Koban taldeak duela hiru urte hasi zuen ibilbidea, eta taldean aldaketa dezente izan dira ordutik. (Josetxo Perez)

11 kantuko lana prestatu dute, elektroswing estiloaren ingurumaritan denak: «Diskoari koherentzia eman nahi genion, eta denbora eskaini diogu, zuzenekotik diskora kantuak moldatzeko», azaldu du Ramirezek. Ez baita gauza bera oholtza gaineko espektakulua eta disko ondu bat. Horregatik, lan berrian jaso nahi izan dute hiru urteotan etengabe bilatzen aritu diren doinu propioa: «Aldez aurretik bagenuen jendearen babesa, eta horregatik ausartu gara kantu berriekin», nabarmendu du Rakel Arenaza abeslariak. Horren adibide da “Katuswing” abestia, gainontzekoekin alderatuta «motelagoa». Arenaza bera ere duela gutxi hasi da sintetizadorea erabiltzen, eta haren ustez taldea ari da orain are forma egonkorragoa hartzen.

Izan ere, taldeak ibilbidea hasi zuenetik, asko izan dira aldaketak. Ramirez eta Arenaza, esaterako, ez zeuden Kobanen hasieran. «Guztia hasi zen Onintza Rojas taldeko abeslari eta trikitilariak eta Lide Hernandok (Liher) trikitia eta musika beltza nahastea erabaki zutenean», azaldu du Ramirezek. 2015ean eman zuten lehen kontzertua, oraindik elektroswinga egiten zutenik ere ez zekitela. Jendaurrean are ezagunagoak egin ziren 2016an, Gazte Akelarrerako “Congo Square” kantua egin zutenean. Ordutik, taldea egonkortu egin da. Orain, kide dira Rojas abeslaria, Elixabete Beraza piano jotzailea, Estitxu Beraza, Maddi Gerriko eta Jone Laspiur koruko abeslariak, Joseba Salbide oinarri elektronikoa jartzeaz arduratzen dena eta Ramirez eta Arenaza.

Asko dira taldean, eta horrek eragina ei du eguneroko dinamikan: «Erabakiak guztion artean hartzen ditugu; elkarrekin hazten ari gara», nabarmendu du Arenazak. «Asanblada musikatua gara», gehitu du Ramirezek. Horregatik, akaso, diskoari ere behar beste denbora eman diote egosteko. Iazko irailean hasi ziren grabatzen Arrasateko Shot! estudioan, eta udaberrira arte ez dute argitaratu.

Aitortu dute, hala ere, bazutela presioa lehen diskoa kaleratzeko: «Zama izan dugu, hain justu bagenekielako jendeak harrera ona egingo zigula, baina inork ez zekien zuzenekotik harago zer eskain genezakeen», ohartarazi du Ramirezek. «Hori izan da arraroa Kobanekin; diskoaren aurretik etorri dela harrera goxoa», nabarmendu du Arenazak. Diskoa kaleratuta, zuzenekoei heldu diete berriro, hala sentitzen baitira eroso: «Oholtza gainean dantzan, giro onarekin eta guztientzako espazio seguru bat sortuz».

Aldarrikapenak dantzan
Dantzarako giroa sortu bai, baina Kobanekoek abesti zorrotzak idazten dituzte: «Estilo berezia dugu. Gure abestiek mezu politikoa dute inondik ere, baina ipuin baten moduan kontatzen ditugu», adierazi du Arenazak. Horren adibide dira, besteak beste, “Señorita bat akelarre batian” edo“Panpin puskatuen fabrika”. Taldea nolakoa den ongi islatuta ikusten du Arenazak abestietan: «Gure kantuak emaitza komunitarioa dira. Bihurriak gara, ironikoak, gure abestien modura. Horregatik sentitzen gara eroso eta identifikatuta egiten dugunarekin».

“Zama izan dugu, bagenekielako jendeak harrera ona egingo zigula, baina inork ez zekien zuzenekotik harago zer eskain genezakeen”

Jendaurrean mezu argiak helarazteaz gain, taldean ere lanketa berezia egina dute. Batetik, ez dute lidergo argirik: «Ohikoa litzateke musika talde batean abeslaria izatea erritmoa jartzen duena, baina gurean rolak aldatzen ditugu», ohartarazi du Arenazak. «Onintza hasieratik dago, eta bera dago oholtza erdian, baina ez du berebiziko protagonismorik», gehitu du Ramirezek. Hala, taldekideek urteotan aldatu dituzte instrumentuak, eta taldean duten rolak ere izan du bilakaera. Agerikoa da emakumeek taula gainean duten presentzia: «Jakina, ez da ausazko erabaki bat, eta ez zaigu gustatzen etengabe erantzutea zergatik gauden hainbeste emakume oholtzan», azpimarratu du Arenazak. «Gizonoi ere egin beharko litzaiguke galdera. Bestela, badirudi ez dugula ardurarik espazio horien okupazioan», erantzun du Ramirezek.

Deseraikuntza prozesu bat, zaintza eta horizontaltasuna; horiek dira, taldekideen ustez, Kobanen osagarri nagusiak. Areago, Ramirezek dio Donostiako zenbait musika espaziotan eta taldetan sentitzen dela aldaketa giro hori. Liher,Physis versus Nomos,Pelax, zozo etaRukula aipatu ditu, adibidez: «Ea hurrengorako badugun proiektu berri bat».

