Hertzainak taldearen kontzertu bateko irudia, 2023ko urtarrilean. JAIZKI FONTANEDA / FOKU

Donostiako Merkataritza Arloko Epaitegiak arrazoia eman die Hertzainak musika taldeko kide izandako Josu Zabala, Luis Javier Saiz Txanpi eta Enrique Saenz Kike musikariei. Epaileak ebatzi du Elkar argitaletxeak kalte ordaina eman beharko diela, hainbat urtez taldearen errepertorioa zenbait plataforma digitaletan baimen legalik gabe ustiatu izanagatik. Hiru musikariek 2023an jarritako salaketa batek jarri zuen martxan auzibidea, eta iragan azaroaren hondarrean izan zuten auzi saioa azkenerako. Zehazki, azken 30 urteetan haien abestiekin lortutako irabaziak behar bezala ez banatzea eta eskubide digitalak kontraturik gabe kudeatzea egotzi zioten diskoetxeari, eta, epailearen aurrean deklaratu ondoan, Elkarren “etika falta” agerian gelditu zela nabarmendu zuten musikariek komunikabideetara bidalitako ohar batean.

Epaileak ere arau urraketa ikusi du Elkarren kudeaketan, eta, ebazpenaren arabera, guztira 21.473,05 euroko kalte ordaina eman beharko die salatzaileei, kalte ekonomikoengatik ez ezik, bai eta eragindako min moralagatik ere. Epaia ez da behin betikoa, halere, eta helegitea aurkezteko aukera izango du Elkarrek, egoki ikusiz gero.

Salaketa egin duten Hertzainak taldeko kideek albistea baieztatu dute. Epaia behin-behinekoa izanik, ordea, Elkarrek helegiteak aurkezteko aukera duela nabarmendu dute, eta, BERRIAri azaldu diotenez, oraingoz ez dute bestelako adierazpenik eginen, harik eta epaia irmoa den arte. Elkarrek berak ere horixe jakinarazi dio BERRIAri: behin betiko epaia ailegatu arte, ez du adierazpenik eginen.

Auzitegiak musikariei eman die arrazoia, eta Elkarrek haien musika digitalki ustiatzeko kontratu berri bat egin behar izan zuela ebatzi du. Hertzainak taldeak oraindik ere mundu digitalaren leherketa heldu aurrean sortu eta zabaldu zuen bere musika guztia, eta formatu fisikoa kontuan hartzen zituen kontratuak sinatu zituen. Oihuka diskoetxeak 1992an eskuratu zituen haien gaineko eskubideak, musikariei 500.000 pezeta ordainduta, eta Elkar 1998an egin zen katalogo horren jabe. Baina, gerora, plataforma digitalak heldu, eta entzunaldi digitalak ere Elkarrek ustiatu ditu, horretarako kontratu espezifikorik sinatu gabe. Eta hitzarmen hori egin ez zuenez, epaiaren arabera, ez du eskubiderik izan urteotan kanta horiek plataformen bidez zabaltzeko.

Preskripzioa

Hori da epaiaren gako nagusia. Baina, zehaztu duenez, denbora epeengatik, lege urraketaren parte handiena preskribatua dagoela ere ebatzi du epaileak. Izan ere, bost urteko preskripzio epea ezarri du auzi honetarako, eta, hala, musikariek salaketa jarri zuten egunetik beretik bost urte atzera eginda zehaztu dute epearen muga. Horregatik, sententziatik kanpo gelditu dira 2018ko irailaren 6ra arteko kudeaketari loturik epaileak atzemandako arau hausteak, eta, beraz, soilik ordutik aurrera —2018ko irailaren 7tik aitzinera— eta 2025. urtera arte eginikoak hartu dituzte aintzat ebazpenerako. Eta horiek kontuan hartuta ezarri dute kalte ordaina.

Musika taldeak 1991n argitaratutako Mundu berria daramagu bihotzean diskoa ere zuzenean gelditu da epailearen ebazpenetik kanpo, musikariek aitortu baitute lan horren ustiatze eskubideak propio eman zizkietela Komite Internazionalistei.

Elkarren defentsarako argudiaketa ere biltzen du epaiak. Bertan zehazten denez, formatu fisikoaren ustiaketarako kontratua formatu digitalaren ustiaketarako ere balekoa zela interpretatu du argitaletxeak urteotan. Haien ustetan, gainera, orain artean salaketarik jarri ez dutenez, taldeak ere egoera berdin ulertzen zuela interpretatu dute. Diskoetxeak argudiatu du musikariak ez zirela “inoiz” haiekin harremanetan jarri 1993an taldeak agur esan zuenez geroztik. Elkarrek bere defentsan argudiatutakoaren arabera, gainera, 2023an, Elkarrek jo zuen musikariengana, gaiaz hitz egiteko eta “adiskidetzeko borondatez”. Ez ziren ados jarri, ordea, eta epaia hasi aurretik ere ez zuten akordiorik lortu.

Iñaki Igon Garitaonandia Gari abeslariak ez du taldekide ohien salaketarekin bat egin. Eta hori ere defentsarako argudio gisa baliatu du Elkarrek. Diskoetxearen hitzetan, musikaren eskubideak talde osoarenak izanik, talde osoak aurkeztu behar izango zukeelako salaketa. Baina epaileak ez du argudio hori kontuan hartu, eta, salaketan parte hartu ala ez, kalte ordainak musikari guztientzat izan behar direla ere ebatzi du.

Sententzian jasoa denez, auzian berebiziko garrantzia du Hertzainak taldeko kideek 1992ko ekainaren 30ean Oihuka zigiluarekin sinatutako kontratuak. Izan ere, 1998an, Elkarrek bere gain hartu zuen Oihuka; haren katalogo osoa eskuratu zuen hala, bai eta zeuzkan eskubide legalak bereganatu ere. Musikariek argudiatu gisara, aurrez Oihukarekin adostutako kontratu horren arabera, besteak beste, musika errepertorioa ustiatzeko eta Hertzainak-en masterrak grabatzeko eta erreproduzitzeko eskubidea aitortu zitzaion enpresari. Ordea, kontratuan euskarri fisikoei loturiko eskubideak baizik ez ziren aintzat hartu —biniloak, kaseteak eta CDak—, eta, orain, salatzaileek nabarmendu dute ez zutela “etorkizuneko balizko bestelako banaketa modalitateei” buruzko klausularik jaso horretan. Ondorioz, musikariek azpimarratu dute, Elkarrek Oihuka bere gain hartu zuenez gero, harekiko akordioan ere ez dagoela euskarri fisikoez bestekoen gaineko eskubiderik aitortuta. Hori du muina auziak: 1992an artean martxan ez ziren plataforma digitaletan —Spotify, Apple Music, Amazon Music eta Youtube daude sententzian jasota, kasurako— haien musika errepertorioa kudeatu izanarekin baitu ikustekoa Hertzainak-eko hiru kide ohien salaketak. Haien esanetan, eta orain epaileak ere ebatzi duenez, Elkarrek ez baitzuen horretarako baimenik.

Kanta horiek guztiak plataforma digitaletatik kendu beharko dituztela ere ebatzi du epaiak, eta, zehazten duenez, Elkarrek hogei eguneko tartea izango du helegitea aurkezteko.

Kantuak sortzeko manerak ez dira berdinak izan aldiro, baina, nolabait, prozesu guztiek ezaugarri komun izan dute absentzia bat: estropezu handirik gabe egin dute aurrera oholtzaraino. Ideia bat aski ona ez dela irudituz gero, Mirotz taldeko kideek erreparorik gabe baztertzen dituzte abesti proiektuak, baina ez dira beren buruei zangotrabaka ibiltzen direnetakoak. Halakorik ez. “Ez gara oso eskisitoak. Ondo ematen digu belarrira? Aurrera orduan”, aitortu du Aritz Ibabe kideak. Eta, aldi berean, diote ez direla “hain onak ere”, diote ez dakitela euskal eszenan halako ekarpenik egiteko kapaz ote diren ere, behinik behin “musikalki”. Kontua da dagoeneko badabiltzala horretan, indie, pop, post-punk doinuak eta bateria bizia lagun. Ekida arte egitasmo sozialistaren ekimenez ondutako Bigarrenez Aresti albumean parte hartu zutenean argitaratu zuten beren lehenbiziko kantua, iragan udaberrian, eta beren lehenbiziko EPa plazaratu dute orain: Lore bat landatzeko.

Gasteizko Mirotz musika taldeko kideak. MAIDER GARTZIA

Bost kantu bildu dituzte albumean, eta sorterrian taularatu dituzte oraintsu, Gasteizen. Bai gaztetxean dira, eta baita Jimmy Jazz aretoan ere. Edonola ere, aurrez ere oholtzaratu dituzte beren kantuak: hirukoteak haiek sortu ahala jo baititu zuzenekoetan. Aritz Ibabek eta Julen Ziarrustak jartzen diete ahotsa. Gainera, gitarra jotzen du lehenbizikoak, baxua bigarrenak, eta Markel Ibabe aritzen da bateriarekin.

Entzuteko maite duten musikaren isla da Lore bat landatzeko diskoan jaso duten uzta, funtsean. Eta, hortaz, ezinbestean, erreferentetzat dauzkaten musikarien eraginik ere suma liteke orain sareratutako bost kantuetan. Boteprontoan, Borla, Tatxers, Txopet eta J Martina taldeak bururatu zaizkie Aritz Ibabe eta Ziarrustari adibide gisara, baina, nabarmendu dutenez, kideek begiz jota dauzkaten ereduetan bada kontrasterik ere. “Anaiak [Markel Ibabek] beste erreferente batzuk ditu: metala, hardcorea… Slipknot eta Berri Txarrak izan litezke, adibidez, eta Mirotzen horregatik ere ateratzen zaigu ateratzen zaiguna”.

