Pantx Records kolektiboak Reggaean jarrai: Euskal folklore jamaikarra bilduma plazaratu du, Euskal Herriko eragile eta sortzaile ugarirekin elkarlanean. Pablo Rodriguez Garcia Pantx Recordseko kidea aritu da euskal ondarearen eta kultura jamaikarraren zubi lana egin duen proiektu hori kudeatzen, «beste hainbat eta hainbat langilerekin batera», eta nabarmendu du Reggaean jarrai proiektuak kontzeptu ugari biltzen dituela: «Euskal Herriaren eta Jamaikaren arteko topagunea da».

Pantx Records kolektiboko kideek Durangoko Azokan aurkeztu zuten bilduma. (Facundo Quevedo Troncoso)

Izan ere, soinu jamaikarrak ontzen dituzten belaunaldi ezberdinetako taldeek euskal ondareko abestiak hartu, eta beste molde batez landu dituzte. Bildumaren hazia, dioenez, etxeratze garaian ernaldu zen, «Pantx kide» batzuei zerbait berezia otu zitzaienean: «Euskal Herriko kultur eszena geldi zegoen, eta Teknikariok sindikatua ere kinka larrian zebilen; horregatik, egoerari buelta eman behar geniola bururatu zitzaigun taldekide batzuei, eta zerbait guztiz berria sortu».

Proiektua sortzeko bidean, Euskal Herriko lurralde orotako errepresentazioa bilatu dute, bai ekoizpenari eta bai taldeei dagokienez. Alde horretatik, baina, «zaila» egin zaie Ipar Euskal Herriko ordezkaritzarekin jotzea [Xiberoots taldea eta Ready Steady Go kolektiboa dira Iparraldeko ordezkari bakarrak]; Rodriguezek «hegozentrismoa» du ahotan, alegia, «Iparraldeko eszenak etengabe Hegoaldea aintzat eta eredutzat daukala, baina ez, ostera, alderantziz».

Zahar eta gazte, auzolanean

Reggaean jarrai-n parte hartu dute, besteak beste, Euskatalites, Trikoma, Ama Rebel, Skabidean, Jah Goikoa eta Reggaezaharra, eta Tacumah taldeek. Belaunaldi arteko katea indartzea izan da, hain zuzen, egitasmoaren xedeetako bat, Rodriguezen aburuz: «Pozgarria da musikan 20 urtetik gorako eskarmentua duten taldeak, Euskatalites kasurako, ibilbidea hasten dabiltzanekin elkarlanean ikustea».

Belaunaldi arteko transmisioaz ez ezik, batasun geografikoaz ere mintzatu da Rodriguez. Talde bakoitzari parada eman diote euskal jatorriko abesti bat hautatzeko eta gura duten estudioan grabatzeko; behar zutenei, halaber, Bilboko Kantauri estudioko atea ere zabaldu diete. Zenbait taldek hurbilekoak izanagatik ezagutzen ez zituzten estudioetan jardun dute, eta horrek «lurraldekako saretzea» ekarri du, Rodriguezen ustez, hots, Euskal Herrian musika eszena beltzaren inguruko unitateak jostea.

Gainera, «autonomian eta autogestioan» oinarritu dira lanerako orduan «Pantx, umiltasunez, kalean, jendartean, eragiten duen taldea da; ondorioz, artistei askatasun osoa eman diegu nahi zuten abestia hautatzeko, eta bakoitzak bere ezaugarri musikaletara hobekien egokitzen zena aukeratu du, naturaltasun osoz». Naturaltasun horrek, halaber, reggae munduan, tradizioz, grabatzeko erabili izan diren sistemetara eraman ditu. Kantauri estudioan aritutako taldeek, esaterako, denek batera, zuzenean eta zintarekin grabatu dute, «Jamaikan egiten zen bezalaxe».

Musika estiloka etiketatzeko zaletasunaz itaunduta, Rodriguezek argi du entzuleak bilduman zer topatuko duen: «Musika beltza nabarmentzen da, guztiaren gainetik; reggaea, rocksteadya eta ska dira nagusi, baina musika beltza, zerbait izatekotan, nahastea da, eta bildumak asko du esperimentazio grina horretatik».