Izaro eta Gari abeslariak, Bilboko Arte Eder museoko lorategietan. (Monika del Valle / Foku)

Legazpiarra zara, Gari, baina “Zaharra zara Bilbo” kantatzen zenuen, eta han bizi zara. Izaro, Mallabian jaio zinen, baina Donostian bizi zara, eta Eason diskoa kaleratu duzu. Nahita bilatu duzue hiria?
GARI: Nire garaian, oso zaila zen musika baliabide gisa erabiltzea gurearen moduko herri txiki batean. Ez zegoen ohiturarik, eta musika tradizionala edo akustikoa entzuten zen. Nerabe nintzela hasi zen halako trantsizio txiki bat. Gainera, beti izan dut lotura Bilborekin. Bai garai hartako hiri grisarekin, baita oraingoarekin ere. Bizitzak eramaten zaitu hara eta hona, eta Gasteizen egon nintzen 30 urte. Lotura emozionala, ordea, betidanik izan dut Bilborekin.

IZARO: Ni Donostiara joan nintzen ikastera, musikaz bizi nahi nuela erabaki aurretik. Atzerrira joan nintzen ondoren, Kaliforniara (AEB), eta han konturatu nintzen musikaria izan nahi nuela. Iruditzen zait oso neurtua dugula bizitza: lehenik ikasi, ondoren unibertsitatera, gero lanera… eta ez dugula astirik deskubritzeko nor garen. Bueltan idatzi nion Donostiari, jada musikaria izan nahi nuela erabaki nuenean.

Atzerrian ere ibili zarete. Bizipen horiek eragina izan al dute zuen sormen prozesuetan?
G.: Peruko eta Kongoko bidaiak, batez ere, bizi esperientziak izan dira niretzat, eta horrek eragina izan du nire musikan, jakina. Baina oro har musikak lagundu dit neure burua kokatzen. Izarok bere momentu onenetariko batean bizi izan du Kaliforniako bidaia.

I.: Niretzat, inflexio puntu bat izan zen bidaia hori musikari moduan.

G.: Niretzat, alderantziz; pertsonalki behar izan ditut bidaia horiek. Beste esparru batean kokatzen ditut. 2002an, Perura joan nintzenean, disko bat utzi nuen argitaratuta. Beste arrazoi batzuengatik joan nintzen, eta bueltan kaleratu nuen 0-tik . Kongokoa ezberdina izan zen. Arnasa hartu behar nuen, eta neure burua aurkitu. Bizitzan nola kokatu erabaki nuen han. Baina ez nuke esango musikarekin zerikusi oso handia duenik.

Arrakasta gazte lortzeak izan du eraginik gorabehera horietan? Izaro, zuk ere gazte jo duzu goia.
G.: Nik oso gaizki kudeatu nuen. Halako arrakasta ez da ona. Burbuila batean sartzen zara, eta badirudi airean igeri zabiltzala. 18 urterekin, etxetik alde egin nuen proiektu batean parte hartzeko. Taldeko gazteena nintzen; adin tartea oso handia zen, eta, bat-batean, ezagutzen ez nuen esparru batean kokatu nintzen. Miseriatik kalean ezin ibiltzera pasatu ginen.

I.: Nik iaz uda txarra pasatu nuen, ohartu nintzelako denbora gutxi pasatu arren zama handia nuela. Ohartu naiz nire bizitza erakusleiho batean dagoela, eta asko neurtu behar dut egiten dudana. Emakumea naizenez, gainera, nire taldekideek ametitzen ez dituzten gauza batzuk onartu behar ditut, eta horiek kolokan jartzen naute. Arrakastaren alde negatibo hori badugu, baina ez dugu arrakastaren alde positiboa: lanerako duintasuna, alegia.

G.: Gure garaitik hona, ofizioaren egoera apenas aldatu den ezer. Horrek esan nahi du gaizki egin genuela garai hartan. Ez dugu sarerik, ez dugu baliabiderik, eta dugun musika industria oso eskasa da. Hori da garrantzitsuena, eta ez nire iritzia. Musikaria ez da garrantzitsua. Momentu batzuetan galduta sentitzen zara, gu ez garelako langileak, ez garelako kultura. Gu kakaputza gara.

Izaro: “Beti ibili behar dut gauzak bi aldiz frogatzen: emakumea naizelako, gaztea naizelako, euskaraz ez ezik beste hizkuntzetan ere abesten dudalako, musika ofizio izan nahi dudalako…”

Lan baldintza duinez ari zarete, baina gutxik lortzen dute, hala ere, zuek lortutako maila.
I.: Industria barrutik ezagutzea beldurgarria izan da niretzat. Bakoitza bere txalupan doa, baina lehia bat da azken finean, irla horretara nor iritsiko. Oholtza gainekoa gauza bat da, eta oholtzaren atzekoa, beste bat.

G.: Makillajea da guztia. Ikusgaitasuna ematen zaigu, bai, baina egoera oso larria da, eta itota gaude. Prekaritate hutsean bizi gara. Denok dakigu nola dagoen euskal kultur industria, baina inork ba al daki Eusko Jaurlaritzak zer politika abiarazi dituen egoera hobetzeko? Nik ez ditut ezagutzen. 1980ko hamarkadatik ez dugu egitura edo industria bat sortu. Oso ondo dago guri galderak egitea, baina horrek ez gaitu inora eramaten.

Biek egin duzue, ordea, musikaz bizitzeko hautua.
I.: Kostu handia du musikaz bizitzeak. Ba al dakigu zenbat balio duen kontzertu batek? Eta kontuan hartzen al ditugu entseguetan sartzen diren orduak? Ez dakigu, inon ez baitago ezarrita zer den duintasuna musikari batentzat.

G.: Oso gai korapilatsua da hori.

