Hirurek iraun dute, sortuz eta bide berrietan barneratuz. Usurbilgo Hotzikara taldean ibilitako Beñat Urteaga, Antton Aranburu eta Mikel Olasagasti musikarien errebelazioa da Mihise. Izen eta proposamen aldaketak haustura bat islatzen du, bilakaera adierazgarri bat. Rockaren aldarte gordinetik nabarmen urrundu dira, esperimentatzeko eta beste norabide bat lantzeko. Kronik@ da lehen emaitza, eta orain arte elkarrekin sortu duten onena. Euskarazko rock alternatiboa biziberritzeko balio behar luke.

Musika dute bidaide, eta hamar kantuko kontakizuna askabide. Doinuak eta hitzak elkarrekin doaz, bizitza eta heriotzaren antzera. Minetik idatzitako narrazio existentziala nota, giro eta pasarte ezin aproposagoekin babestu dute. Jarraian eta etenik gabe entzuteko lana plazaratu dute gipuzkoarrek. Eta berriz ere kantuak ematen dio hasiera zirkuluari, eta bueltaka abiapuntura itzultzen dira. Hain zuzen ere, “Aitzakian” aurreneko pintzelkadan marraztu duten pasartea da buklearen lotura. Lau dira pintzelkadak, eta, aitortu dutenez, printzipioz abestiak lotzeko pieza txikiak ziren. Azkenik, ordea, kantu oso bihurtu dituzte eta kronikaren ezinbesteko atalak dira.

Intentsitate maila desberdinak eraiki dituzte gitarra, baxua eta bateria oinarri hartuta. Horien osagarri dira erabilitako sintetizadore eta efektuak. Musika instrumentalera mugatzeko asmoa bazuten ere, azkenean, abestera ausartu dira Urteaga eta Aranburu. Kontalari gisa bi ahotsak tartekatu dituzte, eta moldatu direla esan daiteke. “Ezikusi”, “Zer gara ba?” eta “Besterik ez” dira nabarmentzen direnak, bereziki kantuz kontatzen dutenarengatik. Bestalde, erabili dituzten hitz jolas jakinek aipamena merezi dute. Hala nola ahazkura eta amestesia.

Entsegu lokalean ia bost urtez landurikoa grabatzeko Berako Atala estudioa aukeratu zuten. Iñigo Irazoki soinu teknikariaren lana gustuko dutelako jo zuten hara, eta seguru pozik daudela emaitzarekin. Hiru musikariek, lehen aldiz, elkarrekin eta analogikoan grabatu zuten diskoa. Egia esan, aterpe horretatik pasatu diren eta Irazokirekin lan egindako talde batzuen tankera dute. Esaterako, Willis Drummond, Borrokan eta Kaskezur. Hiru horiek gustuko dituenak, Mihise hirukoa estimatuko du, zalantzarik gabe.

Berrogeialdian borobildutako lana taula gainera eramango dute laster, eta bere osotasunean joko dutela iragarri dute. Kronikaren zentzua zuzenean ere mantentzeko asmoa dute, eta bere barnean gordetzen duen indarra askatzea lortzen badute, aurrez aurre bizitzekoa izango da.

Iraupen luzeko lehen diskoa berezia da. Berrizko Kohatu laukotearentzat are bereziagoa da Oskolak estreinakoa. Oztopoei eta bestelakoei aurre eginda argitaratu, eta horrela aurkeztu dute: «Hauexek dira gure galerak, galderak, kexak eta ezinegonak. Hauxe da gure hitzen mendekua». 11 kantutan laburbildu dute gaur egun direna. Rockaren eta metalaren arteko orekan egonkortu dira kutsu alternatibo eta melodikoarekin. Governors taldea gogora ekar dezakete. Hasiera indartsua du diskoak “Histeria” eta “Ez” kantuei esker. Ordutik aurrera, rock bizia (“Su artean kea”), stoner doinuak (“Ausarta ala eroa”), Lekunberrikoen ondarea (“Hondamendiaren emaitza”), hardcore zaporea (“Iragan beltza”) eta metalaren presentzia (“Eztanda”) elkartzeko gai izan dira.