Reggaea, rocksteadya eta ska dira nagusi, baina musika beltza, zerbait izatekotan, nahastea da, eta bildumak asko du esperimentazio grina horretatik

Bildumaren azalari dagokionez, «bi aldeetako ondarea» islatzen du. Euskal folklorean eragina izandako zenbait pertsona ageri dira, tartean Maurizia Aldeiturriaga; estetikak, berriz, 1960ko hamarkadako kutsua du. «Asko gustatzen zaigu aldi musikal hori, eta azalerako tankerako zerbait nahi genuen. Egilea Markel Andia da; segituan lortu zuen lanaren izaera islatzea», Rodriguezen arabera.

Euskal Herriko musika eszenan zeresana piztu duen beste afera Reggaean jarrai-k izandako promozio kanpaina «berezia eta umoretsua» da. Lana aurkezteko, Euskal Herriko eta Jamaikako kultura eta historia nahasten zituen «irudimenezko espazio bat» sortu zuten; horretarako, bi herrietako errealitateak uztartu, eta asmatutako errealitate paralelo bat ehundu zuten.

Rodriguezen hitzetan, «dibertigarria eta probokatzailea» izan zen, «promozio bikaina», alegia: «Adibidez, Bai Euskarari jaialdia eredu hartuta, Bai Rocksteadyari jaialdia asmatu dugu; talde bakoitza reggaearen aldeko talde armatu irreal bateko komando gisa irudikatu dugu, eta abar». Ironia eta umorea bidelagun, «apurka-apurka» plazaratuz joan dira diskoan agertzen diren edukiak, eta uste du fikziozko dosifikatze horrek «interesa eta kuriositatea» sortu dizkiola jendeari.

Eta fruitua eman du, salmentei begiratuz gero: «Durangoko Azokako aldian, astebete pasatxoan, mila kopia saldu ziren». Promozioaz gain, beste arrazoi bat ere aipatu du Rodriguezek: «Lan hau ez da gu bezalako reggaezale sutsuentzat soilik; euskal musika, rocka edo soul amerikarra atsegin dituenari ere asko gustatuko zaio».

Proiektuan parte hartutako eragileen esku utzi dute, gehienbat, bilduma, eta aleak nahieran saltzeko askatasuna eman diete: «Guk ez dugu diru hutsagatik lan egiten, jendearen auzolanagatik baino; horregatik, lanean ibili den eragile bakoitzari aukera eman diogu salmentak kudeatzeko».

«Ia-ia nahi gabe» abiatu ziren, eta orain musika proiektu sendo bat errotu dute elkarrekin. Fernando Sapo eta Zigor Lampre kasualitatez elkartu ziren, duela bi urte, elkarrekin musika sortzeko. Hortik jaio zen Onki Xin taldea. Orain, Hikikomori albuma kaleratu dute. Lamprek musika oinarriak eta programazioa sortzen ditu; Sapok, berriz, bien artean jositako letrak abestu. Onki Xin «pandemia sasoian ernaldutako hazia» da, dio Lamprek. 2018an hasi zuten bidaia musikala: Lampreren etxean zirela, hark bere musika erakutsi zion Sapori, eta ez zen denbora larregi igaro Sapok abestientzako letrak ondu zituen arte. «Modurik naturalenean, kasik kasualitatez, elkarlanean jarri ginen martxan», gogoratu du Lamprek.

Fernando Sapo + Zigor Lampre = Onki Xin.

«Geurean ere badagoen arren», Hikikomori hitzak Asian du jatorria: sistematik kanpo dauden sentimenez beren burua bakartzen dutenei egiten die keinu. «Hikikomori dira, adibidez, ikasketetan porrot egiten dutenak, erretiroa hartu eta zer egin ez dakitenak… gizarteari uko egiten diote, tokirik ez dutela sentitzen dutelako», azaldu du Lamprek. Fenomeno horren isla ikusi dute pandemia garaian; jendeak, etxean gotortuta, «kapitalismoaren aurpegi basatiena» bizi izan du.

Diskoa osatzen duten 11 kantuetan, «kapitalismoa saretzen duten orotariko ikuspuntuak» jorratu dituzte. “Medusse”-n, kasurako, immigranteen gaia jorratu dute; “Herri-Mekanika”-n herritarren indar batasunari «aldarri» egin diote, «egoera aldatzeko era bakarra denok biltzea eta lan egitea baita»; “Extraball”-en, ostera, ez dira itzulinguruka ibili: «You don’t hate mondays, you hate capitalism! (ez dituzu astelehenak gorroto; kapitalismoa gorroto duzu)».

