Gizakiaren eta makinaren arteko mugetan arakatzearena ez da kontu berria, jada badira zenbait hamarkada artea horretan ari dela. J.G. Ballard idazlea autoen talketan plastikoa, beira eta metal puska amorfoak baino gehiago bilatzen tematu zen gisa berean ausartu zen Jean Tinguely eskultorea gailu mekanikoak bere obraren protagonista bilakatzen. Haragia eta metala uztartzeko saio bera egin dute zenbait filmek ere: zeresana eman zuten Tetsuo burdinezko gizona edo Titane gordina izenda genitzake tradizio horretan, besteak beste.

Donibane Lohizuneko Lumi bikotea zortzi urteko ibilbidean halako zerbait egiten saiatu da; kableetatik odola igaroarazten, alegia, edo zainetatik kobrea, nahiago bada. Haien aurreneko EPan osagaiak oraindik bereiz zitezkeen, baina Itzal zikinak lehen lan luzean jada gaitza zen materia inorganikoa non hasi eta organikoa non amaitzen zen jabetzen. Hautu kontzientea zen hura: Nahia Zubeldiaren ahotsa eta gitarra eraldatu zituzten etengabe, eta Manu Matthysen sintetizadore analogikoen erritmo geroz eta konplexuagoek elementu guztiak bildu zituzten. Azalak iradokitzen zuen moduan, talka bortitza baino, bi munduen arteko banalerroak lausotuko zituen besarkada bat gauzatzen saiatu ziren orduan.

Bezperen dirdira disko berrian txirikordatzea estuagoa da oraindik. Gitarrarik ez da jada, eta glitch ehundurak, hezurdura industrialago bati dagozkion hotsak, kolpeak eta giroak, denak dira indartsuagoak bederatzi kantuotan. Soinu hodei trumoitsu bat heda dadin ere uzten dute zenbaitetan, harrabots mekanikoa eta ahots mutante bat era irudimentsuan josiz. Zubeldiaren ahots ederra bere horretan biluzik ager zedin uztea litzateke errazena, baina nahiago izan dute reverb onirikoz jantzi edo zeinahi efektu digitalez mozorrotu eta pultsu irmoak agintzen duenaren arabera transformatu. Sinbiosia lehenetsi dute; bizitza propioa duen izaki bat sortu eta menderatzen saiatu gero. Baita lortu ere. Lumi ez da Arca bezain lotsagabea, ezta The Knife bezain hezigaitza edo Gazelle Twin bezain oldarkorra ere; dotorea da, deslotua zenbaitetan, bai, baina neurritsua beti. Hemen gertu, Maria Arnal eta Marcel Bagés bikotea aipa genezake pareko ibilbidea egin duen musika proiektu gisa, azal leunaren azpian inperfekzio zehatza gordetzen baitute haiek ere. Lumi talde bakana da, dena den, talde handi guztiak izan ohi diren moduan.

Duela zazpi urte Antton Iturbe kideak balizko “Euskaltechre” batzuez idatzi zuen Berria-n, abstrakzio elektronikoan maisu diren Autechre bikotearen euskal aldaera bat entsegu lokal batean irudikatuz, doinu elektronikoei entzungor egiten genien garaiez ari zela. Halakorik inoiz izan badugu, horixe da Lumi; Euskal Herrian azken hamarkadan izan dugun loraldi elektronikoaren gailurra eta aspaldian iragarria zegoen istripu inprobable bat. Disko honek hein horretako aitortza izan beharko luke.

Enkontru hura baino bi urte beranduago, 2002an, jarri zuten martxan solasaldiaren ardatz izango den Bonberenea Ekintzak, eta azken hogei urteotan biak aritu dira zigilu bat baina gehiago izan nahi duen egitasmoaren ardura nagusiak hartzen: taldeen beharrak asetzen saiatzen da Patxi, banaketa, promozioa eta beste kudeatuz; Bonberenea Ekintzaken disko asko —“%80tik gora”, Patxiren arabera— grabatzea egokitzen zaio, berriz, Karlosi, nahiz eta etxeak argitaratzen ez dituen beste zenbait talderentzat ere lan egiten duen eraikinean bertan dagoen estudioan.

110 erreferentzia kaleratu ditu jada Bonberenea Ekintzakek hogei urteko ibilbidean, eta, “jolas bat bezala” hasi zen proiektuak hitz-aspertu bat sobera merezi duten ale dezente utzi dizkigu gaur artekoan. Hamaika istorio gordetzen dituzten kartel, argazki eta diskoz inguratutako mahai baten bueltan eseri gara Patxirekin eta Karlosekin, eta elkarrekin entzun ditugu argitaratu dituzten guztietatik hamar kantu, larunbat honetako ospakizuna horretarako aitzakia dugula.

1. — “Halaxe zen” (TANTA, ‘Tanta’, 2003)

PATXI MUÑOA: Bai, nahikoa; moztu. Argitaratu genuen lehen bildumaren ostean (Oztopo guztien gainetik, 2002), bigarren erreferentzia izan zen hau. Garai hartan egindako proiektu puntual bat izan zen Tanta, Joxi Ubeda, Humus taldeko Mantxi eta hirurok osatu genuena. Lisabökoek eta Berako zenbait lagunek ere kolaboratu zuten, besteak beste. Esperimentu moduko bat izan zen, bost kantu konposatu eta lauzpabost kontzertu eman genituen.

“Halaxe zen” dio kantuak. Nola oroitzen dituzue zuek garai haiek?

P.M.: Guk geuk egitea bilatzen genuen gehienbat. 90eko hamarkadaren bukaeran diskogintzaren krisia jada sumatzen hasi zen eta hamarkada berriarekin Esan Ozenkik ere itxi egin behar izan zuen. Une kritikoa izan zen hura, belaunaldi bat ohituta zegoen diskoetxearen laguntza izaten; dela grabatzerakoan edo kopiak banatzeko, adibidez. Impasse horretan izen handia zuten zenbait taldek ere gauzak beraien kabuz egiten hasi behar izan zuen. Gu geure proiektuak aurrera eramateko sortu ginen, beti izan genuen guk geuk egitearen ideia, gero hasi ziren gauzak beste dimentsio bat hartzen. Lehenengo erreferentziak, fijatzen bazara, etxe honen inguruko taldeenak izan ziren: Tanta, Humus, Lobo Eléctrico… Urteek aurrera egin ahala jende gehiago batzen joan zen, baina, bai, une hura kritikoa izan zen.

Oztopo guztien gainetik bilduman zein Tanta taldearen diskoan jada sumatzen da Tolosaldeaz haragoko hainbat herri eta ingururen garrantzia: Bera, Azkoitia, Donostia eta Irun, adibidez.

P.M.: Bai. Guk Tanta izan aurretik Batzuk taldea izan genuen eta askotan jotzen genuen Noise Hole taldearekin —Petti eta Joseba Irazoki zeuden bertan—, Lisabötarrak ere ezagutzen genituen… Bilduma egiterako orduan, kantu batzuk Azkoitiko Mataderoan grabatu genituen, beste zenbait Berako Aduanan eta Bonberenean azken batzuk. Hogeita hiru kantu ziren, beraz, lana banatu beharra zegoen. Ez genuen orain dugun esperientzia ezta baliabiderik ere, auzolanean egin beharreko zerbait zen.

Euskal Herrian gaztetxe asko dago, baina ez dira asko izango estudio bat eta zigilu bat dutenak.

P.M.: Bai, baina argi esaten dizut sekula ez ginela horren bila aritu. Bonberenea okupatu zen eta gauza batek bestera eraman gintuen: autogestioaren eta auzolanaren bidetik egin ditugu gauzak. Horixe zen orduan genuen bide bakarra.

2. — “¿Has visto al Lobo Electrico?” (LOBO ELECTRICO, ‘¿Has visto al Lobo Electrico?’, 2004).

P.M.: Lobo Electricoren disko hau guretzako berezia da, Lander Zabalza bateria jolea etxeko militante bat gehiago zen. Horrelako disko luze bat argitaratzea garrantzitsua izan zen, Shanti [Iribar] eta Jorge [Sanz] Ruido de Rabia taldean aritutakoak ziren eta bagenekien diskoak sona izango zuela. Landerrek eta biok disko honekin denbora gutxian asko ikasi genuen, bai grabatzerako orduan, etxean bertan grabatzeari garrantzia handia ematen baikenion, baita soinuaren aldetik ere: entzuten zenuen eta, hostia, zein soinu ona zuen disko hark. Salmentak ere oso onak izan ziren: 1.000 ale atera genituen eta bi hilabetean ia denak saldu genituen. Japonian izan ziren biran, Estatu mailan ere aritu ziren, Euskal Herrian ospea eskuratu zuten… Urtebete baino gutxiagoko kontua izan zen: 2004ko urrian argitaratu zen diskoa eta 2005eko martxorako jada Landerrek taldea utzi eta Amsterdamera jo zuen, bertan bizitzeko asmoz. Gauza asko gertatu ziren oso denbora laburrean. Disko berezia, arrakasta izan zuen lehenengoa ziur aski. Lau traste zaharrekin Txapek lortu zuen soinua ere itzela izan zen. Kopiak izan ezik, dena egin genuen etxean.

Txap, zuk ordurako disko asko zenituen grabatuak?

T.: Asko ez. Grabatu nuen lehen diskoa Duten Askatu korapiloa izan zen, baina [Angel] Katarainekin nahastu genuen gero. Nik neuk hasieratik bukaerara batzuk eginda nituen, baina asko ez; hamar bat edo? Ez dakit, egia esan. Askotan ez dakit zer egin dudan, noiz egin dudan… Batzuetan kasik hobeto ahaztea. Nik egindako oso disko gutxik uste dut dutela soinu ona. Kasu batzuetan, gainera, ziur nago objektiboki dela horrela. Hori badakit. Azkeneko urteetan uste dut zerbait aurreratu dugula, dena den, baina orduan zeuden baliabideekin eta genekienarekin, bada, tira, moldatzen ginen. Andoaingo gaztetxean esan ohi zen bezala: izan zu zeu eta eman ahal duzuna. Bada, horrelaxe ikusten ditut sortze prozesuak, horixe egiten genuen.

Lobo Electrico, lehen esan duzun moduan, Patxi, tolosarrak ziren. Tolosaldean ere bazegoen eszena bat: Humus, Ubedatarrak, Jone…

P.M.: Noski baietz. Esan dituzunez gain, Deabruak Teilatuetan ere hor zeuden; Ubeda zaharrena ere, Joxi, gure maisua izan zen, belaunaldi bat zaharragoa baita; Humusekoak aurretik hiruzpalau talde izatetik zetozen, guk ere Batzuk izan genuen… Bazegoen mugimendu bat eta musika taldeen artean harremana ere bai, Tolosako Plaza Berriko Eguzki tabernan elkartzen baikinen, eta konturatzen ginen ezinezkoa zela herrian kontzertuak antolatzea. Musikariak eta AHTren kontrako mugimenduan eta antzekoetan zebilen jendea elkartu ginen eta bide bat hasi genuen. Ordutik gauzak asko aldatu dira Tolosan: gaur egun tabernetan kontzertuak ikus ditzakezu, festetan… Orduan txosnak ilegalak ziren eta San Juanetako kuadrila egunean soilik antola genezakeen emanaldi bat plazan. Besterik ez. Tolosako gaztetxe zaharraren historia ere oso traumatikoa izan zen eta jende askok gogoan zuen oraindik. Gu hamar urte beranduago iritsi ginen baina behin eta berriz gogoratzen zizkiguten ordukoak, bai udalak zein gurasoek. Bi okupazio saiakeraren ondoren, oraingo eraikina okupatu genuen 1999an eta gaur arte. Orain kontzertuak ez daude kriminalizatuta, orduan taberna batean zerbait antolatuz gero, udaltzainak segituan zeuden bertan. Entseatzeko lokalak ere badaude orain, garai hartan kalean zehar baxuarekin joanez gero mespretxuzko begiradak jaso ahal zenituen; oso bestelakoa da egoera egun. Bonberok hori guztia aldatzen asko lagundu zuela uste dut.

3. — “Zuretzako hitz ederrak” (PEIREMANS +, ‘Peiremans +’, 2005)

T.: Nik oso oroitzapen onak ditut disko honekin. Batez ere garai batean oso disko ilunak grabatzen nituelako eta horrek norberaren osasunean ere ondorioak izaten dituelako (barreak). Hau leiho ireki baten modukoa izan zen, lana pozik bukatzen nuen! Zerbait berria nire bizitzan! Beraiei ere esan nien asko eskertzen niela. Gainera, hau izan zen hemen grabatu eta soinuarekin gustura geratu nintzen lehen aldia. Batzuetan gertatzen da disko batekin aurrekoarekin egindako berdina eginagatik, batek soinu ona duela eta besteak ez. Horretan taldeak badu zeresanik, zuzenekoetan ere oso argi geratzen da: teknikari berdinarekin kontzertu batean soinua ona da eta bestean ez. Hauek, adibidez, Txiki zuten baterian, esperientzia handia izateaz gain materiala ere zaintzen zuena. Zure lana errazten du horrek. Kantak ere ondo eraikita zeuden eta, badakizu, horrelakoetan kontuak atera egiten dira. Nahiz eta orain entzunez gero agian pegaren bat aterako niokeen, baina, tira, hori beti gertatzen zait. Esperientzia polita izan zen, dena dela, eta irratian oraindik jartzen dutenez, entzuterakoan iruditzen zait soinu ona duela. Igual ego kontu bat da, badakizu. Oroimen politak ditut disko honekin, batez ere freskotasunagatik, eta, hori igual Patxik hobeto kontatuko dizu, baina etxetik bideratutako esperimentu bat ere izan zelako, eta halakoak ez direlako beti ongi irteten. Oraindik ere harremana mantentzen duten belaunaldi bereko zenbait musikari batu ziren hor.

P.M.: Bonberenearen zortzigarren erreferentzia izan zen. Kanpotik irudi dezake nahita batu genituela zenbait izen ezagun, baina guretzat lagun arteko kontu bat izan zen. Hiru edo lau hilabetez elkartu ziren larunbatero entseatzeko, gero bazkaldu egiten genuen… inongo presiorik gabe aritu ziren. Gorka [Urbizu] eta Imanol [Ubeda] ezagututa, eta jakinda zein zen elkarrekiko miresmena, bada nik zelestino lanak besterik ez nituen egin. Ez zen ikuspegi komertzial batek gidatutako disko bat izan, ezta gutxiago ere: gu ekonomikoki beti aritu gara arrastaka, urtea galerarik gabe amaitzearekin konformatzen gara. Gero bost kontzertu eman zituzten eta, egin kontu, hori maiatzean gertatu bazen, Berri Txarrak-ek Jaio.Musika.Hil abenduan argitaratu zuen. Lagunarteko kontu bat izan zen, ez pentsa orduan arrakasta itzela izan zuen disko bat izan zenik, e? Duela urte gutxi argitaratu zuten bigarrenak askoz ere sona handiagoa izan zuen. Garai hartan Gorka eta Goiko [Aitor Goikoetxea] askotan etortzen ziren kontzertuak ikustera.

Berri Txarrak-ek “Beude” abestian Bonberenea aipatu zuen “geure kulturaren birikak” zerrendatzerakoan. Nik uste Bonbereneak jaso duela aitortza bat, bai artistengandik eta baita publikoarengandik ere, ezta? Azken finean, zuen katalogoan topa ditzakegu azken hogei urteotan euskal musikan garrantzia eztabaidaezina izan duten zenbait disko.

T.: Horrelako gauzak pozik egotekoak dira. Umiltasunez noski, baina kontuan hartzekoa da. Nik neuk kanpotik ikusita —nire lana hemen gauzak aurrera ateratzen laguntzea eta bideratzaile lanak egitea baita—, norbere aletxoarekin gauza politak sortzen direla ikustea itzela da, besterik gabe. Hori ederra da, beste bueltarik eman gabe.

4. — “Las cosas y las casas” (NUEVA VULCANO, ‘Bonberenea Suffle’, 2006)

P.M.: Nueva Vulcano. Hau Bonberenea Suffle bildumaren parte da, Bonbereneak hamar urte egin behar zituenean argitaratu genuena, azken bi urteetan bertan aritu ziren hogeita hamahiru talderen zuzenekoekin osatuta. Kantu horrek “Las cosas y las casas” izena du, ezta? The Life and Times talde estatubatuarrarekin etorri ziren orduko hartan, Shiner taldeko abeslaria aritzen zen bertan eta Nueva Vulcanokoekin single bat partekatu zuten. Soinu frogan Artur abeslariak esan zidan: “Badaukat abesti berri bat, baina oraindik ez daukat letra erabat argi”. Probatu zuten eta gero zuzenean jotzea erabaki zuten; bada hauxe da kantu hori.