I.: Nik neure kabuz kudeatu nahi izan dut guztia, baina oso zaila da. Legez ez dago argi gure eskubideak zein diren. Askotan pentsatzen dut orain musikaz bizi naizela, baina ezingo naizela betiko horrela bizi, ez dudalako beste ezertarako denborarik. Nire lan orduak horiek dira, baina gurasoen babesa behar dut atzetik. Denek diote nire ametsa bizitzen ari naizela, baina nire ametsa bizi dut nire denboraren tarte oso txiki batean. Gainontzean, borrokan nabil.

G.: Jendeak ez daki, ezta gure industrian ere, gure ofizioa zertan datzan. Jende askok pentsatzen du abestiak ezerezetik sortzen direla.

Beraz, nola sustatu guztiontzat debalde den kultura bat, sortzaileen baldintzak errespetatuz?
I.: Argi esan behar dugu kultura ez dela aisia soilik. Gizarte moduan ez dugu hori ulertzen. Eta, ondorioz, ni ezin naiz musikaz bakarrik bizi. Ez zait dirua heltzen nire musikariei, nire administratzaileei eta neure buruari pagatzeko. Ezin dugu uste izan gehiegizkoa dela 4.500 euro jasotzea kontzertu batengatik. Egun osoko lana da, eta jende askok egiten du beharra kontzertua ongi atera ahal izateko.

G.: Gure lanak ez dauka prestigiorik. Euskal Herrian egiten den musikari ez zaio prestigiorik ematen. Garai batean bai, lotura estua zuelako borroka politiko jakin batzuekin. Eskuin abertzaleari eta ezker abertzaleari ahoa betetzen zaie euskal kultura goraipatuz, baina mahai gainean jarri beharko lukete zer egin duten musikarien duintasuna bermatzeko. Gainera, musikaren industrian ez daude sortzaileak bakarrik, eta badaude beti dirua jasoko duten figura batzuk ere; managerrak dira horiek. Pisua horiek dute, ez sortzaileek. Musikariok beti ibili izan gara haien itzalean. Ez dugu jakin hori nola kudeatu. Nik, esaterako, managerrik ez izateko hautua egin dut.

Bada, hortaz, sortzaileez gain, musika industrian dirua irabazten duenik?
I.: Ni saiatzen naiz nire kabuz antolatzen, baina badut kontzertuak lotzen dizkidan norbait. Hala ere, ahalegintzen naiz nire diru sarrera guztiak neuk kudeatzen eta nire musikariei neuk ordaintzen. Hori oso zaila da; sekulako zama daramagu gainean.

G.: Badirudi sortzaileak sortzaile garela eta listo, baina zama handia da hori guztia kudeatzea. Horrek erretzen gaitu.

I.: Nik pertsona bati ordaintzen diot lan hori egiteko, baina, hala ere, ardura handia da.

G.: Kontuz ibili horiekin. Gero bizkarra ematen dizute haiek nahi dutena egiten ez duzunean.

I.: Bai, badakit ezin dudala edonorekin fidatu. Hori da haien ogibidea.

Hain justu, Izaro, behin esan zenuen ez zenuela inoren produktu bihurtu nahi, baina badaukazu merchandising-a. Zure erabakia izan da? Soldata borobiltzeko modu bat da?
I.: Oraingoz pareo batzuk bakarrik atera ditut, eta ez naiz aberastuko horiekin. Nire erabakia izan da; ez dit inork agindu. Oraingoz ez dut besterik. Erabaki dut poliki joan nahi dudala musikaz gaindiko produktuekin.

Gari: “Badakit zer gertatzen den abestiak gaztelaniaz egiterakoan. Baina arazoa ez da hori; arazoa da zer gabezia dugun musika industrian, eta zer egin dezakegun egoera hori hobetzeko”

Inork pentsa dezake erdaraz kantatzen duzuela jende gehiagorengana heltzeko eta baldintza hobeak izateko. Hala da?
I.: Ez dut astirik halako estrategietan pentsatzeko. Hala ere, esango balidate alemanez kantatuta musikari gisa bizitza duinago bat edukiko nukeela… ez dakit egingo nukeen, baina agian bihar bertan hasiko nintzateke alemana ikasten. Edonola ere, artistikoki erabaki dut hala egitea, eta galdetzen didatenean ea zergatik egiten dudan hiru hizkuntzatan, erantzuten dut: «Zergatik ez?».

G.: Nik ere egin ditut abestiak gaztelaniaz, eta badakit zer gertatzen den halakoetan. Arazoa ez da hori; arazoa da zer gabezia dugun musika industrian eta zer egin dezakegun hori hobetzeko.

Baina euskal kultur industria hobetu behar dela diozu, eta berdin sortzen duzue euskaraz eta gaztelaniaz. Non kokatzen duzue euskararen normalizazioaren aldagaia?
G.: Musikariok ezin dugu asko egin euskararen normalizazioagatik. Ikusgaitasuna eman bai, eta, gero, kanpaina politikoetan parte hartu. Oraindik aspaldiko eskema zaharretan funtzionatzen dugu.

Biak zarete, ordea, Euskal Herriko musikaren erreferenteak, nahiz eta euskara ez izan zuen ardatza. Ez da kontraesana?
I.: Nire eztabaidaren fokutik kanpo dago hori. Sonoritateari erreparatzen diot nik; ez da gauza bera koilara edo cuchara. Lirika kontua da. Hitz jokoetan jartzen dut arreta, eta ez hizkuntzen hierarkizazioan. Asko dira hori egiten duten artistak, baina ez dakit nire kasuan zergatik den deigarriagoa. Hiru hizkuntzatan abesten dudalako, ez naiz euskaltzalea? Beti ibili behar dut gauzak bi aldiz frogatzen: emakumea naizelako, gaztea naizelako, euskaraz gain beste hizkuntza batzuetan kantatzen dudalako, musika nire ofizioa izatea nahi dudalako…

G.: Begira Maria Arnal eta Marcel Bages. Kataluniako abeslariak dira, bi hizkuntzetan egiten dute, eta arrakasta lortu dute; ez dute halako kontrakotasunik izan. Ez dakit Euskal Herrian zergatik dugun oraindik eztabaida sutsu hori.