Konfinamendua tarteko, etxean sortutako ideia etxean garatu da. Sapok eta Lamprek, bakoitzak bere aldetik, etxean sortu dituzte diskoko musika eta hitzak. «Oinarri instrumentalak bidaltzen nizkion Ferri, eta hark ahots melodiak helarazten zizkidan; oinarri horiekin heldu genion lanari». Murrizketak leundu zirenean, baina, aurrez aurre funtzionatzeari ekin zioten, eta Peio Gorrotxategiren Aieka estudiora abiatu ziren, albuma grabatzeko.

Hala grabazioan nola zuzeneko emanaldietan, Onki Xin proiektuak bikote formatua gainditzen du. Grabatzeko, Habi taldeko Jon Ander Artolaren laguntza izan zuten bateria jotzaile gisa, Mikel Benitorena gitarretan, Miren Urangarena hitzen moldaketetan eta itzulpenetan, eta Gorrotxategirena berarena, baxua, gitarra eta teklatuak jo baitzituen. «Kontzertuetan ere, banda txiki eta eder bat daukagu aldamenean», dio Lamprek. Izan ere, Artola eta Benito zuzenekoetako ere errekrutatu dituzte.

Dantzarako, borrokarako

Oro har musika elektronikoa lantzen dutela esan daiteke, baina haien hautu sorta are zabalagoa da. «Dantzarako eta borrokarako musika sortzen dugu». Ondorioz, ez dute zalantza egin elektronika maite duten doinu ororekin nahasteko orduan: «Fer rock-and-roll hutsa da, eta lanak, hortaz, asko du rock oinarrietatik; horrez gain, funkaren, hip-hoparen eta, funtsean, musika beltzaren ñabardura ugari ditu».

“Fer rock-and-roll hutsa da, eta lanak, hortaz, asko du rock oinarrietatik; horrez gain, funkaren, hip-hoparen eta, funtsean, musika beltzaren ñabardura ugari ditu”

Estilo oparotasunak mapan bidaiatzera eraman ditu: Berlingo Kreuzberg auzoari kanta bat gorde diote. «Saltzen den turismo eskaintzaren gerizpean, izugarri maite dugun eremu bat da Kreuzberg». Alemaniako rockaren eta hip-hoparen epizentro gisa bataiatu dute ingurune hori, eta esanahi berezia du Euskal Herriko musikari ororentzat: «Clash taberna han dago; hainbat euskal talde esku zabalik hartu dituen areto mitikoa da».Hurbilagokoak dira, bestalde, albumean kolaboratu duten egileak. Izan ere, Anari Alberdi eta Erik Berganza Abereh Hikikomori-ren lantaldean murgildu dituzte: «Ferrek aspalditik nahi zuen Anarik gurekin parte hartzea, eta, “Abbisal”-en, bere abesteko moldetik atera dugu, berezkoa duen kutsu iluna galdu gabe». Abereh, ordea, baxua jotzen jarri dute. Ferren taldekidea da Estricallan, aspaldiko ezaguna, eta “Kreuzzberg” kanta «rock doinuz jantzi du».

Bi parte hartze horiez harago, sampler-etarako, orotariko erreferenteetara jo dute bi musikariek, hala nola Nina Simoneren eta Mario Savioren grabazioetara. Baina Lampreri ilusio gehien egin dion parte hartzea bere seme Ondarrurena da: «Etxean, diskoa entzuten ari ginela, Ondarruk garrasi soinu bat egin zuen, eta asko gustatu zitzaidan; momentuan grabatzea erabaki nuen, eta, azkenean, nire kakanarrua ere diskoaren partaide da».

Etorkizuna beltz marrazten du Lamprek, zuzenean jotzeaz mintzo dela. «Gau musika gisa defini daitezkeen rockaren eta musika elektronikoaren suak murriztapen ugari ditu, egungo egoera tarteko», dio. «Gainera, pandemiarekin, bizirik irauten duten kontzertu programatzaile gehienak instituzioetakoak dira, eta ez dute interes handirik guk egiten dugun musika estiloan eta gure jarreran». Egoerak hobera egin artean, «zirkuitu ez-komertziala gure musikarekin eta izaerarekin astintzen jarraituko dugu».

Melodia alaiak, doinu dantzagarriak eta giro atsegina «euskaratik eta euskaraz transmititzeko asmoz», Kilimak musika taldeak Euskal Herriko runba izeneko bere lehendabiziko estudioko diskoa plazaratu berri du. Albuma osatzen duten sei kantetatik bostek euskarazko letra dute, eta bakarrak gaztelaniazkoa. Agus Garmendiak, Ione eta Ihintza Zozaiak, Ander Larrañagak eta Oskitz Gorrotxategik osatzen dute boskotea, eta joan den astean aurkeztu zuten diskoa.