Badoaz eta badatoz. Tristea da talde esanguratsu bati ikusi arte esatea. Biharamunean, ordea, beste ehunka euskal talde daudela konturatuko gara. Esaterako, Oñatiko Sharon Stoner hirukoa. Zazpi urteko tregoari bukaera eman diote Erraietatik laugarren diskoarekin. Bederatzi taupada ditu, stoner arruntetik harago doazenak. Sateliteak aurrerapenarekin euren oinarria mantendu dutela erakutsi zuten. Bestelako erritmo freskagarriak ditu “Otso” borobilak, eta badira Iñigo Ibarrondo abeslariak bakarka —Zingira proiektuarekin— jorraturiko rock progresiboaren zertzeladak (“Inozoen salbamena”). Tira eta doom lehor pixka bat ere bai (“Maskara”). Rockak eta popak ere lekua dute, eta bitxia da azken kantuaren izena “Agurra” izatea. Agur batekin nahikoa dugu, momentuz.

Deserturik bada Durangon, eta gaur egun alkohola legala da. Moonshinerds laukoak denboran landuriko doinuak aurkeztu ditu. Estreinako lan laburrak lau abesti ditu; bi ingelesez eta beste bi euskaraz. AEBetan jaio zen Joseba Idigoras abeslari eta gitarrista, eta bi hizkuntzak menderatzen ditu. Hango rocka eta stonerra gustuko dute, hemen bizi badira ere. Izerditsuak dira lau kantuak, errepide galduetan entzutekoak. Adibide dira “I loser”, bateria bizkorrarekin bukatzen dena; eta “American hero”, jatorriarekin berriz lotura egiten duena. Alaiena eta ibiltariena da “Pentsatzen” entzungarria, eta rock gogorrera lerratzen da “Adarrak ukabilak bihurtuz”. Azpimarratzekoa da Martin L. Guevararekin (Capsula) lortu duten soinu profesionala.

Euskarazko black metalaren aitzindariak dira Ominous, Aiumeen Basoa, Adhur eta Ilbeltz taldeekin batera. Askok ez dute euren ibilbidea ezagutuko, baina ez da kezkatzeko modukoa. Itzalean jaiotako bost banda horietatik hiruk jarraitzen dute, iluntasunak ezartzen duen erritmoarekin. Guztiek, ordea, ekarpen esanguratsua egin diote Euskal Herriko musikagintzari. Numenek argitaratu du lan gehien, 1997tik gaur egun arte.

Muturreko doinu beltza eta tokiko folka uztartzeko joerarekin bat egin zuten gipuzkoarrek. Horri gehitu behar zaio hitzen tematika: euskal mitologia eta paganismoa. Arbaso zaharrei begira, joandako eresien bila aritu dira, eta disko berrian ere euren izaera mantendu dute. Inguma, Gaueko, Herio eta Mikelot pertsonaia mitologikoei erreferentzia egiten diete abestietan, baina diskoaren izenburuak aurreratzen duen gisara, iluntasuna da lan osoaren estalkia. Are gehiago, “Iluntasuna soilik” da aurreneko kantua.

Arrasatekoen lehen bideoklip profesionalerako hautatu dute bigarrena, eta diskoko luzeena: “Lautada izoztuetan”. Sortu duten ederrenetarikoa da bere makurtasunean. Bidaia eta bilaketa existentzial baten kontaketa da, bideoan irudi ikusgarriekin islatu dutena. Musikalki ere folk melodia gordin paregabea du, galdutako itxaropenaren eresi hura gogora ekartzen duena. Gainerako abestiek maila oldarkorrari eusten diote. Esaterako, “Pairamena” eta beste melodia folk latz bat duen “Behin hilko naiz”.

Diskoaren bigarren erdian ageri da izenburua. “Nire arnasean biziko da gaua” abestian aipatzen da, gipuzkoarren hiztegi berezituarekin. Gainera, hirugarren minututik aurrera agertzen da iraganean horren presente izan zuten esentzia atmosferikoa. “Itzaletan solasean” lasai hasten bada ere, aurki topatzen du ohiko bide makurra, eta gordintasun berekoa da “Iraganeko errautsak”, barre algara eta guzti. Lanari oso bestelako bukaera emateko dago “Itzaltzuko bardoari” folk eresi akustikoa. Haize sorginduen intziriak lehen lan laburrean egin bezala, Benito Lertxundiri egin diote gorazarre. Ahotsak zera dio: «Joandako eresien bila jarraituko diagu». Izan bedi horrela.

