dira gehiegi
betiko lau akordeen atzean
galdera ikur gehiegi eta nahikorik ez
denontzako nahikorik ez

beroki heze baten antzera
azalera temati itsasten
beroki busti baten antzera
ekaitzari ekaitza eransten

“HAIZE EZA”
Dut, At (Esan Ozenki, 1996)

Konbikzio handirik gabe ari naiz, oihukatzeak ala entzuteak, zerk egiten gaituen libre, katu beltza bezala zakurren jangelan, ezin eguzkia piztu: izozkiak gara beraien ahotan. Sistemaren neoizko orratzak zainak zuritzen dizkigula, sinboloen semantika tristea morroien bular txukunetan. Harroegi ulertzeko, harroegi onartzeko askatasun desiratuak ez gaituela askatuko. Bandera trapu bat da haizerik ez badabil.

“LILIAN”
Bide Ertzean, Grisa (Gaztelupeko Hotsak, 2000)

ongizatearen gizartea
ikusia zuen telebistan
bertan hezi nahi zuen umea
ustezko paradisu zurian
ikustezin izan nahi zuen
ilgoran, ilbetean, ilbeheran
paseatu lehen munduan
oharkabean gure antzera
aske izan jende artean
ikustezin gu bezala
lilian, lilian, lilian
bere azala, bere hizkera
susmagarriak ziren argitan
horregatik itsasoratu zen
lur berrira gauaren erdian
baina ez zen iritsi inoiz
nigeriatik guganaino
ito egin zen, ito egin zen lilian
lilian, lilian, lilian

“METAFOREN GERRATEA”
Gu ta Gutarrak, Bertso berriak eta lagun zaharrak (Lanku, 2007)

Izan fikzio konpartitu bat da errealitatea
baina gutxitan aipatzen dugu metaforen gerratea
Berben jabe izatea da arma fulminantea…
Zer da adibidez Gehiengoaren Nahia ta Borondatea?
Ez da ba izango gutxiengoak nahigabean irautea? Zer ote dira zezenbidea eta Ongiesatea? Ta objetibitankea?
Baserritarrak ba ote dauka hiritargoan lekurik?
Modernoak ez ote dauzkagu aspaldi zaharkiturik?
Ta denborak, aurrezturik ba al du dibidendurik?
Aurrerabide deitzen duguna nora doa eta nundik? Zergatik gauzka iraganari lotzeak hain izuturik?
Ingurukoei begiratuta gehiago ikusten ditut nik geroak harrapaturik
Karratu samar gertatzen zaizkit berba borobilegiak;
arruntagoak askoz gurago ditu nire hiztegiak:
behetik gorako egiak eta arrazoi erdiak
Bat eta bera dira niretzat txanponaren alde biak
Duintasunak badu, bai, lana; ta usai txarra izerdiak!
Zintzoa banaiz nik ez dakit zer eskatzen duen herriak… notiziak ala berriak? Hitzek gu baino ez ote dugu hitzak pentsatzea hobe
Geu izan beste inoren berben oihartzun bihurtu orde;
mundu ta pentsamolde ezberdinen traduktore
Hitzak itzuli, hitzak itzartu… Hitzalpeetan ez gorde
Hankak zeruan burua bero bizi gaitezen gero ere
ta eguzkiak argitzen badu beltz ta etsipen kolore,
eman dezagun umore…

— Esan gura didan sortzaileok baztertzen gaituen herri kontserbadore honen gaitzak bost kanta horietan laburbildu daitezkeela?

— Horixe bera.

— Ederto, bazekinagu zeri aurre egin. Baina zelan?

— Hori ez dun ez idazlearen ezta musikagilearen egitekoa.

— Norena dun, ba, orduan?

Antton Valverde, 1992an, Lauaxetaren irudiaren ondoan.

Musikariak bagina ahalegindu ginateke. Ausartuko ote da inor emakumeek XX. mendean idatzitako testuekin ondutako kanta bilduma osatzen? Gogora datozkigu monografikoak, Oskorriren Gabriel Arestiren oroimenez, Antton Valverdek Lauaxeta, Orixe eta Lizardiren poemekin osatutako trilogia, 11 musikarik Rafa Ruedaren gidaritzapean aurkeztu ziguten Ehungarrenean hamaika, Ruperren Hautsi da anphora eta Memoriaren mapan edo Bide Ertzeanek Jose Luis Otamendirenekin jositako Zure minari, zein idazlea eta musikaria aurrez aurre, prozesu osoan elkarrekin lan eginda sortutakoak, hala nola, Errobi eta Daniel Landarten Errobi, Pantxoa eta Peio eta Manex Pagolarenak, Joseba Tapia eta Koldo Izagirreren arteko elkarlanetik jaiotako Apoaren edertasuna, Kirmen Uribe eta Mikel Urdangarinek abiarazitako Bar Puerto eta ostekoak, Harkaitz Canok Iker Laurobarekin kaleratutako Zeru tolesgarria edota Sorkunek eta Eider Rodriguezek lau eskutara idatzitako Ziklomorphosia.

Euskaldunon imaginarioan sekulako eragina izan duen literaturaren eta musikaren arteko elkarreraginetik sortutako kantagitza gizonezkoon hitzez eta ahairez osatuta dago ia bere osotasunean. Zorra kitatuko duten aleak behar ditugu, emakumeek idatzitako testuetan oinarritutako kantak behar ditugu, intimitatearen aberri isilarazi bat izan genuela gogoratzeko, datozenen imaginarioan beste ahots batzuk atxekitzeko. Ez gara Historia aldatzeaz ari, isildutakoen Historia kantatzeaz baino.

Amaia Lasa idazlea. (Jon Urbe / Argazki Press)

JAUNGOIKO GUZTIAK UKATZEN DITUEN EMAKUME BAT NAIZ
Amaia Lasa, 1971
 
Jaungoiko guztiak ukatzen dituen
emakume bat naiz
Atzo,
zeruko jaungoikoa ukatzen nuen.
gero
infernukoa, eta
gaur,
lurreko jaungoikoa ukatzen dut.

Dotrina guztien aurka altxatzen naiz.

Atzo,
zeruko pekatari nintzen,
gero
infernukoa, eta
gaur,
lurreko pekataria naiz.

Hutsunean igeri dabilen emakume bat izaten naiz.

AMAMAREN BIGARREN AHOLKUA: AHAZTU HORI MUTILE
        Miren Zabala, 1999

Izatearen zoko ahul asko
ikutzen dizkidazu.
Banderak,
koloreak,
izenak,
ez ditugu berdin ulertzen.
Zergaitik ez dituzu sentitu nahi
Andre Madalenen olioa,
Pello Joxeperen taberna,
eta Aitorren hizkuntza zaharra?
Betile atzean «ni bezalakoen»
kultura honen jakinmina duzu,
baina aurreiritziek itsutzen zaituzte.
Hori gorroto dut zugan eta,
batzutan, —nolako kabroia!— diote kuadrilan.
Baina zoratzen nauzu,
eta gatibu naukazu.

Zure laztan batek
zoriontsu egiten nau.
Ez dakit zein den
Ni letretakoa naiz eta
solido
likido
gas
bereizketaren ondoren galdu nintzen
Baina beste bereizketa batzu
egiten dakit,
a) zurekin
b) zu gabe
eta lehenarekin gelditzen naiz,
all night long.

Elkarrekin igaro ditugu ordu gutxi batzu,
egun jakin batzuetan.
Ez dute ezer esan nahi
baina zu zara nire bularren
taktua sentitu duen bakarra.
Horrek zerbait esan nahi du.
Zuretzat ez,
eta hori gorroto dut zugan.
Batzutan, -nolako kabroia!- diote koadrilan.
Baina zoratzen nauzu,
eta gatibu naukazu.

Egia esan gorroto dudanaren
portzentaia harrigarria duzu.
Aspaldi, erlijio irakasle batek
zera esan zigun:
«Gorrotoa maitasunaren
txanponaren bestaldea da».
Alperrik esan zuen, izan ere
denok baikenekien jadanik.
Amamak esango lukeenez,
hobe dut zu ahaztea.
Amamak beti du arrazoi.
Hori da beragan gorroto dudana.

Eztitasun
Gurariaren
Oinaze
(Akrostikoak, poeta ezjakinen aterpe)

EGUN URDINAK
        Maite Urkia, 1996

Ilunabar gazte haietan
uste izaten zuen
surf ohol batean
zeharkatuko zituela
bizitz…o lautadak,
zorabioaren haize leunak eraginda.
Loa bere hegoak
hedatzen hasten zenean
armairu apailatuen ondoan,
leihoaren dardarak
astintzen zuen ohean,
PaPerezko urrearen bila
Joaten ziren barkuen deia
igarotzen baitzen gauero,
gainezka zegoen esne katilutik.

Orduek
ez zuten geldirik egon nahi izaten
harrobi zaharreko
mendi mutuen artean,
eta sahatsak loratzen ziren urtero
neguko suaren gainean,
egun urdinak igarrita.
Maleta batean sartuta
izpirituaren kiliak asetzera
irtetzean,
samin antza bebatu zion
iraganaren muzinari,
larunbat arratsetako
poema euritsuak
eramatea ahaztu gabe.
Merkatuan bi kilo adore
eta botila berde bat erosirik
erreka bazterrari eman zizkion
handik gutxira,
ostarteak zabal zitzaten
hurrengo geltokira eramango zuten
autobusaren sapaian.

IKAZKIN LILURATUA
Tene Mujika, 1923

Neure txondorra utzita iturrira nintzan
suila betetzen zegon neskatxa bat bertan.
Hark eman zidan ura, ai zer gozoa zan!
Geroztik hain gozorik ez dut berriz edan.

Ikazkina naizenez ta ikazkintzan beti
hain ume ederrik inoiz ez nuan ikusi.
Horrela bere itxurak eder, zoragarri
gentza lapurtu zion nere bihotzari.

Lagundu nion suila burura jasotzen
baina ezin ausartu etxera laguntzen.
Nahiagatik lagundu ez dakit zer nuen
inola asmatu ezin baimenik eskatzen.
 

 IGANDE EURITSUA
        Maria Jose Kerejeta, 1988
 
Lerro bat soilik jakiteko
bakardadezko kafetegi galdu eta kezko
arratsalde ezinbesteko bat, izan zela noizbait.
Bi ahapaldi jarreraz aldatzeko,
bi, ahazten saiatu eta ahazteko
eta berriro munduan lehena izateko.
Bi, jarraitzea beharrezkoa zen eta iadanik
euriaren burni-agak aldendu gintuenekorako.
Hiru hitz besterik ez
beldurtzen gaituen asperraldiaren unerako,
hiru hitz oroitarazteko
aharrausi bat iragarpen bat dela, gutxi gora behera,
eta zuk, liluraturik begiratzen duzun horrek
jakinaren gainean egon beharko zenukela honezkero.

HUSTASUNA
        Mirari Garcia de Kortazar, 1994

Larrosa bat nahi nuen zuretzat
arantzarik gabekoa
baina ez zegoen lorategian
arantzagabeko larrosarik;

Txori bat nahi nuen
ondoren
zuretzat
baina ez zuen txoriak
zuretzako kanturik;

Poema bat orduan
pentsatu nuen
nahi nuela zuretzat
baina ez zegoen
nire baitan
zuretzako poemarik.

 IZKUTATZEN ZAREN HORRI
        Arantza Etxeburua, 1992

Zure ibileran
kate hotsak entzuten dira,
ihintzez umeldutako
ezkilen soinuari zukurutz ihes egiten dion
ageriko goizaldietako irudi ainubea.

Goizeko eguzkiaz zeharo itsuturik
elur loreen artean izkutatzen zara
eta ez zara inoiz biluzten.

Gauaren errezelapean babesturik beti
zure gelaskako bakartasunean
ez duzu, oraindino,
bizitza ardoaren zapore hordigarria dastatu,
ez inoiz zure buruagan sinestu.

EMAKUMEAK DOAZ EROSTERA
        Arantza Aldalur, 1986

Begirada tristea,
poltsak eskuetan,
meza entzun ondoren
emakumeak doaz erostera.

Soineko ilunak,
kanpai hotsak atzean,
pauso labur makalak,
egunero gauza berbera.

Indarra ahuldutako
beso iharretan
daramate bereentzako
lan egiteko bidea.

Adinak ematen dien
aurpegi bareak
ezkutatzen ditu
sentimen eta penak.

Begirada tristea,
poltsak eskuetan,
meza entzun ondoren
emakumeak doaz erostera.