I.: Alderantziz behar luke galderak: zer egin du euskal kulturgintzak sortzaileen duintasuna bermatzeko? Ni, aurrekoen lanari esker, euskaraz hazi naiz eta euskaraz ikasi dut, eta ez dut inolako konplexurik euskaraz sortzeko. Baina zordun sentitzen naiz askotan.

G.: Egin, egin da zerbait. Baina kultur politikak berrikusi behar dira.

I.: Ahoa betetzen zaigu euskal kulturgintzarekin, baina nor doa talde berriak ezagutzera? Nor dago prest kontzertuengatik ordaintzeko? Inor ez. Lau talde besterik ez dugu entzuten, eta kontziente naiz orain lau horien artean ni ere banagoela. Borroka politiko bat da, jakina, baina badaude beste borroka politiko batzuk ere.

Izaro: “Iruditzen zait heroiagoak garela antiheroiak garenean. Alegia, oholtzatik kanpo egiten dugun lan horretan sentitzen dut ari garela benetan gure eskubideen alde borroka egiten”

Borroka politikoak aipatu dituzu. Garik “Estatuari gerra” kantatzen zuen, eta zuk, Izaro “La felicidad”. Musikaren bidez hedatutako mezuak aldatu egin dira?
G.: Zalantzarik gabe, musika eraldatu egin da, eta, hortaz, mezua ere bai. Baina ez dut uste txarrera aldatu denik. Bakoitzak bere bidea jorratzen du, eta espazio berriak topatu dituzte musikariek. Horren adibide dira emakume musikariak.

I.: Testuinguru politikoa aldatu izanak ere, akaso, izango zuen eraginik. Guztiok gara ekosistema baten parte, eta aldaketek eragina dute sortze prozesuetan ere.

G.: Esango nuke gutik nira egin dugula bidea, eta ni horretan oso gauza interesgarriak ere topatu ditugula.

Behin esan zenuen askeago sentitzen zinela esparru politiko definiturik gabe sortzerakoan.
G.: Hala da. Gure garaian, pisu hori nabarmen sentitzen genuen. Gaur egun, ez da horrela.

I.: Ni, esaterako, kontzienteki lotu naiz errefuxiatuen aldeko borrokara, eta ez zait batere axola. Hori politika da. Ikuspegi feministatik abestea politika da; gure ofizioaren duintasuna eskatzea politika da. Politika oso zabala da.

Lehen epika handiei kantatzen zenieten, eta orain, berriz, hurbileko korapiloei?
I.: Politika oso zabala da. Esaten didate ez naizela politikoki aktiboa, baina kontua da agian nire iraultzak ez direla besteek defendatzen dituzten iraultza berberak.

G.: Gaur egun Izaro egiten ari den ibilbidea ere hautu kontziente bat da. Emakume eta gazte izanda, horrelako proiektu bat aurrera eramatea bada ekintza politikoa.

Baina ez dago arriskurik kantuak erraz kontsumitzeko produktu huts bihurtzeko?
G.: Oraindik ere entzuten da Euskal Rock Erradikala tabernetan, baina “Despacito” eta halako kantuekin nahastuta. Sentsibilitate txikia dugu. Ez dut hori ulertzen, baina ezta 80ko hamarkadako musika etengabe entzutea ere. Egun, hainbat artista eta sortzaile daude merezi dutenak, eta ez dakit zergatik ez diegun lekua egiten. Telebista publikoan ez dugu zuzeneko musika emanaldirik; ez diegu gure sortzaileei ikusgaitasuna ematen. Gainera, Espainiako Estatuko eta mundu zabaleko musikariekin lehiatu behar dugu, eta gure egoera beste bat da.

I.: Argi dago kontraesan asko ditugula. Errealitatea da estetikoki erraza den musika kontsumitzen dutela gazteek. Zabor telebista kontsumitzen dugun moduan. Nik ez dut nahi musika guztia estilo horretakoa bihurtzea.

Musikak galdu egingo du iraultzailetasuna?
I.: Nik uste dut musika beti izango dela iraultzailea. Kontua da zer definitzen dugun iraultzaile gisa.

G.: Hertzainak talde oso politikoa zen. Baina zein da 35 urteren ondoren iraun duen abestia, guztiek kantatzen dutena eta herrikoia bihurtu dena? “Aitormena”. Ez du mezu politikorik, eta garai hartan zalantza ere izan genuen abesti horrekin, hain zuzen ere horregatik. Kontraesana da, ze mundu guztiak du Hertzainak musika talde oso definitu gisa, baina gero iraun duen abestia hori da. Hori da kantuek bete behar duten funtzioa, herrikoi bihurtzea, herriarenak izatea. Hala bihurtzen da musika iraultzaile. Beraz, utz dezagun ontasun hori. Herriarentzako kultura egin behar dugu, eta, horretarako, beharrezkoak dira kultur politika jakin batzuk.

I.: Artea egitea bera da iraultza. Beti egongo dira borroka txikiak munduko hainbat herri txikitan horiei kantatzeko. Euskal Herri gisa nazioartean kokatzeko ere balio dezake musikak, baina, horretarako, euskal musika etiketa aniztu behar dugu. Nik egiten dudana eta Berri Txarrak-ek egiten duena ez da gauza bera, baina dendetan leku berean jartzen gaituzte. Horri guztiari, beraz, arreta handiz erreparatu behar diogu, eta, behingoz, norberaren zilborretik harago begiratu.