Abestia hautatu dut Bonberenea Estatu mailan erreferente bilakatu delako, eta antzera atzerriko taldeen birei dagokionez ere.

T.: Bai, gainera, zoritxarrez, Espainia aldean horrelako espaziorik ez dago. Asko jota Zentro Sozial Autogestionatuak. Nik ezagutzen dudan antzeko bakarra Pontevedrako Liceo Mutante da, oso espazio zabala dute eta artistikoki oso leku interesgarria da. Arrebato badago Zaragozan, La Residencia Valentzian, Don Benitoko The Rincón Pío Sound… ezagutzen ez ditudan askoz gehiago egongo dira igual, baina ez dira ohikoak. Normala denez, hona datorrenak flipatu egiten du Euskal Herrian oraindik mantentzen diren gaztetxe guztiekin. Garai batean gehiago ziren, gaur egun gutxiago, baina tira.

P.M.: Nik kontu bat esango dizut: Bonberenea mila kontzertutik gora antolatu dituen toki bat da eta jendea kontzertu handiez oroitzen da, baina ni urteekin konturatu naiz talde txikientzat zer den hemen jotzea. Nahiz eta ia inor ez etorri haien kontzertua ikustera, “nik hor jo dut, tokia ezagutu dut” esatea zein garrantzitsua izaten den batzuetan. Arrakasta jende asko biltzea dela dirudi, baina, bai diskogintzan, bai kontzertugintzan, gu talde xumeei aukera eman eta bultzatzeko sortu ginen, hori da gure xedea. Batzuetan kanpotik etortzen dira etxearen historia goitik behera ezagutzen duten taldeak eta harrituta uzten gaituzte, kontuan izan behar da edozein talde txikiri hemen aritzeak zer suposatzen dion. Gure agendan askotan ez dago izen handirik, baina batzuk prest daude zortzi ordu gidatzeko hemen jotzera etortzeko, nahiz eta gero hamar lagun batu kontzertua ikusten. Harrobia zaintzea garrantzitsua da.

5. — “Maite zaitut” (PIRRITX, PORROTX ETA MARIMOTOTS & BONBERENEA TXARANGA, ‘Pirritx, Porrotx eta Marimotots & Bonberenea Txaranga’, 2011)

P.M.: Porrotx eta konpainia.

T.: Ea, ea, ez kendu oraindik… Bueno, ondo entzuten da, hori zen nire kezka. Disko asko ezin ditut entzun, baina, tira, uste dut produktore askori gertatzen zaiola. Paco Locok nola lan egiten duen asko gustatzen zait eta hari entzun nion berak ez dituela bere diskoak sekula entzuten. Hark ez dauka horretarako arrazoirik; nik bai, ordea (barreak). Bueno, kantuari dagokionez, proiektu hori oso opari polita izan zen guztiontzat, nik uste. Niretzat teknikari bezala, txarangarentzat, etxearentzat, pailazoentzat beraientzat ere…

P.M.: Txaranga 2003an sortu zen. Disko bat egin genuen, hasieran kantu bakarra grabatu behar genuen baina Txapek esan zigun behin mikroak jartzen hasita, gehiago ere grabatu genitzakeela.

T.: Kalkulu akats nabarmena (barreak).

P.M.: Zazpi abestiko diskoa izan zen azkenean, gero beste disko bat grabatu genuen eta hau. Niretzat Aiora eta Joxe Mari [Pirritx eta Porrotx] oso gertukoak izan dira, etxearen parte sentitu izan dira beti… Pirritx eta Porrotxen arrakasta handienak grabatzea erabaki genuen. Oso grabazio luzea izan zen, odisea bat.

T.: Bai, berez txaranga grabatzeak nahiko lan eskatzen du eta hau luzatu ere egin zen… Baina bueno, pribilegio bat izan zen, opari bat.

P.M.: Tolosa herriak ere betidanik izan du txarangekin lotura, inauteriak direla eta. Bonberenea Txarangak laster 20 urte beteko ditu eta sei disko grabatuak ditu jada. Gogoratzen naiz lehenengo diskoa erronka bat izan zela, nola grabatu txaranga bat?

T.: Gure kuadrillan badugu txiste errepikakor bat dunbalekin. “Jo, ze ondo sonatzen duen dunbal horrek”, eta abar. Baina gero benetan galdetu zidaten: “Aizu Txap, eta txaranga batean, nola grabatuko duzu dunbala?”.

P.M.: Diskotik diskora ikasten joan gara.

Txaranga bada Bonberenea herriarekin lotzen duen zerbait ere, ezta? Kanpotik gatozenok Bonberenea musika areto gisa bizi dugu, baina Tolosan gehiago ere bada: badaude skate parkea eta rokodromoa, serigrafia tailerra, garagardo propioa, irratia…

P.M.: Bai, martxa gustatzen zaigu. Autogestioaren bidetik, baina gero eta proiektu gehiagotan sartu izan gara.

Pirritx eta Porrotxekin ere harreman emankorra izan duzue.

P.M.: Bai, bai. Txapek disko hura egin zuen baina gero beste bi gehiago ere egin zituen! Gainera honetan grabatu besterik ez zuen egin, baina hurrengoetan grabatu, konposatu… dena. Aiora, Joxe Mari eta Mertxerekin munduaren amaieraraino joan zaitezke. Zer esango dizut bada, niretzat Euskal Herriko Metallica dira, ez dago halako arrakasta izan duen beste talderik. 35 urte beteko dituzte aurten, e!

6. — “Barkatu, ama” (ANAI ARREBAK, ’30 urte kolpez kolpe’, 2013)

T.: Ez nago ziur baina imajinatzen dut zer izan daitekeen. M-ak taldearen bertsioa, Anai Arrebak.

P.M.: Altolagirretarrak. Matxet aspaldiko laguna da. Etxea okupatu aurretik ezagutzen dut nik, Jousilouli garaietatik.

T.: Hau bilduma batekoa da, ezta?

Gasteizko Hala Bedi irratiak 30 urte egin zituenekoa, bai.

P.M.: Anai Arrebakekin bi disko egin genituen, baina Hala Bediko kontu hau bertsioez osatutako bilduma bat izan zen, liburu bat eta DVD bat ere bazekartzana. Kolaborazioa eskatu ziguten eta aurrera egin genuen. Horrelako irrati puska bati esku bat botatzearekin gustura, pozik. Ni beti utzi naute flipatuta Hala Bedikoek, eredu dira eta goraipatzeko lana egin izan dute eta egiten dute oraindik. Erreferente dira.

Hautatutako abestia 2013koa da eta rocka den arren, jada sumatzen dira beste eragin eta egiteko manera batzuk. Lehen aipatu dugu nola Peiremans popa egiten ari zirenean ez zela egun bezain ohikoa, baina azken hamarkadan beste genero batzuk ere asko ugaritu dira. Nabaritzen duzue hori hona iristen diren proiektuetan?

P.M.: Nik uste dut hona datozen talde asko estilo baten bila ere badatozela. Hogei urteko ibilbidea daukagu, Karlosek ere badauka estilo bat grabatzerako orduan… Baina tira, rockaren bueltan aritzen garen arren, estilo ezberdinetako lanak argitaratzen ditugu. Dena den, ziur aski Txapek ez luke sekula pentsatuko pailazoen disko bat aterako zuenik eta begira.

Txap, zuk uste duzu taldeek zugana soinu baten bila jotzen dutela?

T.: Nik uste dut talde bat estudio batera joaten denean gutxitan izaten dela soinuarengatik. Igual gaizki dago esatea, baina musikariek ez dituzte horrenbeste ezagutzen soinuaren nondik norakoak, eta askotan aurrekontua zein den edo nor ezagutzen duzun garrantzitsuagoa izaten da. Nik, adibidez, sumatzen dut Lisabören disko bat argitaratzen dugunean lan gehiago izaten dudala. Gogoan dut, adibidez, Bartzelonako Niseik Lisabö oso gogoko zuelako etorri zela hona grabatzera. Ez zekiten zein material nuen, nolakoa zen estudioa… Batzuetan ideia jakin bat izaten dute, beste batzuetan ez; denetarik dago.

7. — “Surik bai?” (GOSE & THE FAMILY, ‘Gose & The Family Bonberenea Session’, 2013)

P.M.: Gose. Grabatu zuten zuzeneko DVDa. Zuzeneko bat egin nahi zuten eta hemen egitea erabaki zuten. Beti izan dugu harreman ona beraiekin.

Abestia “Surik bai?” deitzen dela probestu nahiko nuke Bonberenea Sutan jaialdiez eta instituzio publikoekin duzuen harremanaz galdetzeko.

P.M.: Instituzioekin harremanak oso gorabeheratsuak izan dira, batez ere lehenengo hamabost urteetan. Jokin Bildarratzek, egun Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburua denak, Tolosako alkate izan zenean Bonberenea eraitsi eta birkokatu nahi izan zuen, eraikina dagoen auzoan etxebizitzak eraikitzeko. Horri aurre egiteko eta etxerako diru iturri gisa antolatutako jaialdi bat izan zen Bonberenea Sutan eta lau edizio egin genituen: 2008an, 2010ean, 2012an eta 2013an. Udalari aurre egin eta asmoak alda zitzaten eskatzeko izan zen hura.

Nola dago egoera egun?

P.M.: Gaur egun, ia dena bezala, nahiko geldi dago kontua. Harremana badago, bai Bildu bai EAJrekin.

Etxea ez dago arriskuan?

P.M.: Ez. EAJri kostatu zaio onartzea, baina bueno. Guk beti esan izan diegu: Tolosak babarrunak eta tejak eta zigarriloak dauzka, baina Bonberenea ere bai. Urteen poderioz, onartu behar izan duten zerbait izan da.

Piromanoen figura ere sortu zenuten komunitatearen babesa adierazte aldera. Oraindik ere sentitzen duzue babes hori?

P.M.: “Sormenaren suhiltzaileen aurrean, izan piromano eta zabaldu sua”, zioen leloak. Bai, gainera herrian onartuta dagoen zerbait da Bonberenea. Hona nentorrela heldu batek geratu nau eta galdetu dit: “Hi, Muñoa, hi ibiltzen haiz Bonberenea horretan, ezta?”. Orain dela hogei urte ez zintuen hirurogeita hamartaka urteko pertsona batek hori galdetzeko geratzen. Espero dezagun Bonberenea Sutan gehiago egin beharrik ez izatea.

8. — “Gure kaiola” (GLAUKOMA, ‘Kalima’, 2017)

P.M.: Glaukoma.

T.: Hit-a.

1.300.000 ikustaldi dauzka Youtuben bideoklipak.

T.: Bai, e? Benetan? Madre de dios!

P.M.: Zea Maysen “Negua joan da ta” abestiak bost milioitik gora dauzka eta Era disko hura gurekin atera zuten. Hala ere, honek baino bisita gehiago izango ditu Glaukomaren lehenengo diskoko bideoklipak ere, ez dut oroitzen izena oraintxe.

T.: Glaukomakoek egin zuten hirugarren diskokoa da abestia. Aurreko biekin pixka bat hautsi nahi zuten eta hasieratik proposatu zuten disko bikoitz bat egitea. Prozesu luzea izan zen, baina ni oso gustura geratu nintzen disko horrekin. Asko landu genuen eta diskoan islatu zen hori, taldeak ere esperientzia asko zuen pilatua. Zuzeneko pila bat eskaini zituzten eta oso onak ziren oholtza gainean, oso onak. Diskoan ere nabari zen. Oso musikari onak dira eta horrek beti errazten du lana, lehen esan bezala. Oso disko ona geratu zela uste dut, oso abesti onak dauzka. Askotan popularragoa-edo izateagatik gutxiesten den estilo bat beste maila batera eraman zutela uste dut. Oso disko onak egin dituzte. Gainera, hemen sortutako talde bat da.

Tolosaldeako talderik arrakastatsuena azken urteetan.

T.: Nik Irunen ikusten nuen, adibidez, jendea etortzen zitzaidala hitz egitera Glaukoma grabatu nuelako. Jende pila batengana iritsi ziren, ez soilik musika hori jarraitzen zutenengana. Batzuetan ikusten zen, adibidez, zenbaitek esaten zuela, “jode, ba ondo daude, ez?”, hasieratik alboratuta balituzte bezala. Batzuetan nahiko talibanak gara eta lehen esan duzun bezala, momentu batean soinu abanikoa zabaldu zen eta eskertzekoa da aurreiritziak apurtu izana.

Soinuak ez ezik, diskurtsoak ere aldatu dira.

T.: Bai, gainera oroitzen naiz Juantxorekin nola hitz egiten nuen, lehenengo diskoaren garaian, zituzten letra batzuen inguruan. Bazuten letra anbiguo samar bat eta izan genuen eztabaidarik horrekin. Eta halakoak deserosoak izaten dira batzuetan, badakizu, hemen denok baikara oso jakintsuak, baina gazteak zirenez, nik uste esandakoa ondo onartu zutela eta, konturatzerako, ohartzen zara nola eskuinetik aurreratzen zaituzten. Abesti hau adibidez, nahiko sinplea izan daiteke, baina tontakeria bat dirudiena ikaragarri garrantzitsua izan daiteke pertsona askorentzat, hil ala bizikoa. Horrekin konektatzeko gaitasuna gauza handia da.

9. — “Non zaude?” (ARIMA,  ‘Metamorphosis’, 2019)

P.M.: Arima.

T.: Joe, ze burrunba! (barreak).

P.M.: Zure terrenoa da hori!

T.: Hau ere oso sorpresa polita izan zen. Gontzal Bilbao laguna (Ama Say) etorri zitzaidan esanez bere alaba Paulek bazituela abesti batzuk eta proposatu nion etor zedin ea zer zuen ikusteko.

P.M.: Momentu hartan inoiz izandako artista gazteena izan zen, 18 urterekin. 21 urterekin jada bi disko argitaratu ditu.

T.: Orain gutxi ahots batzuk grabatzen egon da hemen eta ikusgarria da zenbat ikasi duen urte gutxian. Errazena Ama Sayren ildoa jarraitzea litzateke baina hasieratik beretik diskurtso propioa landu du, oso koherentea. Oso garrantzitsua da, baita ere, emakume bat abesten eta gitarra jotzen ikustea. Garai batean oso gutxi ziren; Humuseko Nataliari, adibidez, ea gitarra jolearen bikotea zen galdetzen zioten baxuarekin ikusten zutenean. Zorionez, badirudi zerbait ikasi dugula, oraindik egiteko asko dagoen arren.

Arimak, gainera, oso ondo adierazten du generazio aldaketaren ideia. Zuen erreferenteak izandako batzuen ondorengoak datozkizue orain.

P.M.: Orain gutxi argitaratu dugu Dena taldearen disko bat, adibidez; oso gazteak dira.

T.: Niri gertatzen zait, dena den, eta uste dut guztioi gertatzen zaigula, nahiz eta ez gustatu, diskoak grabatu, programatu, kontzertuak ikusi eta abar egin arren, gu eszena horretatik pixka bat kanpo gaudela. Ez delako gure generazioa. Joan gaitezke kontzertuetara edo gure taldearekin jotzera, baina jada ez gaude barruan. Rocka ere ez dago bere momenturik onenean; ea “ez dakit noren seme-alaba” gehiago datozen! (barreak). Rocka lehen gauzak apurtzeko zerbait zen eta egun ez du funtzio hori betetzen.

Grabatu duzu inoiz autotunerik, Txap?

T.: Bai, kantu bateko koru batean. Eta taldea Discipulos de Dionisos zen! (barreak).

Uste duzue Bonberenea iritsiko dela horrelako diskorik argitaratzera?

P.M.: Ez dugu aukera hori alboratzen.

T.: Estilo guztietan bezala, hasieran badago, aurreiritziengatik edo, gaitzespen antzeko bat; baina, agian, urteekin, ni neu hasiko naiz trap disko batekin gozatzen. Orain arte ez dut lortu, baina egongo dira gauza interesgarriak. Eta horretan ere, eta badakit ondo geratzeko diskurtso bat dirudiela, baina uste dut emakumeek asko izango dutela esateko.