SORGINAK IZANEN BALIRA
Gema Lasarte, 1985

Sorginak izanen balira
oraintxe hartuko nuke eskobatxo bat
metraileta gisa eta Ajuria Enea guztietara
hegaz joanen nintzateke…

Plis, plas kaskahezurrean ederto jo ere.
…Eta, batzu besterik ez direnei esanen nieke ene erratz
gainetik, bertze planetetara joateko gezur gosez daudenak
mazkatzera. Hemen dagoeneko asetuta lehertzeko zorian gaudela
eta…

Hitzaren teknika bost urtez errax ikasten da, eta hain
zail gertatzen gero, esatea, dena gezurraren zapietatik
datorren lamada bat besterik ez dela.

Hori, egun sinisteraztea…
Gezurra; hitz politez jantzita dagoen
drogarik arriskutsuena bait da.
 
MAITASUNAREN MAGALEAN III
Arantza Urretabizkaia, 1982

Zer egin dezaket
udako arratsalde gorri batean
eguzkiak nere leihoari beldurra badio
eta zu ez bazaude?
udak ustekabean
neguaren erdian harrapatzen banau
derrepentean hostoak isiltzen badira
lau kanpai hots entzuten diren bitartean
hiru tanta lehor
eta epel bat
haize hilaren gainetik
nora jo dezaket
kalean topatuko ez bazaitut
gauzak nahiko gaizki ez doazen bitartean
tanta epel eskas bat
atsoen pauso azkarrak berotzeko
nola jakingo dut arbolak bizirik ote dauden
soinurik egiten ez badute
sirenen hotsa itzaltzeko.
gauza ez badira
nork esango dit zer gertatzen zaidan
lehenengo malkoa oraindik sortu ez denean
zeinen eskuak astinduko ditu
betazaletan
ezkutatu diren kanpaiak
non babestuko naiz
zure besoak urruti badaude
nondik sortuko da elektrizidadea
udak baimenik ematen ez badu
hiru kanpai ergel
eta laugarren bat
zeinen arnasak berpiztuko ditu adarrak
ni ere uda bihurtu naizenean
zer egin dezaket
udako usainak sortzen duen izerdi motelak bereganatzen banau
malko behar zuten urak
abuztuak itotzen baditu
nork aseguratuko dit
ez dudala sekula santan
trapuzko lorez egindako sonbrerorik eramango
lau kanpai asper
eta bigun bat
zer egingo dut
laino beroaren gainetik
dantzatzen ikasi ez badut
masailetako odolak begiek baino argi gehiago duenean
zertan ari zaren ez badakit
bero ala negua
zure azalaren inguruan
kaleak bihotza baino lehen lehertzen badira
nork aterako nau nire barrutik
zuk keinu bat egiten ez baduzu
paretarik besterik ez
teilatuen gainetik
zertarako isildu da eguna
zure ahotsa entzungo ez bada
sentitzen ditut
berriz
aurpegia zimurtzen didaten behatzak
sudurretik kokotsera
begietatik masailetara
bidea lantzen
kalean haize izpirik ere ez
ezta zure pauso baldarrak dakarren ifar apala
zertarako gogoratu gerriko itximur hori
zu ez bazaude
eguna ala gaua zure izenaren gainetik
nola tragatuko dut ifernuko kea
zure loaren arnas freskoa ahaztu bazait
udak betirako bereganatu banau
zigarroaren usainak ere
altxatzeko indarrik ez badu
nork beteko ditu nire haragi hutsak
bozinak ere isildu badira
nork egingo du dantza
nirekin
udak gaurkoz behintzat
suizidatu banau
zeinentzat asmatuko ditut gezurrak
zerua ere txuritu bada
eta udazkenaren zain egon behar badut
bost kanpai geldi
eta seigarrena irakiten
asfaltoa lehertzen den lekuetan
zer egingo dut
leihoko landareek ez badute
nire agindurik obeditzen
alde guztietatik beroak inguratzen banau
nire eskuak ere
udaren alde badaude
sei kanpai gor
eta zazpigarrena minez
izarrak berak
eguna bezain gogorrak badira
ilunabarrak berak
hostoak kariziatzeko ahalmenik ez badu
zer egingo dut
zazpi kanpai ustel
eta zortzigarren gorri bat
entzuten ditudan bitartean.

D’Capricho bikote kubatarrak ‘Andrazkubak” argitaratu zuen iaz. (Juanan Ruiz / Argazki Press)

Andrazkubak, D’Capricho (Erroa) 
Egunero menosten diguten kulturak bere proposamenen berri zabaltzeko dituen ezintasunen lagina da Andrazkubak diskoa. Euskalduntze bidean ahalegin eskergan ari diren Danieuris Moya Avila eta Daniellis Moya Avila ahizpa kubatarrek, zer eta hamar kantako disko oso bat argitaratu dute hiru euskal emakume sortzaileren poemak musikatuta. Oker egongo gara, ohitura dugunez, eta esango dugu gure kulturaren eta hizkuntzaren historian lehendabiziko aldiz gertatu dela. Lehen aldia izateak ez dio kalitatea bermatzen, noski, baina bide bat zabal dezakeelakoan gagoz, gure kulturaren enbaxadore miopeek aintzat hartzeko modukoa. Leire Bilbao, Miren Agur Meabe eta Arrate Mardarasen testuak kantatzen dituzte D’Caprichokoek ( lehen BiDeak) ,Bilboko Kafe Antzokikoen Erroa argitaletxea lagun. Diskoak ez du liburuxkarik ez bada idazle bakoitzaren poemak eta argazkia dakartzan potreta bana. Kuba ezagutzen dugunok bertakoek kulturari orohar eta beren beregi poesiari dioten mira kontuan izanda, ezin zuen bestela izan. Pianoa eta bi ahotsetan zein rockerako taldeagaz datoz entzungai kantuok, sekulako grinaz zein apalik, berbei irakurri diotenaren arabera, arinak ez beste edozer baitira ahotsak, bostenak:

“Kodea” (Miren Agur Meabe)

Bestelako kidea aldarrikatu nahi dut
hitzarena ez bezalako kidea,
hizkera ez-hitzezkoa,
oroimenean kondenatu ezineko lengoaia,
zeinak gezurta ditzakeen berbakera,
erreklamazio-libururik eta
tarifa-zerrendarik gabeko mintzo mutua,
mezu anbiguoz itxuraturiko jario askea,
adierazi gura ez denaren adierazpidea.
 
 
“Memoria ez galtzeko oharrak-1″ (Miren Agur Meabe) 

Ezin zaitzaket giltzapetu,
txolarrez eta eroz beteriko kalea zarelako.
Ezin zaitzaket ordenatu,
umeltasun lizunezko trumila zarelako.
Ezin zaitzaket harrapatu,
paturik gabeko zaldiaren galopa zarelako.
Ezin zaitzaket maitatu,
gogo oneko jendearen beldurren zakua zarelako.
Ezin zaitzaket pentsatu,
lo-gabezian ernai naukan ideia burugabea zarelako.
Ezagut zaitzaket, ordea:
neu lakoa zara, beste azal batekin.

“Ez dut nahi” (Leire Bilbao)

Ez dut lurperatuko nauen aberririk nahi,
izan nahi genuena ahora ekarriko didanik.

Ez dut nekatuko nauen maitasunik nahi,
lepora igoko zaidanik mendeku hartzeko ez bada.

Ez dut babestuko nauen amarik nahi,
alboan izango ez badut denbora badoanean.

Ez aberri, ez maitasun, ez amarik
ez badut, nora itzuliko naiz?

“Memoria” (Leire Bilbao)

Nire izena ahaztu nuen lehendabizi.
Eskuak zertarako nituen ahaztu nuen gero,
hitzak zertarako diren
minak zer esan nahi duen.

Nire izena ahaztu nuen lehendabizi.
Nigandik espero zituzten esperantza guztiak
ahantzi nituen gero,
zeini egin behar nion irribarre,
zeini eskua oratu.

Nire izena ahaztu nuenetik
beste ezertaz ez naiz oroitzen.

Ordutik aurrera sortzen dut.

“Neu naiz, zurekin” (Arrate Mardaras)

Neu nauz, zurekin. Neu naiz, zurekin,
edo zu gabe, zuk nahi ez baduzu.
Neu naiz, zurekin. Neu nauz, zurekin,
edo zu gabe, hala nahi baduzu.
Baina ez naiz zurea, hala nahi baduzu ere,
ez naizelako inorena,
neurea baino ez naiz, neurea baino ez.

“Nik nahi dut” (Arrate Mardaras)

Nik nahi dut:
Erori, eta zuk hartzea.
Begiratu, eta zure begirada aurkitzea.
Joan eta zuk onartzea.
Zure bihotza nirearekin etzatea.
 
Zuk nahi duzu:
Ni zure besoetan erortzea.
Begiratu, eta ni izatea.
Atea jo, eta nik zabaltzea.
Nire bihotzak zurearekin dantzatzea.

Kantok entzundakoan, poemok berrirakurtzean, egungo letragintzari arnasa nondik etorriko zaion egin dugu sudurzuloetatik gora ahotik kanpora sakon. Antton Iturbe BADOKeko bidelagunak Entzun! aldizkariaren 2015eko liburuan Anarirekin izandako elkarrizketaren pasartea datorku braustakoan:

Antton Iturbek: “Zure hitzen irakurketa ezberdinak egin daitezke ere. Azalean pertsonen arteko maitasun harremanen desidealizazio bat dago, erromantizismo edota tragedia hanpaturen ezean, egunerokotasun pragmatikoago eta errealistagoa aurkitzen da. Bita poliedrikoago eta interesgarriagoa ere. Baina azal horren azpian irakurketa soziopolitikorik egitea legoke. Agian urrunegi noa horrekin, baina behin post-abertzale kontzeptua aipatu zenuen eta oso interesgarria iruditu zitzaidan. Erromantizismo xinpleegien aurrean, euskal gizarte eta gatazken irakurketa poliedrikoago bat egiten duzu denborak aurrera egin ahala?”

Anarik: “Ez dut uste horraino iristen naizenik. Ez da nire intentzioa. Ez dakit zein testuingurutan aipatuko nuen post-abertzale kontzeptua, ez dut gogoan, baina ez dut uste soziopolitika egiten dudanik. Bistan da disko honetan [Zure aurrekari penalak diskari buruz ari da] kontzeptu eta lexiko sozio-polikoekin jolastu dudala, baina beti ere intimitatearen esparrura ekarrita. Orain horren bogan dagoen “intimoa politikoa da” horrekin ere ez naiz erabat identifikatzen, gai batzuen inguruan behinik-behin. Dudarik gabe, gizarte eta gatazkaren inguruan, gero eta poliedrikoagoak gara, edo orain poliedriak ikusteko eta esplikatzeko aukera dago. Hala ere, [Victor] Lenoreren liburuaren inguruan sortutako zenbait gairen inguruan, kantu sozialarena adibidez, nik ez dut neure burua kantu sozialak egiten ikusten, ez orain naizen honetan behintzat. Erabateko berrasmatze kontzeptual bat beharko luke izan nire barruan. Dena den, liburu horretan azaltzen diren zenbait adibideren arabera, badirudi kantu sozialak oso onak, txarrak eta oso txarrak izan daitezke. Bere horretan ez da balore bat, niretzat behintzat, kantu sozial bat egitea”.

Eta XXI. mendean kantek duten egitekoak erasanda hasten gara berriz ere hazka eta hazka. Hemen dago? Iritsi da? Zenbateraino hedatu da, irakasten dute eskoletan Amaia Lasak 1971n aldarrikatu eta Josetxo Goia-Aribek 2007an Los pendientes de la Reina / Emakume baten oroimena izenburupean Estitxu Pinatxok kanta zezan konposatu zuen alfabeto berria?

Nereak ez diren
lurralde hauetatik
ihes egin nahi nuke.

Nereak ez diren ur hauek
alde batera
utzi egin behar ditut

Haitz sendoaren biribiltasunean
nire bizitzaren hitza
lortu nahi nuke

Biribiltasunean
sendotasunean
haitzaren gainean
a
e
i
o
u
berri bat esan nahi nuke

Aspalditik dago, beti egon da, menostua, baztertua, mututua, gerizpean, beste ahots hori, badakizue, harron erromantizismoa sinpleari itzuri egiten dion hori.

“Adeitasun handiz” (Eider Rodriguez eta Sorkun, Ziklomorphosia diskoan)

Asunak bezalako jendea
mingaina erretzen duten hitzak.

Sua leihoaren bestaldean
Baina ez gara gu izan
Lastargi bustia naiz
baina lastargi.
Suaren akordua,
epelarena,
ezin burutik kendu,
leihoaren bestaldea.
Erre egin nahi dut,
baina ezin da.

Irria galdu gabe
urratsa galdu arte
haragia ukatuta
gogoa urkatuta
adeitasun handiz
aienatzea.

