Amaierak ez dira beti gozoak, baina, batzuetan,  ospakizuna gailentzen da tristuraren aldean. Hemezortzi urte dira aurten Esne Beltza taldea Euskal Herriko eta munduko ehunka txokotan bere musika zabaltzen hasi zela. Xabi Solanoren (Hernani, Gipuzkoa, 1978) trikitiaren soinua oinarri izan arren, hainbat eta hainbat estilo uztartu ditu taldeak. Horren ondorioz, euskal lurraldeetako edozein jaietan entzuten diren kanta asko Esne Beltzak egindakoak dira. Orain, agur esateko ordua iritsi zaie. Hemezortzi urte, bederatzi disko eta ehunka kontzerturen ondoren, betirako esango dute agur, bihar, Bilbo Arenan. Solanok espero du agurra “oso berezia” izatea, alaitasunez eta maitasunez betea.

Ospatzeko zerbait al da bukaera?

Ez dut uste gure festa tristea izango denik. Atzean uzten dugun guztia nahikoa arrazoi da ospatzeko, eta larunbatekoa aukera ezin hobea da ospakizun erraldoi bat egiteko. Lagunekin ez ezik gure jarraitzaileekin ere ospatzeko garaia da. New Orleansen [AEB] norbait hiltzen denean, kristoren festa egiten dute, eta guk horrelako zerbait egin nahi izan dugu hasieratik. Poztasuna gailentzen zaio tristurari, erabat. Konturatu gara zenbat gauza lortu ditugun 2007. urtean Esne Beltza sortu genuenetik egindako ibilbidean. Gaur egun, guk egindako kanta asko herriarenak bilakatu dira, eta hori, edozein artistarentzat, lor daitezkeen gauzetan onenetako bat da, dudarik gabe. Oso harro gaude lortu dugunaz, eta jendeak ematen digun maitasunaz.

Nola bizi izan duzue azken bira?

Sentimenduz beteta. Herri askotan jo dugu, eta, oholtzara igo garen bakoitzean, bagenekien bertan jotzen genuen azken aldia izango zela. Horregatik, dena oso hunkigarria izan da. Hasietatik oso argi izan dugu amaierako bira guztiaz disfrutatzea zela gure helburua, eta hori bera egin dugu. Lortu dugu herri bakoitzean eta oholtza bakoitzean jo ditugun kanta guztiekin disfrutatzea.

Larunbatean, Bilbon, ez zarete bakarrik egongo oholtza gainean, ezta?

Hori da. Esan bezala, azkeneko hemezortzi urteetan gauza asko lortu ditugu, eta horren barruan ezagutu ditugun pertsonak eta taldeak daude. Lagun asko izango ditugu gure alboan, eta denon artean ospatuko dugu Esne Beltzaren bukaera.

“Esango nuke Esne Beltzaren ibilbidea etengabeko ikasketa prozesu bat izan dela”

Agurraren ondoren tristura etorriko da?

Bai, seguru. Orain ere pentsatzen dugu hemendik denbora batera ez ditugula egingo orain arte egiten genituen gauzak, eta badakigu apalaldi bat izango dugula. Baina, hala ere, nabarmendu nahi dugu alaitasunez esan nahi dugula agur. Proiektu guztiak amaitzen dira noizbait, baina noiz amaitu ere jakin behar da.

Zer ikusten duzu atzera begiratzean?

Esango nuke Esne Beltzaren ibilbidea etengabeko ikasketa prozesu bat izan dela. Hainbeste lagun, hainbeste musikari ezagutu ditugu, haiengandik asko ikasi dugu. Oso ondo pasatu dugu, eta lan asko ere egin dugu jende askorekin batera.

Aldaketa asko izan ditu taldeak bere ibilbidean?

Musika estilo asko jo ditugu gure bederatzi diskoetan. Lehenengoa, adibidez, roots kutsukoa izan zen oso, reggaearekin oso lotua. Horrek arrazoi bat dauka, Esne Beltza sortzeko ideia Ferminekin [Muguruza] Jamaikan nengoela izan nuen eta. Disko batetik bestera aldaketak daude, baina beti oso agerian egon da gure musika dela; Esne Beltzaren ukitua lan guztietan dago presente.

Esne Beltzako taldekideak, 2016an, Seneperen (Lapurdi), Herri Urratsen. BOB EDME

Eta hitzei dagokienez?

Gure hitzak beti zerbaitengatik egindakoak dira, beti izan dute arrazoiren bat. Askotan, borroka batengatik egindakoak dira, bizi dugun gizarteari aurre egiteko. Guk horrela ulertzen dugu musika, arma baten moduan. Taldeak bere bidea amaituko du, baina guk berdin pentsatuko dugu aurrerantzean, uste baitut gure belaunaldiko jendeak ezin duela ulertu musika erreibindikaziorik gabe.