Zaleek eromenez gozaturiko ordu erdi luzeko emanaldia eskaini zuen Jousiloulik. (Inaxio Esnaola)

Teloiak itxi zituzten, maltzurkeriak prestatzeko. Pixkanaka bete zen aretoa txiki geratzeraino. The A-Team telesail ezagunaren sintonia erabili zuten kontzertuari hasiera emateko. Teloia ireki orduko nostalgiak irentsi zituen asko. Gazte zein heldu, eta baita beterano ere. Gil Scott Heroin edo Matxet –atorrarekin?–, Sandra Bulldog galleten munstroaren mozorroarekin, Jennifar Lopa gorriz jantzita eta El Capo exekutiboz berriz ere taula gainean ikustearen esperientzia erlijiosoarekin txundituta geratu ziren ikus-entzuleak. Gorka baxu jotzaileak eta black metal bateria gihartsu batek osatu zuten itzulera banda, hasiera batean.

Bi diskoetako launa abesti eskaini zituzten, bertsioak eta bihurrikeriak tarteko. Prest estreinako lana izan zen abiapuntua. “Kristaletik” jotzen hasi orduko areto erdian eztanda bat sortu zen. Basatiak hasi ziren dantzan. Jarraian jaurti zituzten “Pentsamenduak”, “Non zaude?” eta elkartu zituzten “Prest!? Abduzituak izateko!?” eta “Pornon”. Aretoa nahiko beroa bazen, tenperaturak gora egin zuen. Gihartsuak atsedena hartzeko Iñaki Chan taldekide klasikoa jarri zen baterian, Londrestik iritsi berritan.

Hirugarren disko bat prestatzen ari zirela, balada bat sortu zutela esan zuen Matxetek, eta kantuan hasi zen. Mecano taldearen oso antzekoa zirudien, eta ziur askorentzat “ahaztezina” izan zela. Ondoren, beste bertsio bat, baina euren zuzenekoetako klasikoa zena: Brujeria taldearen “Pito Wilson!” Eta aretoa sutan. Itzaltzeko asmorik gabe, Terrorista diskoko abestien txanda iritsi zen. “Eguzkian gal gal” ezin aproposagoarekin giroa ez zen freskatu. Matxetek ohar garrantzitsu bi eman zituen kontzertuan: minik ez egin elkarri eta aretoan ez erre. Hala moduz errespetatu zitekeen hori.

Donostiako diskoteka estimatuari eskainitako abestia ere jo zuten. “Vathaplan escape plan” oihu lasterketa bizia izan zen Matxeten eta Jennifar Loparen eskutik. “Darth Vader” kantu zitalerako, berriz, Meltdown taldeko Julen Sarasua abeslaria gonbidatu zuten “eres el puto amo, eta neri zer!?” eta beste oihukatzeko. Bukaeraren hasiera izan zen. Bi bider abiatu bazuten ere, “Aita, ama, zenbat urterekin ezkonduko naiz?” kantua behar bezala jo zuten hamabost urteko zuloa maitasun ez erromantikoz betetzeko. Ez zuten agurrik esan, soilik aio, Informe Semanal programaren sintoniarekin.

Gaueko izar iheskorrak izan baziren ere, aurretik beste hiru talde igo ziren taula gainera. Zarauzko Eraso! taldeak Erantzunik gabe! lehen diskoaren 20. urteurren biraren lehen kontzertua eman zuen. Azalean ageri diren maskarekin agertu ziren eta soilik aipatu laneko kantuak jo zituzten, baina ez denak. Aurrerantzean emango dituzten kontzertuetan guztiak joko dituzte. “Erantzunik gabe”, “Fede faltsua”, “Aldeginda” eta “Zein gogorra” berriz ere entzuteak askorengan sortu zuen emozioa agerikoa izan zen.