Eta, estetikez harago, autogestioaren ideiak forma berrietara egokituko direla uste duzue?

P.M.: Pandemia ostean nik argi nabaritu dut gaztetxeen zirkuitua ez dagoela bere onenean. Ez baita normala hilabeteko agenda argitaratzearekin batera hamar edo hamabost talderen proposamenak jasotzea, hemen jo nahi dutela esanez. Eta badakit Azkoitiko Mataderoan edo Arrasateko Gaztetxean antzera gertatzen dela. Gazteek ere antolatu beharko dute guk lehen egiten genuen bezala, ezta? Guk kontzertuak jo nahi bagenituen guk antolatu behar genituen. Pandemia garaian asko hitz egin da teknikarien egoeraz eta abar, baina nik asko eskertu nuen Anarik jarri zuenean areto autogestionatuen egoerak ere kezkatzen zuela. Nik ez dut ikusten gure garaian genuen ilusio hori gazteengan, eta, egoera dagoen bezala, alternatibak inoiz baino presenteago egon behar lukete. Badaude osagaiak gizarteak nonbaitetik eztanda egin dezan.

T.: Nik uste dut askotan paralelismoak ezartzen saiatzen garela gaur egungo gazteen eta gure garaikoen artean eta hori da, agian, lehenengo akatsa. Gu gazteak ginenean horrelako diskurtsoak entzuten genituenean ez genien batere jaramonik egiten. Era berean, uste dugu orain dela hogeita hamar urte, gazteak ginenean —orain dela hogeita hamar urte, urte asko direla— oso azkarrak, kontsekuenteak, diskurtso landua genuenak eta abar ginela. Baina zulotxo batetik gure burua behatuko bagenu konturatuko ginateke gizarajo batzuk baino ez ginela. Gaur egungo gazteek gu baino fundamentu eta inteligentzia handiagoa dutela ere iruditzen zait sarri. Batzuetan kalamidadeak izango dira, baina gu ere hala ginen. Gure gurasoek esaten zuten, “hor dabil berriz, baxu horrekin!”. Bada gaur egun agian gu geu gara hori egiten ari garenak, beraz, geure iritziak agian ez du balio handirik. Deskonexioa nabaritu arren, nik pentsatu nahi dut ulertzen ez ditudan gauzak egongo direla, ondo ariko direla, eta, horren ondorioz, gauzak egingo dituztela. Agian gurea ez den bide batetik edo beste era batean, baina zerbait sortuko dutela. Zer gara bestela, inoizko belaunaldirik onena edo horrelako zerbait? Bai zera! Badakizu, maketa beti da hobea.

10. — “Zelatun” (SOFA, ‘Krispetak’, 2022)

P.M.: Sofa, ederra ekipoa.

T.: Hauek, adibidez, lehen aldian grabatzera etorri ziren eta zigiluan geratu ziren azkenean.

P.M.: Tiro bat bezala doan talde bat iruditzen zait, oso onak dira. Kontzertu asko eskaintzen ari dira, gainera.

T.: Bai, bai, oso onak dira. Musika alaia egiten dute gainera, eta hori lortzea ez da erraza. Zineman edo literaturan gertatzen den moduan, gauza sakon edo tristeak egitea ez da erraza, baina agian bai errazagoa. Alaiak eta argitsuak egitea, ordea, hori gauza zaila da.

“Zelatun” deitzen da abestia eta, jakina denez, bertan erromeriak egiten dira. Zuek ere baduzue zuen ospakizuna ate joka, ekainaren 4ean etxean antolatu duzuen jaialdia.

P.M.: Bai. Bi eszenatoki egongo dira eta hamalau talde arituko dira. Arratsaldeko seiretan hasiko gara eta goizeko ordu batean amaituko da. Gero Olariusen Brothersak musika jartzen arituko dira. Azken aldian, askotan entzun izan dut Euskal Herrian ez dagoela eszenarik. Bonberenea Ekintzaken xedea ez da talde kontsolidatuekin lan egitea, hasiberriekin baizik. Nik beti pentsatu izan dut talde baten lehen diskoa magikoa dela. Guk ez dugu diskoetxe gisa funtzionatzen, proiektu ezberdinak bultzatzeko plataforma bat gara. Jaialdiari dagokionez, sekula ez dugu horrenbeste talderen kontzerturik antolatu; tira, aspaldi sei grindcore talderen kontzertuak antolatzen genituenean, asko jota. Kontzertuetan aurpegi berriak eta beste beteranoago batzuk arituko dira: eszenarik ez dagoela dioenarentzat, horra erantzuna.

Badagoela uzta berria, beraz.

P.M.: Nik uste dut baietz; aurten hamaika disko argitaratuko ditugu, pentsa. Taldeak orain dela hogei urte baino gehiago daude eta guk gustatzen zaizkigun taldeak argitaratzen ditugu. Egia da kontzertuetara doan jendea gutxiago dela: adin bateko jendea da. Garai batean disko bat ateratzen zuen taldea jada ibilbide bat zuena izaten zen, zuzenekoetan aritutakoa… Gaur egun edonork atera dezake disko bat. Guri dagokionez, hogei urte bete ditugula ospatuko dugu lagun artean eta gau polit bat pasatzen saiatuko gara.

Vulk

Disko honekin sekula baino elkarrizketa gehiago ematen ari zarete. Nola daramazue? Espero zenuten halako oihartzunik?
Gertuko askok esaten digute: telebistan, ez dakit non, denean zaudete! Badirudi sekulako saltoa eman dugula eta hori ere ez da horrela, atzetik ere badago elkarrizketak lortzeko lan bat, lagunak baditugu horretan lanean. Bi alde ditu kontuak; egia da lau urte diskorik gabe egon ostean normala ere badela, baina lan bat ere badago, elkarrizketak ez dira besterik gabe etortzen. Ondo daramagu, baina egia da iritsi dela puntu bat non ez dakigun diskoari buruz ezer gehiago esan ote dezakegun. Beti jausten dira galdera berri eta interesgarriak, dena den.

Zentzu horretan, badakit askotan galdetu izan dizuetela Vulk ez da izenburuari buruz. Azaltzeko eskatzen zaizuen arren, titulua bera ez al da, finean, zehaztu beharraren kontrako aldarri bat? Sailkatuak, erabiliak edo mugatuak izateari uko egiteko gogoa ez al du adierazten?
Hein batean bai. Gainera, guk ez daukagu oso argi zer den Vulk edo zergatik aukeratu dugun izenburu hori. Aspaldi egindako kartel batean idatzi genuen eta kontzeptu horri tira egitetik dator guztia. Egia da azken urteotan Vulken identitatea askoz gehiago garatzeko aukera izan dugula, denbora izan baitugu; beti ukapenetik, hori ere esan beharra dago. Gaur egun oraindik ez dakigu zer den Vulk, edo zer ez den. Egunero egiten ditugu hautuak eta zuk diozuna ere egia da, bada Vulk zer ez den mugatzeko modu bat.

“Benetakotasuna” asko baloratzen den garaiotan, zuenak ez dirudi bogan dagoen aldarri bat.
Egia da, benetakotasunaren kontu horri ez diogu uko egiten, baina era militantean zinezko hori bilatzea ariketa inposatu bat ere bada kasik… Oso gai gaseosoa da benetakotasunarena, ea zer edo nor den benetakoa. Gainera, landu dugun identitatea oso pertsonala da, ez dugu gehiegi pentsatzen zerekin erlazionatzen den taldea, egunero aldatzen doa eta lau pertsona aldakorrek osatzen dute. Taldeari jarraipena emateko haria ere bada hori, oso positiboa da norberaren ekarpenak aldatzen joatea ere, bai musikalki, bai ideiei dagokionez. Ateak zabaltzea, topatutakoetatik gustukoak jasotzea eta ate gehiago irekitzen joatea. Koherentzia mantentzeak bai, baina guztiz zurruna izateak ere ez du zentzurik.

Vulkek badauka, gainera, alde performatibo ageriko bat. Zuzenekoetan, afixetan, irudian… Badago horretarako gogo bat eta irudiaren inguruko lanketa etengabe bat, ezta?
Bai, guretzat lana ez da musikarekin amaitzen. Vulken munduan musika, estetika, performancea eta abar ere badaude. Ez da soilik musika, baizik eta musika hori nola jotzen duzun, zein modutan aurkezten diozun jendeari… Hor ere lan bat badago. Edozein tokitara goazela ere, gure gauza egiten saiatzen gara. Azken hilabeteotan konturatu gara lekuren batean, dena kontra izanez gero, dela egunagatik edo tokiagatik, gauzak zeure eremura eramaten saiatzea ariketa ederra dela. Dena den, estetika lantzearen kontu hori, bai, baina ez da mahai baten bueltan jartzen garela erabakiak hartzeko. Lauron arteko eguneroko hartu-emanetik eraikitzen da modu naturalean eta gure arteko sinbiosiak sortzen dira.

Oholtza gainekoari dagokionez, zintzoena benetakoa izaten saiatzeari uko egitea ere bada, agian? Ezinbestekoa dela antzerki puntu bat, alegia.
Guk ez dugu inoiz koreografia modukorik prestatu, baina guztiz ados. Jangitzek dio sekula ikusi duen kontzerturik onenetako bat David Byrnerena izan zela, adibidez; eta koreografiak pisu handia du bere zuzenekoan. Gure gauza ezberdina da, hala ere. Taularatzea ez dugu horrenbeste prestatzen eta momentuko tentsioaren araberakoa da gertatzen dena. Gure arteko begiradetan eta sortzen den tentsio eta energia horretan dago gakoa. Agian batzuetan ez da pasatzen, kontzertu bakoitzean ezberdina da.

Badago zuek zuzenekoaren biolentziak ezeroso jartzen duenik ere. Oldarkorrak edo erasokorrak zarete.
Jendea oso gauza rockeroetara ohituta dago, molde konkretu batzuetara. Eskenatoki guztietan pose berdinak daude: kanten artean zerbait esaten da, gero bisak datoz… Guk ez dugu horrelakorik egiten. Guretzat ez da biolentoa, gure egoteko modua da. Musika klimaxera heltzen denean tentsioa askatu eta adierazteko modua ere bada.

Zinebirekin elkarlanean egin zenuten aurkezpena ere ildo beretik joan zen: pentsatutako irudia eta unean uneko bulkada uztartu zenituzten.
Bai, guztiz. Hor gehiago egon zen koreografia nahi baduzu, baina prestatutako egituretan. Ez genekien oso ondo guk zer egingo genuen eta elkarri lagundu genion zuzenekoan. Unean unekorako tarte handia egon zen. Arte ederretatik gatoz batzuk eta performanceak modu orokorrean erakartzen gaitu. Modu naturalean hartzen dugu hori eta zergatik gordeko dugu bada gogo hori? Kontzertuen aurretik beti daude zer gertatuko denaren zalantza eta urduritasuna, halere.

Diskoaren soinuari helduta, nabari da grabatzerakoan zuzenekoaren ahalik eta fidelenak izaten saiatu zaretela. Ohiko zehaztasunik galdu gabe nerbioa eta kolpea irabazi dituzue.
Bai, bai, nabarmen. Oso gustura grabatu dugu, gainera. Aurreko biak ere gustura grabatu genituen, baina ez zen organikoa izan, nolabait esatearren. Disko honekin estudioan lokalean bageunde bezala egotea lortu dugu. Gure kantak jo, hori errejistratu, eta kito. Nabari da emaitzan eta abestiak ere hobeak direla uste dugu, soinuari eta kantei dagokionez salto bat eman dugula.

“Vulk ez da diskoarekin zerikusia izan duten kantuak” izeneko abesti zerrenda partekatu zenuten orain gutxi, eta bertan punk, rock, hardcore eta horien guztien “post” aldaerak lantzen dituzten talde esanguratsuak topa daitezke. Eragin batzuk aipatzearren: hor daude Devo edo Uranium Club bezalakoen jolasa eta abiadura…
Bai, horrelakoekin maiteminduta gaude!

Enablers-en oholtzan egoteko modua…
Barkatu etetea, egia da hori hor dagoela, baina, era berean, gustuko dugu zein zaila den haien abestien garapena eta hezurdura ulertzea, bidaia triposo arraro modukoak dira. Abestien konposizioari dagokionez maila horretara iristea itzela da, musika beste modu batera ulertzearen antzeko zerbait da, poesiaren modukoa.

Bad Brainsen indarra, The Exen perkusioa, Wireren pop gustua, King Tubbyren dub ikutua, Mission of Burmaren hotsak eta zaratak… Besterik nabarmenduko zenukete?
Oso ados esandakoekin. Musika entzutean guztiz identifikatzen ez diren arren, beste zerbait eman diguten beste zenbait talde ere badaude: Death Grips, adibidez. Musika ezberdina da, baina haiek duten indar eta gar hori, energiaren transmisioa… Haien zuzeneko batetatik hilda ateratzen zara.

Koru oi! batzuk ere badaude, nolabait esatearren. Ez dakit Cueroren eragina den [Andoni de la Cruz abeslariaren beste talde bat]
Oi! diozunean koru popero edo “errazak” diozula ulertu behar badugu, bai, Tatxers-ekoek egiten dutena ere hortik doa. Baina Wire taldeak ere baditu “lalala” koru sinpleak, ez da soilik o! munduko zerbait. Killing Joke taldearen lehen diskoan ere badago kantu bat erabat oi! dena. Kontu lauso bat da, popa da, azken finean; lagun kaskamotz batzuei adarra jotzeko esaten diegu haiena popa besterik ez dela.

Aipatu ditudan talde horiek guztiek komunean dute rockaren moldeak puskatzeko gogoa. Zuek ere genealogia horretan kokatzen zarete?
Gure moduan, baina bai. Rockero batzuk gara baina beti dago hortik irteteko anbizio bat, hori ere bada aurrera egiteko motore bat.

Rocka hilda omen dagoen egunotan, erraza al da hori egitea?
Rock kultura handia dago Europan eta zaila da hori lortzea, anbizioa izanagatik. Baina ez gara ari horretan pentsatzen, egia esan, egiten duguna egiten dugu eta heltzen gara heltzen garen lekura eta kito. Ondo badago, ondo dago. Noski, lehenago sekula entzun gabekoak aurkitzeak sekulako zirrara sortzen du, zerbait berria entzutearen sentsazioa ederra da eta normala ere bada horrelakoak erreferentetzat hartzea.

Aipatu zerrendan Zarama, Jotakie, Kaskezur eta Akauzazte ere agertzen ziren. Euskaraz kantatzen hastearekin batera euskarazko rock gehiago entzuten hasi zarete?
Horiek lehenagotik ere bazeuden. Ingelesez kantatzen genuenean ere entzuten genituen; hemengoak gara, azken finean.

Letrak egiterako orduan erreferente bila ere ez? Era berean, euskaraz idazterakoan izan duzue biluziago agertzeko beldurrik?
Ez, oso gustura aritu gara. Andonik ez dio begiratu letragile euskaldunak egiten ari ziren horri, ingelesetik jasoa izan daitekeen iruditeria bat euskarara ekarri du, agian.

“Etsai, orpoan” kantuan Erramun Maruriren poesia bat moldatu duzue.
Gustatzen zaizkigu horrelakoak. Armiarma webgunean badago euskal poeta guztien erregistro bat eta Andoni maiz sartzen da irakurtzera eta gustukoak gordetzera. Letra oso polita da, harrigarria da duela mende erdi baino gehiagoko apaiz batek idatzia izatea. “Lili-Txingar” deitzen da poesia bilduma hori.

Igual nire kontua da, baina “Vulk ez da” abestian Jotakie taleko Elortxa abeslariaren kantakeraren parekoa entzun daiteke.
M-ak aipatzen digute askotan. Izan daiteke, baina ez dakit, kantu hori bera nahiko no wave da, ia melodiarik gabekoa eta perkusio asko duena, identitate arraro bat eskatzen zuen. Nahiko spoken word da eta bat-batean falsete moduko batzuk daude, horren ezberdina da zati instrumentalarekiko, beste kontu bat dela. Ez dugu irakurketa hori egiten kantua oso ezberdina baita, nahiz eta Jotakie entzuten aritu garen eta, tinbreari dagokionez, izan daitekeen.