“Nik uste musikaren izaera errebeldea galduz joan dela, eta, gaur egun, erreibindikazioaren falta sumatzen dut euskal musika eszenan”

Musikaren izaera errebelde hori hor al dago gaur egun?

Nik uste izaera hori galduz joan dela, eta, gaur egun, erreibindikazioaren falta sumatzen dut euskal musika eszenan. Bizi garen gizartean beti egongo da zerbait borrokatzeko, hori ez da aldatuko. Gu orain bagoaz, baina badakigu hasieratik amaierara arte guk maite dugunaren alde borroka egin dugula, eta esan bezala, Esne Beltza ez egon arren, bakoitzak bere borrokekin jarraituko du.

Betiko esango duzue agur?

Bai, behin betiko. Ibilbidea amaitu da, eta orain bakoitzak bere proiektuak ditu. Bere garaian, Etzakit taldea utzi nuen, 2003an, eta berdin gertatu zen: taldea ez zen itzuli.

Bilboko kontzertuaren atarian, urduritasuna da nagusi?

Ez dugu denborarik urduri jartzeko [barrez]. Oso lanpetuak gabiltza, eta ez dugu denborarik ezta pentsatzeko ere. Hala ere, nik uste azken orduan urduri jarriko naizela. Lan asko dugu egiteko larunbatari begira, kontzertuan sorpresa asko izango dira eta. Gainera, bakoitza bere lanean ere badabil; beraz, ez dugu ordu librerik. Beti nabaritzen da urduritasun puntu hori, zilegi da, baina ni behintzat lehenengo nota jo eta berehala lasaitzen naiz.

Negar eragingo duen tarterik egongo al da kontzertuan?

Egongo da, bai, seguru. Esne Beltzak iraun duen urteetan taldearen lagun batzuk joan egin zaizkigu, hala nola Etxeberritxo [Inazio Bastida] eta Amaia Apaolaza, eta haiei ere eskainiko diegu kontzertua, noski. Tartean tokatuko zaigu gure gurasoak eta gure ingurukoak agurtzea ere. Dena oso berezia izango da.

Esne Beltzaren kantak Euskal Herri osoan entzungo dira aurrerantzean ere, taldearen bidea amaitu arren. Zer eragiten dizue horrek?

Nik beti esan dut ahazten ez dena ez dela sekula hiltzen. Izar iheskorra nire kuadrillako bi pertsonaren oroimenean egin nuen, eta jotzen dudan aldiro beti esaten dut bizirik daudela eta hor daudela gurekin kontzertuan. Gure kantek beren bidea egiten jarraituko dute, eta hori harro egoteko modukoa da musikari batentzat.

Ze proiektu ditu esku artean Xabi Solanok?

Orain Ferminekin [Muguruza] biran nabil, eta beste hainbat egitasmo ditut. Binilo bat aterako dut, nire trikiti abesti onenekin. Horrez gain, abesti berriren bat egongo da binilo horretan. Badut beste ideia pare bat, baina oraindik ezin dut ezer iragarri.

Transmisiorako, ezagutza beharrezkoa da. Hori bera buruan izanda eta euskal musikaren ezagutza sustatzeko asmoarekin sortu zuen BERRIAk Badok ataria, 2009an, Jon Eskisabel kazetariaren gidaritzapean. Datu base bat izan zen Badok hastapenetan, eta orain, hamabost urteren ondoren, izaera, diseinua eta funtzionalitatea aldatuak ditu. «Euskal musikaren entziklopedia handi bat», hala deskribatzen dute webgunea Eskisabelek eta Badok-eko gaur egungo arduradun Gorka Erostarbek. Hamabosgarren urteurrena ospatzeko, «euskal musikaren inguruan gorpuzten den komunitatea elkartzea» dute helburu, eta, hartarako, hamar musika talderen laguntzaz baliatuko dira. Taldeei esker, eta urteurrenaren harira, zuzenekoez eta kanta berriez disfrutatzeko aukera izango dute entzuleek.