Suaren akordua
inor laztandu aurretik
eskuak moztea
inori begiratu baino lehen
autosuntsitzea.

Su hartu nahi dut.

Antoni Tapies da Imanolen 1972ko diskoaren azalaren egilea.

Jose Pardines guardia zibila izan zen ETAk hil zuen pertsonetan lehena. Txabi Etxebarrieta izan zen ETAkoa zelako erahila izaten hastapenekoa. 1968ko ekainaren 7an hil ziren biak. Imanol Larzabal kantariak 1972an argitaratu zuen Askatasunaren pausoak tinkatzen ari diskoan halaxe kantatu zuen:

Lehengo batean,
kalearen erdian,
Benta-Handi erdian,
Xabier anaia, hil zuten.
Lehengo batean,
kalearen erdian,
Benta-Handi erdian,
Xabier anaia, hil zuten.

Eta nolaz gu,
gu, eguneroko patxara merkean
oso lasai bizi geran…
geure izerdia xurgatzen duten
beste jende hoiek
bihar ere,
berriro ere,
beste bat hilko dute.
bihar ere,
berriro ere,
beste bat hilko dute.

Lehengo batean,
kalearen erdian,
Benta-Handi erdian,
Xabier anaia, hil zuten.
Lehengo batean,
kalearen erdian,
Benta-Handi erdian,
Xabier anaia, hil zuten.

Eta nolaz gu,
gu, eguneroko patxara merkean
oso lasai bizi geran…
geure herria zapaltzen duten
beste jende hoiek
bihar ere,
berriro ere,
beste bat hilko dute.
bihar ere,
berriro ere,
beste bat hilko dute.

1970eko irailaren 19 Donostiako Atano III.a pilotalekuan jokatzen ari zen Munduko Pilota Txapelketako partida batean, Francorengana hurreratu eta Euskal Herriaren zapalkuntza mundu osora zabaldu asmoz, Joseba Elosegi eusko gudari izandakoak bere buruari su eman zion. Ekintza harek Eñaut Etxamendi kantari eta idazlea horrenbeste astindu zuen ezen disko oso bat eskaini baitzion, Larralde kantu-lagunagaz, Joseba Elosegiri.

1
Lotuz aire zaharreri
Dugun kanta bertsu berri
berriz
Joseba Elosegiri
Gizon miresgarri.

2
Ene haur eta ahaide
Bai ta euskaldun aurride
Zonbat zaituztedan maite
Nehoiz nehork ez dakike.

3
Adios mendi ederrak
Oihan ta itsas bazterrak
Adios Donostiarrak
Jauntziren ditut su garrak.

4
Arras trixte da bizia
Azkatasunik gabea,
Herriarentzat hiltzea
Nuen nik neure lehia.

5
Donostiako medikuak
Erien sendagileak
Otoi utz ene zauriak
Dagoden orroitgarriak.

6
Ni hiltzen banaiz huntarik
Ez otoi egin nigarrik
Ez baitut nigar beharrik
Ez badut jarraikilerik.

Sistema salatzeko norbere buruari sua ematea ez da euskaldunon balentria, horretan ere ez baikara originalak, originaletan originalenek ere inongo iturritik edanen baitute inoiz.

Urte berean burutu zuten Burgosko prozesua. Herritarren ekimenez hankaz gora botatako diktadura baten erabakiak mundu osoan izan zuen isla, baita kantagintzan ere. Gabriel Arestik idatzi zuen honako testuak izenburu eta bertsio bat baizen gehiago izan zituen. Baga, Imanolek 1976an argitaratutako Herriak ez du barkatuko! bildumarako “Oskarria-Burgos 1970″ izenburukoa.

Irrintzi bat entzun dugu
ezpataren aurrean
oskorria zabaltzen da
euskaldunen lurrean.
Zeru horren pean jaso
behar dugu herria,
begien aurrean baitu
etorkizun berria.
Hara bihoa fedean
eta borondatean
bertan iraun dezan beti
egiazko bakean.
Bake hortan Euskal haurrak
jaio behar dirade
etorkizunaren beldur
izan ditezen gabe.
berdin izango dituzue
eskubide osoak,
kontuan aduki gabe
zen diren gurasoak.
Andre-gizonek elkarri
Loturik diraukete
Haien artean batere
Katerik egoteke.
Lokarriak iraungo du
Maitasunak bezainbat
Ezkontza ez da izango
Ikusgarri ezain bat
Ondasunak gertatzeko
tresnak ez dira jaunen
eskuetan gozatzeko
goxokiak izanen,
ondasunaren jabetza
izango da publiko.
gizona ez da lan bila
eskean ibiliko
Fabrikak izango dira
euskal langileenak
eta solo-pinudiak
nekazarienak,
itsasontziak izango
dira marinelenak,
euskararen harmoniak
sozial poetenak.
Orain hasi den burruka honetan
nork bere lekua
kontzianteki eta erreponsableki
hartu ondoren,
oferta eta demandaren erreinua
abolituko dugunean,
gizonak ez dira
ez gau baterako eta ez gau guztietarako
erosiko.
Euskal Herrian ez da
klase sozialik
izango
eta euskaldunak
zoriontsuagoak
izango
gara.

Biga, Oskorrik 1979an izen bereko diskoan, izen beragaz ezagutarazitako abestia, eta, higa, Pettik Ahaztuak elkarteak zenbait urtetan kaleratutako disko monografikoetako baterako tajututakoa, Imanolen “Oskorria-Burgos 1970″ izenburua iturritzat.

Hibai Rekondok ere, Burgosko auzia filmerako soinu banda izan zedin, sumariotzarra hartu zuen kantagai disko oso batean, besteak beste, Joxe Azurmendi eta Bitoriano Gandiagaren berbak lagun.

Eustakio Mendizabal Txikia-ren erahilketak ere arrasto nabarmena utzi zuen euskaldun askoren gogoan, zer esanik ez, hala nola Unai Elorriaga Algortako idazlearengan. Horren lekuko, Iazko hilak liburua. Telesforo Monzonek idatzi eta Pantxoa eta Peio bikoteak egin zuen ezagun, kantu liburuetan ezinbesteko bihurtzeraino:

TXIKIA
Txikia zuen guda izena
bera gizon osoa izan arren.
Mendizabal, Sasetaren hurrena,
biak txiki, bizkor eta lerden.
Saseta hil zen gudarien aurrean,
Mendizabal hil zaigu bakarrik…
Baina biek daukate herri osoa
atzo ta gaur haien atzetik!
Euskadirentzat hil dira ta
gorputzak arantzaz beterik!
Harro hadi Kantauri itsasoa
ta heien betiko loa
betiko kantazak!
Geroari esaiok olatuetan
herri zaharrak ez direla itzaltzen!
Gure haurrek biharko ikastoletan
heien izenak abestu ditzaten,
arantzetan biak hil baitziren!
Herriarentzat biak hil baitziren!

Bestelako sentipenak sorrarazi zizkion euskal populuaren zati handi bati Carrero Blanco Espainiako almirante eta Francoren oinordekoaren erahilketak, Yup la la errepikaturik jertse, txapel, eskura zuen oro airera jaurtitzen zuenean jaietako bolanderak bailiran.

YUP LA LA
Jende lasterkatzaile krudela
bera die igorri…
Yup! la-la.
Ainguriak otoituz berehala
hola hola izorra zadila.

Eta ite misa est.
In nomine Patri et Filii.
Gora jauntzi ta duzu erori.
Zerurat hainitz baizuen igorri
laguntza ginuen zor Carrerori.

Eta ite misa est.
Madrilek eta munduak ere
bi gauzaren ikastia on dute
eskualdun ta ttipien zanpatze
ezin da iraun eternitate.
Madrilek eta Parisek ere
bi gauzaren ikastia on dute
eskualdun ta ttipien zanpatze
ezin da iraun eternitate.

Eta ite misa est.
Goresten haigu, goresten eta
populiaren makila haiz ta
hire indarra handia baita
herria hitaz bozkariatzen da.
Goresten haigu, goresten eta
populiaren makila haiz ta
hire indarra handia baita
herria hitaz bozkariatzen da.

Jende lasterkatzaile krudela
bera die igorri…
Yup! la-la.
Ainguriak otoituz berehala
hola hola izorra zadila.

Eta ite misa est.
Deo gratias.

Eñaut Etxamendi sentiberak, bazuen sentiberatasuna beste era batera azaltzeko abilezia, ostendurik.

Txiki eta Otaegiren afusilatzeak ekarri ditugu akordura azken berrogei urteotan irailak 27 betetzen zituenean. Ez dira, ostera, horrenbeste, gutako askoren gogoan iltzaturik dagoen pasarte historiko hari buruzko kantak. Urko abeslari donostiarrarena da bat, 1978 kaleratu zuen Gure lagunei deritzon diskoan izen horregaz beronegaz hedatu zuena.

GURE LAGUNEI
1) Mendiak erretzen direnean
Mendiak erretzen direnean
orduan
zuen gogoak,
han egongo dira begira.
gogorra izan zen guretzat
baina hamaika aldiz gogorrago
izan zen zuen gurasoentzat.
Mila aldiz gogorrago.

2) Madarikatuak
Baina alferrik. Madarikatuak. Mila aldiz
madarikatuak!!!
irailaren hogeitazazpiak
abertzaleen bihotzean
betiko iraungo du.
Otaegi
gau hura amarekin
bihotza leherturik sufrimenduaz
igaro zenuen.
Maria.
Zenbat aldiz zure ahotik negarrak ittota
zure semearen izena irten zen!!

3) Zuen Herria
Herria, zuen herria
Euskal-Herria guztia,
zutitu zen eta
gure herriko kaleak
oihu bihurtu ziren.
“Herria zuekin” “Herria zuekin”
“Herria zuekin” dago.

4) Extremadurako seme bateri
Yo soy hijo de Extremadura
con mi padre fui pastor.
niño y pobre vine a esta tierra,
que hoy es tierra de mi amor.
por servirla, me fui de casa.
de seis hijos, el mayor.
Niño y pobre vine a esta tierra,
que hoy es tierra de mi amor.
Trabajador, hermano amigo,
que en esta tierra partes el pan,
dame del tuyo y toma el mío,
vámonos juntos a luchar.
Tu hermano Txiki fue nuestro hermano,
ven a suplirlo con devoción.
Una mañana murió en euskera,
brotando sangre de su canción.
Trabajador…….
Tú también eres vasco de sangre,
que también es sangre el sudor,
canta en euskera y canta fuerte,
que Txiki oiga tu canción.
Herri hontako haur bat neu be
herri honentzat borrokan nabil,
herri honentzako bizi nahi diat,
eta beharrez gero hil.
Menditik behera erreka heldu,
beheretik gora amuarraina,
guk ere berdin borroka bidez
harrapako mendi gaina.
Izerditan eta nekaturik,
gailurrera heltzerakoan,
ur garbitik edanen diagu,
haritzaren itzalpean.
Mi hijo es hijo de Extremadura,
con su padre fue pastor,
cuando canta, canta en euskera,
yo no entiendo su canción.
Sus hermanos todos se callan,
y le escuchan con unción,
canta, hijo, canta en euskera
si esa es tu vocación.
Tus hermanos quieren seguirte
dales sombra y protección.
Canta, Txiki, canta en euskera
que esa es tu vocación.
Lur azpian dagozen anaiok
mendez mende bizi ditezen.
Euskal Herriaren errainetan
xixelatu heien izen.
Espainiako kartzelak hustu
geure sutonduok bete.
Ez da bakerik hemen izango
geureok geurera itzul arte.
Espainiako kartzelak hustu
geure sutonduok bete.
Ez da pakerik hemen izango
geure Euskadi askatu arte.

5) Alferrikakoa izango zaie
Baina alferrikakoa izango zaie
hilketa hau ere
herri bat garela jakin nahi ez dutenei,
gure kultura mesprezatzen dutenei,
gure gizonak gorrotatzen dituztenei,
Jainkoaren izena ahozabalka
darabiltenei,
eta herria zapaltzen, itotzen, hiltzen
dutenei.
Alferrik.
Herriaren oihua ezbaita isilduko,
askatasunaren garrasia
euskal borrokalari guztien eztarria
ezbaita sikatuko.
ASKATASUNA, ASKATASUNA!!
Hitz madarikatua zapaltzaileentzat,
Esplotazioaz bizitzen direnentzat.
Baina, hitz maitagarria
euskal abertzaleentzat.
Baina, hala ere
ezina izango zaie ezezagutza,
ezina bagarela ukatzea,
ezina egunetik egunera
kontzientzi hedatzearen gelditzea.
Eta ez gaituzte akabatuko
Txiki eta Otaegi erahil zituzten
egun berean, mementu berean,
Euskadiren bihotzean
beste milaka bihotz piztu baitzen borrokalarien
bidea berrartu, berrurratu eta jarraitu nahiean.