Diskoaren “gida lana” Ibai Gogortzari (Borrokan) aitortu diozue. Zein izan da bere lana zehazki?
Gu estudiora besterik gabe joan ginen, guk geuk produktore lanak hartzeko asmoarekin. Iñigo Irazoki teknikariak grabatzen ari ginena bidali zion, eta, asko gustatu zitzaionez, estudioan agertu zen. Ea ahotsen lanketarekin edo lagunduko gintuen galdetu genion eta hurrengo egunean koaderno batekin agertu zen, apunteekin… Borrokan erreferenteak dira, beraz, pertsona perfektua izan da. Hala gertatu da, bilatu gabe. Estudioko prozesua nahiko neketsua da eta momentuan ez zara gehiegiz ohartzen, baina gero konturatu gara zenbat inplikatu den eta zenbat lagundu digun.

Ibai aipatu dugu eta Beran grabatu duzuenez, lehen izendatu ditugun atzerriko taldeekin egin moduan, ezinbestekoa ere bada rocka ulertzeko modu antzekoa duten Berako zenbait talderen eskola aberatsa aipatzea: Borrokan, Joseba Irazoki, Gutariko Bat…
Kristoren jendea, bai, Lenoir bera ere… Asko gustatzen zaizkigu eta behin aurrez aurre ezagututa, konturatzen zara interesak ere antzekoak ditugula. Bilbon ere badago halako zerbait…

Eten, Killerkume, Meido…
Hori da. Duela gutxi egon ginen IbonRG eta Garazi Navas ikusten, adibidez, eta itzela izan zen.

Bilbo aipatuta, nola ikusten duzue hiriko panorama? Duela zenbait urte kontzertu asko egoten ziren, baita maila undergroundean ere, baina orain Larraskito joan da, baita zuetako zenbaitek gertutik ezagutu zenuten Izar Beltz ere, besteak beste.
Geroz eta toki gutxiago geratzen dira, nahiko gaizki dago kontua zuzenean aritu ahal izateko. Kolektibo berri bat sortzen ere ari gara gutako batzuk, Bilbon eta Bizkaia osoan kontzertuak antolatzeko asmoz. Gaztetxeak ere jazartzen dituzte eta ez dago erraza kontua. Gero jendearen aldetik panorama hobea da, ez dago generoen arabera antolatutako eszenarik agian, baina hobe kasik, jendea batera eta bestera joaten da eta gustu ezberdineko jendearen artean harremana badago, eta hori askoz ere interesgarriagoa da. Jendea ari da gauzak egiten.

→ Vulken kontzertuen agenda

Urrun geratu dira jada garai horiek, ordea, eta ez gara anekdota zerrenda nostalgiaz errepasatzeko elkartu Balzategirekin. Bartzelonan bizi da aspaldian, eta musika sortzen aritzen da batez ere gaur egun, jarraitutasunez pintxatzeari utzita. Hainbat EP eta abesti sortu izan ditu urte hauetan guztietan zehar, baina garai bereziki emankorra bizitzen ari da orain, hiru EP argitaratu baititu azken bi urteotan: Proceed (2020), Parasitic Fungi (2020) eta Besteon kontuak (2021). Denak ere bere jaioterriko Haus of Beats zigiluaren eskutik etorri diren arren, lehena Proceed izengoitiarekin argitaratu zuen, bigarrenerako Odøn erabiltzea izan zuen nahiago eta azkena Phatal izenpean kaleratu berri du. Beti musika elektronikoaren mugen barnean aritu den arren, askotarikoa da bere musika, estilo eta korronte ezberdinetan saltoka aritzeko gogoaren ondorio.

Eneko Balzategi edo Ene!, Proceed, Odøn, Phatal…

Ene!, Odøn, Phatal, Proceed… zertarako horrenbeste izen?
Estiloak ezberdintzeko eta ez aspertzeko, pixka bat. Ene! moduan hasi nintzenean house eta disco doinuak hasi nintzen lantzen, baina electro edo UK garage aldera jotzen zuten abestiak ere banituen. Alderdi horiek bereizteko dira izenak, azken finean. Betidanik gustatu izan zait denetarik entzutea eta sortzea, eta ea estilo konkretu ezberdinetako doinuak egiteko gai izango ote nintzen galdetu izan diot neure buruari. Ikertzen hasten naiz horrelakoetan. Drum and bass generoa, adibidez, betidanik gustatu izan zait baina sekula ez dut jakin halakorik egiten. Azken urte honetan arakatzen aritu naiz, kolpeen eta abarren ezaugarriak ikasten, eta tira, lortu dut nahi nuena sortzea. Era berean, material oso ezberdina neukala jabetu nintzen, dena elektronika izanagatik estiloz oso anitza zena, eta pixka bat bereiztea ere bazen asmoa. Eta ez aspertzea, esan bezala.

Dena den, Ene! gisa ere askotariko doinuak kaleratu izan dituzu.
Bai, egia da. Nire lehen EPan (Remedios naturales, 2009) dub tankerako abesti bat dago, beste batek hip-hop aldera jotzen du, bestea minimalistagoa da… Gehienbat house zen, baina denetik zegoen, bai. Egia da, dena den, doinu, nolabait, suabeagoak edo izan direla. Doinu elektronikoagoak edo sartzen hasi nintzenean sortu zen Odøn. 2016an kaleratu nuen lehen EP-a (Más allá de Orion). Urteetako eboluzio bat izan da guztia, soinu eta erritmo batzuk lortzeko nahiak eta kuriositateak gidatutako prozesu bat.

Odøn-ek egiten duena acid gisa deskribatu du Haus of Beats zure zigiluak Parasitic Fungi azken EPan.
Egia da EP berria osatzen duten lau kantak oso ezberdinak direla baina badago giro azido konstante bat, Roland-TB 303 gailuarekin egindakoa. Acid lerro horiek dira, agian, abestiek komunean dutena.

Proceed, aldiz, elkarlan bat da: Ivy Barkakati-rekin batera aritzen zara bertan.
Bai, berak ahotsaz gain, sintetizagailu batzuk ere sartzen ditu. Laguna dut eta Bartzelonan bizi da bera ere aspalditik. Doinu experimentalagoetan aritu izan da. Bion artean ea zerbait sor genezakeen ikusi nahi genuen, urtetan aritu gara hortaz hitz egiten eta duela bizpahiru urte elkartu eta lanean jarri ginen. Hortik sortu zen kaleratu genuen EPa.

Egin izan duzuna baina ilunxeagoa da, agian.
Bai. Odøn gisa ere baditut gauza ilunak, baina bai. Ez dakit zergatik jo genuen hortik, hor topatu genuen bidea eta aurrera egin genuen. Ez zen aurrez zehaztutako erabaki bat izan, bion lanak batzerakoan hori da atera izan zaiguna.

Abestiak sortzerakoan badakizu zein proiektutarako ari zaren konposatzen?
Puff, askotan zerbait egiteko asmoa izaten dut buruan baina lanean jarritakoan sarri iristen da momentu bat, non, ez dakit oso ongi zergatik, beste aldera jotzen duen kantuak. Batzuetan bai lortzen dudala hasierako ideia bukatzea baina beste zenbaitetan hasierako asmotik asko aldentzen da azken emaitza.

Oraindik beste ezizen bat sor daitekeela, alegia.
Bai, zergatik ez (barreak). Dena den, nahiko espektro zabala betetzen dut jada. Momentuz hiru izengoiti berriekin nahikoa dudala uste dut.

“Zerbait ona izan behar zuen etxean egoteak! Normalean lanpetuta egoten naiz eta etxean horrenbeste denbora pasa behar izanak hori ekarri du, musika sortzeko astia izan dudala”

Halere, eta Phatal-ez hitz egiten hasi aurretik, uste duzu badagoela zure musikan konstantea den ezaugarririk? Edozein genero lantzen ari zarela ere, posible dela konturatzea atzean dagoena Eneko dela?
Egia da neu ez naizela oso kontziente, baina Phatal lehen aldiz entzun zuenean, adibidez, lagun batek zera esan zidan: hostia, Ene! da, baina jungle egiten. Esan bezala, ez naiz oso kontziente, baina, itxuraz, zerbait komunean badute proiektu guztiek. Doinuak lantzeko modua, estrukturak… izan daiteke.

Kutsu espazial bat agian?
Odøn eta Phatal-en agian, baina Ene! ez dakit… Izan daiteke.

Beste elementu bat ere okurritzen zait niri: oreka. Introspekzioaren eta dantzaren artean, adibidez.
Bai, hori izan daiteke. Hasieran Ene! oso emozionala izan zitekeen, nolabait esateko. House izan arren ez da oso alaia. Malenkonia kutsu bat mantentzen dudala uste dut. Ez naiz sekula oso muturrekoa izan, ezta oso purista ere. Berdin egiteko moduekin: dena sintetizagailu analogikoekin egin beharra eta halakorik ez dut inoiz izan, ditudan baliabideekin aritzen naiz.

Zentzu horretan, nola egiten duzu, sintetizagailu analogikoak, ordenagailua, denetik uztartzen duzu?
Esandakoa, ez naiz oso frikia kontu horiekin. Ez daukat pazientzia handirik, gainera: oso azkar pasatzen naiz ordenagailura. Sintetizagailu analogikoekin hasten naiz agian, baina segituan editatzen dut ordenagailuan, askoz ere azkarrago aritzen bainaiz bertan. Gehienetan horrela gertatzen da, nahiz eta bestela sortutako kanturik ere badagoen.

Phatal izan da iristen azkena. Hemen bai murgildu zarela zure unibertsoan berriak diren doinuetan, ezta?
Pandemian sortu zen Phatal. Ivy Barkakatik badu beste proiektu bat Phran izeneko lagun venezuelatar batekin, IVAN deitzen dena, eta remix bat egiteko eskatu zidaten. Pandemia bete-betean geunden, etxean gordeta, eta horregatik jarri nion Phatal, horrela baikeunden, fatal. UK garage aldera jo nuen orduan eta berdin egin nuen DJ Bruce Lee lagunak eskatu zidan beste batekin ere. Ingalaterra aldeko doinuak zirenez, ildo horretakoak izen horrekin argitaratzea pentsatu nuen. Jungle eta drum and bass estilokoak sortu ditut gero eta zaku berean bukatu dute. Ez dakit oso koherentea den, baina hor daude.

Fatal egongo zinen, baina produktibo ere bai, ala?
Bai, zerbait ona izan behar zuen etxean egoteak! Normalean lanpetuta egoten naiz eta etxean horrenbeste denbora pasa behar izanak hori ekarri du, musika sortzeko astia izan dudala. Phatal eta Odøn-en EP-ak covid garaiotan sortuak dira goitik behera. Haus of Beats-eko lagunei bidali nizkien abestiak, gustatu zitzaizkien eta hilabete gutxiren buruan kalean zeuden jada.

Haus of Beats aipatu duzu. Zure lehen erreferentzia Workhorse netlabel bilbotarraren bidez kaleratu zenuen, gero zigilu ezberdin askotan argitaratu izan duzu eta orain berriz itzuli zara, nolabait, etxera.
Sakon EPa (2011) Melodram Records-ekin argitaratu nuen eta ni zigiluaren parte ere banintzen. Ukrainako zigilu batean ere argitaratu nituen abesti pare bat, baina hori ere guk bertako arduradunari lehenago publikatu geniolako izan zen, eta harreman horren ondorio, azken batean. Bira asko eman arren, beti jokatu dut etxean. Fiakun Gernikako lagunekin ere argitaratu izan dut eta Bartzelonako beste zenbait zigilu ere hemen ezagututako lagunenak izan dira.

Oso modu kolektiboan bizi izan duzu guztia, ezta? Banatzeko eta musika bizitzeko moduari dagokionez, behintzat.
Ba egia esan bai, baina gero elektronikak hori dauka: musika egiten dudanean bakar-bakarrik nagoela etxean. Etxean bakarrik sortu bai, baina gero pistan jende asko dago. Bartzelonan g108colectivo delakoa ere sortu genuen, adibidez; hiru musikarik, bisualak egiten zituen lagun batek eta diseinu grafikoaz arduratzen zen beste batek osatzen genuen. Jaiak antolatzen genituen taberna batean eta astero zuzeneko bat ekartzen genuen. Elkargune bat sortu genuen eta oso aberasgarria izan zen niretzat.

Bartzelonan zaudenez, ez dakit zein den kanpotik duzun ikuspegia, baina Euskal Herrian azken urteotan klub kultura eta elektronikak presentzia irabazi duela esango nuke. Hor daude Haus of Beats eta Sateliteak bezalako irratsaioak, besteak beste.
Egia da agian gehiago normalizatu dela, baina guk Kogollo Party Crew sortu genuen 2000ko hamarkadaren hasieran eta lehen aipatu dugun Workhorse netlabelekoek ere bazuten beste kolektibo bat… Lehen ere bazegoen sare bat. Agian ez zen horren nabarmena, baina, egon, bazegoen. Bergarako Jam aretoan aspalditik entzun genituen elektronika taldeak eta jaiak, adibidez. Orain normalizatu egin da gehiago, agian. Onarpen soziala irabazi du. 90eko hamarkadan diskoteka asko zeuden, gainera, zirkuitu handi bat zegoen.

Orain baina handiagoa, agian.
Hori esatera nindoan, bai. Lehen aste bukaera oro zeuden jai nahiko handiak, artista internazionalarekin. Hasieran jendea oso itxia zen musika honi dagokionez, halere. Lehen aldiz Bergarako gaztetxean halako jai bat egitea proposatu genuenean ez genuen inongo onarpenik jaso, erakarriko omen genuen publikoa zela eta. Aurreiritzi asko zegoen.

Zeure musika propioa sortzeaz gainera, remix-ak ere egin izan dituzu. Dela lagunen kantuenak, abesti ezagunenak edo elektronikatik aldentzen diren euskal artistenak ere: Anari, Bap! edo Itoiz taldeenak, esaterako.
Bai, komentatzen nizuna, beti entzun izan dut musika ezberdin asko. Anari aipatu duzunez, hain justu lehen egon naiz gogoratzen Arrasateko 360 aretoan pintxatzen genuen batean, nola aurretik Anarik jo zuen eta ni abesti guztiak kantatzen aritu nintzen, buruz bainekizkien. Kontua da baten bat etorri zitzaidala galdezka: baina zuri Anari gustatzen zaizu? Ez naiz sekula batere purista izan. Ez zait egunero makarroiak bazkaltzea gustatzen, ulertzen?

Aurrera begira jarrita, badaukazu beste erronkarik genero edo estilo berriei dagokionez?
Bai, badaukat zerbait. Telmo Trenorrekin batu nintzen eta dub-reggae abesti bat sortu genuen, adibidez. Ez dugu denborarik izan elkartu eta gauza gehiago egiteko, baina buruan badaukagu zerbait egitea, bai. Ea posible den. Halere, esan dizut lehen ere, ez ditut gauzak oso itxita izaten eta musika egiten jartzen naizenean batek daki zer aterako den.

Ene!-ren Sakon EPan El_Txef_A-ren remix bat agertzen zen. Orain Aitor Etxeberria gisa kaleratzen ditu lanak gernikarrak. Zuk uste inoiz Eneko Balzategik sinatuko duela zure lanik?
Puf, hori beste maila bat da! (barreak). Beste estilo bat da orain egiten ari dena. Itzela iruditzen zait, orain gutxi ikusi nuen bere bandarekin eta ederra izan zen. Baina ez, ez dut uste horretara sekula iritsiko naizenik. Hobeto nago ezizen ezberdinen atzean!

Mikel Abrego + Okene Abrego + Xabier Olazabal ‘Drake’ = -Gailu. (Rosa Zozaya)

Bilboko udalak zirkulazioa kontrolatzeko dituen kamerekin Luis Andrék grabatu zituen irudi batzuei musika jartzeko eskatu zizunean izan zenuen -Gailu proiektua garatzeko aitzakia, duela hogei urte baina gehiago. Oraingoan zer izan da -Gailuren itzulera bultzatu duena?
Ez dakit. Egia esango dizut: ez genekien zein izen jarri proiektuari. Abestiak egiten hasiak geundela konturatu ginen geu izaten jarraitzen genuela. Okene kantuan, ni eta Drake, grabazioetan eta zuzenekoetan ere aritu baitzen baxuarekin bera ere. Gu ginen orduko bizkarrezurra. Berriro berdinak ginen, eta, beraz, -Gailu izenarekin jarraitzea erabaki genuen. Aitzakia, azken finean, geure artean berriz ere elkartzea izan da; lokalean entseatzea eta gure saltsan denbora pasatzea. Anarirekin izandako geldialdi bat, lana eta bestelako arrazoiak tarteko, lehengo urte hasieran konturatu ginen ia ez ginela batu ere egiten eta erabaki genuen elkarrekin egon nahi genuela. Lokalera joan eta saio haiek mugikorrarekin grabatzen genituen Drake eta biok, eta, pandemia iritsi zenean, material horrekin guztiarekin lan egiteko disziplina hartu nuen. Egunero hartzen nuen tarte bat eta maketatzen hasi nintzen etxean, grabatutakotik oinarri instrumentalari forma ematen. Gero Okeneri esan genion, bera pandemia garaiotan ere oso sortzaile aritu baita bere kanta eta letrak egiten. Bion lana uztartu genuen orduan.