‘Badok’ euskal musikaren atariak 38.705 abesti bildu ditu orain arte. BERRIA

Askotan, beharrak bultzaturik sortzen dira proiektuak, eta Eskisabelek argi du horrela izan zela Badok-ekin ere: “Garai hartan ez zegoen euskal musikari buruzko webgunerik, eta, era berean, etxe guztietan zegoen tresna bat zen Internet. Horregatik, euskal musikaren gaineko datuak biltzeko eta horiek edonork bilatzeko, beharrezkoa zen datu base bat”. Artxibo lana egitea izan zen hasierako lehentasuna. Alde batetik, talde eta artistak sailkatzea, eta, bestetik, haien biografiak erredaktatzea eta diskografiak osatzea. “Kazetaritza lan gutxi egiten genuen, soilik taldeen biografiak idazten genituenean. Eresbil euskal musikaren artxiboko edukia oso lagungarria izan zen, bertatik informazio asko jaso genuen eta”. Hasieran, euskal kantagintza modernotik, hau da, Ez Dok Amairu-ren eta Mixel Labeguerie-ren garaietatik 2000. urtera arteko informazioa jaso zuen atariak.

Badok datu base hutsa izan zen 2014. urtera arte. Urte hartan, abestiak erreproduzitzeko tresna jarri zuten abian. Eskisabel: “Ikusi genuen musika entzuteko plataforma digitalek indar handia hartu zutela, eta, horregatik, guk ere erreproduzitzeko aukera txertatu genuen”. Kazetariak argi du hura pauso handia izan zela, webguneko informazioa “analogikotik digitalera” pasatu zelako. “Erabiltzaileak izan zezakeen esperientzia erabat aldatu zen urte hartan”.

“Garai hartan ez zegoen euskal musikaren webgunerik, eta, era berean, etxe guztietan zegoen tresna bat zen Internet”

JON ESKISABEL / Kazetaria eta ‘Badok’-en arduradun ohia

Badok.eus webgunean milaka eduki daude: artistak eta taldeak, haiek generoka sailkatzen dituzten atalak, diskografiak eta biografiak, bideoklipak, kantuak… Gaur egun, 1.502 talde edo musikari daude sailkatuta webgunean. Diskoak 4.672 dira, eta abestiak, 38.705. Bideoklipak ere badaude webgunean, 2.896, hain zuzen ere. “Badok-ek eskaintzen duena gaur egun ez da beste lekuetan ikusten. Kanta bat entzuten duzun bitartean, gitarra nork jotzen duen edo ahotsak nork egiten dituen ikusi dezakezu, eta horrek testuinguru batean jartzen du abestia”, adierazi du Eskisabelek.

Zertarako erabil daiteke?

Gaur egun, Erostarberen ustez, hainbat funtzio ditu Badok-ek. Lehena: gordailuarena. Euskal musikaren kanta berri eta zaharrak biltzen dira bertan, eta, erreproduzitzeko aukerarekin, milaka kanta entzun daitezke. Musikak bilakaera izan duen moduan, Badok-ek berdin. Erostarbe: “Lehen, diskoak kaleratzen zituzten taldeek, eta orain, denborak aldatu egin dira. Gaur egun, abesti soilak eta bideoklipak bidaltzen dizkigute gehien, orain horrelako edukiek funtzionatzen dute eta”.

Bigarrena: berritasunari kasu egitea. Euskal taldeek kaleratutako kanta berriak webgunean jartzen dituzte, eta, hala, lan berrien erakusleiho bihurtu da. Erostarbek esan du talde ezagun, ezezagun, handi edo txikiek beren lekua dutela Badok-en: “Talde hasiberriek beren kantak bidaltzen dizkigute, eta guk gurean jartzen ditugu. Azken finean, badakigu haientzat erakusleiho bakarretarikoa dela gurea, eta, horregatik, arreta berezia jartzen dugu horretan”. Ez dago mugarik: euskal musikaren abesti berri orok bere lekua dauka plataforman.

“Gaur egun, abesti soilak eta bideoklipak bidaltzen dizkigute gehien, orain horrelako edukiek funtzionantzen dute eta”

GORKA EROSTARBE / Kazetaria eta ‘Badok’-en arduraduna

Hirugarrena: komunikabide baten izaera. Kontzertu kronikak, disko kritikak, albisteak eta erreportajeak irakur daitezke plataforman, besteak beste. Erostarbe: “Gaur egungo kazetaritzan kasu gutxi egiten zaio horrelako edukiari. Aldizkariaren formatua badugu, baina horri eustea ez da erraza”. Badok-eko aldizkari sailean, albisteez gain, euskal musikaren historia errepasatzen duten testuak badira, eta aktualitateari heltzen dioten elkarrizketak ere bai. Kritikei erreparatuz, Erostarbek uste du gaur egungo kazetaritza hankamotz dabilela: “Uste dut kazetaritzan ez genukeela soilik dagoena erakutsi behar; dagoen horren analisi kritikoak ere egin beharko genituzke, hor dago-eta aberastasuna”.

Laugarren eta azken funtzioa: amu moduan jokatzea. Erostarbek argi du sorkuntzaren bultzada Badok-en oinarrietako bat dela. “Zirikatzaile moduan jokatzen dugu batzuetan [barrez], artistei eta taldeei sortzen jarraitzeko amua botaz”.