Gari: “Niretzat, nostalgiak ez du indarrik, eta atzera begirakoak ez zaizkit gustatzen, ez bada zentzu poetikoan. Garrantzitsuagoa da bizirik sentitzea, eta ni bizirik nago musikari heldu niolako”

Hala ere, norberaren musika ibilbideari arretaz erreparatzea ere garrantzitsua da, ezta?
G.: Niretzat, nostalgiak ez du indarrik, eta atzera begirakoak ez zaizkit gustatzen, ez bada zentzu poetikoan. Garrantzitsuagoa da bizirik sentitzea, eta, horretarako, beti izan behar duzu ilusioa, proiektu bat. Ni bizirik nago musikari heldu niolako. Bestela, ez nintzateke bizirik egongo. Musikak beti eskaini izan dit laguntza bat; momentu oso txarretan, musika beti izan da lagungarri.

Ospearen aparrak eta oholtzaren atzeko munduak eraman zintuzten droga mendekotasunera?
G.: Izarok berak esan du. Gazte izanda eta ospea lortuta, une ezin arriskutsuagoa da drogan harrapatuta gelditzeko.

I.: Edo anorexian erortzeko. Nik iaz oso uda txarra pasatu nuen. Sekulako ardura sentitzen nuen, eta ahotsa ere galdu nuen azkenean. Jendeak ikusten zuen Izaro bat, eta nik zorra sentitzen nuen Izaro hori izateko. Arazoak izan nituen nire gorputzarekin; ez nintzen eder sentitzen, eta besteek nahi zuten horretan islatuta ikusten nuen neure burua.

G.: Guztiek dute jatorri bera. Ni ez nintzen drogatzen biziotsua nintzelako. Sekulako zama nuen, eta hori kudeatzea zaila zen. Jakina, heroina txute batekin arazo guztiak ahazten dira…

I.: Egunerokoak gaina hartzen dizu azkenean.

G.: Ez da normala bere adinean horrelako ardura izatea. Niri gaztetan ere gertatu zitzaidan. Pentsa, 1993an Hertzainak bukatu genuenean, hurrengo egunean ez genuen zentimorik ere.

Oholtza gaineko fokuak ez dira hain distiratsuak taula azpian?
I.: Inondik ere ez. Pentsa, BBK Liven, sekulakoa zen azpiegitura, baina hilerokoarekin nengoen, eta bi autoren artean aldatu behar izan nuen tanpoia.

Mitifikazioaren gainkarga duzue?
I.: Uste dut heroiagoak garela antiheroiak garenean. Alegia, oholtzatik kanpo egiten dugun lan horretan sentitzen dut ari garela benetan borrokan.

G.: Eta oholtza handiak ez dira beti arrakastaren ikur. Izarok merezi du horrelako guneetan egotea, baina ni orain areto txikietan sentitzen naiz erosoen, herri osoak inguratzen nauenean. Nik ez dut nostalgia hori. Eta zortea dut, uste baitut Gari Hertzainak izendapena kendu dudala. Aspaldi ez ditut Hertzainak-en kantuak jotzen, eta publikoak ere ez dizkit eskatzen orain. Nahiago dut ni ikustera datozen hamarren aurrean jo, eta ez denboran atzera egin nahi duen jende pila baten aurrean. Ni ez naiz hori.

Hautsi duzu mitoarekin?
G.: Urtero jasotzen ditugu eskaerak Hertzainak elkartzeko. Baina ez da soilik taldekide ohiak elkartzea. Garai hori eta publiko hori errepikatu nahi dira, baina ezinezkoa da. Eta, ezinezkoa denez, nahiago dut horretaz ahaztu.

Gaur egun, sare sozialek sekulako garrantzia hartu dute. Izaro, zuk lortzen al duzu zure marka musikalaren eta Izaro Andresen arteko bereizketa egitea?
I.: Oso zaila da oreka hori bilatzea. Saiatzen naiz estrategia ezberdinak bilatzen. Dikotomiaren arazoa hor dago. Batzuetan, saiatzen naiz Izaro eta Izaro Andres ahalik eta antzekoenak izan daitezen, baina, beste batzuetan, nahiago dut erabat bereizi. Inoiz ez dut erabat asmatzen. Badakit sare sozialetan egotea garrantzitsua dela, eta nahiko eroso sentitzen naiz, baina kontziente naiz amildegia bertan dudala.

G.: Zure belaunaldian hainbat musikari daude pertsonaia eta pertsona bera direnak. Inolako konplexurik gabe, gainera.

I.: Bai, baina nire beldur nagusietako bat da batak bestea jatea. Nik taldekideak ditut, oso harreman estua dugu, eta guztiok gara Izaro. Ez dakit ez nola eta ez non jarri muga. Gainera, kalean ezagun izate horrek ere ez nau erabat eroso sentiarazten.

G.: Hori da, ordea, txokolate gozoa. Hori da ordaindu beharreko bidesaria. Nahiz eta zama handitzen duen. Tokatuko zaizu lan handia egin behar izatea.

Arrakasta lortu arren, zeure kabuz argitaratzen dituzu diskoak, ezta, Izaro?
I.: Lan handia da, bai, baina hala egiten dut. Autoekoizpenaren aldekoa naiz.

G.:  Disko bat argitaratzearen prozesu guztia zeure gain hartzea zama handia da. Merezi al du?

I.: Oraingoz, gustura nago emaitzarekin, bai.

G.:  Olatuaren gorenean zaude orain, eta agian merezi du. Baina, arriskuak hartzea ondo dagoen arren, aparra berehala jaits daiteke. Diskoak, esaterako, geroz eta gutxiago erosiko dira datozen urteetan. Zaila da etorkizuna iragartzea. Nik ez nuke nire dirua horretan arriskatuko.