Kilimak taldeko hiru partaide, ‘Euskal Herriko runba’ disko berriaren aurkezpenean. (Andoni Canellada / Foku)

Diskoaren izenburuak, Euskal Herriko runba, Kilimak taldeak jorratzen duen musika estiloaren zantzu argiak ematen ditu: runba doinuak dira nagusi, baina bada swing kutsudun abesti bat ere. Runba euskal musikaren eszenan gutxiengoan dagoen estiloa izanda, «Euskal Herrian inor gutxik ukitu duen kristalezko sabai bat apurtu» nahi dute taldekideek. Nolanahi ere, runba «dantzaren, alaitasunaren eta festaren» adierazle izan arren, abestiek «mezu serioak eta konprometituak» dituzte.

Esate baterako, “Kontakatilu” abestian «aldamenekoaren bizitza epaitzeko erraztasuna» kritikatzen dute; “Errutinaren tranpa”-n, berriz, musikariek salatzen dute «ofizio prekarioek, egunerokotasunak eta giza joerek pertsonak automata bihurtzen dituztela»; “Soledad” kantuan, berriz, «beldur jakin batzuetatik ernetako ezinegona» islatzen da. Kilimak taldeak, horrenbestez, gauzak kontatu gura ditu, dantzagarritasunaz eta jai giroaz harago.

Haien ibilbidea labur samarra izanagatik ere, badute eskarmenturik: taldea 2018an batu zen, eta urte hartan eta 2019an ehun kontzertu inguru eman zituen; pandemia sasoia iristean, baina, bi urteko geldialdia egin behar izan zuten, eta orain, bueltan dira. Hori dela eta, «hainbat kanta» dituzte prest, albumak sei bakarrik dituen arren. Zuzeneko emanaldietan, adibidez, jotzen dituzten abestien «%90 inguru» haien errepertoriokoak izan ohi dira, baina moldaketaren bat edo beste egitera ere ausartzen dira; esaterako, Itoizen “Hegal egiten” kanta jotzen dute, haien estilora ekarrita.

Euskal Herriko runba taldearen sorterrian bertan grabatu, nahastu eta masterizatu dute, Hernanin (Gipuzkoa). Lan horien arduraduna Oh Brother estudioko Iñigo Egia izan da; diseinua eta bideoklipa Ximon Agirrek eta Arantxa Vidalek egin dituzte. Gainera, kolaborazio bat ere izan dute: “Soledad” abestiaren hitzak Iñaki Iradik idatzi ditu.

2020an Gaztearen Entzuleen Saria irabazi ostean, etorkizunari «itxaropentsu» begiratzen diote Kilimak taldekoek: udara begira «ahal bezain kontzertu gehien ematea eta ikus-entzuleak dantzan jartzea» dute xede.

Munduari bira, musikaren atzetik. Musikaren laguntzaz, mundu osoa alderik alde zeharkatzea. Musikari ibilbidean 30 urte bete behar dituen honetan, bidaietatik, haietan ezagututako pertsonengandik eta bizi izandako esperientzietatik ikasitakoak bildu ditu Afrika Bibangek (Getxo, Bizkaia 1975) Ispiluaren aurrean bere disko berrian.

Afrika Bibang kantari bizkaitarrak lan berria kaleratu du. (Aritz Loiola / Foku)

«Musikaria, afro-euskalduna eta emakumea». Horrela definitzen du bere burua; identitateak, halaber, ontzen duen musika moldearen aztarna argiak erakusten ditu: «Saiatzen ari naiz Euskal Herrira soul musika ekartzen». Nekeza suertatzen zaio, baina, nondik dakarren zehazki azaltzea: «Musikari esker edo musikagatik, baina mundu osoan zehar ibiltzeko aukera izan dut».

Bartzelonan, Eivissan (Herrialde Katalanak), New Yorken, Libanon, Japonian, Frantzian… musikari gisa lanean egon ondoren, kilometroek, emandako kontzertuek eta bidaide izandako musikariek irakatsitako guztia berarekin dakar Bibangek.

Ekarpen hori egite aldera, ispiluaren aurrean jartzea erabaki du, album berriarekin: «Guzti-guztiok jarri beharko genuke ispiluaren aurrean; han geure burua den bezalaxe ikusten dugu, mozorro barik». Norbanakoa zer den eta zer ez den galdetuta, erantzuna «ispiluak berak» ematen duela dio. Beraz, jendea «introspekzio bidaia bat egitera» gonbidatzen du: «Gustuko duguna eta gorroto duguna ondo ezagutzeko, guztiz beharrezkoa da nork bere buruarekin bidaiatzeko borondatea izatea».