Pop aireko gitarra eta baxu melodikoen eta bateria gogorraren bat egitea dute emaitza, gutxi-asko.

Azkenerako, hitzak

Gehienetan, Aritz eta Markel Ibaberen etxean pizten da kantu batek sortzeko behar duen lehenbiziko txinparta. “Etxean badugu gitarra bat, eta, batzuetan, anaiari edo niri bururatzen zaigu riff bat, eta entseguetara eramaten dugu gero, edo audio bat bidaltzen dugu Whatsappez”, azaldu du gitarristak. Ordena are eta gehiago zehaztea ere badu: “Riff bat edo errepika baterako melodia etxetik, gero baxua, eta ondoren bateria”. Kideek nabarmendu dutenez, hori bai, lehenbiziko urrats horietan guztietan inoiz ez da izaten hitzik idatzita. Existitzen ez den hizkuntza bateko silaba segida bat ez besterik.

//www.youtube.com/watch?v=SNLd68x2n70

Gerora, baina, hitzak heltzen dira bidera, eta lanbroago batzuetan, esplizituago beste inoiz, errealitatearen argazki griskara bat bistaratzen dute kantuetan, oro har. Esaterako, EPa irekitzen duen Urtarrilan kantuan zein hari atzetik datorkion Ilunsentiari abestian, bietan mintzo dira hiriaz. “Ezin bizi hiri belearen hitz kondenatu horietan”, diote aurrenekoan, adibidez. Ziarrustaren arabera, hiria dute aipagai askotan, baina hori bera gizarteaz mintzatzeko bide zaielako egiten dute batez ere. “Naturala zaigu konparazioa, baita ordenamenduari buruz hitz egiteko ere: gauzak nola dauden, horrela azaltzen zaizu hiria begien aurrera. Eta, gainera, igual bada modu bat panfletorik egin gabe kontatzeko nola dagoen gobernatuta sistema”.

Hain zuzen, bizi duten garaiari eta agintean den ordenari buruzko kritika egin nahia antzematen da albumean. Eta alderdi materialei buruzko gabeziak ere azaleratu dituzte horretarako, zeharka. “Su etena eskatu duen eguzkiak ez du gogoratzen,/ utzi ditu hiriak hotz ta ostadarra pizten dituen horrek/ [...]/ Iluntzear da, etxea ez da bero./ Besarka nazazu ama”, diote hain justu ere Ilunsentiari-n, eta, Ziarrustak nabarmendu duenez, “miseria” bistaratu asmo du Oihu bat kantak, bestalde. “Azaltzen du zer egiten duen klase zapaltzaileak, zer Poliziak, haren biolentziak”. Kantu hori da guztien artean narratiboena, eta, kideek aitortu dutenez, Vulk taldearen kantu bat entzun eta haren tankerako zerbait egin nahiak abiarazi zuen konposaketa. “Gero ez da inolaz ere horrelakorik ateratzen, baina zerbait nola egin litekeen pentsatze hutsak eragin dezake zerbait sortzea”. Imitazioa ere badute ikasbide.

Zaintzari buruzko gogoetak dakartza Zuretzat kantuak, eta maiteminarekin lotutako mezuak daude iradokita EPa ixten duen Amildegian-en —hori da pop formula ohikoari gehien segitzen dion abestia, hain justu—.  Abesti guztien grabaketa eta nahasketarako Garikoitz Ortiz de Villalba eta Unai Ortiz de Zarate izan dituzte lagun, eta masterizazioa Bilboko Euridia estudioan egin dute.

Gaztearen ahoa eta etxea

Lehenago atera zen argitara, baina EParen labealdi berean grabatu zuten Ekida arte egitasmo sozialistak bultzatutzako Bigarrenez Aresti. Etorkizunaren aurrean albumerako sortutako Gaztearen ahoa abestia ere. Zehazki, Gabriel Arestiren Gizonaren ahoa olerkia (Harri eta herri, 1964) oinarri hartuta sortu zuten hura: hari pop abesti baten egitura emanez eta gizon hitzaren ordez gazte erabilita osatu zuten, besteak beste.

Hori ere taularatuko dute gaur, non eta Gasteizko gaztetxean emanen duten kontzertuan. Taldekideek iradoki gisara, zentzua du EParen aurkezpen bira bertan abiatzeak, gaztetxeetan aritzea baitute mugarri nagusi. “Guretzat, gaztetxeak dira the place to be [egon beharreko tokia]“, nabarmendu du Ziarrustak. Horrelako espazioek betetzen duten funtzio politiko eta kulturalean egin du azpimarra. “Batetik, gaztetxeak dira inguruko musikara sarbidea izateko modurik errazena, askotan dirua ekuazioan sartu beharrik gabe ere, edo behintzat funtzionatzen dutenak jakinda dirua izango dela musikariek gasolina ordaindu dezaten, eta ez ez-dakit-zein aretotako tipo batek dirua irabazteko. Bestetik, faxismoaren gorakada betean, gaztetxeak badira beste koordenatu batzuetan kokatuta dauden eta faxismoaren kontrako murru bat eraiki dezaketen proiektu batzuk”. Horietan egin nahi du ekarpena Mirotzek. Horietan loratu landatu dutena.

Haiek ez zekiten, baina orain dela urtebete pasa kaleratutako Nadie cuando lloro kantuak spoiler bat zekarren. 2023ko iraila zen orduan, eta, zehazki, azken-aurreko esaldian aurki daiteke iragarpena. “Bakarrik, zuloan”, dio Sara abeslariaren ahots zoliak une horretantxe, abiada pausatuan eta arranguraz bezala, eta, ondotik, bizi-bizi egiten du errematea Igotz Mendez Hofe-k: “Muchos cuando río, nadie cuando lloro”. Euskaraz esana balitz, honela: “Irriz ari naizenean, asko; negarretan nagoenean, inor ez2. Baina “zuloa” zen kontua, hain justu ere. Edo, akaso, oraindik ez zen, baina orain bada guztiari eusten dion mantra. Oharkabean hasieran, eta barrenak seinalatzen zien noranzkoan segituaz gero, Merina Gris taldeak zuloaren kontzeptuaren bueltan eraiki du bere bigarren diskoa, eta, are, horrela deitu dio albumari. Hamar kantu jaso dituzte guztira.

Merina Gris taldeko hiru kideak ‘Zuloa’ diskoaren aurkezpen egunean, Donostian. JON URBE / FOKU

Bost kantu labetik atera berriak dira, eta beste bostak bana eman dituzte joan den urte eta erdian zehar. Hau da, jada nahi gabeko spoiler gisara ere uler litekeen Nadie cuando lloro kantua eman zutenetik hona. Merina Grisek Hofe-rekin eginiko kolaborazioa da hori, eta, hain zuzen ere, hura da albumean jasotako elkarlan bakarrenetakoa. Horretaz gainera, Mejor* izeneko abestian Xabier Zeberio eta Markel Zeberio musikarien laguntza izan dute harizko instrumentuetan, baina, gainerakoan, Merina Griseko taldekide Julen, Paskal eta Sararen lanaren emaitza da Zuloa.

Taldea sortu zutenean eta oraindik ere, Julenek, Paskalek eta Sarak ez dute abizenik ematen Merina Grisen inguruko kontuetan, eta aurpegia ere gordea dutelarik ematen dituzte kontzertuak —gehienez ere, azkeneko kantuetan eranzten dituzte maskarak—.

Sei adiera

Musikariak bestela gabe ailegatu ziren zuloaren kontzeptura. “Hirugarren kanta egin ondoren konturatu ginen hitz horrek abestietan zeukan pisuaz”, esplikatu du Julenek diskoa plazaratu bezperan; hark idatzi ohi ditu kantu gehien-gehienen hitzak. “Konturatu ginen horretaz, eta ikusi genuen hor bazegoela kontakizun posible bat, nahiz eta badakigun hitza oso-oso-oso ibilia dagoela ja. Gainera, konnotazio negatiboa kendu nahi genion, ze konturatu ginen zuloa anbibalentzia handikoa dela berez. Hortik datoz sei ideiak, eta hortik kantak, oro har”.

Izan ere, zuloa ideiatik tiraka, beste sei adiera atera ditu Merina Grisek, ondotik haien gainean lan egiteko: hobia, butroia, arrakala, gotorlekua, lukana eta hutsa. Nabarmendu dutenez, denak dira zulo, baina denak diferente. Eta, are gehiago, sentipen bana ere esleitu diote horietako bakoitzari —loturak biniloan jasotako testuetan daude esplikatuta, besteak beste—. Adibidez, kideek uste dute hobi batek balio dezakeela etsipena irudikatzeko —”Hobia irensten zaituen zulo bat da [...] galduta egon denak ezagutzen du hobia”—; baina, diotenez, zulo bat izan daiteke gotorleku ere, eta, ondorioz, “salbu sentitzeko, ezkutatzeko, atseden hartzeko, itzultzeko leku bat”; eta, aldiz, itxaropen sentimenduarekin lotu dute lukana, 2izpi bat igarotzen uzten duen irekidura bat” den heinean, zulo izanik ere.