6) Aberri ala hil
Aberri ala hil, Euzkadi ala hil
Aberri ala hil, Euzkadi ala hil
Aberri ala hil, Euzkadi ala hil

Disko horrek berorrek dakar Telesforo Monzonek Burgosko prozesuaren amaierari idatzitako testu gogoangarri hau:

IRABAZI DUGU 
Hainbeste urte daramatzagu borroka egiten
Eta oraindik gure aurrean ditugu etsaiak
Bainan alferrik
Irabazi dugu

Irabazi, irabazi dugu
odolez ta malkoz
irabazi dugu.
Irabazi, irabazi dugu
burdinen atzetik
irabazi dugu.

Hi gudari, herriko zaindari
Gernikako sua begietan argi.
Hau loria Burgosko auzia
ezpatari nausitu zaio herria.
Ekin ez etzan lotara, bideari ekin
odoletan dator argi astea
mugarik gabeko ludi zabal bat dugu
nahi.
Armadak suntsitu, urrea ere bai
askatasuna dugu nahi,
Euzkadi berri bat dago gure zai.

Irabazi, irabazi dugu
odolez ta malkoz
irabazi dugu.
Irabazi, irabazi dugu
burdinen atzetik
irabazi dugu.

Hi gudari, herriko zaindari
Gernikako sua begietan argi.
Hau loria Burgosko auzia
ezpatari nausitu zaio herria.
Bultza, bidean ez jarri izerditan bultza
bultza, eskuak odolduz bultza ta bultza
Gure lur azpitik hilek irabazi dute
txakurtegietan, oinazetan
deiadarka zenbiltzatenok
aberri gazte bat sortu digute.

Irabazi, irabazi dugu…

Txiki eta Otaegiren afusilatzeaz euskaraz kausitu dugun bestea Gorka Knorrek sortu zuen, “Irailak 27″. Kantari buruzko azalpena elkarrizketa batetik erauzi diogu:

“Txiki eta Otaegi fusilatzen dituztenean, ‘Irailak 27′ kantuan, esaten du «borroka ez da bukatu ondiño, ez da bukatuko, Euskal Herria askatu artio, ez dugu, ez, etsiko». Oso mezu politikoa zen eta ‘Ez dugu etsiko’ kantuak ere mezu bera du; Pete Seeger abeslariari ere entzuten genion: we shall overcome… Garai hartan eraiki behar genuen herri biluzi bat, zeinean hizkuntza egoera lastimosoan zegoen, estruktura politikorik ez zegoen, diktadura baten menpean geunden… Erraietatik ateratzen zitzaigun. Baina berrogei urte pasata, badaude beste motibo batzuk ez dugula etsiko esateko. Pentsatzen dugunean Euskal Herriak bere burujabetasuna ez duela lortu, oraindik ere eskubide batzuk urratuak izaten ari direla… Hemen gaude eta hemen egongo gara esateko modu bat da”.

Kantatu ez den poemarik badugu, Koldo Izagirreren Balizko Erroten Erresuma-n, zain:

KANPOSANTUKO NUARBE
Hilobian sorturik bakarrik dira ederrak larrosak
Eta ederra da ehortziaren gaineko bandera
Igaturik zazpi pinu luzeren erdian
Zutik etzateko
Kanposantuko nuarberainoko aldapa igaiten ikasi behar da
Harroak dira larrosak afusilatuaren harrobian
Eta kolore auspeztuak dira banderarik amultsuena
Zazpi pinu ketsuren aurrean
Nork bat bilatu zioten hil aditzari
Haurrak zirenek
Kanposantuko nuarbek norainoko aldapa duen ikasi genuenean
Pinudi baten erdian kanposantuko nuarbe
Pinudi baten erdian eta pinurik ankerrenak
Harresiaz barruan zazpiak sustrai eginik hil aditzean
Afusilatu guztien hezurren bila
Inor ez dadin altxa bizirik
Iraun genuenon bihotzaren eske
Kanposantuko nuarbeko aldapan gora
Orduan haurrak zirenak
Zazpi pinuak zain dauzkate
Kanposantuan ateak beti zabalik nuarbe

Bitoriano Gandiagak Eibarko familia proletario bategaz bizitzen ezagutu zuen Arantzazuko babesetik bestelako gudalekua.

‘Hemen gaude’, Urko, 1977

Gure azken helburua
(B.Gandiaga-Urko; Hemen gaude, Zafiro 1977)

Baina aurrera
behar bada gure azken helburua.
Hauxe izango da
nahi dugun ezinagaz burrukatzea.
Ta aurrera, aurrera
burruka buka ditekenean
Ta aurrera, aurrera
burruka buka ditekenean.
Ordun, zoriuntsu,
izango gara:
garailearen poza edukiko dugu
edo hildakoen bakea.
Zer eskatzen du herriak?
Amnistia.
Zer eskatzen du herriak?
Amnistia.
Zer eskatzen du herriak?
Askatasuna.
Aurrera behar bada gure azken helburua.
Hauxe izango da
nahi dugun ezinagaz burrukatzea.
Ta aurrera, aurrera
burruka buka ditekenean.
Ta aurrera, aurrera
burruka buka ditekenean.
Ordun, zoriuntsu,
izango gara:
garailearen poza edukiko dugu
edo hildakoen bakea.
Zer eskatzen du herriak?
Amnistia.
Zer eskatzen du herriak?
Amnistia.
Zer eskatzen du herriak?
Askatasuna.
Aurrera behar bada gure azken helburua.
Hauxe izango da
nahi dugun ezinagaz burrukatzea.
Ta aurrera, aurrera
burruka buka ditekenean.
Ta aurrera, aurrera
burruka buka ditekenean.
Ta aurrera, aurrera
burruka buka ditekenean.
Ordun, zoriuntsu,
izango gara:
garailearen poza edukiko dugu
edo hildakoen bakea.
Zer eskatzen du herriak?
Amnistia.
Zer eskatzen du herriak?
Amnistia.
Zer eskatzen du herriak?
Askatasuna.

Itoiz taldea euskal kantagintza modernoaren talde ikurretakoa dugu, gure lehen pop taldea, euskal musika ordura arte batzuen aburuz mugatuari adierazteko molde berriak ekarri zizkiona, mundua inarrosten ari omen zen eredu anglosaxoia inportatu ziguna. Joseba Alkalde eta Bernardo Atxagaren hitzak musikatu zituzten Itoizekoek beraiek idatzitakok ez eze. 1978an plazaratu zuten Itoiz lehen diskan, Marie Hirigoienen ondorioa ate joka datorkigu, musika baita, Itoizen estreinakoan zein, gure uste harroan, ondorengoetan ere, abiapuntu, bitarteko eta xede nagusi.

‘Itoiz’; Itoiz, Xoxoa, 1978

‘Zati txiki bat La m\’en’

Planeten hitzetan zintzilik
zure oihartzuna eta epeltasuna
dasta ditut nire altzoan
apurtzen ari direnen hotsak
Hirugarrenez ahantzi ditut
nire hatzamarrak zure adatsean
urrezko purpurinapean
ageri duzun goxotasuntzan
Zure begien biñetetan
harnasa eutsiaz lasaitzen nauzu
islatzen nauzu, deitzen nauzu
eta zoli, zoli, naramazu
Hil hil hil illunabarrero
edo ametsak hautsi sosega nadin
esna nadin, kontura nadin
(eta) haizearen kontra urtu nadin.

* Hemen entzungai.

‘Foisis jauna’

Ez
ez dut utziko inori
nere barnean agintzen.
Zu inor zara eta halaere
menperatzen diazu.
Lasto ustela izango naiz?
Bakarrik dakit
hala naizela
eta…
Zuk bakarrik dakizu
Pilatos zenbat maite dudan.
Zuk
zenbat miresten zalantza
zenbat nazkatzen beldurra.
Zuk bakarrik ezagutzen
nire barnea
nire kanpoa.
Ni
reenkarnatuko banintz
obeditzeko nintzateke
(eta) lo
naturaren sartadak
pairatzen ditut garunetan
bibolin hotzak bailira.
Horregatikan
maite zaitut gaur.
Bai
orori bai esanaz
farrearen mugetan nauzu.
Gaur
elurra bonbiletan
funditzen den bezala nauzu.
Guttikin naiz zoriontsu
ikusi zaitut…
ikusi zaitut…

*Hemen entzungai.

1978a zen, besteak beste, Hego Euskal Herriak ezezkoa eman zion Espainiako konstituzioari, BVEk Jose Migel Beñaran Argala ETAko buruzagia hil zuen Angelun, Espainiako Poliziak German Rodriguez hil zuen San Ferminetako bigarren entzierroan, Euskal Herriko Batzorde Antinuklearren Koordinadoraren eta Euskal Kosta ez Nuklearraren Aldeko Batzordearen ekimenez Lemoizko Martxa antolatu zen, Euskaltzaindiak Bai Euskarari kanpaina erraldoia antolatu zuen euskararen aldeko kontzientzia piztu eta dirua biltzeko, Euskal Herrian Euskaraz elkartea sortu zen, euskararen gutxiespen-egoera salatu, euskararen berreskurapena ziurtatuko duen hizkuntz plangintza orokorra eskatu eta euskarak maila guztietan normalkuntza soziala lortzeko helburuz.

Sozialki irakiten zegoen giroagaz bat argitaratu ziren Guk taldearen Laborari, langile eta nagusi, Gorka Knörr-en Herri bat gara edota Errobiren Bizi-bizian diskak. Daniel Landartek Joseba Alkaldek ez bezalako kezkak zituen, beste era batera adierazten zuen ezinegona, erantzuteko eskatzen zion Landartek entzuleari, Gorka Knörrek Alfontso Irigoienekin bat egin zuen naziotasunaz horrenbeste eztabaidatzen zen garaian

‘Bizi bizia’; Errobi, Xoxoa, 1978

Gure zortea
(D.Landart-Errobi)

Euskal herriko neska pollitak norapeit dira airatu
Seme sanoak ezkondu gabe bakar bakarrik gelditu
Mendi gaineko elur xuria etsaiek dute zikindu
Hori ikusi ama Euskadi nigar ahuenez da lotu
nigar ahuenez da lotu.
Zazpi probintzi zazpiak anai bat basteari so zauden
baina goiz baten haundi mundiek muga bat duten ezartzen
eta geroztik asko ta asko seme alabek ahantzi
ama bakarrak betidanikan ukan dugula Euskadi
ukan dugula Euskadi.
Erdar haizeak gogo bohotzak usu baititu nahasi
egia gordez sakelak betez ezkerrak karguduneri
baina halere ama Euskadi ez du etsitzen batere
baitaki semeek egiazkoek dutela zin zinez maite
dutela zin zinez maite.
Abertzalea ikaran dago mintzaira ez nahiz galdu
ez daki nola hamendik goiti beharko duen jokatu
Euskal arima arrotzek dute hiltzeari kondenatu
amaren maitez harmen bidea behar ote dugu hartu
behar ote dugu hartu.
Pasionea iragan ordu etorriko da eguna
gizon emazteek haur ala gazteek igurikatzen duguna
Euskal Herria ez da ez hilen baina Euskadi sortuko
gero sekulan nehork ez deusek ez baitu hiltzen ahalko
ez baitu hiltzen ahalko.

*Hemen entzungai.

Herri bat gara

 Herri bat gara hezurrez
ez gabiltza gu gezurrez
ezin pagatu da egiaren balioa urrez
aspaldi geunden beldurrez
negar ta malko makurrez
ote giñaden galduko laister
izotz eta elurrez.
Arnasaren indar hori
egongo da azkar gori
hauspoarekin saiaturikan
putza dakar lodi
emanik zenbait arlori
Euskal Herri zahar, tori!
zantzo zabal hau
lanaren karobi.

 *Hemen entzungai.

Joseba Alkalde eta Itoiz are estuago besarkatu ziren Ezekiel-en. Diska osorako berbak taxutu zituen Alkaldek. Euskarazko lehen diska kontzeptuala?

Ezekielen prophezia

 Eremuko dunen atzetik dabil
zulo urdin guztiak miatu ezinik
eta euri zitalari esker bizi da
ikusi zituen gurpil sutsuak
arranotu zaizkio, amoratu
eta bazter batean aurkitzen da
eremuko dunen atzetik dabil
zulo urdin guztiak miatu ezinik
eta euri zitalari esker bizi da
ikusi zituen gurpil sutsuak
arranotu zaizkio, amoratu
eta bazter batean aurkitzen da
desafinatzeke nahasirik gabe
jadanik agure itxura eutsirik
gauaren pareta “sprai”atu duzu
hamazazpi urteak
hamazazpi zuri dira ezekiel
mingotzaren merkromina ezekiel
eter labur bat zara
hari single bat zara
betiko
eremuko dunen atzetik dabil
zulo urdin guztiak miatu ezinik
eta euri zitalari esker bizi da.