Disko berrian «musika beltza» ondu du: soula eta nu-soula, hip-hopeko oinarriak, jazz kutsua, Motown giroak. Baina Afrika bibangetzat musika beltzak bestelako interpretazio bat ere badu: «Dena da musika beltza», dio; «rocka, reggaea, reggaetona… kultura beltzetik datoz, baina nik jorratzen ditudanak Euskal Herrian ez dira asko ikusten, eta jendeak antzinako soinu gisa ulertzen ditu».

Ikusgarritasunaren borrokan, Fermin Muguruza du ahotan, alegia, Euskal Herrian musika sektore horren inguruan sakondu zuen aitzindarietako bat: «Egundoko indarra du, ondare beltza bikain ezagutzen du, eta sekulako konpromiso soziala du; 2004an, Entzun grabatu genuenean, asko disfrutatu nuen, munduko ilusio guztia jartzen baitu ekoizten duen proiektu bakoitzean».

Ispiluaren aurrean osatzen duten sei abestietatik, lauk euskarazko hitzak dituzte, eta bakarrak ditu ingelesezkoak. Euskaraz sortzea «ariketa bat» da Bibangentzat, ingelesez konposatzen baitu, baina euskaraz publikatzea «erabaki oso kontzientea» da. Azken zortzi urteetan ingelesez abesten egonagatik ere, soul musika euskaraz egitea «guztiz beharrezkotzat» du: «Euskaraz edozein musika mota sortu daitekeela erakutsi beharra dugu».

Kultura beltza, inspirazio
Erreferenteez itaunduta, Anderson Paak kaliforniarra datorkio burura: «Inspirazio handia da niretzat; bateria jole eta abeslari bikaina da». Baina, konposatzeko orduan, Motown girora jotzen du. Nina Simone, Stevie Wonder eta Aretha Franklin ditu bere «jainko eta jainkosak». Simonengandik, sortzen, haren «inspirazioa eta indarra» azpimarratzen ditu; Wonder eta Franklinen inguruan, «haiek bere musikarekin beltz komunitateari egindako ekarpenak» goraipatzen ditu.

«Rocka, reggaea, reggaetona… kultura beltzetik datoz, baina nik jorratzen ditudanak Euskal Herrian ez dira asko ikusten, eta jendeak antzinako soinu gisa ulertzen ditu”

Musika inspirazio horiek «eta beste asko» aintzat izanda konposatzen du Bibangek. Alderdi instrumentalaz harago, «mezuei eta haien aldarrikapenei» esangura handia ematen die getxoztarrak. Horren agerkari da, esate baterako, disko berrian «salaketa gisara» kaleratu dituen “Emakumeak” nahiz “On My Own” kantak.

“Emakumeak” tragedia baten ondorioz sortu zuen: «Gogoan dut talde bortxaketa bat izan zela, eta epaiketan erasoa jaso zuen emakumea errudun bihurtu zutela». Aldarrikapena kontakizun horretatik jaio zen: «Berdin dute janzten ditugun arropek, kaleratzeko erabakitzen dugun orduak zein tokiak, emakumeek ez lukete beldurrez bizi behar». Diskoak, era berean, sare sozialen eta autoestimuaren arteko lotura ere lantzen du: «Egun, erreferenteen antzekoak izan gura dugu, baina nortzuk garen ahaztu dugu; horrenbestez, nork bere buruari gehiago erreparatzeko, erru eta lotsa barik, sortu nuen “On My Own”».

2019ko Nomada aurrekariarekin alderatuta, Ispiluaren aurrean «jarraipen musikal baten antzeko zerbait» da. Musika estiloari eusten dion lana da, «soul finagoa eta landuagoa izan arren». Hain zuzen ere, azken albumak nolabaiteko epilogo itxura du: «Nomada-rekin eta Ispiluaren aurrean-ekin LP bat osatu ahalko litzateke, hau da, arinagoko lanaren EP itxurako luzapena da».

Azken diskoaren ekoizpena bere aspaldiko bidelagun Rock Lee-rekin elkarlanean egin du; «Rock Lee nire sozio musikala da», dio. Bien arteko lan moldea ezin hobea da: «Beti aldamenean eduki dudan pertsona da; begirada batekin bilatzen nabilen guztia bikain ulertzen du, eta luzaroan elkarren alboan lanean jarraitzea espero dut». Gustu musikal berberak izateak ere «bidea errazten du»: «Egundoko jakinduria musikala eta instrumentala duen norbait da».