Zulo bana baino gehiago

Kideen arabera, kontzeptuak argi izateak nabarmen lagundu die kantuak sortzen. Edonola ere, ohartarazpena egin du Julenek: “Kanta bakoitza ez da egin identifikatu ditugun ideien arteko bakarrari lotuta; batzuetan, bat baino gehiago izan ditugu helduleku”. Batera edo bestera, baina sortu zuten hamarrekoa azkenerako. Eta hauek dira abestiok, albumean zehaztutako ordenan: Aurpegian, Nadie Cuando Lloro, lilili, Hiru Damatxo, Lotu Zure Txakurrak, Mejor* —gaztelania hutsezko bakarra da—, Origami, Triste Dabil Aita, Irteera eta Ao6po.

//www.youtube.com/watch?v=hkkt3z1YbRs

Aurrez plazaratutako lanen kontrastean, album berriko abestien egituretan eta oro har diskoarenean bistaratu den joera bat nabarmendu du Julenek. “Esan izan diot Paskali diskoa ez ote den lausotua gelditu kontzeptua buruan izateagatik. Ze, nahi gabe, diskoan badago intro baten aireko kanta bat, azkena ere ez da ohiko-ohikoa… eta, nahiz eta popa den, konturatu gara errepikarik ez dagoela ia”. Iradoki dutenez, oharkabean egin dituzte horrela, eta pozik dira orain.

Funtsean, askotariko minez, ezinegonez eta aitorpenez jositako hitzak daude kantuetan. Galdera mordoa ere bai: “Preso nengoen, ala ezkutatuta?”, egiten dute galde, esaterako, Irteera-n. Kritikak ere badu lekurik, eta, horri dagokionez, Hiru Damatxo da kanturik inplizituena; Donostiari eskainia dago —”Herri honek ez du hirian tokirik”. Eta, atzera ere, atentzioa ematen dute kantuetako askotan osatutako erreferentzia pilaketa biziek. “Collageak osatzea; igual hori da gure egiteko modua. Buruan zerbait sartu, eta pun», aitortu du Paskalek.

Eta horiek guztiak ohikoa daukan pop zakarraren bitartez kontatu eta kantatu ditu berriz Merina Grisek, batik bat. Gehienbat garratz, eta soinu aldetik zorrotz eta elektroniko. Tarteka zikin. Inoiz gutxitan modu biluzian. Garrasiak, burrunbak, distortsio muturrekoak; horiek eta beste izan dituzte mezuak helarazteko bide, baita goxotasuna aireratu nahi izan dutenean ere. Edo zaurgarri azaldu.

Zintzotasunez, ororen gainetik

Beraiek ekoiztu dituzte kanta gehienak, eta, azaldu dutenez, hain zuzen aurreko diskoan —Zerua orain (2022)— ekoizle izandako Ed is Dead artistari esker eman dute pausoa —Paskal: “Hark eman digu behar adinako konfiantza, eta harekin ikasi ditugu gauza asko eta asko”—. Izatez, disko honetan hark egin ditu nahasketa eta masterizazioa.

“Esango nuke erromantizatu ere egin dugula [produkzioa], benetan sinetsi dugulako zintzoena zela guk daukagun kapazitatearekin eta guk dauzkagun erremintekin egitea hau”
JULEN / Musikaria

Ekoizpenean “ahalik naturalen” izan direla nabarmendu du Julenek, eta, iradoki duenez, aurreko diskoa ekoiztu zutenean sentitutakoak bultzatu ditu horrela jokatzera. “Talkak sentitu genituen. Ze, adibidez, gertatzen zitzaigun demoak oso-oso barneratuak izaten genituela ordurako, gauza asko sentitzen genituen sakratutzat, ukiezintzat…”, oroitu du kideak. Eta, oraingoan, desberdin aritu dira. “Asko lehenengo tomak dira!”, aipatu du Julenek. “Esango nuke erromantizatu ere egin dugula, benetan sinetsi dugulako zintzoena zela guk daukagun kapazitatearekin eta guk dauzkagun erremintekin egitea hau”, erantsi du segidan. Baina zehaztapena egiteko premia sentitu du orduan Paskalek. “Halere, eta inork dudarik bazuen, bai, 50.000 milioi buelta eman dizkiogu guztiari!”, esan du, barrezka. “Hori beti”; konforme da Julen.

Berriz ere, musikari ez ezik ikus-entzunezko adierazpide artistikoei ematen dieten garrantzia ere utzi dute agerian Merina Grisekoek. Disko osoa eman aurretik argitaratuak zituzten kantu guztientzat egin zuten propio bideoklip bana, eta berriki ateratakoentzat ere ondu dituzte piezak —horien kasuan, lokal itxi batean grabatu dituzte guztiak, eta taldekideak dira protagonistak osoki—. Gainera, zuloaren kontzeptuaren bueltako adierak esplikatzeko teaser gisakoak ere ondu dituzte; Iker Gozategik zuzendu ditu.

Naxker musika taldeko kideak —ezkerretik hasita lehenbizikoa Ainhoa Garcia da; eskuineko ertzekoa, Aritz Martin—. NAXKER

Printzipioz, batak eta besteak ez dute ikustekorik, eta batak ez zuen ekarri bestea, baina, gaur egun, ezin uka daiteke badela elkarren arteko loturarik: Naxker musika taldearen lehenbiziko singlearen izenburuak guztiz egiten du bat taldekideek oraintxe sentitzen dutenarekin. Kantuak Ezin dut sinetsi baitauka izena, eta halakoxea baita daukaten sentipena. “Benetan, halako harrerarik ez nuen espero”, argudiatu du Ainhoa Garcia gitarrista eta abeslariak (Atarrabia, Nafarroa, 1998), ezin kabitu eta ezin sinetsita. Orain dela hilabete kaleratu dute euren lehenbiziko diskoa, Matxenia II, eta, kideen esanetan, bereziki gozagarria izaten ari zaie hura oholtzaratzea. Bihar dute hurrengo kontzertua: Ez Dago Hilda kolektiboaren jaialdian joko dute, Berriozarren (Nafarroa).

Sei kantuko EPa eman du Naxkerrek, zehazki; lau euskarazkoak dira, eta ingelesezkoak beste biak. Eta bai Garcia bai eta Aritz Martin baxu jotzailea ere (Iruñea, 1997) sinetsita daude lanak ederki balio duela taldearen “esentzia” erakusteko. Dena dela, aurkezpen karta hori eman aurretik ere taldea ezagun zen zenbait zirkuitutan: aurrez, hainbat kontzertu baitituzte emanak Euskal Herrian barna, batik bat bertsioz osatutako errepertorioak eskainiz. Orain kaleratu dute, baina, beren-berena duten aurreneko lana. Garciak eta Martinek ez ezik, beste kide hauek osatzen dute Naxker: Karmele Gurbindok (ahotsa), Nerea Arrasatek (bateria) eta Jaione Baraibarrek (teklatua).

EPa sortzeko prozesua “naturala” izan dela azaldu du Garciak, eta iradoki akaso horregatik direla kantuak aski diferenteak beren artean, “okurritu ahala” egin dituztelako. Halere, onartu du badela gailentzen den estilo bat: “Naxker alaia da bere horretan”. “Dantzagarria ere bada”, erantsi du Martinek. “Baina haserrea ere badu”, zehaztu du atzera Garciak, eta ebatzi: “Igual, hori da Naxker: haserrea goxo eta alai ere kantatu daitekeelako froga bat, orrorik gabeko halako amorru bat”.

“Irudipena dut lehenago pentsatzen zela: ‘Edo punka egiten duzu, edo ez zara politikoa’; ‘edo punka zara, edo musika mainstream-a egiten duzu’. Orain, desegin dira ideia horiek. Eta eskerrak”

AINHOA GARCIA / Naxker taldeko kidea

Halakoxea da, hain zuzen ere, Ezin dut sinetsi kantuak transmititzen duen airea. Hitzek amorrazio kutsua dute beren horretan —”Ezin dut sinetsi,/ bidean aurrera noa./ Noiz arte eramango dut arrastaka zure itzala?/ Bueltatu zara, berandu da/ hau ez da patua/ zure errua da./ Amaitu da/ atzean gelditu zara”—, baina musika poperoak, Gurbindoren kantaera alai antzak eta haren tonu ironikoak bestelako emozioak ere helarazten dizkio entzuleari. Abesti hori ekainaren hondarrean eman zuten.

Gero, bigarren single bat kaleratu zuen Naxkerrek, abuztu erdialdean, eta, azkenerako, irailean eman zituzten beste laurak. Kideen esanetan, kantak ontzeko ez dute segitu bide bat eta bakarra, ez da izan metodologia zehatzik. “Adibidez, ailega zitekeen Aritz baxu linea batekin, eta handik hilabetera Karmele hitz batzuekin. Eta probatzen genuen ea zer moduz geldituko ziren elkarrekin, eta berriz ekin, eta kendu, eta jarri; baina ez da beti izan horrela”, esplikatu du Garciak. Argitu duenez, hain zuzen ere horrelaxe sortu zuten, esaterako, Alde bi kanta, guztietan ilunena eta “arraroena”.

Interpretazio totala

Oro har, melodikotasun handiko abestiak sortu dituzte —Bidelagun eta Abbarena kantuetan oso nabarmena da hori—, eta, Martinen esanetan, batik bat teklatua da “melodia popero horien” gidari. “Betiere, ahotsez gain”, zehaztu du. Hain zuzen, Gurbindoren ahotsak Naxkerren estiloan daukan garrantzian egin du azpimarra Garciak. “Erregistro zabalekoa da, eta asko interpretatzen du”. Abesti askotan sumatzen da hori, baina, akaso, Bigoted da adibiderik garbiena. Bertan, besteak beste, Gurbindok aise erakusten du ahotsa batera eta bestera mugitzeko gaitasuna: aritzen da ahots lodiz, boz finez gero, eta kantatzen du bortitz, baina baita ezti ere. Martin: “Karmelek jolas egiten du, adarra jo ere bai”.