Luis Andrék zugana jo zuenean, bazekien etxean musika sortzen aritzen zinela. Gerora ere horretarako ohiturarik izan duzu?
Ez. Disko hori atera zen eta zuzeneko batzuk egin genituen, ez dakit zenbat. Formatu ezberdina izan zuten: batzuetan Luis eta biok joaten ginen, Okene ere etortzen zen batzuetan… Kultur etxeetan eta halakoetan izan ziren horiek. Formato xumea izaten zuten, perkusioa eta sampler batzuk eramaten genituen, unearen arabera. Behin diskoa argitaratu zenean talde egonkorrago bat osatu genuen eta beste zenbait kontzertu gehiago ere eskaini genituen. Hori amaitutakoan, utzi egin nion musika horrela sortzeari. Tira, Inoren Ero Ni taldean nenbilenean, samplerrak sortu eta lantzeaz arduratzen nintzen, baina -Gailu hartako estilo eta metodologia horrekin jarraitu, hori ez dut gehiago egin.

Jende askok parte hartu zuen arren, zure proiektu pertsonala ere bazen -Gailu. Hala izaten jarraitzen du?
Entseatzeko lokalean sortu da berriz -Gailu eta gaur egun Drake, Okene eta hirurok osatzen dugu.

Hirurok aski ongi ezagutzen duzue elkar, noski. Elkarrekin lan horrenbestetan egin ondoren zerbait berria sortzea erraza da ala toki ezagunetara jotzeko arriskua dago?
Bai, badago arrisku hori, noski. Gu saiatu gara beste zerbait egiten. Saiatu, behintzat. Horregatik erabaki genuen gitarrak alboratzea; baxua eta bateriarekin soilik zerbait ezberdina egitea pentsatu genuen, orain arte erabili ditugun formula batzuetan ez erortzeko. Gero samplerrarekin gitarra batzuk ere txertatu ditugu, baina beste izaera bat dute, nolabait esateko. Baxuak eta bateriak disko osoan zehar pisu nabarmena dute. Okeneren ahotsak, nahi gabe bada ere, BAP!! edo Inoren Ero Ni-ra zaramatza, berdin Drakeren baxuak edo nire bateriak… Nire bateriak kamuflatuagoak daude, dena dela, makinekin sortutako erritmo eta sekuentzia ezberdinekin uztartuak daude eta.

Horren apustu, nolabait, minimalista egiteak eman dizue beldurrik? Ala “gutxiago gehiago da” leloa zuena egin nahi izan duzue?
Bai, hori da, nik beti sinetsi izan dut elementu horiekin bakarrik zerbait txukuna lortu genezakeela. Nik, adibidez, ikusten nituen Niña Coyote eta Chico Tornado, eta sekulako inbidia ematen zidaten. Haiei ere esan izan diet. Bi pertsonak bakarrik halako astakeria egitea, guk ez dakit halakorik lortuko dugun. Guk, gainera, orain hasi behar dugu horretarako prestatzen, alderantzizko prozesua jarraituko baitugu: estudiotik lokalera. Badaude zuzenekora nola eramango ditugun ez dakigun elementu batzuk. Kanta batzuk baxu, bateria eta ahotsarekin aski dute eta bere horretan funtzionatzen dute, baina beste batzuekin ikusteko dago nola egingo dugun.

“Baxua eta bateriarekin soilik zerbait ezberdina egitea pentsatu genuen. Horregatik erabaki genuen gitarrak alboratzea, orain arte erabili ditugun formula batzuetan ez erortzeko”

Balizko mugak gorabehera, diskoan aniztasun handia dago genero eta erritmo aldetik: hardcore bortitza, hip-hop oinarriak diruditenak, doinu dantzagarriak… Hori bilatzen saiatu zarete? Zuen buruari jarritako erronka izan da?
Erronka ez nuke esango. Kanta guztiak dira lokalean sortuak, etxetik aurrez ezer prestatu edo gehiegi pentsatu gabe joan dira sortzen. Gero bai, aniztasun horretaz konturatu gara, nahiz eta antzeko estiloa duten kantuak ere badauden. Hori bai, teknologiari dagokionez, erronka izan da zentzu batean. Esan dizudan moduan, urte mordoxka bat egin dut samplerrak eta halakoak alboratuta, eta eguneratu eta berriz ikasi behar izan dut. Martxel Arkarazoren laguntza ere behar izan dut azken ukitua emateko.

-Gailu zahar hura iluna zen, iradokitzailea. Haragitze berri hau ludikoagoa da, dibertigarriagoa.
Bai, bai, erabat. Alde handia dago. Dena den, garai hartan beste bost bat kanta sortu genituen, argitsuagoak zirenak. Igual hain justu diskorako aukeratu genituenak bideoarekin hobeto zihoazenak izan ziren, bideoa bera ere iluna baitzen. Bilbo agertzen zen, baina garai hartako Bilbo gris hura, Guggenheimgo obrak agertzen ziren…

Orain sortze prozesuak berak eragin du abestiak argitsuagoak izatea?
Bai. Drakek ere asko eman du oraingoan, bere baxuek beste poz bat dute zenbait kantatan.

Askok beti lotzen zaituzte BAP!!, Negu Gorriak, Inoren Ero Ni eta Anarirekin soilik, baina Parafünk, Javi P3z Orquesta, Trio Kempes eta bestelako proiektu “alaiagoetan” ere aritu izan zara. Nahiz eta oraingoa ez den berdina, erritmo horietan arakatu nahi zenuen?
Gauzak sortzen hasten naizenean horrantz jotzen dut, bai. Hor ikusten da agian nire erreferentziak eta eraginak zeintzuk diren: dantzarako musika, musika beltza, elektronika… Asko gustatzen zaizkit halakoak.

Baxua eta bateria aipatu ditugu baina ahotsarekin egindako lana ere agerikoa da, ezta? Vocoderra eta autotunea ere erabili dituzue. 
Baxua eta bateriaren oinarri horrek ahotsak txertatu eta lantzeko sekulako espazioa eta aukerak ematen dizkizu. Ahotsa tratatzen hasiz gero, sekulako rolloa eman ahal dio musikari. Ahotsarekin asko jolasteko aukera izan dugu eta niri hori asko gustatzen zait.

Efektuak, sintetizagailuak eta bestelakoak ere badaude. Estudioan txertatutakoak dira?
Ez, geure sesio horien gainean maketatzerakoan jada sartu nituen nik neuk gauza asko. Gero estudioan ere sekulako lana egin dugu, Martxel Arkarazok lan handia egin du zegoena moldatzen, bere ekarpena izugarria izan da.

Lehen ere aipatu duzu, baina musikak ezinbestean beste forma bat hartuko du zuzenekoetan, ezta? 
Bai. Oraindik ezin dizut esan, baina azken entseguetan konturatzen ari gara zenbait kantak era biluzian ongi funtzionatzen dutela. Beste zenbait abesti aztertzen ez gara hasi oraindik, baina batzuetan ez dugu erabiliko ez sampler, ez ezer: baxua eta bateria, gordin. Gu eroso egon gaitezen nahi dugu, baina askotan abestiek ez dute bestelakorik behar. Zuzenekoak prestatzen lana dugu oraindik egiteko, dena dela.

Sleaford Mods taldearen bertsio bat ere prestatu omen duzue.
Bai, grabatu egin genuen, gainera. Haiei bidaltzea lortu genuen, baina ez ziguten erantzun eta azkenean ez dugu diskoan sartu. Igual joko dugu zuzenean, letra ere euskaratu baikenuen. Haien proposamena ere super minimalista da.

Bai, horregatik aipatzen nuen. Ez dut uste haien mailara iritsiko zaretenik —ordenagailu batean erreproduzitzen dute musika eta horren gainean abestu —, baina freskotasun hori eta zuzen bezain eraginkorra izatea bilatuko duzue?
Bai, bai.

Talde ingeles haren benetakotasuna aipatzen da sarri, pretentsio handirik gabe, ingeles arrunten hizkuntza eta erreferentziak erabiltzen dituztela azpimarratuz. -Gailu berri honek ere badu hortik, baina zuenera ekarria: baserri giroa, hardcore garaiko erreferentziak, bertsoa, hitz-jokoak… 
Okeneren kontuak dira hori gehiago. Izan daiteke. Drakek ere badauka hortik, bertsoa eta abar… Urte berean jaioak dira biak eta oso lotura berezia dute elkarren artean.

“Gauzak sortzen hasten naizenean ikusten da agian nire erreferentziak eta eraginak zeintzuk diren: dantzarako musika, musika beltza, elektronika…”

Taldekide gazteena izan zara aritu zaren talde askotan: BAP!! Eta Negu Gorriaken, adibidez.
Bai, baina hori hasieran izan zen gehiago. Gerora ia… (barreak). BAP!! Taldean hamazazpi urterekin hasi nintzen eta hogeirekin Negu Gorriaken ari nintzen. Ondoren Sorkun, Oskar Benas eta beste hainbat sartu ziren eta horiek gazteagoak dira.

Gaur egungo euskal musikari gazteak nola ikusten dituzu? Jarraitzen duzu panorama?
Ba MusikaZuzenean saioagatik ezagutzen ditut asko. Baina izenekin geratzea asko kostatzen zait… lehen sekulako gaitasuna nuen horretarako, disko, abesti eta abarren izenak gogoratzeko, baina geroz eta gutxiago. Chill Mafiarekin flipatzen dut, adibidez, bonba bat iruditzen zait. Daukan lo-fi ukitu hori, duten jarrera, testuak… Trapa aipatzen da beti, baina oso anitza da haien proposamena.

Bogan dagoen urban edo kale-musika delako horren eraginak ere txertatu dituzue zuen diskoan. Musika egiteko modu berri eta interesgarriak dakartzala uste duzu?
Segun eta zein testu eta bideok atzera eragiten dit: diruaren gorazarreak eta nesken paperak, adibidez. Baina musikari dagokionez oso gauza interesgarriak eta produkzio itzelak ere entzun ditut. Ahotsaren trataerari dagokionez ere bai, niri beti gustatu izan zait efektuen erabilera. Reggaea entzutetik gentozela Dub-a ezagutzea ere itzela izan zen zentzu horretan, adibidez. Gauzak horrela eraldatzeak beti txunditu nau. Autotuneak ere hori gogoratzen dit: errealitatea eraldatzen du eta beste unibertso batetara narama. Niri oso interesgarria iruditzen zait gaitasun hori. Kritika asko dago, baina gitarra elektrikoa atera zenean ere antzera gertatuko zen, ziur aski.

Myriam RZM Hanburgoko (Alemania) Primal Uproar jaialdian eskainitako saioan. (Gandy Ea)

Zer moduz joan da urte arraro hau?
Astiro. Baina ondo, gelditu barik.

Lan honek badu behartutako geldialdiarekin zerikusirik?
Bai, denboran batera gertatu dira biak. Zerbait grabatzeko Eclectic Reactions zigilukoekin aspaldian hitz eginda neukan, baina denbora pasatzen joan zen eta lehengo urteko konfinamendu gogorrean grabatu nituen, azkenean, zati gehienak. Kanpoan zeregin handirik ez nuenez, etxean horretan aritu nintzen. Lehenagotik materiala baneukan baina grabatzeko denbora orduan hartu nuen.

Agian oker egon naiteke, baina zure zuzenekoak oldarkorragoak, edo, behintzat, indartsuagoak izan ohi dira hemen ageri dena baino. Kasetean, eztandak baino, tentsio kontrolatua nagusitzen da, ezta?
Bai, Yerayk ere [Yeray Portillo, Eclectic Reactions zigiluko arduraduna] minimal noise gisa deskribatu du egindakoa eta zentzua ikusten diot. Nik, erreferentzia ohikoagoetara joz, nahiko blueseroa dela esango nuke. Badauka halako kadentzia moduko bat, jarraia, eta gainean gertatzen dira gauzak. Zuzenean badaramatzat bi urte baino gehiago hemen islatzen den saioarekin eta denetik dago; batzuetan bada gogorragoa, baina beste batzuetan ez: isilaldi asko izaten dira, dinamika asko… Tresna jakin batzuk izanagatik, inprobisazioa izaten denez, ez da beti gauza berbera irteten. Kasetean ageri diren bezalako uneak ere gertatzen dira. Baina, bai, grabatzerakoan, horretara jarri eta erritual bluesero moduko hau geratu da gehiago.

Inprobisazioen ondorio da entzuten duguna, beraz.
Bai, rec botoia sakatu, neu sortzen hasi eta emaitzatik editatu gabeko zatiak hautatu ditut. Horixe da kasete honetan dagoena.

Nolakoa irudikatu behar dugu zure etxeko lan mahaia? 
Nik aspalditik darabilt “peto sonikoa” deitzen diodana: kontaktuzko mikrofonoak eta theremin optiko bat dauzka. Horiekin jolasten dut, hortik sortutakoa pedalekin eraldatzen dut — gitarra eta baxuen pedalak— eta mahai batekin feedbacka ere gehitzen diot. Horren konbinazioa da zuzenean erabiltzen dudana eta grabaziorako ere lanabes berdinak izan ditut.

Zuk zeuk egindako tresnak dira?
Feedbacka txertatzeko mahaia ohikoa da, mixer batekin eta abar. Pedalekin berdin. Baina soinu iturria nire gorputzean daramatzadan kontaktuzko mikrofonoak eta beste dispositiboak dira, eta horiek lagunekin egiten ikasitakoa neure gogo eta beharrei moldatuta sortutakoak dira. Mikrofonoak esku eta hanketan daramatzat eta theremin optikoak sentsore ezberdinak ditu: eskuetan, ahoan ere sartzen dut… argia jaso ala ez, soinu ezberdinak sortzen ditu.

Norbait ariko da irakurtzen eta pentsatuko du: zertarako konplikatu horrenbeste bizitza gaur egun dauden instrumentu elektroniko guztiekin! Zergatik halakoak diseinatu eta erabili?   
(Barreak). Ni aspalditik nabil kontaktuzko mikrofonoekin gora eta behera, eta gorputzarekin ere bai. Gorputzaren energia nola erabili kontzertu bat egiteko, hori interesatzen zait. Nire gorputzaren mugimenduak sortutako soinu gordinak erabiltzea gustatzen zait, distira askorik ez dutenak, eta horiek alteratu. Instrumentuak noizbehinka erabili izan ditut, sintetizadore txiki bat adibidez, baina aspaldian ez ditut erabili. Aipatu dizudan mundu hori landu gura dut: gorputza, taula gainean egotea eta soinu oso gordinak efektuekin momentuan lantzea. Oso gustura nago hor eta oraindik ere asko daukat egiteko.

Sorkuntza prozesu oso aldakorra izan daiteke hori, unearen araberakoa.
Bai, zuzenekoetarako egokia da oso. Ditudan erramintekin, soinu espektroa ez da oso zabala: soinu gordinak, distortsionatuak eta zaratatsuak izan ohi dira. Beraz, soinu aldetik baino, kontua gehiago da zelan egiten dudan egiten dudana. Musikaren aniztasunean eta ñabarduretan baino, horretan dago gehiago indargunea. Barrutik hala bizi dut, behintzat.

Eta, hala ere, nahikoa aukera ematen dizute gailuek, ezta?
Bai, mundu bat da. Feedbacka, adibidez, oso ausazkoa da; nire mugimendu txiki batek dena alda dezake, berak bakarrik garatzen ditu espero ez dituzun gauzak. Ez da soilik inprobisatzen ari zarela, gauza aleatorioak ere asko dira. Erramintak nola erantzungo duen erne egon beharra daukat, ez baitago ezer aurrez sortua. Ea musikak zein bide hartzen duen ikusi eta erreakzionatzea gauza polita da.