Bere ‘big band’ partikularra
Artistak uste du Ispiluaren aurrean-ek «oso egoki» funtzionatuko duela zuzeneko emanaldien dinamikan. Dagoeneko, hasiak dira diskoaren aurkezpen kontzertuak izango direnak prestatzen. Planteamenduari dagokionez, baina, aldaketa batzuk egin beharko ditu Bibangek. Izan ere, big band-en «zale amorratua» da. Nolanahi ere, bai dinamika aldetik, bai aurrekontu aldetik, «ezinezkoa zaie» musikari ugariz osatutako talde erraldoi batekin aurkeztea. Hori dela eta, Afrika Bibangek zazpi musikariz osaturiko bere big band propioa elkartzea erabaki du, album berria «ahalik eta modu ederrenean» plazaratzeko. Etorkizuneko planetarako, berriz, ez du denbora larregirik. «Ez dut burua horrekin nekatuko». Horren ordez, nahiago du heltzear dituen erronken inguruan zentratzea indarrak: «Behin diskoa publikatuta, aurkezpen emanaldiei begira nago».

Disko berriaren aurkezpen birarekin udazkena musika beltzez janzteko asmoz, dagoeneko, lau kontzertu programatu ditu, Hego Euskal Herriko hiriburuetan.

AURKEZPEN KONTZERTUAK

• Urriaren 30a. Bilborock aretoan (Bilbo).
• Azaroaren 5a. Malibu aretoan (Gasteiz).
• Azaroaren 14a. Doka kafe antzokian (Donostia).
• Azaroaren 15a. Totem aretoan (Iruñea).

Ekaitzaren bezperako lasaitasun bisaia nabari zaie Jamixel Bereau, Bixente Etxegarai eta Xan Errotabehereri, Kalakan taldeko musikariei. Lehertzear dagoen ekaitzak, ordea, perkusio eta txalo hotsa du, trumoi burrunbaren ordez: Euskadiko Orkestrarekin aurkeztuko dute Kalakan eta Euskadiko Orkestra disko berria.

Astelehenean kaleratuko dute lan berria, ostean bost aurkezpen emanaldi egiteko: urriaren 20an, Iruñeko Baluarten; 21ean, Gasteizko Principal antzokian; 22an, Bilboko Arriagan; 23an, Donibane Lohizuneko Jai Alain; azaroaren 5ean, azkenik, Donostiko Kursaalen. Dezibel zurrunbiloaren aurreko isiltasunetik mintzo dira hiru taldekideak.

Bixente Etxegarai + Xan Errotabehere + Jamixel Bereau = Kalakan (Gorka Rubio / Foku)

Nondik dator Euskadiko Orkestrarekin egin duzuen elkarlana?
Lehenik eta behin, aipatu behar da Euskadiko Orkestrarekin Gabriel Erkorekaren Zuhaitz obra interpretatu genuela, duela zenbait urte. Azken proiektuari dagokionez, jakin bagenekien Euskadiko Orkestrak egile batzuekin diskoak egin zituela, eta interesgarria iruditzen zitzaigun. Azken batean, gure erosotasun eremutik ateratzen gaituen proposamena da, eta horrek musikari gisa eboluzionatzera garamatza, alegia, ikastera.

Zer aurkituko du entzuleak lan berri horretan?
Eskaintza horrek gure hamar urteko musika ibilbidea laburbiltzen du. Jamixelek eta Jagoba Astiazaranek [orkestra konponketen arduradunak] zuzendu dute proiektua, xede argi batekin: Kalakanen ohiko errepertorioa sorpresa batzuekin uztarturik eskaintzea.

Zein motatako zailtasunekin egin duzue topo entseatzeko orduan?
Lanean hasteko, moldaketak jaso genituen; gero, grabatu aurretik, orkestrarekin entseatu genuen, partitura aldetik guztia txukun zegoela ziurtatzeko. Gainera, bai gu, bai orkestra norbere aldetik lanean ibili gara, dena ondo lotuta izateko. Zailtasunei dagokienez, ez dira asko izan: kontu teknikoak eta metodologia. Izan ere, orkestrak eta guk lanerako metodologia zinez desberdinak ditugu, eta molde horiek uztartzea konplexua da batzuetan. Dena dela, modu naturalean atera da dena.