*Hemen entzungai

Sutan ziren kaleei, gori gorienean lehertzear ziren era guztietako herri-mugimenduen eta erakunde errepresiboen arteko gatazkari, bestelako behakoa zegien Ezekielek, asfaltozko zintarriak basamortuko duna irudikaturik. Gutxi, bakanak, baina izan bazituen bidelagunak. Bi urte lehenago Bilbon eratutako Pott bandakoak: Etiopia, Izuen gordelekuetan barrena eta Hautsi da anphora. Ez kantatu niari, literatura literaturaren mesederako. Eta bizi gaituen lurrean jendartea osatzen dugunon bizimoduan eragin zuzena duten gertakariei ez diegu kantatu behar? eta beste herrialde batzuetan gertatuagatik erasaten gaituztenei? eta kantatzea erabakiz gero, zelan kantatu, zelan kontatu?

Hertzainak-eko Josu Zabala eta orduan taldekidetzat zute Karra Elejaldek Euskalduna ontziolako langileak bisitatu zituzten itxialdian zeudelarik. Langileen adoreak txunditurik, Karra Elejaldek espainolez sortu eta Zabalak euskara ekarririk, egun gutxitan sortu zuten lantegi handi bateko langileek estatu bategaz izandako borrokarik latzenetan azkena. Obreroen azken ereserkia?

‘Hau dena aldatu nahi nuke’; Hertzainak, Soñua, 1985

Eutsi gogor
(Hau dena aldatu nahi nuke; Hertzainak,1985)

Altxatu haiz betiko orduan
leku berdinera joateko berriz.
Autobusean ez duk ohiturazko aurpegia
aurrera egitera hoa inoiz ez bezala
betikoen kontra inoiz ez bezala
betikoen kontra baina, inoiz ez bezala
Buzo, kasko, musuzapiak aurpegian
sua ta kea Deustuko zubian.
Tuerkak gomazko piloten kontra
Eutsi gogor Eutsi gogor
Eutsi gogor Euskalduna.
Lehen bokadiloa zeramaten poltsikoak
orain askoz ere astunago dituk
Gasolina behar duk!
Azkar hustu motor hori!
Barril atzean, gogor ari dira oraindik
Akaba zak, tapa botilak
KAGUENDIO! Zelan pasa da hori,
Akaba zak, estalizak ongi.
Ez pentsa ezer, ordua duk eta
Ez duk ezer behar, soilik suertea
Jo Joxe Mari, apuntatu ongi
Sua emaiok rekonbertizak,,
sua emaiek rekonbertizak
sua emaiek, sua emaiek,
rekonbertizak.

*Hemen entzungai.

Arabiarrak Judu

 Pilatosen sasoi berri
Pontzio eta fariseo
Judas. Judas!!
Sharon, Shamir
bietatik maltzurrenari
30 diruak
Non dituk?
Judas, Judas
Yankeen “konfidantzako”
sionista lehertu arte
ken itzak hatzaparrak
judu malapartatua
judu maltzurra
Judas saldua urkatuko haute
“suizidatuko haute”
hire “tarrak”
izar eta barrak
Ken itzak hatzaparrak
eta ghettho gehiagorikan
Arabiar herri honi
Ala-gatik
ez juderi gehiagorikan
Arabiar nazioaren lepotik
Ken itzak, aparta
Judasen hatzaparrak.

*Hemen entzungai.

‘…bide huts eta etxe huts’; BAP!!, Basati diskak, 1988

1986an kaleratu zuen BAP!! taldeak Bide huts eta etxe huts. Bertan entzun genezake Jon Aranori Israelen Palestinarekiko okupazio militarrak sugartzen zion amorrua, BAPen hardcoreak hirukoiztua.

1999an ondu zuen Oskorrik 25 urte kantu, bere eremuan, zuzenean argitaratu den diska ezinbestekoa, belaunaldi askoren imaginarioa hezurmamitu duena, Euskal Herriaren historiako gertakari garrantzitsuenetako askori kantatu ziena. Ikasturte baterako bazka historialari, soziologo, politikari, euskara eta kultura irakasle, telebista publikoko programazio arduradun edo gaztetxeetako asanbladetako militanteentzat.

’25 kantu urte’; Oskorri, Elkar, 1996

Guretzat
(Gabriel Aresti- Oskorri)

Guretzat berdin dira
astea eta jaia,
lana bihurtzen dugu
kantatzeko gaia.
Har ditzagun eskuan
giltza eta laia,
gariz eta burdinaz
lantzeko Bizkaia.
Gitarrarekin aire berri bat
daramagu kantuz egun,
abesti libre eta leiala,
prestu eta noblezadun;
haren medioa zer garen, ongi
izan gaitezen ezagun,
herri langile nekazaria
hala defendi dezagun.
Gure gogoa ez bedi arren
kantu honekin akaba,
gure ekintza izan dadila
gure hitzaren alaba.
Egun batean esan dezagun
ez “hala biz” bai “hala da”,
nekea eta lana dirade
zorionaren alaba.
Bide honetan baldin bagoaz,
jakin dezagun zergatik,
zin egin behar dugu zintzoki,
bakoitzak duenagatik;
sinestedunek dudarik gabe
bere Jaungoikoagatik
eta sineste gabeek berriz
bere ohoreagatik.

*Hemen entzungai.

“(…) Guatemalan argitaratu zen lehenik Euzko Gogoa. Erbesteaz hitz egin beharra dago, beraz. Aldizkariaren egile, eragile eta sustatzaile garrantzitsuena, Jokin Zaitegi Plazaola apaiz arrasatearra, Francoren erregimenak baino, Elizak ezarri baitzuen erbestean, Euskal Herritik kanpo, faxistek gerrari ekin aurretik ezarri ere. Kronikariek kontatu bezala, Hego Amerikako hainbat tokitan sakabanatu zituzten jesuiten buruek Zaitegi eta beste hainbat lagun 1929an, apaiztu baino lehenago, euskaltzaleak zirelako. Apaiz huts bihurtu nahi izan zuen geroago, askeago jokatu ahal izateko. Bestalde, Zaitegik ez zuen gerra zuzenean bizitzeko aukerarik izan, Belgikako seminario batean eduki baitzuten agintari jesuitek urte haietan. Baina gerra galdutako euskalduna zen bera ere, horratik: areago, erraz frogatuko du Euzko Gogoa aldizkariak eginiko bideari oharturiko edozeinek nekez onartuko zukeela Zaitegik aldizkarian bestelako inor. Ez zen horretan halako hautsi-mautsitan hasteko aukerarik. Euskararen izenean ateak nornahiri zabaltzeko prest zegoen arren —eta Euzko Gogoa bera dugu nortasun horren erakusgarri gardena—, irmo eta zurrun jokatu zuen beti euskara eta euskaldunen etsaien aurrean.

Horrez gainera, ezinbesteko hautua izan zen erbestea. Jokalekua Euskal Herria zen, jakina, baina hegoaldean frankismoak ez zuen deusetarako betarik ematen. Eta iparraldean? Erdaraz ohitutako dinamikak baizik ez zuela balio ematen zuen iparraldean, zer esanik ez Parisen. Bost urte zeramatzan Zaitegik Guatemalan goi mailako irakasle Euzko Gogoa proiektuari ekin zionean; poltsa isila hazi xamarra zuen orduan, irakaskuntzak emaniko mozkinak eta, Orixeri eskuartean zerabilen egitekoen berri eman zionean. Bizibidea emango zion, idaztea truke, eta baietz Orixek, lagunduko ziola. Horrenbestez hasiko ziren lanean.

Erbesteak, azkenik, zentsura frankistaren —eta autozentsura garratzago baten— atzapar latzetatik urrun lan egiteko aukera eman zion Zaitegiri inolaz ere. Arazo handiak izan zituen Euzko Gogoa aldizkariak banatzeko orduan, poliziaren eskuetan gelditu ziren sail asko, eta ez zen erraza Hego Euskal Herriko idazleak eta idazleen lanak koordinatzea. Nolanahi ere, aldiro esan beharrekoak esanda ere, Euzko Gogoa-k ez zien inoiz zuzenean aurre egin agintari frankistei, bai ordea, euskararen etsaiei —ez ote dira berberak, argudiatuko dit hainbatek—, eta horien artean leku berezia eduki zuen, Euzko Gogoa-ren hamar urteetan, Elizaren hierarkiak. Ohar txiki bezain garrantzitsu bat egin beharra daukat. Salaketa horiengatik guztiengatik ere, beste inor baino bortizkiago zurratu zituen Euzko Gogoak etxekoak —erbesteko buruzagi abertzaleak, euskararen geroaz ustez arduraturik zeuden pertsona eta erakunde batzuk, Euskaltzaindia bereziki, eta, oro har, euskaldun guztiak— beste «kanpoko» horiek guztiak baino. Euskaraz mintzatu, bizi eta aurrera joko zuen herria hartu baitzuen gogoan hasiera-hasieratik Euzko Gogoa-k. (…)”.

Erbestea eta Euskal Herria, sorterria eta deserria, aldean eroan ditugu euskaldunok:

GAZTE-GAZTETATIKAN

Gazte-gaztetatikan herritik kanpora,

estranjeri aldean pasa det denbora.

Herrialde guztietan toki onak badira,

baina bihotzak dio: zoaz Euskal Herrira!

Agur ene bihotzeko amatxo maitea.

Laster etorriko naiz, kontsola zaitea.

Jaungoikoak nahi badu ni urez joatea,

ama, zertarako da negar egitea?

Lur maitea uztea da negargarria,

hemen gelditzen dira ama ta herria.

Urez noa ikustera, bai, mundu berria;

oraintxe bai naizela errukigarria.

* ‘Agur Euskal Herriari Gazte-gaztetatikan‘, Gontzal Mendibilen ahotsean.

Jose Maria Iparragirre-k XIX. mendean sortutakoek gaur egunera arte iraun dute, kantari baten baino gehiagoren ahotsean, hala nola Antton Valverde-renean, Oskorri-koenetan edota Gontzal Mendibil-enean, besteak beste. Pedro Mari Otaño-ren bertso idatziek ere ibilbide luzea izan dute gure imaginarioan, erbestea, gertakari historiko iraunkorra izan baita gurean. Artze anaiek, berbarako, diska osatu zuten haren idatziek sorrarazitakoekin, tartean, Iparragirrerenek legez, sorterritik horren urrun lekoratzeak xangrindutakoak:

AMERIKAKO PANPETAN

(Pedro Mari Otaño, 1900)

Euskal Herriko lur maite hartan jaio nintzan baserrian,

itzal haundiko intxaur arbol bat dago gure atarian;

haren ondotik irtenda noiznahi maldako gaztainadian

edo sagarrik onenak jaten luberriko sagastian,

arbol tartean bizitu nintzan gazte denbora guztian.

Denak utzita etorri nintzan, lur hau ikusi nahi nuan:

haritz tantaiak, pago lerdenak, nola ez izan goguan!

Orain artzantzan Ameriketan arrantxo baten onduan,

eguna pasa larrean eta jiratzen naizen orduan,

nere begiak gozatzen dira aldameneko ombuan.

Hainbesteraino tristetutzen naiz eremu zabal hoietan,

arbolak, mendi eta errekak falta diran zelaietan,

non etorrita eseritzean ombutzar honen zainetan

edo igota hosto tartean bere adar bikainetan,

ene, amatxo!, nik nola esan zenbat gozatutzen detan!

Txabol ondoko ombu laztana, maitatzen zaitut gogotik,

eta bihotza erdibitzen zait joatean zure ondotik

nere burura ekartzen dezun oroimen gozoagatik.

Zure itxura ikusi nahi det, ez dizut eskatzen frutik,

ni hemen bizi naizen artean, arren, egon zaite zutik!

Nere lagunik maitatuena, ombu laztana, zu zera,

hargatik nator zure kolkora ni malkoak isurtzera,

iduriturik naramazula atariko intxaurpera…

Beti izango zaitut gogoan, bainan joan nahi det ostera

euskal lurreko arbolpe hartan nere hezurrak uztera.

Euzko Gogoa-n lanean aritu zen Orixe-k ere, zuhaitzak izan zituen sentimenduak azaleratzeko pizgarri. Pagoaren eta amatearen alderaketaren bitartez adierazi zuen sorlekutik urrun egoteak ez ziola aurreikusten zitzaion minik eragiten.