Zure ibilbide musikalean soinu ikerketak pisu handia izan du, ez baituzu sekula bertan goxo egin. Horretan zabiltzaten askok rock parametroetatik elektronikara egin duzue jauzi.
Izan daiteke, bai. Elektronika oso mundu zabala da, baina ni asko ari naiz gozatzen oinarrizko elektronika honetaz. Bateriaz galdetu izan didate, adibidez, eta bateria oso ahaztuta daukat… Bateria jotzen ahaztu zaidala esango nizuke.

Aukera gehiago eskaintzen du elektronikak, agian?
Nire kasuan, beste dimentsio batzuk posible ikusi ditut bertan, horregatik joan naiz elektronika aldera. Aspalditik izan dut gorputzarekin soinu gordinak lantzeko gogoa, eta esploratzeko, ikasteko eta jolasteko aukera gehiago aurkitu ditut elektronikan.

“Aspalditik izan dut gorputzarekin soinu gordinak lantzeko gogoa, eta esploratzeko, ikasteko eta jolasteko aukera gehiago aurkitu ditut elektronikan”

Bateria aipatu duzu lehen. Erritmoak protagonismoa galdu du agian zure musikan?
Ba ez hainbeste, ez nuke esango. Ibon RG-k aspaldi esan zidan zuzenean ikusten nauenean bateria jolea ikusten duela oraindik. Nik perkusioa oso presente daukat; hori bai, nik orain perkusioa ikusten dut taupada moduko bat dagoenean. Erritmoa oso presente dut oraindik, ezinbestean. Esango nuke egiteko era nahiko perkutiboa daukadala zuzenekoetan.

Ez da urte egokia izan horretarako, baina soinu ikerketan zabiltzatenon artean kolaborazioak oso ohikoak izaten dira. Interesgarriagoa eta dibertigarriagoa da taldean aritzea?
Bai, edo, behintzat, norbaiten ikerketaren ateak ireki eta bertan parte hartzea. Oso interesgarria da. Nire ibilbidean kolaboratu eta ikasi dudan jende horri esker nago orain nagoen tokian. Kolaborazioek ikuspegia zabaltzen dizute eta egoera berrien aurrean jartzen zaituzte. Halakoetan, beste musikariekin konbinatu beharra daukazu eta hori oso aberasgarria da. Txaranga Urretabizkaia proiektuan, adibidez, hamabi pertsona aritzen gara haize instrumentuekin, eta oso polita izaten da. Asko gozatu eta ikasten dut. Geuk sortutako piezak jotzen ditugu eta orain liburu bat argitaratzekoak gara, geure partitura guztiekin. Bestetik, Abyme Nabar izenpean Jolie DJ suediarrarekin ere aritzen naiz eta nik sortzen dudana zuzenean eraldatzen du, oso basatia da. Gutxitan jo dugu, baina errepikatu nahiko genuke. Ederra izaten da.

Bilbo inguruan bazaudete, beste zenbaiten artean, hiru emakume horretan ari zaretenak eta harreman emankorra duzuenak: Garazi Gorostiaga, Itziar Markiegi eta zu.
Bai, baita jende gehiago ere, ezagutzen ez dudana.

Uste duzu emakumeok erosoago zaudetela giro eta estilo hauetan beste batzuetan baino? Beste zenbait generotan ez bezala, esperimentazioan etengabeko eraikuntzan ari zaretenez, agian ez dauzka horren rol eta konnotazio zurrunak. 
Bada, ezingo nizuke esan. Estilo konbentzionaletan ere emakume asko dago. Elektronika esperimentalean bai, atzerrira ere joan garenean emakume askorekin egin izan dugu topo, baina musikaren mundua maskulinoa da, orokorrean, edonon begiratzen duzula ere. Dena dela, egia da elektronika esperimentala libreagoa dela, leku berriak topatu eta eraikitzeko aukera gehiago eskaintzen dituela.

Musika entzule, nolabait, konbentzional batek, pentsa lezake oso interesgarria dela soinu ikerketarena, baina ikasitakoak abesti kanonikoago bat sortzeko balio ezean, ez dela entzuteko interesgarria. 
Mainstream pentsamendu hori hor dago eta ez da horren erraz aldatuko. Nik bestelako gauzak ikusten eta entzuten ikasi dudan modu berean ikasi dezake beste edonork ere, beraz, egin dezagun lan hori denon artean. Ikuskera horrek inplikatzen du, zera… esango dut: abesti berbera entzuten ari garela ez dakit noiztik. Jendeak ez badauka horrekin arazorik, zer esango dut bada nik.

Ander Unzaga estudioan, diskoaren grabazioan.

Urte dezente daramatzazu musika grabatu eta zuzenean jotzen, baina hauxe da zeure izena daraman lehen lana. Nola sentitzen zara emaitzarekin?
Prozesu luzea izan da, diskoa 2019ko abenduan hasi baikinen grabatzen eta gero pandemia iritsi zen. Grabazioaren ostean parentesi txiki bat egin genuen eta tira, prozesu osoan zehar nahiko sentsazio ezberdinak izan ditut. Hasiera batean grabatuta zegoenarekin zalantzak izan nituen, baina, nahasketak egin heinean, proiektua forma hartzen hasi zen eta pixkanaka joan naiz emaitza maitatzen. Hasieran zalantzak izanagatik, bukaera aldera nahiko pozik geratu naiz eta esperientzia polita izan da azkenerako, beste disko baterako errepikatzeko modukoa. Nire musika egiten jarraitzeko gogoekin geratu naiz, behintzat.

Aspalditik zeneukan halako proiektu bat abiatzeko gogoa?
Bai, egia esan, nik betidanik konposatu dut nire etxean, nire zuloan. Egia da etxetik kanpo beti aritu izan naizela talde ezberdinetan eta talde horietan beti bigarren lerro batean egon naizela, horixe izan baita nire zeregina. Halere, beti izan dut nire musika sortzeko joera eta halako zerbait egiteko ideia banuen aurrez. Zergatik orain? Horrela gertatu da, nahiko naturala izan da.

Sortzen joan zaren eta pilatuta zeneuzkan konposizio horietatik tiratu duzu diskoa osatzeko ala disko bati begira zerotik abiatu zara abestiak sortzeko orduan?
2013an jazz ikasketak hasi nituen Iruñean eta ikasketa horietan jaso nuen formazioa baliagarria izan zitzaidan beste ikuspegi batetik sortzen hasteko. Diskoan ageri diren lehenengo ideiak agian 2015ekoak dira; lauzpabost ideia nahiko finko bildu nituenean, diskoa grabatzeko unea iritsi zela erabaki nuen eta une horretan bai eman niola bultzada berri bat eta beste hiruzpalau ideia konposatu nituen. Lau edo bost urte inguruko konposizio prozesua izan da, finean.

Musika ikasketak aipatu dituzu. Kontserbatoriotik pasatako zenbait musikarik adierazi izan dute bertan teknika handia eskuratu bai, baina musika sortzen apenas ikasi zutela. Zeu nola sentitu zara partitura zuriaren aurrean?
Oso gai interesgarria da hori. Nik esango nuke klaseak nork eman dizkizun oso garrantzitsua dela. Musika ikasketak ikasle-irakasle harreman guztiz pertsonalean oinarritzen dira; badaude taldetan egiten diren ikasgaiak, baina horietan ere oso ikasle gutxi eta irakasle bakar bat egoten dira. Harreman horretan zer sortzen den, horren arabera oso esperientzia interesgarria eta aberasgarria izan daiteke… edo ez. Nire kasuan, bere argi-ilunekin, baina, orokorrean, oso esperientzia aberasgarria izan da eta musikari bezala hazi egin naiz bertan.

Erraza egin al zaizu erreferente eta ereduak ahaztu eta zerbait pertsonala sortzea?
Lehenagotik jada neurea nuen mundu musikala eta kontserbatorioan jasotakoaren arteko espazio horretan topatu dut nik nire tokia. Minimalismoa, musika instrumentala eta halakoak gustatzen zitzaizkidan gazteagoa nintzenean eta goi mailako jazz ikasketak egindakoan beste zenbait tresna eskuratu nituen. Erdibideko puntu batean aurkitu dut nire musika.

Minimalismoa aipatu duzu eta hari-mutur horri helduko diot. Travellin’ Brothers taldearekin hamaika kontzertu eman dituzu mundu osoan zehar eta Komando Funk taldean ere bazabiltza. Bi proiektuok Estatu Batuetako tradizio beltza dute oinarri eta, jazza ere musika beltza den arren, zure bakarkako diskoa…
Ez da horren beltza

“Zuriagoa” da, bai.
Bai, esan lasai. Guztiz ados nago, egia da. Musikari gisa aurpegi ezberdinak ditut: alde batetik, musika beltzaren swing-a, feeling moduko hori, asko gustatzen zait eta asko gozatzen dut zuzenean musika hori egiten, baina egia da nire-nirea sentitzen dudan musika beste tradizio batetik datorrela. Niri benetan ateratzen zaidan musikak, nire lengoaia propio edo pertsonalak, zerikusi handiagoa du Europa eta Ipar Amerikako minimalismoarekin. Bestalde, badago gaur egun egiten den jazz modernotik ere zerbait: Esbjörn Svensson eta Eskandinabiako soinu hori, edo Aaron Parks bera ere, nahiz eta amerikarra izan zuria dena… Zuria eta beltzaren arteko muga ez dago horren argi, baina, bai, ulertzen dut zer esan nahi duzun.

“Musika beltzaren swing-a asko gustatzen zait baina nire-nirea sentitzen dudan musika beste tradizio batetik dator, zerikusi handiagoa du Europa eta Ipar Amerikako minimalismoarekin”

Uste duzu zeure soinu pertsonal hori lortu duzula, halakorik egotekotan?
Ez dut hantustea izan nahi baina pozik nago emaitzarekin, batez ere, uste dudalako lortu dudala gauza pertsonal eta zintzo bat egitea. Uste dut baduela bere nortasuna eta ni naizena azaldu dudala. Gustatzen zaionari, oso ondo, eta gustatzen ez zaionari, bada, baita ere.

Zintzoa izateaz gain, irisgarria ere bada diskoa. Jazza ulertzeko zaila dela dio topikoak, baina nik uste sortu duzuna oso entzungarria dela. 
Ados nago, bai. Jazza oso gauza zabala da gaur egun baina egia da jazzarekiko dugun aurreiritzia horixe dela, ezta? Pixka bat…

“Ulertzen dutenen” musika dela?
Bai, hori da. Jazzaren munduan adierazpen oso ulergarri, entzungarri eta atseginak egon badaude, baina jazz hitza bebop-arekin, John Coltrane, Charlie Parker eta antzekoekin lotzen dugu edo free-jazza bezalako gauza “itsusiagoekin”, nolabait esateko. Nik egin dudana jazza da? Tira, badauka zerbait: inprobisazioa dago, instrumentala da… jazzaren zaku horretan sartu genezakeela uste dut.

Jazza da baina ez puristentzat egokia.
Hala da. Argi dago jazz jaialdi askotan ez luketela horrelakorik programatuko, baina nik hori ulertzen dut. Jazz jaialdi batzuek jazz tradizionala nahi dute eta jazz hori entzun nahi duen jendea badago. Nik ere bai! Jazz molde hori entzutera bazoaz jaialdi batera eta nirea bezalako zerbait programatzen badute, zilegi da beste zerbaiten bila joan zarelako kexu izatea. Hau jazza da, hau ez… oso eztabaida tipikoak dira, baina ni jazz klub batera banoa, zerbait konkreturen bila noa eta agian hori ez da nik egin dudana.

Diskora itzuli eta xehetze aldera, esan genezake erritmo aldetik badaudela pasarte lasaiak eta baita biziagoak ere, sosegurako tarteak eta epika pixka bat ere bai, zergatik ez esan. Oso orekatua geratu zaizu diskoa. Horren bila aritu zara?
Asko gustatu zait hori entzutea eta eskertzen dizut esan izana. Niretzat oso garrantzitsua da nolabaiteko dinamika lortzea. Dinamika bat non energia ezberdinak egon daitezkeen, baina beti oreka baten barruan. Esan didazunarekin nahiko ados nago, horretan saiatu naiz. Abestien ordena aukeratzea oso garrantzitsua izan da niretzat, adibidez. Anekdota gisa, lagun batek esan zidan Spotifyn jarri zuela nire musika aleatorioari emanda. Hori ez, mesedez! Ausaz aukeratzea ondo dago Beatlesen abesti onenen bilduma baterako, baina kasu honetan abestien arteko loturak daude eta diskoa behetik hasten da, pixkanaka hazten doa eta oso modu epikoan amaitzen da… Apropos egindako gauzak dira!

“Lagun batek esan zidan Spotifyn jarri zuela nire musika aleatorioari emanda. Hori ez, mesedez! Abestien ordena aukeratzea oso garrantzitsua izan da”

Pianoak marrazten du abestien hezurdura, baina beste instrumentuen presentzia ere nabarmena da. Grabaketan inprobisazio dezente egon dela esan duzu, baina abestiak entzuterakoan dena oso ondo pentsatua dagoela dirudi. 
Estrukturari dagokionez, dena oso itxita eraman nuen estudiora, argi neukan nolakoak izango ziren kantuak. Inprobisazioa abesti guztietan dago batean izan ezik, horretarako tarte bat dagoelako. Melodia idatzita dago, baina batean saxofoiak, bestean baxuak, gitarrak edo nik, badugu inprobisaziorako tartea. Hor dago jazzaren kutsu hori; nahiz eta abestien hezurdura itxia egon, inprobisatzeko aukera eskaini nien kideei, denok jazzaren mundutik gatozenez, hori ere gustuko dugu eta.

Diskoan parte hartu duzuen guztiok Komando Funk taldean aritzen zarete. Elkar ezagutza hori garrantzitsua izango da diozun formula horrek funtzionatzeko orduan, eta?
Bai, erabat. Lagunak gara, gainera, ez da soilik musika batera jotzen dugula. Bizitza soziala ere partekatzen dugu. Oso ondo ezagutzen dugu elkar eta oso gustura aritu gara estudioan. Batera erreakzionatzen dugu, badakigu zer pentsatzen ari den bakoitza… Tira, gutxi gorabehera, eh! Dena ez da lehenengoan ateratzen, baina konfiantza handia egon da gure artean prozesu osoan.

Ortodoxia eta purismo kontuen harira, aipatu beharrekoa da Forbidden Colours zigiluarekin kaleratu duzula diskoa, Reyjkjavik 606, Amorante, Moxal edo Aitor Etxebarria bezalako proiektuekin batera. Eroso zaude bertan? 
Egia esateko, bai. Hasieran zalantzak izan nituen, ez nigatik, haiengatik baino. Nik uste nuen nire musikak Forbidden Colours zigiluari ez ziola ezer emango. Aurrez ezagutzen ditut, eta, nire proiektua erakutsi nienean, haien erantzuna izan zen gustatzen zitzaiela, proiektu pertsonal bat zela ikusten zelako. Haiek bilatzen dutena pixka bat hori dela uste dut, proiektu artistiko zintzoak argitaratzea, nolabait esateko. Niri ere Forbidden Coloursen egoteak ortodoxia horretatik ateratzeko aukera eman didala uste dut. Jazz zigilu batean argitaratuta agian batzuk ez lukete sekula entzungo diskoa, eta alderantziz. Eroso nago, pertsonekin ere eroso nagoelako gainera, oso eskertuta nago. Zu eta biok hementxe agian horrexegatik gaude, gainera.

Badakit ez dela horretarako garairik egokiena baina zuzenekoez galdetzea ezinbestekoa da. Zein asmo duzue?
Ondo bidean, maiatzean egingo dugu diskoaren zuzeneko lehen aurkezpena. Oso gogotsu eta urduri nago, ez dakidalako jendeak nola jasoko duen. Guk asko prestatuko dugu eta zerbait polita egiten saiatuko gara. Nik asko zaindu dut guztia: soinua, grabazio prozesua, Steinway piano zahar eta garesti bat alokatu nuen, diskoaren azala trokelatuta dago… Zuzenekoa ere zaindu eta gauza polit bat egin nahi dut. Publikoari gustatzen bazaio, etorriko dira data berriak, espero dut. Ez dut gauza anekdotikoa izatea nahi. Nire lehenengo diskoa eta lehenengo zuzenekoak izango dira, baina hau ibilbide baten hasiera izatea nahiko nuke. Eta bitartean, jarraituko dut musika beltza egiten eta bestelako proiektuetan aritzen, nola ez.