Josu Erbitiren estudioan (Berriobeiti, Nafarroa) grabatu zuten diskoa Naxkerrekoek, maiatzaren hasieran. Eta, hain zuzen ere, Garciak Erbitiren hitz batzuk ekarri ditu gogora taldearen izaeraren deskribapenean are gehiago sakondu nahian. “Erbitik esan zigun Naxker direla melodia alai eta itsaskorrak, eta punka. Eta, egia esan, nahiko ados nago”, kontatu du.

//www.youtube.com/watch?v=A9rRxTM7FH0

Halere, era berean, aitortu du pozik direla Euskal Herrian popa izaten ari den “goraldiaren” parte izateagatik, eta musika genero horren aldeko aldarria egin du segidan. Baita Martinek ere: “Esango nuke orain dela bost urte inguru jendea hasi zela popari ateak irekitzen”. Garciak errematatu egin du azalpena: “Irudipena dut lehenago pentsatzen zela: ‘Edo punka egiten duzu, edo ez zara politikoa’; ‘edo punka zara, edo musika mainstream-a egiten duzu’. Orain, desegin dira ideia horiek. Eta eskerrak”.

Bederatzi kidek osatzen dute gaur egun Skabidean taldea. BERRIA

Hain justu, hamazazpi kantu kabiarazi dituzte disko bakarrean; lau bertsio, eta hamahiru original. Kideek ulertzen dute jendeari harrigarria suerta dakiokeela abesti kopurua, baina haiek natural bizi dute. Kontatu dutenez, “musika sortzeko grinak” eragin du hori, funtsean. Eta zortzi hilabetez kontzerturik eman gabe egon izanak ahalbidetu. “Zortzi hilabete izan ditugunez, hamazazpi kanta atera dira. Urte eta erdi izan bagenu, igual 25 lirateke. Normala iruditzen zait; sortzaile bazara, gauzak ateratzen dira”, esan du Iriartek.

“Zortzi hilabete izan ditugunez kontzerturik gabe, hamazazpi kanta atera dira. Urte eta erdi izan bagenu, igual 25 lirateke. Sortzaile bazara, gauzak ateratzen dira”

ANTONIO IRIARTE / Skabidean taldeko bateria jotzailea

Kolpez atera zituzten argitara kanta guztiak, batere aurrerapen abestirik gabe. “Inertziaz jokatu dugu”, esan du Lopez de Gereñuk, eta, Iriarterekin batera, elkarrekin argudiatu dute inoiz gutxi aritu direla “estrategia” bati segika. “Ikusten ditugu gure inguruan beste batzuk kantak apurka ateratzen, edo aldiro Durangoko Azokari begira…”, hasi da kontatzen Iriarte. Iradoki dutenez, beste eredu batzuetara zuzendu ohi dute begirada, inertziaz hori ere; gustuek gidatuta. 1980ko eta 1990eko hamarkadetako zenbait lan ekarri dituzte gogora, eta nabarmendu orduan ohikoa zela disko luzeagoak egitea, eta berdin-berdin zirela kanta onez beteak. “Zergatik ez dugu guk aterako London Calling bat [The Clash]? Ez da ezinezkoa”.

Orain arteko estiloari eutsita, ska eta reggae doinuak dira nagusi estudioko bosgarren albumean ere, baina kideek azpimarratu dute “libreago”  jardun dutela aldi honetan. Horren adibide dira Ama kantuaren doinu ezti eta country estilokoa, eta Behin eta berriz altxatu abestiaren soinu “bitxiagoa”. Iriarte: “Gauza arraroago batzuk ere badira, soinu eta egitura aldetik, eta pozik gaude haiekin”. Edonola ere, “artifiziorik eza” da oraingoan ere taldearen berezko ezaugarria. “Gurea oso soinu naturala da. Skabidean-en jamaikar erara egiten dugu musika”. Bestalde, autogestioa oinarri hartuta egin dituzte albumari loturiko lan guztiak.

Hitzei lehentasuna

Aurreko diskoekin alderaturik, kideek aitortu dute konposizio prozesua “guztiz diferentea” izan dela oraingoan. Aldez aurretik, kasu gehien-gehienetan musika sortzen zuten aurrena, eta haren gainean idazten zituzten hitzak gero. “Orain, justu aldrebes egin dugu”, kontatu du Lopez de Gereñuk; lehenbizi, hitzak.

Eta, hala, hitzetan azaleratu da taldeak bizi duen garaia; “nostalgikoa”, onartu dutenez. Elkarrekin bizitakoen memoriek harilkatzen dituzte abesti gehienak. “Ez gara hain sakon sartu kontu politikoetan, kantetan ez diogu jendeari esplikatu nola dagoen Palestina, nahiz eta badiren gai sozialak”, egin du azpimarra Iriartek. Eta bai, zenbait kasutan aditu daitezke aldarrikapen eta salaketen oihartzun batzuk. Saihetsak apurtu-n, adibidez,”askatasunaren kontzeptua” kapitalari saldu izanaz mintzo dira, bai eta itxurakeriari eta modei katigatuta bizitzeaz. Irmo. “Nola da posible?/ Nola liteke?/ Bihotzera iristeko modurik onena/ saihetsak apurtzea izatea./ Hori bai zorigaitza,/ hori bai zorigaitza/ gure belaunaldiarena”.

//www.youtube.com/watch?v=aHOsq3UaAsg

Disko berriaz gain, aipatzekoak dira Skabidean-ek azkenaldian eginiko beste zenbait lan. Hamabi urteko bidea dute jadanik, eta, 2022an dokumental bat kaleratu zuten hamargarren urteurrenaren aitzakian —Iriartek eta Ekhiñe Aizkorbek zuzendua da—. Bestalde, taldeak Maite zenuen hiria zuzeneko diskoa eman zuen iaz. 2023ko uztailaren 8an Iruñean eginiko kontzertuan grabatu zuten, Espainiako Poliziak German Rodriguez hil zuenetik 45 urte bete ziren egunean.

Gaur-gaurkoz, hauek dira Euskal Herrirako iragarri dituzten hurrengo kontzertuetako batzuk: azaroaren 2an Bilboko Kafe Antzokian ariko dira; azaroaren 30ean, Atarrabiako (Nafarroa) Totem aretoan, eta urtarrilaren 31n, Gasteizko Jimmy Jazzen.

Astearteak bezpera goxo baten zaporea izan du Tatxers taldeko Martin Ziriza (Iruñea, 1999) eta Jon Salinas Sali-rentzat (Iruñea, 1999). Baina akabo itxaronaldia. Gauerdia ailegatzearekin batera, kaleratu dute hirugarren lan luzea: Ezpatei disdira! (Humo Internacional). Zazpi kantu bildu dituzte guztira —aurrez argitaratuak zituzten Etsaiak agurtzen eta Tokion aurrerapen kantuak—, eta, kideek diotenez, besteak beste, estudioko lanketa ordu askoren emaitza dira, “baita kapritxoren batena ere”.

Edonola ere, nobedade bat baino gehiago bistaratu du lan berriak, taldearen osaeratik hasita: Iñigo Soria bateria joleak 2023ko abenduan eman zuen azken kontzertua Tatxersekin, eta Sergio Devesa zaldibartarra dabil orain Salinasekin (baxua eta ahotsa) eta Zirizarekin (gitarra eta ahotsa) jotzen. Azken biek aitortu dutenez, “hiru popzale” dira, orain ezin kabiturik direnak, kantak taularatzeko desiotan. “Nigatik balitz, lehenago ere hasi izango nintzen kanta berriak jotzen. Aurreratu dugu baten bat, baina, nigatik, igual denak”, onartu du umoretsu Salinasek. Baina akabo itxaronaldia. Ostiralean Bilboko San Frantzisko auzoko Sarean gunean ariko dira. Biharamunean, irailaren 14an, Burlatako gaztetxean (Nafarroa), Egun Motelak kolektiboak antolatutako laugarren jaialdian.

Azken diskoa eman eta urte eta erdi eskasera eman duzue beste hau: Ezpatei disdira. Noiz hasi zineten kantuok kozinatzen?

JON SALINAS: Iazko irailean-edo. Niri, disko bat atera eta berehala hasten zaizkit beste ideia batzuk sortzen, eta joaten zaizkit sakelakoan pilatuz. Ez da izaten etenaldirik. Halere, berez, 2023ko irailean Sergio [Devesa] bateria jotzailearekin entseatzen hastean hasi ginen serio konposizioan.

MARTIN ZIRIZA: Zaharrak entseatu ordez, berriekin hasi ginen.

Hain zuzen, hirukotea izaten segitzen du Tatxersek, baina, bistan denez, ez zarete berberak: Iñigo Soriaren hutsunea betetzeko heldu da Sergio Devesa. Ezta Ilen, Worth It eta Unfix taldeetan ere aritzen da. Zer ekarri dio taldeari?

ZIRIZA: Batetik, Saliri eta bioi ekarri digu aurrez genituen asmo guztiekin aurrera egiteko indarra. Iruditzen zait lehen gehiago kostatzen zitzaigula erabaki batzuk hartzea, eta lagundu digu horretan. Musikalki ere, Sergio hasiera-hasieratik iruditu zitzaigun oso egokia guretzat; bagenekien berari ere gustatzen zaiola guk entzuten duguna. Gainera, Ezta Ilenen jotzeko duen modua ez zait iruditzen sobera-sobera desberdina Tatxerseko kanta batzuekin alderatuz gero.

SALINAS: Sergioren beste taldeak makarragoak dira Tatxers baino, baina bihotzez popzale bat da [barrez]. Hori bai: uste dut ekarri duela berea; adibidez, azkartasuna.