AMATE BATEN ITZALEAN

Gogoan daukat aur nintzaneko

Musulungo pagopea,

izerditurik arrixku baitzan

itzal artan esertzea;

baiña sargori zegoneako

goxoa bai oatzea!

Goxoagorik arki dut emen

Amateren gerizpea.

Euli urdin bat erdian egan

dabil, ala geldi dago?

Zeru garbian Kondor bat ixil

egalontzitik gorago.

Emengo bero zakarrenetan

aroaz azturik nago;

atsegin honek sarrerazten nau

nere baitan barrenago.

Ez dut entzuten txio-txiorik,

aizerik, erle soiñurik;

bidez nekatu gabe bainago,

ezta nere pilpirarik.

Zer entzuten dut adi nagola?

Nere arnasa bakarrik.

Inon bai al da pake artzeko

bakarrago dan gelarik?

Bil-bil egin naiz neronengan

auspean sua bezala,

pizturik nagon, itzali naizan,

neronek ez dakidala.

Ortik aurrera au dakit soillik:

griña batek naramala…

Pago arena baiño obe zait

amate onen itzala!

Idazle eta musikarien artean sortutako kantetan, bakan batzuek kantatu diote deserriari saminez baino onarpenez. Are gutxiagok ironiaz. Real Politik diskan entzun genezakeen Charles Uhalde dugu horietarik bat:

EISENHOWER ETA NI

Eizenhower eta ni, zer gizon paria!
primetan baginuke guk lehen saria
Ameriketan dute hau denen buria
ni ere ez nornahi, gauza ageria:
podore guti bainan badut omoria.

Bertsuz emanen ditut zer harat-hunatak
ditugunak beraz nik eta Presidentak:
denen gobernatzeko biziki akortak,
harek manatzen ditu Washington-New Yorkak,
eta nik Nevadako mendi ‘ta errekak.

Jeneral Eisenhower gizon famatia
izarrez estalia du bere kepia.
Izarren usaia dut nik ere hartia
gaua frangoz, nun ez den ilargi betia
begi bat zabalik dut aski lo e’itia.

Erresuma handi hau xuxen moldatzeko
harek behar buru bat eta nik bi zango
otoan dabil hura, ni arri-mandoko
moda xahar hau ez dut beti segituko
modernizatuko naiz haren adineko.

Zer familia duen ez dakot galdegin
ez gira interesatzen suiet horiekin.
Alabatxo bat balu apepres ner’ adin
pena litake hura uztia mutxurdin
enetzat andrexka bat egin liro berdin.

Politikari buruz ez dut azkar bixta
denen konprenitzea enetzat anitx da
iduri du naizela erdi komunixta:
aitzinerat ukana, on bada, profita.
Eizenhower berdin da, etzaitela trixta.

Hau aberats bizi da mutilen artean
eta ni bertzen mutil ahal den moldean.
Zer ontasunak ditugun guk iguzkipean!
Nik ez badut gehiago gaineko aldean
Jauna urrikal zaizkit eternitatean.

Laster hiltzen bazauku gure Presidenta
jendek nindezakete ordaintzat presenta.
Nola dutan kargua ja aski baitzauta
Frantziarat ihes jinen ez nezaten hauta
izen faltsu batekin deus ez dadin gerta.

Nahaskeria frango dabila mundiak
armaden gerizarat guziak bildiak.
Guk baditugu tropak, zer tropa haundiak!
Presidentak soldadoz eta nik ardiak!
Trankil egiten du lo hemengo jendiak.

Hor ditugu zaintzale armada osoak
menean dituztenak leihor-itsasoak
menean bai mendiak en’ ardi multxoak
zer lanjerrak dituzten hek ere gaixoak!
Bakarrak jaten daizkit gauaz jaun otsoak.

Sekretu bat enekin ez delakotz dudan
atomik entseguak baitugu Nevadan
Rusia eta Xina badira ‘re kaldan
pinterdia edaten jin laizke segidan
heien osagarrira dugun beraz edan.

Eizenhowerek beti bakea gogoan
bainan zaintzen aski lan du orainokoan.
Hortako ezarria da bere gradoan
denen erresponsable gerla has ondoan
trankilago bizi naiz ni neure xokoan.

Hartze du errespetu eta ohoria
denetaz maitarazten du bere buria
baina maiteago nik halere neuria
zeren hau galtzen badut segur naiz jarria
harek ez deraitala emanen beria.

* ‘Eisenhower eta ni’, Joseba Tapiak mmusikatua eta kantatua.

Etxetik urrun egonik gailendu dakigukeen aldarte negartiari aurre egiteko deia luzatu zigun Itxaro Borda-k, baita Hertzainak-en rock doinuekaz lortu ere:

Itxaro Bordak idatzi zuen Hertzainak taldeak famatu egindako ‘Bi minutuero’ kantuaren letra.

BI MINUTUERO

Quai de la Gare geltokiaren
gainetik iragaiten diren altzeiru
bortitzak
ortzaiz mugatutzat jo ditzazkezunean.
bihotza tinkatzen zaizu
hegoko itsasoraino tren bat doala pentsatzen
hasten baldin ba zara
bi minutuero
herrimina.

Karrika zurpail desolatuetan haizea altxatzen
abenidetako hosto gabeko arboien puntak makur
eraziz, txori traketsen gisara udaberri hilean
molekuletan ilargiraino airatzeko gogoa hazten
hasten baldin bazara
bi minutuero
herrimina.

Larru lehortua euriak umilki bustitzen dizunean
zauri zabalaren ziztak piskat jabalduz, etxera eta
lagunei telefonatuko duzula
bietan zin dagizunean gero beldurrak
kurutzefikaturik kabinan ikaratzen
hasten baldin bazara
bi minutuero
herrimina.

Izaizko lau taulen artean betiko etzana pausatzen
imaginatzen zarenean, gutizia oro jaten dizun
xangre malizurra zeluletan barna
hedatzen balitzaizuke behintzat zoriontsu izango
zinatekela asmatzen
hasten baldin bazara
bi minutuero
herrimina.

* Hertzainak ‘Bi minutuero’ zuzenean eskaintzen.

Gertakari historiko iraunkorra da deserriarena, gertakari historiko iraunkor mingarria, gerkatari historiko iraunkor mingarri konpondugabea:

GEOGRAFIA

(Joseba Sarrionandia)

Batzuk sorlekutik urrun
hiltzen dira derrigor;
hilkutxa batzuk sehaskatik
urrun dira ehortziko.

Ni ez naiz Igorretan hilko,
hareatzan eroriko naiz
gerrako geziak lez.
Selban hobiratuko naute,
lehengusu eta lagunen
gutunez estalirik.

Haizeak gure errautsak
eramango ditu,
beste hizkuntzaz mintzo diren
ezpainetaraino.

Gure aitaren etxeak
zutik iraunen du
gu gabe.

* Joseba Sarrionandiak idatzitako ‘Geografia’, Eñaut Elorrietak kantatua.

Joseba Tapiak Koldo Izagirre lagun, kanturako dugun 1936ko altxamendu faxistaren testigantza, kronika eta iritzi bilketa ezinbestekoa trikitixatik ondu eta karrikaratu zuen 2001ean, Agur Intxorta maite.  Diskoko azalean, batzuk iskiluari sua eragiten dioten bitartean, auspoari eragiten dionik ere bada. Bultzien errepide izango zirenak lurrean hedatzeko Italiatik etorritakoengandik jasotako ondarea den infernuko harek bihurtzen zituen martiri gure gudariak frontean. Juan Ezenarrok kontatuak ohoretu zituen Tapiak:

GUDARA NOIAN

Agur maiteño,
gudara noian
Askatasuna zaintzera.
Ez egin negar
zergatik laster
etorriko naun etxera.

Izar gabeko
gau illunetan
oroituz eure begiak,
usteko diñat
ager dirala
zeruan izar guztiak.

Gudatokian
estu ta larri
iñoiz arkitzen bagera,
eu oroiturik
oyuko diñat:
eusko mutillak, aurrera!

Gure semeak
ezaun dezaten
Zuzentasunan argia,
mendira noian
fusil batekin,
jokatutzera bizia.

Eusko biotzen
sendotasuna
ez din ezautzen etsaiak,
da uztarripean
jarri nai zigun
gizon ergelen nausiak.

Alperrik baña:
eusko jendeak
ez din ezautzen nausirik,
bere nausia
izan don beti
Askatasuna bakarrik.

‘Agur Intxorta maite; 1936-37 gudako kantuak’, Joseba Tapia (Gaztelupeko Hotsak, 2001).

Ezenarroren berbek ez dute Lauaxetaren Mendigoxalia-renak halako martiritzarako deirik egiten baina Tapiaren auspoak badu paparra puzteko martxarako notarik, ez? Instrumentu berberak, gertakari historiko zinez garrantzitsua izan ei zen Molaren heriotzak Euskadiren aldekoei eragindako poza adierazteko ere balio lezakeela frogatu zigun honakoan:

TXORITIK ERORITA IL OMEN DA MOLA

Hitzak: Zorrotz, 1937
Musika: Joseba Tapia

Berri bat pozkarriya
etorri zaigula
guretzako txarrena
biñipin ez dala:
Euskadin aurkalari
amorratu zala
txoritik erorita
il omen da Mola

Nik gogoan det arrek
idatzi zuana
Bizkaia makurtzeko
aguro arena
bestela txikituko
zigula dan-dana
orain il omen da ta
izango du lana

Txikituta utzirik
erriyak osuak
baita kiskali ere
larre ta basuak
gu gaizki utzi gaitu
emandako suak
etzaizka ondo irten
oraingo pausuak

Eman bihar zitula
suak eta garrak
auek ziran orduko
Molaren indarrak
orain egin ditula
oso pauso txarrak
bera il da oraindik
bizi euskotarrak

Orra Mola jauntxuak
zer lantegi zuan,
txikitzeko asmuak
baitzeuzkan buruan.
Egazkiña galduta
erori lenguan,
geigo gerrarik ez du
emango munduan

Zer sustraitu zigun gerra hark ez bada sufrimendua, mina eta negarra? Xukatu ote ditugu malko guztiak? Zenbat herrikide joan zaizkigu isildutakoak errepikatu bagerik?

GERNIKA

 Hitzak: Basarri, 1938-II
Musika: Herrikoia

Milla ta bederatzireunetan
ogei ta amazazpia,
euskotarrentzat urte bellz illun,
triste ta negargarria,
auts biurturik utzi zutena
Gernika zoragarria,
eusko reliki maitatuenak
gordetzen zitun erria!

Apirilleko illarekin zan
ogei ta seigarrenean
aiñ juxtu ere peri eguna
astelen arratsaldean;
kale baserri millaka anai
gizatasun ederrean,
plaza inguruan arkitzen ziran
lengo oitura zarrean

Kanpantorreko ezkillak asi
ziran dinbili danbala,
goiko piztien motor burrunda
entzuna zan bereala;
emakume ta ume gaxoak
kurrixka zeriotela
eriotzari iges nairikan
nora jo etzekitela!

Bertsoz nork esan bonba txar aien
indar gaiztozko danbarra!
Osorik etzuten utzi beintzat
bizileku bat bakarra;
ta dana txetu zuten garaian
alde guzitik sugarra,
erru-gabeko gixaxoentzat
orra or azken ederra!

Bizi ziranak igesten zuten
sutegi zakar artatik
ta egazkiñak tiro ta tiro
eten gabe goietatik;
kristau gorputzak alde batetik
beso buruak bestetik,
odol gorrizko itxaso artan
etzan ikusten besterik.

Millatik gora izandu ziran
arnasa utzitakoak,
ez jakin zenbat txit zauriturik
eri gelditutakoak;
ta danetatik geien-geienak
andrezko ta umetxoak,
gerra txar ontan erru galantik
izango zuten gaxoak!

Puska dituzte mendi ta erri
apain eta maitekorrak
puska dituzte basetxe txuri
gure kabi on xamurrak,
ta zirtzildurik kaletan utzi
bai euskaldunen ezurrak
Alemanitik gu txikitzera
etorritako maltzurrak!

Basati gaizto odoltzaleak
atzerritikan ekartzen
tokirik zoragarrienari
txikituta su ematen;
auts egindako gure Gernika
antsika dago esaten
Franco ta bere laguntzalleak
zein biotz ona daukaten.

Ikusi zuten ainbat kristau on
odolustu zituztela
ikusi zuten berdin-gabeko
pekatua zeukatela;
ikusi zuten mundua kontra
jeikiko zitzaietela
eta orduan zabaldu zuten
gorriak egin zutela.

Ezta ez alperrikako izan
or ikusi dan odola
pentsa oraindik emaitz ederrak
ematekotan dagola;
eusko gogoa armez ta indarrez
ezin il leike iñola
Gernika erre ziguten baña
zutik daukagu arbola.