I.: Autoekoizpena bada gure belaunaldiaren marka bat. Hori izan da gure betiko lehen aukera, eta nire inguruan asko ekoizten da modu horretan. Azken hautu moduan ditugu diskoetxeak. Ez da handira egindako apustu bat; ez dut beti irabazirik aterako, baina, oraingoz, nahiago dut horrela egin.

Atzera begiratu ostean, zein izango da Gari eta Izaroren etorkizuna?
G.: Disko bat grabatzen ari naiz orain, eta espero dut Izarok etorkizun oparoa izatea. Merezi du.

I.: Une honetaz disfrutatu nahi dut orain, eta, inoiz estutasunen bat badut, Gariri deituko diot [barreak].

(Berria egunkariak 2018ko abuztuaren 5ean argitaratutako elkarrizketa, Ahomentan sailaren barruan)

Airaka zigilu sortu berriak kaleratu du Olatz Salvadorren lehen lana. (Juan Carlos Ruiz / Argazki Press)

Paralelismo bat egin du, hortaz, Salvadorrek disko berriarekin. Erdibitu eta erditu egin da aldi berean, ohikoa ez zuen musika estiloarekin ere ausartu delako. Izan ere, lau urteotan bakarlari gisa aritu da, estilo lasaiagoan. Skakeitanekin egindako bidean, berriz, rocka, elektronika eta reggaea landu ditu gehienbat. Diskoan, ordea, indie pop estiloan aritu da eroso. “Zintzilik” da, esaterako, joera horri jarraitzen dioten kantuetako bat.

Badira, ordea, lantzen dituen beste zenbait estilo ere: «Rock eta rap kutsu nabarmenak dituzten beste pare bat abesti sortu ditut», azaldu du Salvadorrek. Eta, hain justu, kantu horietarako elkarlan berezia izan du: Glaukomako Juantxo Arakama abeslariak parte hartu du “Fort. Da” kantuan, eta Jon Basaguren Izaki Gardenak taldeko kideak abestu du “Sustraiak”-en.

Edonola, abesti guztiek izan dute bilakaera bat hasieratik bukaerara. Jatorrian gitarra soilik erabili bazuen ere, bandak jantzi du Zintzilik diskoa. Horretarako, bidelagun izan ditu Julen Idigoras (bateria), Borja Anton (gitarra eta biolina) eta Jagoba Salvador (baxua). Eñaut Gaztañagaren Gaztain estudioan (Zestoa, Gipuzkoa) ondu dute lana, eta sintetizadoreak eta atmosferako doinuak erabili dituzte diskoa osatzeko: «Zerbait berezia egin nahi nuen, eta ausartu naiz teknika horiekin». Horren guztiaren emaitza da Zintzilik.

Prozesu luzea izanda, kantuen artean kohesiorik ez edukitzea zen Salvadorren kezketako bat; estudioan sartuta, ordea, berehala ikusi zuen bazegoela hari bat: «“Lokarriak”, “Korapilatzen”… guztiek hitz egiten dute askatzeaz, hari batetik zintzilik egoteaz». Badu kantu kuttun bat ere: bere aita Eduardo Salvador baxu jotzailearekin eta osaba Iñaki Salvador piano jotzailearekin grabatu du diskoko azken kantua, “Kulunka”: «Oso eskertuta nago eman didaten babesagatik, eta esperientzia oso ona izan da biekin Mecca estudioetan grabatzea. Diskoko altxorra da azken kantua».

Zaintza, ezinbestekoa
Hain justu, hori azpimarratu du Salvadorrek, oso ongi zainduta sentitu dela prozesu osoan: «Inguruko jende askok eman dit babesa, eta jende ugarik parte hartu du proiektu honetan». Besteak beste, Maria Bustosek biolontxeloa jo du diskoan, eta, gainera, Beñat Gaztelumendi eta Ane Labaka bertsolariek ere osatu dituzte hitzak diskorako. Azken horrek sortu ditu “Betileekin” kantuko hitzak, eta kontraesanen inguruko gogoeta egiten du bertan.

Sentitu du bestelako babesa ere; Airaka zigilu berria sortu da Mauka diskoetxearen itzalean, «musika estilo bereziei» leku egiteko, eta izen horrekin kaleratu duten lehen lana izan da, hain justu, Salvadorrena. Diskoetxekoek eta abeslariak aurretik ere ezagutzen zuten elkar, Skakeitanekin egindako ibilbideagatik, baina bi proiektuen lehen urratsa izanda, elkarren zaintza bilatu dute Zintzilik diskoaren ekoizpenerako. Airakak beharrezko azpiegitura eskaini dio Salvadorri, eta abeslariak, berriz, lan horrekin ateak ireki dizkio zigilu berriari.

Izan ere, elkarren arteko lana beharrezkoa izan da proiektua aurrera eramateko. Erdibitzeaz eta erditzeaz hitz egin du Salvadorrek, eta, hain justu, bikoiztu egin den beste ekoiztetxe bat da Airaka, Mauka zigiluak sortu baitu. Helburua dute «ohiko musika espazioetan tokirik ez duten taldeei» lekua egitea. Izena bera ere horregatik aukeratu dutela azpimarratu du Koldo Rodriguez Airakako kideak: «Lekeitio aldean erabiltzen den hitza da agiraka. Haurrei esaten zaie, errieta egiteko». Hortaz, euskal musikari kargu hartu nahi dio diskoetxe berriak Rodriguezen arabera: «Euskal musika asko zentratzen da talde jakin batzuetan; horregatik egin nahi dugu agiraka, aldarrikatzeko talde gehiago badaudela, eta erakusteko badirela ongi zaindu behar ditugun hainbat musikari».