“Argi geneukan gitarren presentzia handitu nahi genuela, gorputz handiagoa izan zezaten, eta horretarako bikoiztu ditugu gitarra guztiak. Iruditzen zait asko eskertzen dela, bestela igual arinegi geldituko ziren eta”

MARTIN ZIRIZA (Gitarra eta ahotsa)

Argitaratu berri duzuen lanean soinua ez da, akaso, aurreko albumetan bezain gardena. Aurrez zenuten erabakia musika zikinagoa nahi zenutela sortu?

SALINAS: Nik uste dut disko hau poperoagoa dela, batez ere konposizio aldetik eta abesti gehienek duten egituragatik. Baina soinua zikinagoa da; sartu diogu distortsio gehiago, gitarrak beste modu batera landu ditugu… eta, gainera, ahotsak pixka bat altuago daude [irribarrez].

Ahotsak ozenago, jendeak hala eskatuta?

SALINAS: Bueno, askotan esan digute, eta azkenean egin dugu. Bestalde, abestiren batean ahotsei ere sartu diegu distortsioa; gehiago jolastu gara soinuarekin.

ZIRIZA: Nahiz eta hasieratik ez jakin diskoan zer nahi genuen zehazki, argi geneukan gitarren presentzia handitu nahi genuela, gorputz handiagoa izan zezaten, eta horretarako bikoiztu ditugu gitarra guztiak —bakoitzari anpli eta gitarra ezberdina sartuz—, eta horrek bai ematen diela zabaltasun handiagoa. Iruditzen zait asko eskertzen dela, bestela igual arinegi geldituko zirelako, behar adinako potentziarik gabe. Ahotsarenarekin batera, iruditzen zait hori dela aurreko diskoan hankamotz gelditu ziren gauzetako bat.

Autokritikak bultzatuak dira aldaketa horiek guztiak, orduan?

ZIRIZA: Bai, bai.

SALINAS: Niri aurreko diskoa asko gustatzen zait, bereziki oso gordina delako. Baina igual gordinegi gelditu zen, eta barruak zerbait osatuagoa eskatzen zigun orain. Ez dakit zein den hitza, zehazki; zerbait produzituagoa, igual? Horrelako zerbait.

Berako Atala estudioan (Nafarroa) grabatu duzue lan hau ere, Iñigo Irazokirekin. Zalantza edo buruhauste asko izan duzue pauso horretan?

SALINAS: Bai, bai. Buelta asko eman dizkiogu [eta buruarekin baietz Zirizak ere].

ZIRIZA: Eta horregatik luzatu da hainbeste grabaketa; nahasketa sekulako nahaspila izan da. Orain, halere, eta distantzia hartuz, izugarri eskertzen dut bertan egindakoa. Eta, kasu batzuetan, garaiz gelditu izana ere bai. Zeren igual bi egun gehiago eman, eta izorratuko nuen guztia, eta akabo.

 

Kanta ugari elkarri eskaintzen dizkietela aitortu dute Zirizak eta Salinasek. IDOIA ZABALETA / FOKU

 

BERRIAri emandako azken elkarrizketan, aitortu zenuten Tatxers diskoan bereziki frikeatu zenutela, bereziki esperimentatu. Itxuraz, halaxe aritu zarete orain ere, behintzat Gorramendi kantuan. Abestiaren hasieran, euria; bigarren minututik aurrera, instrumentala nagusi, eta ahots audio bat hondoan, ingelesezkoa. Prozesuak zenbat izan du jostetatik, oro har?

SALINAS: Abesti hori kapritxoa izan da. Gustatzen zaigu disko bakoitzean sartzea, behintzat, kanta berezi bat, eta hori estudioan bertan egin genuen.

ZIRIZA: Izatez, ez zen sartzekoa ere, baina azkenean bai. Bateria jotzen duena ez da Sergio, baizik eta Kaskezur taldekoa: Mikel Sanchez. Asko pozten naiz sartu izanaz; zeren susmoa dut abesti hori ez balego pentsatuko genukeela diskoak zerbait falta duela. Bestalde, oso aspaldi nuen buruan Gorramendiri buruzko zerbait egitea.

Gorramendi zer da, zehazki?

Gorramendi Baztango [Nafarroa] mendi bat da, Amaiur ondoan dagoena, eta estatubatuarrek base bat eraiki zuten haren gainean. Kantuan kontatzen dut base horretako militar bat Amaiurrera joaten denekoa; bakarrik sentitzen da, jendeak ez du begi onez ikusten eta, azkenean, amore eman eta Baztanera joaten da bizitzera. Aspaldi nuen istoriotxo hori buruan, idatzi gabe.

Baina kantuak berez etortzen dira, edo behar zaie etorrarazi?

ZIRIZA: Instrumentala probokatu egin behar da, hori seguru.

SALINAS: Nire kasuan, hitzak dira gehien probokatu behar ditudanak. Ez naiz oso fina hitzak egiten, eta idaztea oso ariketa kontzientea da niretzat, batez ere, musikaren mesedetarako idazten dudalako beti, eta ez aldrebes. Segitzen dut defendatzen: inoiz deus sakrifikatu behar izatekotan, hitzak sakrifikatuko ditut beti, baina sekula ez musika.

ZIRIZA: Baina hitzak etor daitezke edozein elkarrizketatatik, edo kalean ikusten duzun edozein gauzatatik.

SALINAS: Bai, hori bai. Gainera, hitzak ere gero eta gehiago lantzen ditugu.

“Segitzen dut defendatzen: inoiz deus sakrifikatu behar izatekotan, hitzak sakrifikatuko ditut beti, baina sekula ez musika”

JON SALINAS (Baxua eta ahotsa)

Baikortasun izpi ugari da kanten hitzetan barreiatuta. Sentipena da mintzo zaretela munduaren laztasuna onartuz, baina, aldi berean, aitortuz badirela zoriontsu izateko bideak, eta, are, esanez zilegi dela horien bila alde egitea. Bizitzari begiratzeko modu baten aldarrikapena da hori?

ZIRIZA: Biznaga taldeak laster aterako du disko bat. Aurreratu dute zerbait, eta sareetan jarri dizkieten iruzkinetan behin eta berriz nabil irakurtzen jendea esaten ari zaiela gizarteak behar zituela kanta horiek, hitz horiek. Biznagakoek kritika sozial eta politiko oso handiak egiten dituzte, eta nik ere uste dut horrelakoak behar ditugula. Alegia, ulertzen dut ongi datorrela kasik ereserki bihurtuko diren abestiak egitea, jendea elkarri batzeko eta elkarrekin egiteko arazo batzuen kontra. Baina, hala ere, iruditzen zait —eta esango nuke taldeko guztiak gaudela ados— gauza politez aritzea edo behintzat itxaropenari bideak irekitzea ere badela positiboa. Pixka-pixka bat amestea ere komeni dela.

SALINAS: Gure desirez idaztea ere ongi dago. Bestalde, igual kontua da horrelakoak garela: ez garela pertsona tristeak.

Epikotasunari izkin egitea izan daiteke zuen beste joera bat? Aire hori dute zenbait esaldik: “Loretxea buruan neukalarik/ Joder! Semaforoa berriz gorri”.

SALINAS: Bai, ezta? [Zirizari begiratu dio] Gure gaiak beti dira egunerokotasunari lotutakoak, arruntak eta xumeak. Ni hasten naiz esaldi batekin, eta lotzen dut beste konturen batekin, eta jarrai dezaket nire amatxik esan didan eta ilusioa egin didan esaldi batekin.

ZIRIZA: Semaforoarena graziosoa ere iruditu zitzaidan.

SALINAS: Eta nahi gabe irudia etortzen zaizu burura.

Diskoaren izenburuan ez ezik, armak behin eta berriz azaldu zaizkizue abestietan ere. Adibidez: “Tiro egin didaten horien/ bala denak gordeta dauzkat”. Edo: “Daukadan armaz galdetu dit/ ea erabili dudan”. Kontzienteki tematu zarete horretan?

SALINAS: Kontzientea izan den bakarra izenburuarena izan da, baina gustatzen zait baliabide bat dudanean hori errepikatzea. Uste dut ezpata hiruzpalau abestitan ateratzen dela. Halere, ez gara oso kontzeptualak.

Biok batera kantuan hau diozue: “Eta esadazu/ gerra berriendako/ arma zahar horiek/ ez dutela balio./ Eta esadazu/ pakea izateko/ nora joango garen/ armak zorroztera”. Gerra berrientzako arma zaharkituen ideia estrapola liteke musikagintzara? Gaurko garaian badago lan molde zaharrekin segitzerik?

ZIRIZA: Salik hori idatzi zuenean, nik elkarrizketa bat irudikatzen nuen, zeinetan batek besteari esaten dion zergatik ahalegindu behar den mundua aldatzen. Halako mobida oso idealista bat. Edo, bestela, zerbait oso diferentea, guztiz materiala, norbait besteari esaten diona zergatik militatu behar duen gauzak aldatzeko. Baina, bai, estrapola liteke beste edozertara, eta, beraz, musikara. Loretxea-n ere esaten da zera: “Dena eraitsi eta berriz hasi/ betikotu ta itxaropena hil”.

//www.youtube.com/watch?v=31TbTZvT09k

Eta zertan dago berritzeko premia?

ZIRIZA: Ba, musikaz ariko bagara, esan liteke badirela baliabide gehiago musika egiteko, ez direnak tradizionalak; adibidez, ez direnak zigilu diskografiko handi bati lotuak, zeren, gainera, horiek ez dira helduko zure bizitza salbatzera. Badira bide gehiago undergroundean edo kolektibo ezberdinetan.