“Erantzunik gabe” diskoaren 20. urtemugako birari hasiera eman zion Eraso!k. (Inaxio Esnaola)

Iñaki Altolagirre Matxet nekaezinak duela gutxi aurkeztu duen Sega Sound Killers talde berria ere festara gonbidatu zuen, noski. Elektronika iluna eta pasarte industrialak tartekatzen dituzte, sintetizadoreekin, gitarra elektrikoarekin eta egiazko bateria batekin. Proposamen oso interesgarria da, pasaitarrak sortu dituen abentura guztiak bezala. Era berean, Negativo taldearekin aritu zen, eta jaialdira berandu iritsi zirenek ez zuten ikusterik izan. Esaterako, kronika honen idazleak.

Barrena husteko bidea topatu du Tolosaldeko Eztanda taldeak. Doinu gordin, geldo, pisutsu zein lasaiak ditu Errua norena da? lehen diskoak. Mezu kritiko eta zorrotzak ahots melodikoarekin arintzen dituzte, baina ez beti. Duela lau urte elkartu ziren, eta denbora laburrean osatu dute iraupen luzeko aurreneko lana. Anoetako gaztetxean maketa bat grabatu eta oso gutxira, Bonberenea estudiora joan ziren sei abestiko diskoa osatzera. Metal alternatiboaren eremu zabalean kokatu badira ere, ez da erraza azaltzea jorratzen duten musika. “Utopia”, “Legez” eta “Ez!” azal latzekoak dira, eta hainbat geruza dituzte. Aldiz, “Hiria-Aberia” abestiak nu metal garaikoa dirudi. Ezohikoa da aurkeztu dutena.

Begi bakarrarekin so ageri da. Izaki beldurgarria da azalerako Paul Urkijo zinema zuzendari eta artistak egindako ilustrazioa. Gasteizko IONT taldeak —Its Over Nine Thousand siglen laburdura hobetsi dute— bigarren diskoa argitaratu du; munstro bilduma bat. Azaletik hasita. forma guztietako munstroak, bizitzaren metaforak, dituzte hizpide laneko bederatzi kantuetan.

Hamarkada beteko du laster talde arabarrak. Entsegu lokalean elkartu ziren esperientzia berri bati hasiera emateko, inolako asmo berezirik gabe. Lehen grabazioa osatuta Gauekoak gazteentzako programaren lehiaketan parte hartu zuten 2012an, eta lehen saria eskuratu zuten. Ordea, Javier Maroto alkateak programara bideratutako dirua kendu zuen aurrekontuetatik. Espainiako hauteskundeen ostean, bera da saririk gabe geratu dena.

Harrera onak salbatu zuen gasteiztarren ilusioa, eta eskerrak. Izan ere, gurean sorturiko euskarazko metal alternatiboa azpimarratzekoa da. 1990eko hamarkada erdialdean oihartzuna izan zuten Pi.L.T., Ekon eta Jousilouli taldeek. Dena dela, orduko disko eranguratsuenetakoa Berri Txarrak gazteek kaleratu zuten Ikasten izan zen. Ez da azaldu beharrik gerora izan duten bilakaera eta arrakasta. Horiek hasitako bidearekin bat egiten du IONTek.

Melodia gehiago eta oinarri sendoagoa. Gasteizko laukotearen bigarren lanak hobeto biribiltzen ditu ertzak. Eragin zerrenda gizendu dute metal eta rock proposamen bereizgarria osatzeraino. Rocka presente dute, post-hardcorea ere bai, eta baita ñabardura progresibo zainduak ere. “Antiheroia” lehen kantu ibiltariarekin hasten da dena. Erritmoekin jolastuz Mikelen ahotsak bidea egiten du lauso zein oihuka. “Ikaro” luzeagoa eta bihurriagoa da, «abiadura supersonikoa» hartzen duelako. Munstro jakin bat omendu dute “Franki” abestian, beraien erara.

Diskoaren bigarren zatia indartsu hasten da. “Fenix” ezin aproposagoa da horretarako. Gitarrak gihartsuak dira, eta erritmoa zapaltzailea, ahotsarekin topo egiten duen arte. Jarraian dator irrati formuletarako hautatuko luketen kantua. “Piztia” da azalean ageri dena, eta hori bera da diskoko harribitxia. “Akiles” eta “Hira” dira bilduma interesgarri honen bukaera osatzen dutenak. Melodietan oinarritzen dira, ahotsik urratuenak ageri badira ere. Deabrukeriez, ekaitzaren ostekoez eta beste hainbat kontuz hitz egiten dute.