Ongi zaintzea eta erritmo egokia bilatzea, horixe da Salvadorrek epe laburrean duen erronka. Horregatik erabaki du zuzeneko gutxi eskaintzea: «Lanean nabil, eta Skakeitanekin ere jarraituko dut. Beraz, garrantzitsua da gehiegi ez erretzea», azaldu du. Edonola, oholtza gainean arituko den horietan ikuskizun bereziak eskaini nahi dituela azpimarratu du, eta adierazi du lan horretan murgilduta daudela dagoeneko: «Oholtza gainean gutxi arituko naiz, baina ongi prestatuko ikuskizunak izango dira, hori ziur». Bitartean, diskorako egindako lanaz gozatzea du helburu.

(Berria egunkarian, 2018ko apirilaren 7an argitaratutako artikulua)

“Infrasoinuak” diskoa osorik joz eman zion taldeak hasiera hiru orduko emanaldiari. (Aritz Loiola / Argazki Press)

Hirugarren kantuarekin, “Infrasoinuak”-ekin, biluzi zuten oholtza atzea: Infra zioen oihal erraldoi batek estali zuen atzeko aldea, txikitik eragiten gauza handiak egin daitezkeela erakusteko moduan. Hala azpimarratu zuen Urbizuk berak “Beude” kantuaren aurretik ere: «Esan beharrik ez dago hau kontzertu soil bat baino gehiago dela. Baina, hemen, Euskal Herriko hainbat areto txiki daude ordezkatuta. Eskerrak sostengua eman ziguten horiei guztiei. Euskal kulturari merezi duen lekua emango diogu».

Jarraian jo zituzten “Hozkia” eta “Sed lex” kantu biziak, eta “Katedral bat” eskaini zioten publikoari. Orduan lehertu zen BEC, eta “Zorionaren lobbya”-rekin amaitu zuten gaueko lehen atala. 40 minutuan jo zuten, hasi eta bukatu, Infrasoinuak, taldearen azken diskoa. Ozeanian, Europan eta Asian bira egin ostean, larunbatean aurkeztu zuten lehen aldiz Euskal Herrian.

Etenaldia egin zuten orduan, eta zurrumurruek bete zuten aretoa. Zer etorriko ote zen ondoren, horixe zuen buruan han bildutako jende andanak, eta orduan jaitsi zen oihala bigarren aldiz, eszenografia intimoa agerian utzita: akustikora jo zuten.

Akustikoan ere, leherketa
Ez da ohikoa Lekunberriko taldea akustikoan ikustea, eta aretoaren handitasunean halako soiltasunarekin BEC betetzea ez zen erronka makala. Bidelagun izan zituzten Arkaitz Miner biolin eta mandolina jotzailea eta Marti Perarnau teklatu jotzailea. Poesiari gorazarre egin zioten ordu erdiz, “Eskuak”, “Aditu bihurtuak” eta “Poligrafo bakarra” kantuekin, esaterako. Argi esan zuen Urbizuk: «Gero esan dezatela poesiak ez duela ezertarako balio». Ekarri zituzten olerkigile handien hitzak ere: Bertolt Brechten “Makuluak” eta Joseba Sarrionandiaren “Aspaldian utzitako zelda” kantuak jo zituzten.

Set akustikoan Arkaitz Miner eta Marti Perarnau batu zitzaizkion taldeari. (Aritz Loiola / Argazki Press)

Azken horrek aretoa bete zuen isiltasun zorrotz batez. Aldarrikapenerako tartea izan zen orduan. Urbizuk «BECen egon ezin direnak» gogora ekarri zituen, eta Iñigo Cabacasen auzia ere salatu zuen. Txalo zaparradaz eta txistuz erantzun zuen publikoak kantuak «ala ihes egitea/ bizitzen irauteko/ aitzakia hutsa izan zen» zioen bitartean. Bero zegoen giroa, eta Altsasuko auzia ere gogora ekarri zuen taldeak. “Min hau” kantua eskaini zieten auzipetuei, eta bat egin zuten arratsaldean BEC kanpoan egin zen elkarretaratzearekin. “Iraila” kantuarekin lehertu zen berriro aretoa, eta Arcade Fire taldearen “Wake up” kantuaren bertsioarekin amaitu zuten. Dantza betean ari ziren pistako entzuleak, eta, ordurako, harmailetan eserita zeuden 5.000 lagunak ere zutik jarri zituzten.

Oihu egin, eztanda egin arte
Bigarren aldiz itxi zen oihala, eta, berehala, Berri Txarrak-ek berezko duen doinu elektrikoz bete zuen aretoa. “Ikasten”, “Etsia”, “Gezur bat mila aldiz”, “Ez dut nahi”, “FAQ”, “Libre”, “Iparra galdu, hegora joan”… Taldeak hogei urtetan konposatutako abesti ezagunenak taularatu zituen arnasteko tarterik apenas hartu gabe. Ordurako bi orduz arituak ziren jotzen, eta oraindik bazuten publikoa saltoka jartzeko nahikoa indar.

KOntzertuaren hirugarren zatian kantu ezagunenak aletu zituen hirukoteak. (Ariz Loiola / Argazki Press)

Urbizuk hartu zuen berriro hitza, eta azaldu zuen “Bigarren itzala” kantuaren zergatia: «Abesti hau eskaini genion XXI. mendeko izurriterik handienari: indiferentziari». Ez zuten inor indiferente utzi, ordea, eta jarraitu zuten, bata bestearen atzetik, amaierarik gabeko leherketan. “Lemak, aingurak” kantuarekin «euskaldunak dantzan» jarri zituzten, eta segidan etorri ziren “Jainko ateoa”, “Hitzen oinarri ahula”, “Bueltatzen” eta “Zertarako amestu”, besteak beste.