Euskadiko Orkestrarekin Madrilen jo zenuten lehenengoz; orain, Hego Euskal Herriko hiriburuetan joko duzue. Esperientzia berbera al da zuentzat, ala desberdin bizi duzue?
Madrilekoa bizipen izugarria izan zen guretzat, ordura arte ezagutzen ez genuen maila batean. baina aitortu behar dugu Euskal Herrian estreinaldi hari ez zitzaiola jaramon handirik egin, eta Madrilen, berriz, uste baino esanguratsuagoa izan zela.

Juanjo Menaren orkestra zuzendaritzapean ibiltzen hasi, eta Juanjo Oconen zuzendaritzara pasatu zarete; zer azpimarratuko zenukete gidari horren inguruan?
Entsegu egunetan baino ez dugu ezagutu. Saio horietan profesional handia kausitu dugu: ontzi handi bat pilotatzearen ardura du, eta gu, aldiz, interpretatzaileak baino ez gara. Azken batean, 50-60 pertsonako lantaldea gidatzea zaila da; gainera, edonor ez da gai talde baten bertsioak hartzeko eta horrelako formatu erraldoi batean erreproduzitzeko. Beraz, entseguetako helburua batak bestea bilatzea izan da: guk orkestra eta haren zuzendaritza jarraitzen dugu, baina berak ere nora goazen jakin behar du. Adibidez, Jamixelek markatzen duen tempoa ondo ezagutu behar du, musikariak gidatu ahal izateko.

Nolako ezkontza egiten dute Kalakanen estiloak eta Euskadiko Orkestraren makroinstrumentazioak?
Puntu horretan, Jagoba Astiazaranen lan gogorra aipatu behar da: txistularia eta kantaria da, baina, batez ere, euskal kantutegi tradizionalaren egundoko kontzientzia du. Bere lana pasioz egin du, eta maitasunezko ofizio horrek emaitza txukuna ekarri duelakoan gaude. Haren moldaketak gako izan dira proiektuan, eta bi sonoritate motatik nolabaiteko musikaltasun komun bat sortzea erdietsi du.

Instrumentazio berezi edo berririk erabili duzue?
Ez. Orkestran bazen instrumentu nahikoa. Guk betidanik jo ditugun instrumentuak erabili ditugu: perkusioa, danborrak, txirula, alboka, txalaparta pixka bat eta gure ahotsak.

Zeren arabera eraiki duzue diskoko eta kontzertuetako abesti zerrenda? Orkestra moldagarritasunari erreparatu diozue?
Albumeko zerrenda Jagoba Astiazaranek josi zuen, guk baino irizpide osatuagoa baitu orkestrarekin uztartzeko materiari buruz. Hala ere, garrantzitsua da azaltzea diskoan eta zuzenekoan erabiltzen dugun zerrenda desberdina dela, musika kontsumitzeko egoera, bi kasuotan, bestelakoa delako. Kontzertuetan aintzat hartzen dugu sortu nahi ditugun sentsazioak nolakoak diren, ikuslearen interakzioa bilatzen dugun…

Nondik datorkizue kantagintza tradizionalarekiko motibazioa?
Bizi prozesu baten ondorioa da. Guretzat, tradizioa etxe zahar baten eraberritzearen moduko zerbait da: kulturaren etxeak badu itxura eta energia bat, eta barruan gauza zahar mordoa du. Kontua da etxe horrekin egin nahi duguna zehaztea. Dagoen bezala utz dezakegu, ikuspegi erromantiko batez; kanpoko egitura errespetatuz, barruko gauzak molda ditzakegu, egungo modara egokitzeko; edo etxea dagoen bezala mantendu dezakegu, erabilpen berriak emanez. Aukera asko daude. Guk etxea berritzea erabaki dugu, barruko elementuak aprobetxatuz: altzairu zaharrak biziberritu ditugu, eta eraikina gaurkotu.

Xalbadorren hitzak eta “Txoria txori”-ren bertsio bat ere baditu albumak.
Xalbador zutabe da guretzat: egia biribilak esan zituen, modu zeharo berezian. Gaude Xalbadorrek ez duela bere merezimenduaren neurriko onarpenik jaso. Odolaren mintzoa liburua irakurtzean konturatu ginen Xalbador ez genuela ia ezagutzen; egun, bertsolaritzaren mikrokosmosean entzutetsua da, baina handik at ez hainbeste. Bizi izan zen garaian oso eskasa zen sentsibilitatea zuen Xalbadorrek, eta, horri esker, bestelako ikuspuntua transmititzen zuen. Mundua bestelako argi batez ikusten zuen. “Txoria txori”-ri helduta, Ipar Euskal Herrian abesti horren esanahia eta sakontasuna distortsionatu egin dira: jai girora mugatu dute. Abesti hori aspalditik jo dugu, baina bere benetako zentzua aldarrikatzeko erabaki dugu grabatzea.