Lehiaketa berririk ez dute irabazi beharrik oihartzun pixka bat izateko. Benetako saria litzateke lerro hauen irakurle batek erabakitzea entzule izatea.

Urola ibaiak herri asko lotzen ditu, lehortu gabe. Aldiz, lehorrean badira kostako kresala antzematen ez duten taldeak. Horietako bat da Azpeitiko Delient. Rock idor eta indartsuaren bidez gorpuztu dute izen bereko lehen lan luzea. Joan den astean aurkeztu zuten etxean, Willis Drummond hirukoarekin. Aldiz, lau musikarik osatzen dute banda azpeitiarra. Mondocane, Ezinean eta Neü desagertuetan ibilitakoak dira, eta horien esentzia nabari da duela bi urte abiaturiko abentura berri honetan.

Zuri-beltzeko entsegu lokaletik aritu dira informatzen. Sormenean murgildurik, entseatzen, izerditan… Horrela aurreratu zituzten bi kantu, eta horietako bat estreinako diskoan ere jaso dute. Stoner rocka oinarri gisara, horma trinkoa osatu dute. Doom, psikodelia eta metal doinuekin batera eraiki dute. Zutik irauteko riff ilun eta gordinak dituzte, ahots garbi eta urratuagoarekin batera. Finean, zazpi abesti; zuriak eta beltzak.

Entzumena fintzeko gomendioarekin hasten da diskoa. Aritz Mutiozabal kazetariaren hitzei musika jarri die laukoak “Gorren dantzalekuan”. Maiz esan ohi da doinu gordinek belarri sentikorrak mintzen dituztela. Tapoien erabilera ere areagotu da dezibel askoko kontzertuetan. Hain zuzen ere, sentitu beharrekoak dira horrelako doinuak. Bizi behar dira estimatzeko. Bestela, oinarrian denok izan gaitezke itsu, mutu eta gor.

Erritmoak azkartuz eta lausotuz doaz gainerako abestietan. Stoner kabalkada bat da “Lortuko dugu”, pixkanaka aurrera doan baporezko trena bezala. Gitarra riffak dira erregaia. Horrelako batean bizitzen dute martxa “Azkarregi” abestiarekin, atsedenik gabe etenaldiak eginez. “Harean” murgiltzen dira segidan, hasierako erritmoa hartzeko. Iraganeko rockaren atmosfera azaleratzen da orduan, baina biziberrituta.

Sormena aprobetxatu behar delako, 2017an aurkeztu zuten “Automata” kantua berreskuratu dute diskorako. Hori bai, soinu hobearekin eta txukunduta. Azken txanparako utzi dituzte melodikoenak, akaso. Aurrekoen ildo berekoa da “Inoi ez” izenekoa, erritmo bereizgarri horrekin. Eraiki duten hormaren ezaugarriak ditu ahots irisgarriagoarekin. Dena dela, “Nora eza” azken kantua da goxoena, psikodelikoena, balada gisara hartu daitekeena. Eta ezin aipatu gabe utzi Havalina taldearen garai jakin bat gogora ekartzen duela. Diskoari bukaera emateko altxorra da.

Gurean rock-and-rollak dirurik ematen ez badu ere, taldeak bizi dira eta bizirik mantentzen dute sormena. Delient gipuzkoarrek urte hasierari ekarpen interesgarria egin diote, gorra ez denak entzun beharrekoa.

Hiru dimentsio baino gehiago ditu Arrigorriagako Fetitxe bandak. Aurpegi desberdinak, rock gogorraren geometria osatuz. Polyhedron diskoan zehar, pasarteak hainbat dira. Lausoak, biziak eta gordinak. Sustraiak 2016an bota zituzten, Bilbo Hiria Musika lehiaketaren Metal alorrean bigarren saria lortzean. Urte berean atera zuten Distantzien arteanestreinako lana, eta ildo berari eutsi diote bigarrenean. Rock, stoner, metal zein doinu psikodelikoekin bidaia paregabeak marraztu dituzte. Riff batetik bestera, pauso sakonak emanez, eta distantziak laburtuz eta luzatuz. “Grises” eta “Aukerak” ezaugarri multzoak dira, eta baita diskoari izena ematen dion abestia ere. “Lurra hil da” utzi dute bukaerarako, poliedroa sendotzeko.