Zer pentsatu ote zuen Basarrik hitzok idatzi eta 60 urtera? Negarrik egingo ote zuen Joxe Zapirainek ‘Len amar lagun giñan’ etxean Mertxe Olidenek kantatua entzutean?

 LEN AMAR LAGUN GIÑAN ETXEAN

                Hitzak: Joxe Zapirain, 1937
                Musika: Joseba Tapia

Sentimentu asko dauzkat nerekin
orain kontatu biarrak,
ez dakit nola zuzenduko ‘iran
egin dituzten okerrak;
pazientzitik ez naiz atera
Jaungoikuari eskerrak,
leku askotan jarri dituzte
tristura eta negarrak:
len amar lagun giñan etxian
ta orain iru bakarrak.

Atenziyua izan zazute
nik esandako itzakin:
nere biotzik ezta poztutzen
dirua eta gauzakin,
eztakigu noiz jarriko geran
konsuelo ta pozakin;
bi seme illak, beste bi preso,
beste bi non dan ez jakin,
milagro ezta ni egotia
kuidado eta kezkakin.

Adierazi bear dizutet
esango dizutet ziñez,
tristura ontatik iñola ere
apartatu al bagintez;
atenziyua izan biagu
errezo asko egiñez;
bi seme illak, beste bi preso,
beste bi non dan jakiñ ez,
nere biotza tristuran dago
ezin sendaturik miñez.

Milagru ezta pena aundiya
izatia biyotzian,
negar-malkuak saltatzen zaizkit
iñoiz gogoratutzian;
ezeren mantxik eta batere
kulpa gabiak il zian,
beste bi preso Ondarretatik
San Kristobala joan zian,
zer kontatua izango dute
elkarrengana biltzian.

“Dana emon biar yako matte dan azkatasunari” idatzi zuen Lauaxetaren afusilatzeari buruz Salbatore Mitxelenak, euskararen eta euskal identitateren galerak sortutako mina lazgarrienen idatzi zuen poetak.

GORPUTZ DAGO GUDARIA

Gorputz dago gudaria
Urkiolako maldan;
bekoki ameslariak
dizdiz eguzki galdan.

Bizkai guda izan zanetik
nolaz gorputz au eze?
Esaidazu artzai orrek
ikusi dezun eze.
—Bart arrastiriz lau lamin
ega ziran onaño;
gudaria ortxe zegon
aldegin zuteneko…

Gorputz dago gudaria
Urkiolako maldan;
Maitagarriak agurtzen
dabilzkio egaldan.

—Ta gaur goi andere batek
—ederra bai ta argia!—
burestuna jarri dio
urrebitxiz josia.

“Olerkari ta abertzale,
—ziotsan Andereak—
seme zaitu Olermenak,
ziñopa Euskereak!”

Gorputz dago gudaria
Urkiolako maldan.
Esaidazu artzai orrek
Lauaxeta ez al dan.

—Ara an berriz lau lamiñak
dizdiz eguzkitara;
gorputza eramatera
bide datoz maldara.
Gipuzko, Napar, Bizkaian
barna an badaramate;
ta giputz, napar, bizkaitar
danak agurtzen dute!

Gorputz dago gudaria
Gazteiztik lapurtua
ta euskotarrak agurtu
ondoren biurtua!

Anariri entzunirakurri berri diogu kantaturik berbek beste dimentsio bat hartzen dutela. Iritzi berekoak izan dira gerraostetik mende berrira arte beraien hitzak ahalik eta euskaldun gehienei helarazteko musikariak arraunkide aukeratu dituzten idazleak.

ORREAGA

“Zuhaitzetan den ederrena da oihan beltzean pagoa”…
Orreagako mendi gainetan badabil euskal-gogoa:
Galernen eta gerlen artetik mendetan barna xut doa,
pagadoietan ixilik ontuz Europakoen geroa.

Zonbat gerlari, sarraskiz gose, odolez eta suz hordi,
Europatarrak zanpatu nahiz iragan denik hor gaindik!
Ibañetako mendi lepoa heitaz mintza baladi,
aipa letzazke lehen-lehenik Arrolan eta Karlandi.

Buru-gabetu, bihotzez hustu jendalde lehertuekin,
mundu guztia nahiko zuten, beren azpiko bategin.
Euskal jendeak, denengatik xut, gogor jeikitzen du jakin
mendi gain hautan, burua gora, gizonak gizon dagotzin.

Indarkeriak ezarri mugak kraskatzen hasi orduko,
Euskal gogoa noiz da jauziren arranoaren pareko?
Azpilkueta bezain kartsuko eta jakintza gaitzeko
gizon libroak noiz ote dire Orreagatik jaliko?

Zoin den pizgarri mendietarik jauzika doan xirripa…
Euskal-semeak, Aiten gogoa bihotz guziaz hurrupa!
Altxa burua, denek bat kanta: Euskal Gudua gaur aipa:
Entzunik zuen irrintzina, xutik jar dadin Europa!

‘Altabizkar/ Itzaltzuko bardoari’, Benito Lertxundi, Elkar, 1981

Xabier Iratzederrek idatzi zuen poema Benito Lertxundiren Altabizkar/ Itzaltzuko bardoari diskoan entzun daiteke. Euskaldunon garaipenik loriatuena, 778ko hura. Ez dira gutxi 1981ean plaza ikusi zuen diskoan historiako gertakari gaurarterainokotuei kantatutakoak. ‘Beotibar’, ‘Orreagako gatazka’, ‘Itzaltzuko bardoari ( Gartxot’), ‘Matalaz’, ‘Muñagorriren bertsoak’. Zer eskaintzen digu idazlearen eta musikariaren arteko sorkuntzatik ernetako kantak historia liburuek eskaintzen ez digutena?

Aitzolek zein Lauaxetak ondo zekiten ez zirela historia liburuak izanen euskaldunek galdua zuten gogoa berreskuratzeko pizgarria. Historialariek, ezkutatzen dutena ezkutatuta, nabarmentzen dutena nabarmendurik, gertakarien kontaketa hotza, datuz anpatua, dataz enpotua dakarkigutena. Poetek, kantariek, bestelako xedeak dituzte.

AMAYUR GAZTELU BALTZA

(Y ese castillo de Maya
que el duque me lo tenía).
Antzola’tar Joseba Mirena’ ri, mattez)

I
Amayur gaztelu baltz ori
—berreun gudari oro sumin—
zaintzen zattuben zaldun onak
Naparra-aldez egin dabe zin.

Izkillu gorriz zenbat gaste
bildur-bako mendittar lerden.
Eta orreik, Yatsu jaun orreik,
Jabier’ eko zaldun guren.

Ikurrin bat —kate ta lilli—
torre gottijan zabal dago.
Bera salduko daun semerik
mendi onetan ezta jayo.
Amayur’ko ate-zain orrek
zidar turutaz oyu-egik.
¡Baztan-ibarran zenbat etsai,
arrotz-gabe eztago mendirik!

II
Esitturik Amayur dauko
Miranda’ko konde Españarrak.
¡Orreik bai burnizko janzkijak,
ta urrezko ezpata-sagarrak!
Berekin dator, bai berekin,
Lerin’go eto orren semia.
Txakur txarrak jango al abe
erri-bako zaldun dongia.

Goiko aldetik asten dira,
asten dira subaga-otsez.
Orma-kontretan zenbat zurgu,
eta gezi zorrotzak airez!

Baña torrean zabal dabil
ikurrin bat —kate ta lilli—
¿Nok zapaldu ete dagikez
berreun gudari orok zoli?

  III
Amayur’ko gaztelu baltza
—jausi yatzuz torre gottijak—.
Baña, arrotza, etzadi geldu,
napar-seme dira gustijak.
Arresi gorri, zubi ausi,
—zein gitxi diran zaldun orreik—.
Erijo, samurño zakije
aberri-min baitabiltz eureik.
Miranda’ko konde gaizto orrek
jo egixuz zidar-turutak.
Ikurrin bat —kate ta lilli—
eztau laztanduko axeak.
Berreun gudari oso sumin
gaztelu-pian dagoz illik.
Ordutik ona, —zenbat laño—,
Naparruan ezta aberririk.

1935

EAJ-PNVren babespean Aitzolek egindako enkargua betetzen ahalegindu zen Lauaxeta. Epika behar genuen euskaldunok herriaren pizkunderako, sakrifizioa, borroka, martiritza. Ez dira poeta guztiak berdin, ez dago bat diren bi idazlerik. Arestik ahalik eta gutxien ostendu, ahalik eta gehien erakutsi zuen bizilege. Eta ezin ukatu profetatik ez zuela gutxi.

OINAZ ETA GANBOA

Burruka armatu batetan hiltzera doanak
bizitzea emateko, arrazoi gogorrak
atera behar ditu bere erraietatik,
bere hesteetatik. Kolore bategatik,
arrosa bategatik, hodei bategatik,
absurdu da hiltzea.
Gure historia kontatu digutenek
beti esan digute euskaldunok,
burruka armatuetan,
kolore bategatik, arrosa bategatik,
hodei bategatik, hil garela;
eta hori ez da egia, gerra guztietan
arrazoi sakonagoak egoten direlako
esate baterako gutxiren asea
eta askoren gosea.
Euskal herrian ere
hala gertatu delako beti,
batzuek dirua dute eta gehienok izerdia.
Zergatik burrukatu zuten orain bostehun urte
Oinazek eta Ganboak?

Oinaz eta Ganboaren
errierta handia,
ikusirik lur zelaia
jota dago mendia.
Su gabe dago zuzia,
su gabe ilendia.
Seinale gertuagorik
esazue non dia?

Mondragoe hartu dute
oinaztarrek traizioz
gero salduo Bizkaia
urrearen prezioz
ezagutuko baitira
Judasen ofizioz.
Euskalerria beteko
tatxaz eta bizioz.

Oraindik hementxe gaude
Oinaz eta Ganboa
Oinaz zaldunaren pean
Ganboa naiz mandoa.
Gure gorroto bizia
ez baita aurtengoa
gure arrazoi guztia
hasarrez hemen doa.

Bostehun urtean egon
gara justizi-eske
baina sua eta ura
ezin nahas ditezke,
irakin edo amata
ez dago ezer beste,
inork ez dezala esan:
“adiskide zaitezte”.

XX. mendeko poetak dira Euskal Herriaren historiaren errebizionismoa egiten dutenak. Zergatik, ostera? Zergatik gure herriko pasarte horiei buruzko interesa? Horrenbesterako eragina du kantatzen denak?
Iritzia sustraitzen du entzulearengan?

KARLISTAREN PANPARROIKERIA
(Eta tira eta tunba, Joseba Tapia, Zakurraren bibolina, 2010)

 Serafin Baroja, 1874-VIII

Mendian gora, basoan jira,
eziñ kalera jetxirik,
hemendik itzul handik igesi,
basahuntzen gisa bizirik,
horra karlistak nun nola diran
badiozute inbiririk.

Arbol zaharraren sustrai galduak
ez dik emango zumua,
tximinirako nahiz izan ona
ukatuko dik frutua;
Karlos bezela lizundutua
zegok bere partidua.
Zazpi sakristau, hamabi alper,
hogei basarritar babo,
Jauregi buru, Santa Kruz gero,
azkenik berriz Otxabo,
erlijiyua aitatu ezkero
basarritarrak akabo!
Habek ditugu erlijioko
horma berriko santuak,
Euskal Herriak heldutzen ditu
horlako apostoluak,
orra por nobis esan ezkero
lerdekan mandamentuak.
Auzokoakin panpantxo dira,
handik dakarte guzia,
haiek txinguka, karlistak berriz
zintzilika miseria;
beti honela juntatu ziran
gosea eta egarria.
Karlistak orain dira panparroi,
ustez badira gañian;
segi, mutillak, moteldu gabe,
ea datorren urtian
zuen errege sartzen ote dan
Madriko ikullu batian.

Joseba Tapia, ‘Berria 10 urte’ kanpainaren barruan eskainitako kontzertuan, 2013an, Ondarroan.

Aspaldikoa dela euskaldunon arteko ezinikusia. Idazleak, kantariak, jakitun bazkarazten du ezinikusia, beraz, edo sentitzen ikusten pentsatzen duena ele ederretan ezartzeari baino ez zaio mugatzen?

GERNIKAN
( Joseba Sarrionandia- Ken Zazpi)

Javier gardoqui
Josefina solozabal
Aurelio legarreta
Catalina arrieta
Maria luz fierro
Aguirre (12 urte)
Francisco aralucea
Neskato erre bat, gernikan

Regina aldama
Ume identifika ezina
Aurelia candes lopez
Clara zaldumbide
Gorputz zatiak
Germana basabe ormaechea
Telesforo elierobarrutia

Maria santa
Bilbao uriona
Behi zatia
Candida amias
Agure baten gorputz errea
Catalina barrena barrena

Agapita iturralde zuloaga eta
Maria iturralde zuloaga, gernikan

Asto behi gorputz zati
Neskato erre bat
Ume identifika ezina
Gernikan!