Zuzenerako proiektu gisa sortu zen Amorante. (Guillermo Latorre)

Sei urte, hamaika kontzertu, zenbait soinu postal eta single bat. Ez da disko bat argitaratu aurretik artista batek egiten duen ibilbiderik ohikoena.
Ez, eta arrazoia sinplea da: Amorante hasieratik planteatu nuen zuzenerako proiektu bezala. Zuzenean ikusten dut nire burua eroso, gustura eta pozik. Grabaketak egin ditudanean, sufritu ez, baina sentsazio kontrajarriak izan ditut. Egun batean itzela iruditzen zaidana hurrengoan ez zait batere gustatzen… Uste dut musikari askori gertatzen zaigula. Grabatzea oso nekeza egiten zait. Aldiz, zuzenekoak oso biziak sentitzen ditut. Zuzenekoak prestatzeko entseatzen dut, ez disko baterako konponketetan pentsatuz. Bi esparru ezberdin dira niretzat, ezberdin landu beharrekoak. Ez naiz sekula saiatuko estudioko lana zuzenean berdin erreproduzitzen, adibidez. Halakoa atera da diskoa.

Batzuek agian usteko zuten zuzenean jotzen dituzun eta inoiz argitaratu ez dituzun kantu horietako batzuen bilduma bat izango zela diskoa. Argi zenuen ez zenuela horrelakorik egingo?
Bai, argi neukan. Grabatzea asko kostatzen zait, bai arrazoi artistikoengatik, baita denbora edo diru kontuengatik ere. Izan ere, autoeditatutako grabaketa batek dakarren gastu ekonomikoa ere aipagarria da, diskorik saltzen ez den garai batean, gainera. Horrez gain, jada bideo formatuan dagoen abesti bat, adibidez, ez dut berriz grabatuko. Plataforma ezberdinak hartzen ditut kontuan. Zertarako grabatuko dut berriz jada bideo formatuan soinu txukun batekin eta, are, estetika txukun batekin dagoen abesti bat? Badauzkat beste kantu batzuk, horiekin osatuko dut diskoa. Horixe izan da ibilbidea.

Zuzenekoetatik ezagutzen ditugun zenbait abesti ez dituzu estudioan sekula grabatuko, beraz.
Abesti horiek bideo gisa argitaratu ditzaket etorkizunean, adibidez. Plataforma anitzen paradigma batean bizi gara egun. Tik-tokeko bideo batean agertzen den abesti batek, adibidez, ikaragarrizko sona lortu dezake. Diskoaren kontzepzio hertsi hori eta formatuari diogun maitasuna mantendu nahi izatea ez dakit ez ote den borroka galdu bat. Lehengo musika entzuteko moduak aldarrikatzen ohituta gaude baina, egun, nola kontsumitzen dugu musika? Industria mota baten iraupena eskatzea, gero guk, musikazaleok, etxean sofan binilo bat entzuteko tarterik hartzen ez badugu… Spotify eta Youtube dira gaur egun arrakasta dutenak.

Disko luze bat argitaratzeko presiorik sentitu duzu? Bertigorik?
Biak, agian. Baina, era berean, ez diet halakoei garrantzia handiegirik ematen. Kanpora begira hori esaten dut, behintzat. Egia da industriaren izaerak plaza publikoan egotera bultzatzen zaituela. Presentzia mediatiko bat mantendu beharra daukat nik nahi dudan jardun hori egin ahal izateko, hau da, kontzertuak emateko. Zuzenean jotzeko, programatzaileek, udalek eta abarrek zu hor presente egotea behar dute. Ni ez naiz ibilbide entzutetsua duen artista bat eta, ondorioz, ezin dezaket gordeta egon eta diskoa ateratzerakoan berriz itzuli. Ez dut nire burua behartzen, baina olatu mediatikoa jaisten hasten denean zerbait eskaini beharra daukazu. Zuzenean jotzea gustatzen zait eta kontzertuak lotzeko beharrezkoa dut, jendeak ni hor nagoela eta gauzak egiten jarraitzen dudala gogoan izan dezan. Hori da jasan izan dudan presio bakarra.

Orduan, arrazoi gehiagorekin erabaki zenezakeen aurrez sortutako abestiak bildu eta argitaratzea. Horren ordez, zentzu klasikoa duen disko bat kaleratu duzu, soinu aldetik koherentea.
Hala da, bai. Aitor Etxebarriarekin estudioan sartu nintzenean ez nuen argi zein kanta izango ziren diskoan agertuko zirenak, ezta zenbat izango ziren ere. Zortzi, zazpi? Xabier Erkiziarekin grabatu nituen lehen bost kantak soinu postal bezala irudikatu nituen, bakoitzak era autonomoan funtzionatu zezan eta soilik era digitalean zabaltzeko asmoarekin. Baina oraingoan, Forbidden Coloursen babesa izan dut disko bat argitaratzeko, eta ni erromantikoa ere banaiz; CDa ez zait batere gustatzen eta nire izenean disko bat biniloan izateak ilusioa egiten zidan. Aitorrekin oso eroso egon naiz estudioan, gainera; oso musikari intuitiboa da. Prestatutako zenbait gauzak funtzionatzen ez zutela ikusi eta estudioan bertan probatzen ere atera zen kanturen bat. Aurrez oso prestatuta ez izan arren, gorpuztu denean nahiko koherentea iruditzen zait diskoa, bai.

Diskoak biltzen duena inoiz sortu duzun musikarik soil, intimo eta hauskorrena da. Baita ilunena ere, agian.
Erabat, bai. Sei urteko ibilbide honetan nire musikak izan du garapenik. Telurikoagoa nintzen hasieran, solemneagoa. Orain dela sei urteko bideoak ikusten ditudanean konturatzen naiz errepertorioak eta nire zuzeneko performatibitateak ludikotasuna irabazi dutela bidean, baina, aldiz, diskoa oso iluna geratu zait.

“Sei urteko bidean errepertorioak eta nire zuzeneko performatibitateak ludikotasuna irabazi dute, baina diskoa oso iluna geratu zait”

Zeri egozten diozu hori? Ez da alderdi ludiko hori zuzenekoetara mugatzeko hautu kontziente bat izan?
Ez, ez. Ez daukat azalpen argirik. Alde batetik, Aitor Etxebarriarekin grabatzeak izango zuen zerikusirik, bere izenean argitaratzen duen musikak badu eta tankera hori. Era berean, musika beltza asko gustatzen zait, tronpeta inoiz baina gehiago erabili dut, patxadarekin hartu dugu grabaketa nahiz eta ez ginen egun askotan luzatu… Lasai egon izanaren sentsazioa daukat eta tempo hori geratu zaio diskoari. Beat-ak motelak dira eta hip-hopa eta urban delakoa –nahiz eta ez dakidan hitz egokia den– oso gustukoak ditut. Frank Ocean, Drake edo Kanye West bezalakoek hip-hopari beste zerbait eman diote eta hortik ere edan dut. Eta ez naiz autotuneari buruz ari, hori lehenengo kontzertutik darabilkidan zerbait da eta. Heriotza ere dezente agertzen da… eta ez da izan hautu kontzientea. Diskoa abenduan grabatu genuen eta begira zein egoeratan gauden orain!

Diskoko azken hiru kantak, adibidez, oso ederrak dira, baina ikusten duzu kanta horiek zuzenera eramateko modurik?
Ederrak dira niretzat ere, baina ez ditut zuzenean joko. “Frank” agian, asko jota. “John Cazale”, adibidez, estudioko inprobisazio batetik sortu zen eta ni neu harritzen nau zein ederra geratu den ikusteak.

Aipatu duzun bezala, zure zuzenekoetan alderdi ludikoak presentzia handia dauka, ez horrenbeste zure argitalpenetan. Erabaki horren atzean badago umoreari helduz gero serioski hartuko ez zaituztenaren beldurra?
Ez. Berdin ager zitekeen. Horrek gehiago erantzuten dio zuzenekoaren eta estudioaren arteko lehen aipatu dizudan ezberdintasun horri. Zuzenekoetan jendea erakartzeko helduleku batzuk behar ditut eta ikasten joan naiz nola umorea eraginkorra zaidan abestiei sarrera emateko edo amu gisa. Ironia arma egokia zait gai serioak tratatzeko ere. Izaera soil eta teluriko horri, harmoniumaren erabilerari eta zenbait kantari autotunea eta autoparodia kontrajarri ahal dizkiozu, nahiz eta efektu horiek serioski hartu. Nik uste hori dela Amoranteren izaeraren muina, eta hala izaten jarrai dezan nahiko nuke: seriotasunaren eta umorearen arteko oreka.

Tradizioa ere bada Amoranteren izaeraren gakoetako bat. Diskoaren tituluak, zeharka bada ere, Mikel Laboaren lehen diskoari egiten dio erreferentzia, bere abesti baten bertsioa ere egin duzu…Tradizioaren elementuekin jolasten duzu, baina nostalgiarik gabe.
Badirudi txalaparta bat txertatzeak tradizionalagoa egiten zaituela, tresna tradizional bat sartzen duzulako. Folklorismoa lantzen dugu, eta ni ez naiz folklorismoaren zalea, batere gainera. Ez da nik tradiziotik edaten dudala, ni herri industrial batetik nator, ez naiz baserrian hezi… Nik erabiltzen dudan iruditegia hori eraikia da, niri interesatzen zaidalako, baina erabat estetikoa da. Ez dut esango ikerketa sakonak egiten ditudanik. Soinu aldetik edo letra aldetik interesgarriak egiten zaizkidan gaiak dira.

Gorazarre egin baino, alde ilunak azaleratu dituzu gainera. Letrek esklabuen salmentak irudikatzen dituzte Donostian eta eraso sexistak Loiolako erromerian.  
Euskal epika tirokatu ez, baina gurtzeari utzi beharko genioke. Euskaldunok gorespenerako eta epikarako joera daukagu gure kontakizuna sortzerakoan eta gure abentura eta mirariak taularatzen ditugunean. Batez ere gure kulturaz edo identitateaz gutxi dakien jendearekin hizketan hasten garenean. Ni lehenengoa. Zuk esan bezala, saiatu naiz Bilintxen “Behin batian Loiolan” moldatzen, eta, orduan ere halakoak egongo zirela imajinatzen dudanez, sexu eraso bat bertan irudikatu dut. Oraingoa baino are gizarte matxistagoa zela kontuan hartuta, ba emakumeek jasango zituzten inon bilduta ez dauden halako hainbat gertaera. Tradizionalak diren lelo edo kantak probestu ditut halakoetarako. Ni gizonezkoa naiz eta ez dut aitaginarreba izan nahi, ezta feminismoaren bandera egin ere, baina zergatik ez horrelakoak egin? “Manuela” kantuarekin antzera, zeina 35 urteko Iparragirrez eta 15 urteko neska batez ari den. Jar ditzagun gauzak bere lekuan, ze kanpotik datozenak segituan seinalatzen ditugu, baina barnekoekin gehiago kostatzen zaigu.

“Euskal epika tirokatu ez, baina gurtzeari utzi beharko genioke. Euskaldunok gorespenerako joera daukagu gure kontakizuna sortzerakoan”

Ez dakit afera jarraitu duzun, baina orain gutxi sare sozialetan ika-mika txiki bat piztu da, folklorea dela eta ez dela. Ttap aldizkariari eskainitako elkarrizketa batean Pello Lizarraldek esandakoek hautsa harrotu dute, “folklorearen, nostalgiaren eta erromantizismoaren arteko konbinazio beldurgarria” aipatzen baitzuen.
Ez dut jarraitu baina interesgarria iruditzen zait. Folklorea tradizioarekin nahasten dugu. Hemen tradizioa izan daiteke trikitixa jotzea baina ezin dugu ahaztu gurean trikitixak 120 urte bakarrik dauzkala. Gure folklorearen parte izan daiteke, tradizioa ere bai; baina horra arte. Gauzak izaera museistiko batekin tratatzeko joera handia daukagu; gorde behar ditugu, ezin ditugu ukitu… Tradizioa niretzat lladró figura bat da, puskatu eta zinta amerikarrarekin berreraiki behar dena.

Kasualitatez sortu zen proiektu bat da Amorante, baina esan genezake onespen zabala lortu duela. Udan eskaini dituzun kontzertuei begiratuta, ondoriozta dezakegu erakargarria zarela BBK Live bezalako jaialdi batentzat, gaztetxe batentzat edo Espainiar Estatuko eta atzerriko programatzaile ezberdinentzat. Zeri egozten diozu hori?
Eta euskara hutsean abestuta! Tira, nire egoa puztu duzu behintzat… Nik uste hemendik kanpo oso erraz erosten dela tradizioaren eta abangoardiaren uztarketaren zera hori, nahiz eta nik neure burua horrela ez saldu. Baina funtzionatzen du. Politikoki ez da mina eragiten duen proiektu bat, beraz, udal batek zein gaztetxe batek dei nazake. Horrez gain, nik asko sinesten dut egiten dudan horretan eta ez diot muzin egiten publiko ezberdinen aurrean jotzeari. Gehiago esango dizut, oso publiko helduaren aurrean jo dut eta oso ondo pasa dute, eta modernoentzat ere jo dezaket, hauek txoratu egiten baitira tradizio usaina duen zerbait eta teknologia nahasten badituzu.

Eta halere, publiko zabalak oraindik ez zaitu ezagutzen.
Bai, bai, ni artista underground bat naiz! Ondo dago, ze gizarteak zure tokian jartzen zaitu. Egoa puztuta daukazu Esloveniara joan zarelako jotzera, edo Portugaldik deitu zaituztelako, baina gero nire lankideek ez dakite nor naizen. Ez naiz inor, eta hori ere ondo dago.

Musikarien klase ertaina desagertzen ari delako da hori edo musikak gizartean geroz eta garrantzia gutxiago duelako?
Bigarrena, musikak geroz eta garrantzia txikiagoa dauka. Beste aisialdi forma batzuk gailentzen dira eta musikak komunikabideetan duen presentzia ere ez da lehen bezalakoa.

Eta gustura, halere.
Gustura? Toki ezberdinetatik deitzen naute jotzera joan nadin, nik ez dut halakorik sekula bizi izan! Nik denetarik egin dut nire bizitzan zehar: bodak, operak… Norbait nik egiten dudanagatik interesatuta egotea? Sei urte dira jada, baina oraindik harritzen nauen zerbait da. Eta ez da itxurakeria.

Martxoan konfinatu gintuztenetik urteak pasa direla dirudi. Musikak, zuzenekoek eta musikariek hilabeteotan bete duten paperak zer pentsaturik eman al dizu?
Konfinatu gintuztenean komunikabideek edukiak behar zituzten eta eduki horiek lortze aldera musikariongana eta sortzaileongana jo zuten, gure espresatzeko bidea etenda zegoela eta ia edozertarako prest geundela jakinda. Behin hasierako olatua pasa zenean, sortzaileok pixka bat ozenago hasi ginen esaten gure jarduna monetizatu beharra genuela, sortzen ari baikinen, baina, kontzertuak etenda, ez baikenuen diru iturririk. Behin konfinamendua amaituta, musikariok aukera izan dugu zuzenean aritzeko baina badaude musikari lotutako zenbait alderdi —teknikariak, argiztapenaz arduratzen direnak, programatzaileak…— ezin dutenak beraien jarduna normaltasunez egin. Ez dakit oraingo egoera ez ote den okerragoa. Jotzeko aukera daukagu baina ez dirudi albo kalteei epe motzean buelta emateko aukerarik izango dugunik. Hobeto gaude musikariok, baina egoera ez da hobea. Nire formatua erosoa da, beraz, zorteduna naiz. Urte amaierara bitarte kontzertu dezente dauzkat hitzartuta, baina egoera bat-batean alda liteke. Dena den, errepikatuko dut, eta ez da oportunismoa: ni kale ertzean jarri ninteke kontzertu bat eskaintzen eta bazkaltzeko lain lortuko dut; baina teknikariek, ez badago argia eta soinua zainduko duten kontzerturik, ez dute jango. Arazo serioa da, egiturak desegin baitaitezke. Horrez gain, nik uste egoerak musika estiloetan eta errepertorioetan eragina izan dezakeela; antzoki batean eserita egon behar badu entzulegoak, musukoarekin, ez ninduke harrituko rock taldeak kontzertu akustikoak eskaintzen hasi beharko balira. Musika fisikoa eta mugimendua eskatzen duena lantzen dutenentzat egoera are zailagoa da. Masiboak diren taldeek ere gaizki pasa dezakete.