Pentsiodunen manifestazioak gogoan, «aitona-amona guztiei» eskaini zieten “Zerbait asmatuko dugu” kantua. Etengabeko eztanda zen BEC, eta lurra dardarazi zuten ikusleek “Biziraun” eta “Denak ez du balio” kantuekin. Kontzertuaren amaiera iragarri zuen Urbizuk, baina publikoak bazuen oraindik ere musikarako gogoa.

Orduan azaldu zen gitarrista oholtzara, bakarrik, eta gaueko unerik hunkigarrienari bide eman zion: «Hurrengo kantua Maravillas izeneko neska baten omenezkoa da, eta Nafarroako Larragan gertatutako historia lazgarri bat kontatzen du. Baina, zoritxarrez horrelako kantuek onartzen dute izena eta lekua aldatzea, eta gaur Marielle Franco izeneko emakume bati kantatuko diogu». Joan den astean Brasilgo Rio de Janeiron hildako aktibistaren omenez eskatu zuen Urbizuk entzuleek sakelako telefonoetako argiak pizteko. Milaka argi txikik eta giroko argi more batek bete zuten aretoa, eta aho batez abestu zuten “Maravillas”.

BEC-eko aretoa milaka zaleen sakeleko telefonoek argiztatzen zutela jo zuten “Maravillas” abestia. (Aritz Loiola / Argazki Press)

Handia zen euforia kolektiboa, baina nabari zen kontzertua amaitzear zela. Hala ere, indartsu zegoen oraindik hirukoa, eta gogor bukatu zuten ikuskizuna. “Oreka” kantuak dantzan jarri zituen berriro ordurako nekatuta zeuden gorputzak, eta eztarri urratuek kantatu zuten MGTMT taldearen “Kids” kantuaren bertsioa.

Hiru orduren eta ia 40 kanturen ostean, azken aldiz lehertu zen BEC-eko aretoa: “Oihu” kantatu zuen publikoak «arima urratu arte». Eta Urbizuk ere, ozen eta indartsu ohartarazi zuen: «Infrasoinuak gara, baina entzungo gaituzte». Mugarria izan zen larunbateko kontzertua, eta han bizi izandakoaren oihartzunak luze iraungo du.

Datorren urtean izango da ekitaldi nagusia, baina aurten ekingo diete prestaketa lanei. Besteak beste, Euskal Herria Zuzenean jaialdiarekin batera, ekainaren 30erako antolatu dute lehenengo hitzordua: ElgarRock jardunaldia. EHZ jaialdiko antolatzaileek duela hilabete azaldu zuten aurten ez zutela ohiko egitaraua prestatuko; izan ere, kideak hausnarketa prozesu batean murgilduta daude. Edonola, Euskal Irratiekin batera Esker1000 egitasmoko lehen ekitaldia prestatuko dute aurten.

Oraindik ez dute hitzordurik finkatu 2019rako ekitaldirako, baina antolatzaileak hasi dira dagoeneko musikarien bila. Baxu jotzaileak, bateria jotzaileak, gitarristak eta abeslariak biltzeko deia egin dute, eta sarean eskuragarri utzi dituzte izen emateko orriak. Antolatzaileek azaldu dutenez, musikari profesionalak eta amateurrak elkartzea da asmoa, eta hainbat belaunalditako kideak bildu nahi dituzte. Ez da erronka makala, eta, hori kudeatzeko, talde tekniko profesional bat osatu dute. Guru taldea arduratuko da kantuak hautatzeaz, moldaketak egiteaz eta partiturak egokitzeaz. Lau musikari dira kudeatzaileak: Iban Larreburu bateria jotzailea, Patrice Dumora abeslaria, Remy Gachis gitarrista eta Xabier Barrenetxea baxu jotzailea. Materiala eskuragarri utziko diete gainerako musikariei, abestiak behar bezala entseatu ahal izateko.

Euskal Herrian horrelako ekitaldi bat antolatzen den lehen aldia bada ere, Euskal Irratietako kideek Italiako Cesene hirian orain hiru urte egindako kontzertu batetik hartu dute ideia. Aldi hartan, mila musikari elkartu ziren Foo Fighters AEBetako taldearen kantu bat jotzeko. Hala ere, Esker1000 proiektuak baditu, ikusgarritasunaz harago, beste zenbait helburu ere.

Epe luzerako helburuak
Euskal Irratietako kideek azaldu dutenez, Esker1000 epe luzera begira dagoen proiektua da. Datozen bi urteetan, beraz, hainbat helburu erdiesteko antolatuko dituzte ekitaldiak. Proiektuaren xedea da euskal musikaren sorkuntza ezagutaraztea eta bultzatzea. Gainera, Euskal Herriko lurralde guztietako musikariak elkartzea da asmoa, baita etorkizunean sare bat osatzea ere. Hain justu, antolatzaileek behar hori sumatzen zuten. Bestalde, aitortza egin nahi diote euskaraz sortutako rockari, eta ikusgarritasuna eman euskal kulturari. Bide horretan, badute beste hitzordu bat buruan, 2020rako: egitasmoa diasporan hedatu nahi dute.

Bien bitartean, antolatzaileek proiektua ezagutarazten dihardute. Oraingoz, ehun lagunek baino gehiagok eman dute izena, eta kideek azpimarratu dute parte hartuko duten musikariak askotarikoak direla. Besteak beste, Jurgi Ekiza Willis Drummond taldeko abeslariak kanpainarekin bat egin du .