Konposatzen ari zaretelarik, zenbateraino duzue buruan mezu politikoak txertatu nahia?

SALINAS: Nik batere ez. Beti saiatu naiz abesti guapoak egiten, eta nire mezu politikoa eta konpromisoa beti eraman dut musika inguratzen duen beste horretara: ikusiz non jo, norekin…

ZIRIZA: Nik antzeko ikusten dut. Halere, ez zait gustatzen guztiz alboratzea zuzen-zuzenean politikoak diren zenbait gauza, soilik horregatik. Gure kasuan, uste dut zeharka ere badagoela aritzea. Eta pena emango lidake ikusteak hori ere ez dugula egiten; zorionez, ez dut hori sentitzen orain.

Batzuetan, zuenean badago mezu politiko aski espliziturik; esaterako, klasearen auziari lotuak. Tokion abestian, adibidez: “Aurrean salaryman-a/ begietan bere frustrazioa”.

SALINAS: Eta segur aski abesti guztietan egin liteke interpretazio politiko bat.

ZIRIZA: Politika egin daiteke modu sotilagoan ere, eta igual eraginkorragoa ere bada batzuetan.

Non jo erabakitzearen inportantzia aipatu duzue arestian, eta jakinekoa da kontzertu zirkuitu alternatiboetan jotzen duzuela sarri. Are, Iruñerrian kontzertu autogestionatuak antolatzen dituen Egun Motelak kolektiboan zabiltzate, eta, preseski, haren gerizpean aurkeztuko duzue diskoa larunbatean Burlatan (Nafarroa). Tatxersekin kontzertuak eman ahala ikusi zenituzten halakoak antolatzeko motiboak parez pare?

SALINAS: Ikusi dugu Iruñean dauden proiektu askok eta askok oso zail dutela hemen jotzeko. Badira taldeak igual ez lituzketenak beteko Zentral edo Totem, eta, beraz, ez dutenak non aritu. Kanpoko askori berdin gertatzen zaie, eta, orduan, ez dira pasatzen Iruñetik. Oso leku gutxi daude. Horrez gain, noski, zirkuitu alternatibo eta autogestionatu txikietan erlazioak askoz gertukoagoak dira.

ZIRIZA: Niri ilusio handia egiten dit Iruñean horrelako zerbait sortu izanak, eta uste dut egingo duela bere bidea. Indar mugatuak dauzkagu, baina asmo asko lortzeko gabiltza lanean.

Zer bidetan barna eta zer entzule klaseren artean nahi zenukete mugiarazi Ezpatei disdira?

SALINAS: Abendura arte hamabost bat kontzertu ditugu lotuak; denak Euskal Herrian, bat izan ezik —hori, Madrilen—. Eta amets bezala, esango nizuke ahalik urrunen joango nintzatekeela. Eman dezagun: Japoniara.

Anari, zuzeneko batean. ARITZ LOIOLA

Argitaratu dute EHZ Euskal Herria Zuzenean festibalaren aurtengo programazio osoa azkenereko. Kontzertuak, tailerrak, mahai inguruak, akrobazia ikuskizunak; denak iragarri dituzte jadanik. Eta azken informazio kolpe honetan jakinarazi dute talde hauek ere ariko direla jaialdian, besteak beste: Gorka Urbizu, Anari, Ezezez, Meule, RTZ kolektiboa, Broken Brothers Brass Band, Bloñ, U, Vox Low, Auhen, Raimundo el Canastero eta Katoum. EHZren webgunean jaso dute kontzertuen zerrenda osorik, honezkero iragarria baitzuten talde hauek ere joko zutela aurten: Nakar, Benizze, Lysistrata, Eesah Yasuke, Vincen Garcia, Su Ta Gar, Sune, Rudiger, Auhen, Pelax, Old School Funky Family, Janus Lester eta Octopussy.

Iazko irailetik jakina denez, Arberatzen (Nafarroa Beherea) eginen dute festibala aurten, estreinakoz. EHZk ohikoa du zenbait urtean behin lekualdatzea. Arrosan (Nafarroa Beherea) abiatu zen, 1996an, eta han iragan zen ospakizuna 2003 arte. Ondotik Zuberoara jo zuen, Idauze-Mendi herrira zehazki, eta 2009ean Heletara jo zuen (Nafarroa Beherea). Lekornen (Lapurdi) 2013tik 2017ko epean egon ondotik, Irisarrin lurreratu zen 2019an eta 2023ra artean. Festibalak beti du, dena dela, antzekoa data: uda hasiera. Aurten, zehazki, ekainaren 28tik 30era bitarte eginen dute.

//www.youtube.com/watch?v=Dq-DmXrik64

Bi agertoki nagusi izango ditu festibalak Arberatzen: pentzea eta plaza. Eta batean edo bestean ariko dira kartela osatzen duten musika taldeak. Edonola ere, kalean barna ere ariko dira zenbait txaranga-eta. Gainera, guztia ez da musika izanen: zenbait mahai inguru, tailer eta bestelako ikuskizun ere jaso dituzte gaur kaleratutako programazioan. Adibidez, larunbat arratsaldean afrikar dantza tailerra izanen da plazan, eta iganderako emanaldi hauek jakinarazi dituzte berriki: Pantzo Man Showren ikuskizuna antzerki gunean eta Par-Alleles konpainiaren Face à face dantza obra plazan.

Arberatzeko eskola publikoan eginen dituzte eztabaida eta hitzaldiak, eta, horietan, besteak beste gai hauek jorratuko dituzte: Palestinaren egoera, Europako paktua eta immigrazio legea, laborarien urte hastapeneko mobilizazioak, festibal eta musikagintzaren ereduak, Ertzaintza eta teknologia berrien erabilpena, eta euskara. Argitu dutenez, zehazteko daude horien inguruko zenbait xehetasun.

Antolatzaileek gogorarazi dute salgai direla festibalerako sarrerak, eta, are, zabalik dela EHZren laguntzaile izateko aukera, prentsara igorritako oharrean behin baino gehiagotan errepikatu dutenez. Izan ere, jakinarazi dute, adibidez, ekainaren 19an eginen dute festibalerako premiazko diren azpiegituren muntaketa, eta guztientzako dela irekia hori. Laguntzaile gisara izen emateko bidea ere webgunean da paratua.

Gorka Urbizu, Lekunberrin, ‘Hasiera bat’ plazaratu berritan. ENDIKA PORTILLO / FOKU

 
Zer moduz zaude?
Oso pozik. Diskoarena sekretupean gorde dugu, nahi nuelako bat-batean disko osoa atera, abisatu gabe. Ideia brillantea zen, baina pixka bat gogorra egin zait bukaeran.

Oso gordea al zenuen?
Nik oso-oso gordea, baita etxean ere. Jende oso gutxik zekien. Gero, jakina, data gerturatu ahala, gero eta inplikatu gehiago zeuden: diseinatzailea, grabatu duen jendea, managerra… Hori ikusita, pentsatzen nuen: “Hau igual filtratu egingo da”. Eta ibili naiz horrekin pixka bat larrituta. Orain diskoa jendearena da, eta askoz lasaiago nago.

Zergatik ez zenuen plazaratu aurrerapen abestirik ere? Izan da disko formatuaren aldarrikapen bat, nolabait?
Horregatik da, eta baita kantu hauek bilduma edo sekuentzia bat osatzen dutelako ere, eta ni saiatzen naizelako ikuspegi hori zaintzen. Bestetik, gaur egun ematen du Silicon Valley dela guztion diskoetxea edo abiada markatzen diguna. Turbo abiadura horretan sartuta gaude, eta inpresioa daukat joera dela bospasei kantu aurkeztea diskoa atera baino lehen. Bakoitza bere bideokliparekin, hamar making-off-ekin… Beharbada entzunaldi gehiago ditugu horrela, eta algoritmoari ematen diogu nahi duen hori. Uste dut badela estrategia bat, baina ez ote dion horrek musikari zerbait kentzen. Lilura aipatzen da disko honetan, eta deslilura, eta uste dut estrategia horrek deslilura pixka bat sortzen duela. Nik nahi nuen mundu guztiak edukitzea aukera lehenengo minututik diskoa osorik entzuteko.

Eta segidan? Dagoen ordenan?
Ahal dela bai. Eta ez kantu bat, gero beste bat, eta beste bat. Horrekin ez nuen jokatu nahi. Nik gauza gutxi dauzkat argi, baina hori oso argi neukan.

Berri Txarrak-en ibilbidearen bukaera iragarri eta segituan azaldu zenuen zuk adierazteko molde berriak bilatuko zenituela. Non bilatu dituzu? Nola?
Bilaketa gorabeheratsua izan da. Berri lozorroan uztearena azaldu genuenean, higadura zegoen batetik; bederatzi disko, ehundik gora abesti, milatik gora kontzertu. Milagarren kontzertua Zeelanda Berrian eman genuen, eta nik hor ikusi nuen zikloaren amaiera. Bestetik, beste nonbaitetik sortzeko aukera eduki nahi nuen. Marka hori alde batera utzi, eta ikusteko zer ateratzen zen hortik. Askok uste zuten ja diskoa prest neukala, eta ez da inondik inora horrela izan. Azkenean, joan dira lau urte Berri utzi genuenetik. Atseden hartu dut, eta ez naiz damutu hartutako erabakiaz.