DATOZEN KONTZERTUAK

• irailak 30: Bilboko BIRA aretoa. Sarrera guztiak saldu dira.
• urriak 8: Ordiziako Herri Antzokia, 20:30
• urriak 22: Arrasateko gaztetxea, 22:00
• azaroak 6: Azpeitiko Sanagustin kulturgunean (+ Aitor Etxebarria)

Lepora taldea kontzertu bakarra eman du orain arte, Gasteizko Gaztetxean. (Eider Iturriaga / Izarbe Photo)

Nola gurutzatu dira zuon lauon bideak? Nola sortu da Lepora?
Lehenagotik lagunak ginen eta, gainera, Gasteizen gauza bitxi bat gertatzen da: besteegandik pixka bat aparte gaudenez, endogamia handia dago musika taldeen artean. Askotan nahasten gara talde batekoak eta bestekoak. Besterik gabe, jotzeko gogoak eta laguntasunak elkartu gaitu. Elkarri aukera proposatu eta aurrera egin genuen.

Gasteizen, talde dezente zaudete rocka lantzen, eta mugimendua ere somatzen da.
Horren isla ere bada hemen dugun areto kopurua. Ez dago oso-oso areto handirik baina jo ahal izateko toki asko dago. Helldorado, Jimmy Jazz edo Kubik bezalako aretoak daude eta badago programazio jarraia duen tabernarik ere. Egia esan, bertako taldeontzat luxu bat da, eta ikusleek ere kanpotik datozen taldeak ikusteko aukera izaten dute. Nahiko rockeroa izan da beti Gasteiz. Punka, rocka… asko entzun dira hemen. Euskal Herrian orokorrean, nik uste; baina bai, Gasteiz ere potentea da. Egia da, dena dela, kontzertuetan horren gazteak ez garenok elkartzen garela askotan, baina nik uste fenomeno orokorra dela. Hala ere, talde gazteak ere badaude, eh?

Rockaz arituta, Leporako kide guztiok ibilbide oparoa egin duzue estilo horren molde ezberdinak jorratzen. Erraza izan al da denon artean ikuspegi bateratu bat sortzea? 
Bai, gainera polita izaten da etxe ezberdinetako jendea elkartu eta nahasketa berri bat nola sortzen den ikustea. Gure kasuan ere horrela izan da: batzuk hardcoretik edo rocketik gatoz, metaletik edo stonerretik besteak… Ezer probokatu gabe eta, besterik gabe jotzen hasterakoan, hori guztia irabiatu eta zer sortzen den ikustea ederra da. Guri hau atera zaigu. Konposatzeko prozesua nahiko azkarra izan da; abestiek ere ez dute buelta berezirik, uste dut nahiko zuzenak direla. Nik uste dut nahasketa hori guztia nabari dela atera zaigunean.

“Batzuk hardcoretik edo rocketik gatoz, metaletik edo stonerretik besteak… Ezer probokatu gabe, hori guztia irabiatu eta zer sortzen den ikustea ederra da”

Bakoitzaren eragin horiek uztartzeko metodo bat topatu duzue, beraz. 
Bai, normalean lokalean bateria eta baxu oinarri bat sortzen dugu, gainetik gitarra hasten da dantzan, eta gero ahotsarena izaten da sartzen dugun azken geruza. Zortzi abesti hauetan behintzat, ahotsa izan da azkeneko atala. Gitarra riff batetik ere hasi gara eraikitzen noizbait; ideia txiki batetik abiatuta denon artean osatzen ditugu kantuak, nahiko modu azkarrean.

Bizpahiru urte dira lehen aldiz elkartu zinetenetik, ezta?
Bai, baina taldeak bi etapa moduko izan ditu. Lehenengo Txus gitarristaren ideia batzuetan oinarritzen saiatu ginen, baina berak oso argi zeukan nolakoak izan behar zuten abesti horiek eta bateria eta baxua sartzerakoan bere ideia horietatik aldentzen ginela konturatu ginen, eta erabaki genuen asmo hori alboratzea. Txusek abesti horiek beste musikari batzuekin grabatu ditu Txapen laguntzaz, eta guk zerotik hastea erabaki genuen, lehenago kontatu dizudan modu horretan. Geroago sartu zen Txusta abeslaria.

Abestiek oinarri oso trinko eta sendoa dute. Bateria eta baxuaren erritmoak finkatzetik hasten zarete, eta horren gainean aritzen da gitarra ñabardurak gehitzen. 
Bai, Txusi The Mars Volta bezalako taldeak asko gustatzen zaizkio eta pasarte ero modukoak txertatzen ditu.

Ahotsa aberatsa da, xuxurlatzetik oihukatzera pasatzen da segundo gutxian.
Txustak sekulako erraztasuna dauka horretarako. Bera metal erregistroetan aritzetik dator, IONT taldean abesten baitu, eta berak ere esaten zuen musika mota honetan ez zuela kantaera heavya erabili nahi. Baina melodia bai erabili nahi zuen, eta uste dut oreka polita lortu duela. Nahiko erraz egin du, gainera, erraztasun handia dauka melodiak sortzeko.

Letrak ere berak egin ditu?
Bai, gehienak berak egin ditu. Bat edo beste besteok moldatu dugu baina, batez ere, berak egiten ditu. Letrek gai sozialak lantzen dituzte, orokorrean. Denetarik atera da: immigrazioa, faxismoaren gorakada, gaur egungo gizarteko bizimodua…

Lehenago aipatu ditugun musika estilo horiek guztiak uztartu eta koherentzia bat aurkitzea lortu duzue, baina, era berean, emaitza anitza da. “Besarkada” abestiak badu Tool taldearen kutsu bat, esaterako.
Guk ere lokalean hori aipatu genuen. Abesti horrekin ez ginen guztiz gustura gelditu, dena dela. Abesti guztiak Bonberenean grabatu genituen, zuzenean, eta une horren isla dira kantuak. Oso azkarra izan zen dena.

Karlos Osinagarekin grabatu zenuten diskoa, eta orain arteko zuzeneko bakarra ere Lisabörekin batera egin zenuten, Gasteizko gaztetxean antolaturiko Muinoko Hotsak zikloaren barruan. 
Bakarra izan da, bai. Maiatzerako bagenuen pare bat kontzertu lotuta, baina, egoerak hala behartuta, bertan behera geratu dira. Otsaileko hura egin genuen gutxienez, eta badakigu zer den zuzenean taldea martxan jartzea behintzat.

“Uztailean egingo dugu saiakera bat, Gasteizko Baratza aretoan jotzeko. Talde txikia garenez, aforoa mugatzeak ez digu horrenbeste eragiten”

Zer moduzko sentsazioak izan zenituzten?
Oso onak. Oso pozik gelditu ginen. Lisabök jotzen zuenez, gaztetxea beteta zegoen eta luxu bat izan zen. Froga moduan ondo etorri zitzaigun.

Eta orain, zein da panorama? 
Uztailean egingo dugu saiakera bat, Gasteizko Baratza aretoan. Arte eszenikoetarako erabiltzen da batik bat, eta aforo txikia dauka. Guk badugu abantaila hori: talde txikia garenez,  aforoa mugatzeak ez digu horrenbeste eragiten. Doblete moduko bat egingo dugu, 40 minutuko bi emanaldi eskainiko ditugu bi egunetan. Aretoak 80 pertsonako aforoa duenez, eta erdira murriztuko dugunez, saio bakoitzean 40 pertsona sartzea da helburua. Ea nola ateratzen den, ikusteko dago. Eserita egin beharko da, musukoekin… Ez dakigu nola izango den. Orain gutxi agertu dira zuzeneko musikaren hainbat ordezkari protokoloak eskatzen. Egoerak ez digu horrenbeste eragiten halere, kezka iturri handiagoa da areto handientzat, talde koskorrentzat… Txikia izateak oraingoan badu abantailarik.

Era berean, ahanzturara kondena zaitzakete halako geldialdi batek. Azkenerako, etenaldiak gehiago iraun izan balu, zuen diskoak nobedadea izateari uzteko arriskua izango luke eta berriagoek izango lukete oihartzun gehiago. Beldur hori izan duzue?
Horren kontziente izan gara baina ez dugu beldurrik izan. Galtzeko ezer gutxi daukagu eta diskoa erdi-hilda geratuko balitz, abesti gehiago egin eta lauzpabost abestiko lan berri bat urte bukaerarako argitaratzea pentsatzen hasiak ginen. Ilusioa pixka bat piztuta mantentzeko. Talde kontsolidatuentzat kolpea handiagoa izan liteke. Guretzat hau zaletasun bat da, eta nahiko lasai gaude. Guk grabatu nahi dugu, kontzertutxo batzuk eman eta ondo pasatu. Ez dugu pretentsio handirik.

Felix Buff, Ander Mujika eta Johannes Buff, Azpeitiko Dinamoa gunean, diskoa prestatzen. (Yuri Agirre / Kulturaz)

Oholtzan beste musikari batzuekin aritu izan da Mujika —Napoka Irian, Anarirekin, Jabier Muguruzarekin—, baina beti izan du bakarka zirriborroak grabatzeko joera. Halere, garatu gabe geratu izan dira asmo horiek maiz. «Batez ere bakarrik ari naizenean, ideia horiei amaiera ematea asko kostatu izan zait». Oraingoan, ordea, gordeak zituen eta sortuz joan zen «zirriborro horietatik tiraka, aurrera egitea» erabaki zuen, eta, sortutakoaren aurrekaririk topatzeko, Muguruzarekin batera ondutako Leiho bat zabalik diskora jo beharko luke, akaso, entzuleak. Testuran egin bezala, orduan ere giroak eta atmosferak landu baitzituen batik bat. «Gitarrarekin esperimentatzeko aukera izan nuen, eta hainbat tresna erabili nituen soinu eta giroak eraikitzeko. Eraginik izango zuen, baina egiten duzun guztiak eragiten dizu». Oraingoan ere ehundurak landu ditu, beste modu batera bada ere. Ohiko dituen gitarra sokek baino presentzia handiagoa dute gailu elektronikoek. «Bidean ikusten joan naizen zerbait izan da; ez da hautu kontziente bat izan. Badakit batzuei arrotza egingo zaiela, baina jendeari gustatu zaiona zer den, zer ez… jakin nahiko nuke. Batzuetan, kritika eraikitzaile eta negatiboen falta nabaritzen dut. Uste dut kritika negatiboei beldurra diegula, eta, horrela, oso zaila izaten da zure lanaren ikuspegi objektibo bat izatea».

Landutako estiloak publiko zabalarentzat ohikoak ez izanagatik ere, ez dira arrotzak Mujikaren munduan. «Agian, topikoa izango da, baina ni naizena islatzen saiatu naiz». Eta hor gauza askok du lekua: droneek, giro musikak, soinu bandek… Abestiak osatzean, landa grabaketak, sintetizadoreak, hotsak eta abar erabili dituzte, eta, horrenbestez, geruzak etengabe gainjartzean oinarritu den jardun luzea ematen du. Kontrara, Mujikak aitortu du dirudien baino sinpleagoa dela abestien hezurdura: «Diskoak oso konplexua irudi lezake, baina ez da horrela. Pista gehien duen abestiak agian hamabi izango ditu, eta gaur egungo pop edo rock kantu batek hogei pista baino gehiago izan ditzake. Prozesua bera ere erraza eta azkarra izan da. Kantuei ez diegu horrenbeste buelta ere eman: arina izatea nahi genuen». Perfekzionismoa baino gehiago, intuizioari jarraitzea izan da helburua, eta pista asko txertatzea baino gehiago, pista horiek «elkarren artean nahastea», soinu bateratu bat bilatzeko. Emaitza askotarikoa da bere barne koherentzian, eta aurpegi ugari horien artean badago pop egitura duen kantu batentzat espazioa ere. «Izena duen pieza bakar hori ["Fuji"] sobran dagoela esan dit gertuko lagunen batek, baina nik ez dut dudarik izan. Niretzat zentzu osoa du, bilatutako kontraste bat da». Anarik jarri dizkio hitzak, eta ostarte txiki bat da disko, oro har, ilun batean. «Ideia nik planteatu nion, baina letra osoa berea da».

Taldearen garrantzia
Anari ez da izan lan honetan bere alea jarri duen musikari bakarra. Izan ere, hasieran bakarkako proiektu gisa irudikatzen zuena talde lan bilakatuz joan da. «Bakarrik lan egitea kostatzen ari zitzaidala ikusita, Felix Buffengana jo nuen. Neukana erakutsi nion, eta ea zer iruditzen zitzaion galdetu eta ea moldaketa batzuk proposatuko zizkidan eskatu nion». Gonbita onartu, eta elkarlanean hasi ziren, sarearen bidez grabaketa eta proposamenak trukatuz. Mujikak dio kantuen oinarria bazegoela ordurako, baina Buffen lana abestiak antzaldatuz joan zela, gutxika. «Oso ikuspegi musikal aberatsa dauka, musikari osoa da. Perkusioak-eta sartu dituen arren, sintetizadoreekin aritu da gehiago. Zuzenean, gainera, ez du perkusiorik erabiliko».

“Diskoak oso konplexua irudi lezake, baina ez da horrela. Prozesua erraza eta azkarra izan da, eta kantuei ez diegu horrenbeste buelta ere eman”

Felixen anaia Johannesekin eta Maialen Belaustegirekin osatu zuen Mujikak behin betiko laukotea. Azken horrengana jo zuen beste inorengana baino lehenago, zuzenekoak nolakoak izango ziren pentsatzen hasi zenean. «Hasieran, neure burua bakarrik ikusten nuen pieza hauek aurkezten, eta banekien ez nuela agertoki gainean antzerkirik egingo. Ikuslearen tokian jarrita, oso gauza lineala eta aspergarria izan zitekeen ni abesti horiek zuzenean jotzen ikustea, eta bisualki inongo interesik ez zuela iruditzen zitzaidan». Transparentzien proiektore batekin jolasean aritua zen Mujika, eta Belaustegiri eskaini zion. «Banekien tresna horri sekulako zukua aterako ziola, eta horixe da gertatu dena. Elementu gutxirekin, emaitza ikaragarria lortu eta musikarekin bat datorren iruditegi bat osatu du». Johannes Buffek, berriz, «abestietako elementu guztiak hartu eta forma eman die soinu aldetik: zatiak garbitu, espazioak ireki… Sekulako argitasuna eman dio musikari».

Maialen Belaustegik osatzen du Testuraren proiektuaren alderdi bisuala. (Nora Alberdi / Kulturaz)

Lana argitaratu eta laukotea osatu ostean, zuzenekoetarako tartea litzateke orain. Bistan denez, asmo guztiak era mugagabean atzeratu diren honetan, ezin aurreikuspen handirik egin, ordea. Plana zehaztuta dago, dena dela: «Zuzenekoetan gu publikoaren artean egongo gara, ekipoaren aurrean. Hala, Johannesek berak soinu guztiaren kontrola izango du». Areto orok ez du horretarako baldintzarik ematen, eta, gainera, proiekzioetarako distantzia eta horma egokiak ere behar dituzte. Horrekin nahikoa ez, eta kide bakoitza hamaika saltsatan aritzeak ez du egoera errazten. «Lauzpabost toki genituen hitzartuta. Aukera gehiago badatoz, oso ondo, baina, bestela, emanaldi gutxi batzuk emango ditugu».

Eta horren ondotik, zer? Testura esperimentu gisa ala Mujikaren luzerako proiektu pertsonal moduan ulertu behar da? Zaila zaio musikariari galdera horiek ziurtasunez erantzutea: «Ez da planteatu dudan gauza bat, eta besteekin ere ez dut horretaz hitz egin. Orain arte bezala, gauzak nola doazen ikusiko dugu». Gaur-gaurkoz argi dagoen gauza bakarretakoa da aurrerantzean ere Mujikak bakarka lanean jarraituko duela: «Nire ideia da neure kabuz beste gauza batzuk egiten joatea. Hori bai: zein forma izango duten ez dakit».