Denborak ez du barkatzen, eta Badok ez da salbuespen bat. Azken hamabost urteetan, teknologiak aurrera egin du, eta Erostarbek argi du hor dutela etorkizuneko erronka. “Hurrengo hilabeteetan, Badok teknologikoki berritzeko asmoa dugu, eta agian estetikoki ere buelta bat emango diogu”. Horrez gain, taldeen informazioa berritzeko nahia erakutsi du: azken finean, denbora aurrera doan heinean, taldeek esperientzia berriak dituzte.

Ospatzeko garaia

Urteurrena ospatzeko garaia da, eta, horregatik, ekitaldi bereziak antolatu dituzte datozen hilabeteetarako. “Euskal musikaren inguruan gorpuzten den komunitatea irudikatzea da ospakizunaren asmoa, musikariak eta entzuleak elkartzea, denon artean hamabost urteak ospatzeko”. Horregatik, bi data ezarri dituzte egutegian: azaroaren 16a, eta Durangoko Azoka.

Bi data horietan zuzeneko bereziak egingo dituzte. “Bost talde bikote sortu ditugu, eta horietako bakoitzak kanta bat sortu du. Bertsio bat zehazki”. Erostarberen ideia izan zen kanta bakoitzak animalia bat izatea oinarri. “Euskarazko kantetan, animaliei erreferentzia asko egiten zaizkie, eta, horregatik, ideia horren ondoren, gure hamabosgarren urteurrenari Gure musika fauna deitu diogu”. Ahots Hutsez eta Arkaitz Miner; Ibil Bedi eta Ke Lepo; Mice eta Moxal; Benizze eta Odei; eta Ibon RG eta Mursego izango dira Gure musika fauna-n parte hartuko duten bost bikoteak. Haien bertsioak Badok-en jarriz joango dira hurrengo asteetan.

Azaroaren 16an, hiru bikotek kontzertua joko dute Hendaiako (Lapurdi) Borderline Fabrikan. “Leku oso aproposa iruditzen zaigu, Ipar eta Hego Euskal Herrira begira dagoelako”, esan du Erostarbek. Kalean hasiko dute eguna, 12:30ean, Ahots Hutsezen eta Arkaitz Minerren emanaldiarekin. “Talde bakoitzak bere kontzertua eskainiko du, eta gero, biek batera egindako bertsioa. Eguerdiko giro hori indartzeko asmoarekin goaz, jaialdiak beti gauez egiten baitira”. Zerbait jan ondoren, IbonRG igoko da oholtzara, bakarrik, Mursegok ezingo du-eta harekin bertan egon. Azkenik, 17:30ean Ibil Bedik eta Ke Lepok azken bi kontzertuak emango dituzte. Hendaian egingo duten jaialdirako sarrerak BERRIA dendan eros daitezke.

Hamar musika talde elkartu dituzte, binaka, eta horiek bost bertsio kaleratuko dituzte, denek animalia bat dutela oinarri

Urteurrenaren bigarren zatia Durangoko Azokarekin elkarlanean egingo du Badok-ek. “Azokarekin harremanean gaude beti. Normalen, guk egin izan dugu egunero azokan entzuten den musika zerrenda”. Abenduaren 5ean, tailer bat emango dute Amorante-k eta Rafa Rueda-k. Tailerra irakasleei zuzenduta egongo da bereziki. “Badok-ek hezkuntzan zer funtzio izan ditzakeen azalduko dute. Euskal irakasle askok ez dakite zer den Badok, eta balio asko izan dezake”. Hitzaldi praktikoa izango da, eta musikaz ere balidatuko dira Amorante eta Rueda.

Urteurrena amaitzeko, abenduaren 7an eta Gure musika fauna-ren zuzeneko kontzertuak osatzeko, lehendabizi Micek eta Moxalek emango dute kontzertua, eta, ondoren, berriz, Odeik eta Benizzek. Erostarbe: “Arratsalde-gau partean izango dira kontzertuak. Musika genero anitzez gozatzeko aukera izango da: rocka, elektronika, rapa, popa… Oraindik badago estigma edo klixe bat, euskal musika bakarra dela esaten duena. Nik gure gordailura sartzera gonbidatzen ditut hori esaten dutenak, ikus dezaten ze aberatsa eta askotarikoa den euskal musika”. Horrela bukatuko dute Badok-en hamabosgarren urteurrenaren ospakizuna. Bestalde, Gure musika fauna handitzeko asmoa erakutsi du Erostarbek: “Hurrengo urteetan, aleka-aleka, bilduma osatuz joango gara. Dena Badok-en entzungai egongo da, noski”.