Beldur zinen damua iritsiko zen?
Bai. Baina ez utzi izanaren damua; zuzenekoen irrika edo mono hori sentitzeari nion beldurra, horri bai. Esaten nuen: “14 urterekin ja ari nintzen jotzen nire lehendabiziko taldean, eta ordutik ez naiz oholtzatik jaitsi. Zirkuan ibili naiz ordutik. Orain, asteburuetan zer? Igual, hemendik hilabetera izango dut kristoren irrika oholtzara igotzeko”. Eta ez, benetan neukan geratu beharra.

Hasieratik zenekien zer sortu nahi zenuen?
Ez nuen batere argi eduki diskoa orain aurkeztu dudan hau izango zenik. Ibili naiz beste ekoizle batzuekin, ibili naiz beste musika molde batzuk probatzen… eta sartu ditut horiek kaxoian, eta egin dut beste zerbait, eta gero egon naiz geldirik… eta gero, zalantzak. Bueno, zalantzak beti ditut. Aldarrikatzen dut zalantza, batez ere sorkuntzan.

Beraz, bestelakoa ere izan zitekeen “hasiera”.
Bai, tituluak badu horretatik ere. Uste dut sorkuntza —kantagintza— badela onartzea ideia asko bidean geratzen direla, besteak beste. Hori oso gogorra da, baina bueno, ikasten duzu. Ni pozik nago disko honekin, baina askoz gehiago gustatzen zitzaidan kanpoan gelditu den eta azkenean atera ez den diskoa.

Zergatik ez duzu hori atera?
Batzuetan, prozesuan, kantuak berak muga batzuk markatzen dizkizu. Zuk letra puska bat daukazu, baina gero etortzen zaizu doinua, eta esaten dizu: “Tsss-tsss, hemendik ezin duzu joan”. Inurri bati parean behatza jartzen diozunean bezala. Diskoak azkenean forma bat hartzen du, saiatzen zara hori dominatzen, baina zuk ez daukazu erabateko botererik. Horregatik da diskoa hasiera bat, eta izan zitekeen beste bat.

«Askoz gehiago gustatzen zitzaidan kanpoan gelditu den eta azkenean atera ez den diskoa»

Hau da eskaini duzuna: kantu aski biluziak eta soilak, hitzez harago ere. Diozu abestiak “erantzi, hustu eta kimatu” egin dituzula. Zer lortzeko?
Pirotekniarik gabeko disko bat nahi nuen, estridentziarik gabea. Besteak beste, hautu estetiko bat izan da, grabaketa moldetik hasita, zortzi pistako analogikoan egin baitugu gehiena. Gaur egun, aukera daukazu geruzak eta geruzak gehitzen joateko, eta hori ondo dago, baina, nire ustez, pixka bat nagitu egiten zaitu. Atentzioaren giharra ahuldu egiten du, ikusten duzulako paleta osoa daukazula eskura. Aldiz, guk esan dugu: “Arkatz bat eta margo gorri bat dauzkagu; egin dezagun diskoa honekin”.

Zer moduzko ariketa izan da?
Hasieratik aritu behar duzu erabakiak hartzen. Hori oso zaila da, batez ere ni bezalako zalantzati batentzako, baina laguntzen dio diskoari, eta ematen dio halako batasun bat. Azken batean, disko honek 35 minutu-edo irauten du. Ez bazaude prest 35 minutu horiek entzuteko, beharbada hau ez da zure diskoa. Ez da harrokeriaz esaten dudan zerbait, baina benetan uste dut horrela gehiago merezi duela.

Nolatan grabatu duzu Lleidako Teatre de ca l’Erilen?
Koherentea da egindako hautu estetikoarekin. El Petit de Cal Eril taldearen soinuarekin maitemindu nintzen orain dela urte batzuk. Ikusi nuen gauza bat hemen ez dudana inon entzuten. Jordi Matasen atzetik-edo hasi nintzen [Matas talde horretako kidea da; berak ekoitzi du Hasiera bat], baina ez nuen ezer erabakia. Halako batean, ordea, Jordik argazki bat bidali zidan, esanez: «Begira nor dabilen hemen gurekin». Big Thief taldea zen, asko maite dudan taldea. Pentsatu nuen: «Hau da tokia».

Nolakoa da tokia?
Zoragarria, eta ez da, berez, estudio bat. Estudioak askotan dira oso toki hotzak, kirurgikoak, oso itxiak. Aldiz, hau da antzoki zahar bat, sekulako xarma daukan toki bat, eta horrek giroari laguntzen zion. Prozesu oso antigoalekoa egin dugu, ordenagailuak ere erabili ditugun arren. Bestalde, ni beti izan naiz entseguaren oso aldekoa. Aldiz, Jordik esan zidan ezetz. Entseguetan kantuek bide bat hartzen dutela, gero hortik irtetea oso zaila dela, eta berak nahi zuela magia estudioan gerta zedin. Nahi zuen erabakiak estudioan bertan hartzea.

Horrek ez du eragiten bertigoa?
Sekulakoa. Gainera, honen aurreko nire azken estudioko lana Infrasoinuak izan zen. Alegia, ia zazpi urte pasatu dira. Hauek dira zenbakiak: zazpi urte, 10.000 zalantza eta hiru entsegu. Asko ikasi dut.

Soinu epel eta goxoa erdietsi duzu, askoren irudiko.
Jende batzuek esan didate babesleku bat bezalakoa dela; ez dakit. Disko batzuek konektatzen zaituzte mundura, garaira, eta beste batzuk dira burbuila moduko bat mundutik ihes egiteko. Oraindik ez dut ebatzi disko hau zer aldetan dagoen. Baina, bai: mundua hankaz gora dago, oso itsusi dago dena, eta uste dut disko honekin edertasun dosi bat duzula eskura, eta bidaiatu dezakezula beste norabaitera.

Zale batzuek esan dute diskoa “harrigarria” iruditu zaiela. Beste askok aitortu dute espero zutela zuk bide hau hartzea. Nola kudeatu dituzu jendearen espektatibak?
Saiatu naiz hori kudeatzen. Banekien fokua edukiko nuela, eta eskerrak, baina pentsatu izan dut: “Nola egin nuen Jaio.Musika.Hil?”. Ja ahaztuta daukat, eta inozentzia hori oso zaila da berreskuratzen, baina sentipena daukat gauzak errazagoak zirela inor begira ez zegoenean.

Eta nolakoa da orain?
Hortik abstraitzeko ariketa bat egin behar duzu. Ezin duzu sortu jendearentzat, sortu behar duzu zure jakin-min artistikoa asetzeko. Neurri batean, neukan motxila kentzeko utzi nuen Berri, baina batzuetan inpresioa dut taldea uztearekin motxila zamatu egin dela. Berri lozorroan dagoen zerbait da, eta, orduan, idealizatu egiten da, are eta gehiago. Halere, ez naiz horretaz kexatuko. Presioa da, baina entzulerik gabe ez dago musikarik. Eta, aitortzen dizut: ez nuen espero halako olderik.

«Neurri batean, neukan motxila kentzeko utzi nuen Berri, baina batzuetan inpresioa dut taldea uztearekin motxila zamatu egin dela»

“Koherente izan sortutako pertsonaiarekin, zutaz espero dena da. Idiotak asko daki”, diozu Toki bat kantuan. Eta sumatzen da halako gogaitze bat.
Fokuaren pean gaudenoi exijitzen zaizkigu beste askori exijitzen ez zaizkien gauzak. Ogibidearen bidesari hori da, baina ikasten duzu hori onartzen. Gero, denok sortzen dugu pertsonaia bat. Pertsonaia sortzen ez duenak ere badu bat: pertsonaia sortzen ez duenarena. Harrapatuta gaude hor.

Berri Txarrak-en oihartzuna bainoago, Peiremans edo Katamalo taldeenak aditzen ditu jendeak lan honetan. Zer iritzi duzu?
Niri pixka bat erredukzionista iruditzen zait, sinplista. Neurri batean normala da, hemen distortsiorik ez dagoelako, eta funtsean ni naizelako kantuak egiten, baina, nire ustez, ez dauka zerikusirik. Ekoizpenak eta hautuek beste norabait eraman dituzte kantuak, erabat.

Zer du berezi lanak?
Instrumentazioa, adibidez. Bateria grabatu dutenak ez dira bateria joleak ere, baina bada norbait kantua bere osotasunean aditzeko kapaz dena. Edo baxuaren trataera, esaterako. Dena den, ahotsa eta baxua dira disko honetako zutabeak. Ahotsarenak klasiko bat ematen du, topiko bat, baina gero ez dugu betetzen.

Zer ez da betetzen?
Ahotsa izatea kantu baten totema, eta dena eraiki behar dela ahotsaren inguruan. Hasten gara oinarria erritmotik eraikitzen, ez-dakit-zer… eta gero, azkenean, ahots bat dago, normalean bukaeran grabatzen dena. Garrantzitsuenak hitza eta ahotsa dira, eta disko honetan hori errespetatu da hasiera-hasieratik.

Jasone Osorok elkarrizketa egin zizun Arrakasta liburua ontzeko. Musika ibilbideez mintzo, Mikel Laboa-ren eta Tom Waitsen “bolantazoak” aipatu zenizkion, baina argitu zenuen ez dela zertan horrekin obsesionatu. Izan al duzu horretarako tentaziorik?
Bai. Izan nuen aro esperimentalago bat: elektronikoagoa, adibidez. Aritu nintzen, baina gero etsi egin nuen. Sentitzen nuen mozorrotzen ari nintzela, eta nahiago izan nuen disko zintzo bat egin, ordezkatua sentiaraziko ninduena. Oso poperoa naiz, oso klasikoa. Halere, auskalo zer egingo dudan hurrengoren batean.