Daniel ibarzabal
Catalina arrien jaio
Asto
Gorputz zati
Andreenekin nahastuta

Juana beotegi bilbao
Jacinta gandiaga
Eta
Ehunka ume
Identifika ezinak

Eta historiako gertakarietan oinarritutako kantuetan, zer sortzen da lehenik, testua edo musika? Kalejirak balio lezake milaka hildakoren kronikarako? dance-hallak?

Xabier Leteren artikulua apaintzeko erabili zuten Felix Garridoren ilustrazioa.

Xabier Letek 1971n idatzitako artikulu batek erantzun zien gure Belarribegietan artikulu sail honetako Zertarako abestu? izenburukoari. Oarso aldizkarian plazaratu zuen Letek Euskal kanta berriei begiratu bat goiburupean. Artikulu osotik honako pasartea galbahetu dugu, beste asko egin genitzakeen legez, Leteren orduko kode deontologikoaren argigarri:

“(…) Gauza baten aurka egonen naiz beti: kantari baten edo artista baten lana funtzionaltasunaren aldetik bakarrik estimatua izatearen aurka, alegia. Hau hobeki esplikatu nahi dut.

Kultura ez da «ente» bakarti edo abstrakto bat, noski. Kultura, jakituria denez gero, naturaleza eta gizonaren arteko erlazioen jakitea da; bai eta ere, gizonen eta giza-taldeen harreman eta erlazioen jakitea. Kultura bat, hau da, munduaren eta gertakuzinen ikuspen sakon eta osoena, egoera berezi baten kondizio eta influentzien erdian sortzen da. Horregatik, kultura eta kulturaren produktoak ez dira abstrazio total bat, referentzia partziala baizik. Baina referentzia horietan sakontzen joatea, referentzia horren argitasuna eta sakontasuna gero eta haundiagoak izan ditezen saiatzea beharrezkoa da. Hori dela eta, gelditasuna oso kaltegarria izan liteke. Kantari bat ezin liteke «honako egoera hontan» «halako pentsamolde edo postura» baten altaboz hutsa izan. Ez dakit kantaria herriaren serbitzurako izan behar dela esatea ondo dagoen ala ez; baina nola nahi ere, serbitzutasun hori ezin liteke hiru edo lau ideia edo iritziren, hiru edo lau gairen repetitze bezala ulertu.

Kantariak bere nortasunaren aberastea billatu behar du, eta, era berean, entzulearena ere bai. Errealitatearen eta sujetoaren artean sintesis bat gertatzen ez bada, eta sintesisa hori, ¡kus-molde edo sentimolde bezala gero eta sakonagoa, gero eta aberatsagoa ez bada, ez du merezi «askatasuna», «justizia» eta horrelako hitz hutsak esateko bakarrik ahoa irikitzerik. Askatasuna, justizia eta abar, mamiz eta signifikazioz bete behar dira; eta signifikazio horien monopolioa inork ez dauka.

Ez gintezke, beraz, funtzional hutsak izan, nahiz eta batzuek horrela uste. Batzueri entzunaz, badirudi kulturaren martxa guzia berek jotzen duten txilibituaren aginduetara jarri behar dela. Herriak «honela» edo «horrela» nahi omen duelako, noski. Bai; nola ez. Herriaren borondatea interpretatze hontan jende pizkor asko dabil inguru hauetan. Baina kantariak ere herri gera, Herria dira, bai eta ere, herritasun berarekin, euskaldun tontoena edo listoena. Baina biok ez dute arrazoi berdina.

Gaurtik begiratuta, zail da esaten euskaldun kantarien etorkizuna zer eta nolakoa izanen den. Etorkizuna, behar bada, illuna izango da. Hamaika nahasketa sortuko da alde guzietatik, eta nahasketa horien sareetan maiz eroriko gara. Zailtasun eta kontradizioak eguneroko ogia izanen dira. Gai honi buruz mila puntu ikuitu liteke eta hitz asko egin. Hala ere, oraingoz orain pikotara joan ez gaitezen bide bakarra geratzen zaigu: beti gu eta beti hemen, lanean ahalik eta jatorren jarraitu”.

1969an plazaratu zuen Xabier Letek bere lehen diskoa Herri Gogoa zigilua bidelagun. Lau kantako disko hartarako “Poeta hoiek” sortu zuen:

Gizona kartzelan sartu dute
Zer esan du?
Zer egin du?
Semeentzat ogia eskatu du.
Eta poeta, eta poeta
etxean gelditu da ateak itxita.

Gizona zigorrez jo dute.
Zer esan du?
Zer egin du?
Guztiontzat egia eskatu du.
Eta poeta, eta poeta
kalean gelditu da, begiak itxita.

Gizona kartzelan hantxen dago.
Zer esan zun?
Zer egin zun?
Justizia apur bat eskatu zun.
Eta poeta, eta poeta
isilik gelditu da beldurrak eraginda.

Ai, poeta!
Ai, poeta!
Gogorra izango da zuretzat
askatasun eguna!

Engaiamendua eskatzen zion Letek sortzaileari edo Benito Lertxundik intelektualei legez, herritarrengandik urrunegi aritzea baino ez zien leporatzen? Unean uneko gertaera latzei kantatzeko eskatzea ez ote da kantaria herriaren zerbitzura dagoela onartzea? Baina poetak librea izan behar badu, zergatik kantatuko die desjabetzeei, langabezia saririk jasotzen ez dutenei, migratzaile persekutatuei edo emakume erahilei? 1985ean , Herri Batasuna zenak, ekitaldi politikoak eta musika uztartu zituen Martxa eta Borroka kanpaina gauzatu zuen. Talde askok hartu zuten parte, erantzun itzela izan zuen, baina batzuek uko egin zioten alderdi politiko batekin horren nabarmen lerratzeari. Urteetako eztabaida izan da, entzulego oso zehatz eta zelanbait kautibo bati kantatu diotenen eta inorekin ezkondu ez direnen artekoa. Haserreak eragin ditu, ezinikusiak, bekaitza. Errazkeria leporatu diete batzuek besteei, entzuleak entzun gura duen hori kantatzea, erraz ulertzekoa, hunkitzekoa, borrokarako deia. Aspaldiko kontuak dira edo gaur egun ere antzeko usteak dituzte poeta eta musikariek? Alderdi politiko batekin argiro lerratuta egoteak erraztu egiten dio sortzaileari bere lanaren zabaltzea? Zein poeta dago egun herriaren esanetara?

Gabriel Arestik idatzi eta Rogelio Botanz kantari kanariarrak gitarraren ahaireetara ekarri zuen “Nire poesia”:

Nire poesia oso merkea da
herriaren ahotik
hartu nuen debalde,
eta debalde ematen diot
herriaren belarriari.

Nik ere badut nire egia
eta bankero jaunarenak
bezainbat edo baino gehiago
balio du.

Munduko gauza guztiak gastatzen dira:
gastatzen da osasuna, maitasuna, deseoa…
bizioa, gutizia, bizia, eta errazen gastatzen da
munduko gauzarik iraukorrena, gogorrena, dirua.

Inork badio: nire etxean eztago bakerik
bila beza bakea hauzoko etxean
edo munduko bazterrik azkenean
baina etxean bakea balu,
eztezala gerraik inun bila
bakea eta etxea galduko baitu
munduko bazterretan.

“Bigarren eskuko amets” kantatzen dute Berri Txarrak-ekoek 2014an Denbora da poligrafo bakarra aurkeztu zutenetik: 

Antzeko gauzen atzetik denok gauean
sute historiko bat, larrialdi irteera
etxera eramango gaituen norbait
galdera askorik egin gabe ahal dela

hartzazu nire poesia
bigarren eskuko amets

aitortu: buruarekin txortan
zakilarekin pentsatzen
irudikatu duzula jendea
zure ezpainak irakurtzen nenbilen

hartzazu nire poesia
lerro okerretan nire gabeziak
bi mila izen eta zure begiak
ihintzaren ezizen

dena hormatzen
dena argitzen izotz beltz moduko batez
bakardadeari izkin egiten
non bizi garen ez baleki legez

hartzazu nire poesia
lerro okerretan nire gabeziak
bi mila izen ta zure begiak
bigarren eskuko amets

Urte berekoa da Petti abeslariaren Astirtitan bost kantako diskoa. Horien artean dago “Suerteren bluesa”. AEBetako kontalarien eran taxutu du Harkaitz Canok letra, egungo kantagintzaren alegia balitz, egungo kantarien baldintza kaxkarren deskripzio mingotsa, sakonean aitortza nabarmentzen bada ere. Zergatik izaten dute kantari batzuek erantzun ona eta beste batzuek ez? Zerk dakarkio kantariari onespena? Injustizia sozialei kantatzen dienak bikote harremanei kantatzen dienak baizen jarraitzaile gehiago izateko aukera handiagoa du? Alderdi politiko batekiko hurbiltasunak samurtu egiten du kantariaren bidea?

SUERTEREN BLUESA

Bada musikari bat
izena du Suerte,
bere izena sarri
entzungo zenuten
nola ezaguna zen
niretzat hainbeste
kontatuko dizuet
Suerteren albiste.

Emaztea korista
monja-koru baten
haurdun nork uzten zuen
zaila zen jakiten,
izpiritu santua
usoak laztantzen,
sei alaba txikitxo
sehaskak betetzen.

Tabernako zuloa
duenak hautatzen
oholtzaren gozoa
ez du ezagutzen,
kezko kezken artean
eztarri-urratzen,
bele batek kaiolan
adina gozatzen.

Hilkutxan joko luke…
baina ez gitarra…
Distira piztu zaio
eta irriparra,
kukurrukua ezpada
blues bat oso zaharra,
gaua askatu arte
ez moztu bizarra!

Musikari zintzoa,
gaiztoen maitale,
karta jokalaria,
horren da dotore,
larruaren eskeei
emanez amore
kultibatu zituen
bizpahiru lore.

Alkoholaren bermea
dauka txit ezagun,
gozatu zuen eta,
aitortu dezagun:
onak izan zituen
bizpahiru lagun;
arratoi eskekoak
ehun edo berrehun.

Nahiz hamaika kontzertu
kantatzera joan,
patrikan armiarmak
sakon eta loan:
txanpon gehiago ditu
sartutzen zuloan
toka-jokalariak
igelen ahoan!

Ordu txikietan da
nagusi ekaitza,
barruan nahiz kanpoan
eguraldi gaitza,
biri bi erantsita
lau ote emaitza?
Lau whisky balirake
“istripu” da hitza.

Pareko parabrisak
hipnotizatuta
autoa geratu zen
guztiz birrinduta,
eta bere hilotza
multiplikatuta:
mila tantek besotan
euriak hartuta.

Hementxe bukatzen da
Suerteren ospea
blues batekin nahi nuke
hura omentzea,
borondate horrekin
kantu hau jartzea:
Suerte ezagutzea
izan zen suertea.

Zoria ote da dena? Badirudi 70 eta 80ko hamarkadetan abangoardia zena egun anakronikoa dela, edo ez ote da poesiak zein musikak jendartea hunkiarazteko gaitasuna lortu dutela eta orain reality show eta oilo loken eztabaidek asetzen gaituztela intelektualki?

ABESTEKOAK

udazken hondarrean
nork abestuko du orbelaren birundaz
azala lehortu didan haizea
ari delarik lanean gizateria osoarentzat
nork abestu behar dio errepide erreari
bidean galdu ditugunei
libreagoa den espazio batetik…
garai bateko deiak jasotzen ditut
konformismoaren posta kodeaz
karta azalean

nork abestuko die gure mito erotikoei
deblauki hil ziren nire ikasleek
euren amildegitik
euren auto lehertutik
euren eskopetaren kanoitik
ibaiko euren osin izoztutik
euren zelula matxinatuetatik
egiten didate agur
deitorez natorkielako esku hutsik

nork abestu behar die ordu hilduratu nagiei
nork memoria suntsituari
nork akordu ezaren igali geza haiei
nork inoiz izan ez balitz
irristatu den maitasunari
nork historiako etxe hustuei
nork abandonuari

udazken hondarrean
nire eztarri galgarritik
ez dakidan mintzoan
neuk abestuko dut
mintzoa ez dakidan lagun-ustel limurtu
ez nagoen jende bati
ez naukan aldi honi
abestuko diot nik

(Jose Luis Otamendi, Kapital publikoa, Susa, 2014)