Aitortu izan duzu letragintza duzula borroka handienetako bat. Zer moduz oraingoan?
Ez naiz guztiz asetuta geratu. Uste dut zenbait alderditan erdibidean geratu naizela. Berri osteko aro honetan, nire helburuetako bat bazen beste toki batetik idaztea, edo halako klik bat egitea, beste zerbait eskaintzeko. Kanta batzuetan, lortu dut. Beste batzuetan, ez hainbeste.

Toki beretik idatzi duzu, oro har?
Bai, uste dut nire lehengo estiloa asko nabaritzen dela. Aldiz, ikusten dut Etxe bat, eta hor bai ikusten dudala badagoela beste zerbait.

“Kostatzen zait hitzak ontzat ematea. Horrekin bai obsesionatzen naizela. Eta beldur bat izaten da: kantuak ez ote dituzun gehiegi eskuztatzen”

Dibertitu zara idazten?
Kostatzen zait hitzak ontzat ematea. Horrekin bai obsesionatzen naizela. Eta beldur bat izaten da: kantuak ez ote dituzun gehiegi eskuztatzen. Halakoetan, zerbait galtzen da, baina, jakina, hitzak betirako dira, eta pertsonalak. Eta aurreko ondarearen itzalak ere segitzen zaitu. “Iragana aurretik”, esaten genuen Berri Txarrak-en; eta horrela da.

Ohartarazi duzu komeni dela «gelditzea, eta orduan entzutea». Oro har, jendeak ez dio horri kasu handirik egin, eta diskoa «irentsi» du. Kezkatzen zaitu?
Gehiago da ikusten dudala zalaparta batean sartuta gaudela, baina badakit ezinezko bat ari naizela eskatzen. Pribilegio bat da kalitatezko denbora eskatzea.

Beste musikari batzuen musika ekoizten ere jardun duzu.
Bai, baina uste dut ez dudala beste ekoizpen askorik egingo. Ez daukat neure burua ekoizletzat. Halere, izan da halako salto bat. Areago, atrebentzia bat. Musikara hurbiltzeko beste modu ezberdin bat ikusi dut, eta asko ikasi.

«Deitu ‘euskal mainstream’, baina ihar-iharra da»

Musika sistemaren «ajeak» irmo nabarmentzen ditu Urbizuk, kezkatuta oso. Ekonomiari loturiko faktoreak kritikatu ditu, baina, gainera, sinetsia dago badela azken urteotan okerrera egiten ari den beste alderdi bat ere: hizkuntzarena.

Gorka Urbizu, elkarrizketaren une batean. ENDIKA PORTILLO / FOKU

Hasiera bat deitu diozu diskoari. Izana baitzenuen hasiera mordo bat lehendik ere. Zer aldatu da horietako bakoitzean?
Dena aldatu da, erabat: gizartea, gure herria, gu, egoera.

Ekonomikoki irauteko beharrezko baldintzak ere aldatu dira. Egun, merchandising-a saltzea da diru iturri handietako bat. Berri Txarrak-ek ez dio utzi halako produktuak saltzeari.
Musikaz bizitzea oso zaila da; euskaraz, are zailagoa. Niri mirari bat iruditzen zait oraindik ere. Nekea sentitzean, bada aintzat hartu beharreko zerbait. Halere, argi dago sistema ez dagoela pentsatua musikari izateko. Hari horretatik zintzilik zaude beti. Ez daukat ezer merchan-aren kontra. Jendeak oraindik ere erosten ditu biniloak, eta niri kristoren ilusioa egiten dit, komunitateak bizirik jarraitzen duen seinale baita.

Jakin aldizkariaren 2019ko zenbakian, “oximoron” gisara definitu zenuen euskal mainstream kontzeptua. Hala izendatuko zenuke egun ere?
Bai. Peioratiboki hitz egiteko modu bat iruditzen zait, arrakasta lortzeak, zuzenean, artistikoki gutxiago balioko balu bezala. Nire ustez, konplexu bat da hori, eta, gainera, eztabaida ez dago hor. Beti egon dira jende gehiago mugitu duten artistak, eta jende gutxiago mugitu dutenak. Mainstream deitu nahi diogu? Ados, deitu euskal mainstream, baina ihar-iharra da. Batzuetan, normaltasun batean biziko bagina bezala jokatzen dugu, eta tranpa egitea da hori. Solitario jokoan, gainera.

Zer behar du euskal eszenak?
Igual, sortzaile euskaldunak baino gehiago, sortzaile euskaltzaleak beharko ditugu. Badaukagu ardura bat hor. Begira: euskara batuaren aldeko aldarri bat egiteko puntu-puntuan nago jada. Kristoren nagia ematen dit, baina hori egiteko puntuan nago. Eta ez naiz soilik hizkuntza nahasketez ari. Gustatuko litzaidake talde euskaldun gehiago egotea. Ze badakigu errealitatea zein den: arraun egin ezean, badakigu korrontea norantz doan. Eta, hala ere, batzuetan pentsatzen dut igual lorpen bat dela talde batzuek hiru kantu euskaraz egitea Durangoko Azokan eta Gaztean egoteko. Igual euskaldunen lorpen bat da, baina niretzat ez da nahikoa.

Liher taldea, 2022ko zuzeneko batean, Donostian. IDOIA ZABALETA / FOKU

Geldialdia iragarri du Liher musika taldeak; “hibernazioa”. Donostiako laukoteak 2021eko udazkenean plazaratu zuen azken lan luzea –Eta hutsa zen helmuga–, eta, orain, jakinarazi du “etenaldi luze bat” eginen duela diskoaren aurkezpen bira bukatutakoan. Aurretik, baina, “gero arte” esateko zenbait kontzertu iragarri dituzte 2024. urtearen hasierarako: martxoaren 2an izanen da azkena, Donostian.

Taldeak ez du zehaztu etena noiz artekoa izanen den, baina iradoki dute biraren ondoko agurra “beste batzuetakoa baino garrantzitsua” izanen dela. “Ez goaz betirako; baina noiz arte ere, ez dakigu oso ondo”. Izan ere, kideek nabarmendu dutenez, atseden premian dira, zortzi urtez “jo eta fuego” aritu ondotik.

Etena. Pause. Hibernazioa.

A-TSE-DE-NA.

Iritsi da 'Eta hutsa zen helmuga' agurtzeko unea. Ez goaz betirako; baina noiz arte ere, ez dakigu oso ondo. Zortzi urtez egon gara jo eta fuego gure bidea eraikitzen, eta oraingoan, agurra beste batzuetakoa baino

1/2 ???? pic.twitter.com/Pp1S0qY75Q

— Liher (@Liherband) September 19, 2023

Edonola ere, Liherrek kontzertu mordoa du aurreikusia udazken honetarako. Zehazki, hamar emanaldi eginen ditu abendura bitarte; horietako zenbait, atzerrian. Ondotik, dagoeneko 2024an eginen ditu berriki iragarritako agur kontzertuak. Urtarrilaren 26an Gasteizen ariko da, Jimmy Jazzen; otsailaren 25ean, Bilboko Kafe Antzokian, eta martxoaren 2an, berriz, Donostian. Azken horri dagokionez, oraindik zehazteko dago zer aretotan joko duten.

Musika Bulegoak sarien banatze ekitaldia, atzo, Errenteriako Lekuona Fabrikan. (Musika Bulegoa)

Musika Bulegoak zehaztu du aurten emandako hamar sarien artean ez dagoela inolako mailakatzerik. Edonola ere, denak ez dira modu berean esleitu: zortzi irabazle epaimahaiak izendatu ditu; bat, Etxepare Institutuak, eta beste bat —ohorezko saria— Musika Bulegoa elkarteko zuzendaritza batzordearen esku izan da.

Musikagintzan aditu diren zortzi lagunek osatu dute epaimahaia, eta 2022an sorturiko 120 musika proiektu izan dituzte aztergai. Iazko uztaren «emankortasuna» nabarmendu dute epaileek, iritzi baitiote kalitate handiko lanak atera zirela argitara 2022an; «askotariko estiloetakoak». Besteak beste, nabarmendu dituzte Elena Setienen Unfamiliar minds lanaren «nortasuna» eta «hipnotizatzeko gaitasuna», Merina Grisen Zerua orain diskoak bistaratzen duen «trebezia», eta Miceren Lautada lanaren «interpretazio ikaragarria». Neomak eta Su ta Gartaldeek, Ines Osinagak, Teresa Catalanek eta Enrike Solinisek ere epaimahaiak hala erabakita jaso dituzte sariak.

Etxepare Institutuak zehazturiko saria Oreka TX taldeak jaso du. «Euskal musika nazioartera zabaltzeko eginiko lanagatik», zehazki. Taldeak urteak daramatza txalaparta askotariko musika generoekin uztartzen, eta bestelako arte diziplina batzuekin eraikitako ikuskizunak egiten. Etxepare Institutuaren iritziz, «Euskal Herriaren erakusleiho» da, eta horregatik merezi du jasotako garaikurra.

Ohorezkoa, Kepa Junkerari

Ohorezko saria Kepa Junkera trikitilariari eman diote, «euskal kultura eta euskara nazioartera modu berritzailean eramateagatik, trikitia erritmo, instrumentu eta estilo berrietara egokituz». Ekitaldian, haren ibilbidea ekarri dute gogora, eta nabarmendu dute, hain zuzen ere, Kepa Junkera dela, Musika Bulegoaren ustez, «Euskal Herriko musika eszenak izan duen pertsonaiarik garrantzitsuenetako bat».

Musika Bulegoaren VI. Sarietan aitortza jaso duten lanen %70 izan dira euskarazkoak. Generoari dagokionez, aurten saritu diren proiektuen %42 dira emakumeek gidatuak.