Hego Euskal Herriko lau hiriburuez gain, Donibane Lohizune aukeratu duzue; zer dela eta?
Orkestra sartu ahal izateko, leku handia behar dugu, eta horrelako espazioak ez dira asko Euskal Herrian. Antolatzaileak ere oso ondo ezagutzen ditugu; ondorioz, badakigu soinu maila bikaina izango dela eta atrezzo zinez ederra prestatuko digutela. ]]> https://www.badok.eus/elkarrizketak/tradizioa-etxe-zahar-bat-eraberritzearen-moduko-zerbait-da/feed/ 0 https://www.badok.eus/musika/irakurri-entzun-ikusi/ https://www.badok.eus/musika/irakurri-entzun-ikusi/#comments Fri, 08 Oct 2021 17:31:06 +0000 https://www.badok.eus/?post_type=badok_musika&p=25581

Hogei urteko ibilbide musikalaren ondoren, etapa berri bat abiatu du Mikel Morenok (Andoain, Gipuzkoa, 1982). 2001ean Kauta taldearekin debuta egin ostean, «beste aurpegi musikal batekin» agertu da, Elkar diskoetxearekin kaleratu berri duen Esnatu baino lehen bakarkako lan berriaren aurkezpen agerraldian.

‘Esnatu baino lehen’ Mikel Morenoren bakarkako lehendabiziko lana da. (Andoni Canellada / Foku)

Album berria «hiru urratseko esperientzia» gisa definitu du: «Diskoak hitzak irakurtzea eta beren testuingurua ulertzea eskatzen du; ondoren musika entzutea, eta, azkenik, diseinuari erreparatzea».

Musikalki, «pop argitsu» gisa definitu duen ildoari heldu dio diskoan: «Soinu oso modernoa da, baina 90eko hamarkadako musika estiloei ere keinu egiten die». Oro har, «pop eta rock doinuen artean» dago Esnatu baino lehen.

Morenok azaldu du bere ibilbidean Euskal Herriko musika ekoizle «hoberenekin» lan egin duela, hala nola Jean Phocasekin, Haritz Harregirekin eta Kaki Arkarazorekin. Lan berrirako, baina, autoekoizpenaren bidea urratu du: «Izan ere, pandemia sasoian zailagoa zen musikariekin elkartzea; gainera, talde nortasuna nigandik hasita markatu eta kudeatu nahi nuen».

Zortzi abestiz osatutako albumaren grabaketa, hain zuzen, pandemia garaian egin zuen, Gaztain estudioan (Zestoa, Gipuzkoa): «Lantalde polita bildu ginen; bide batez, Karlos Aranzegi, Imanol Goikoetxea, Txus Aranburu eta Adrian Elustondoren lan bikaina azpimarratuko nuke».

«Hitzen pisu esanguratsua» diskoaren zutabetzat dauka Morenok; izan ere, abesti bakoitzaren hitzekin batera, «haien kokapen edo testuingurua dakarren testu bana» idatzi du. «Diseinua, berez duen balio estetikoaren gainetik, musikaren euskarri edo osagarri gisa erabili dugu».

Horretarako, zenbaki bat jarri du abesti bakoitzaren hitzen aldamenean: «Zenbaki bakoitzak ilustrazio jakin batera darama ikus-entzulea, eta, modu horretan, kantaren zentzu globalaz jabetzen laguntzen dio, alde instrumentalak eta hitzek transmititzen dutenaz gain».

Egitura klasikoetatik urrun

Diskoaren egitura ere «modu desberdinean» egin du Morenok: «Zortzi abestiz osatutako lana da, baina elkarren artean nahiko independenteak diren bi zati ditu». Hain zuzen ere, lehendabiziko lau piezek «tonu propioa» dute; «abesti argitsuagoak eta alaiagoak dira».

Ondorengo lau kantek, baina, bestelako ildo bati jarraitzen diote: «Abesti estandarraren egitura finkoetatik ihes egiten duten kantak dira; adibidez, badira lelo edo esaldi potoloak, baina errepikaren bat edo beste kentzeko lizentzia hartu dut». Hitzetako langaiak ere erregistro aldaketa horren araberakoak dira: «Diskoan maitasun istorioak, emozioak eta sentimenduak azaleratzen diren arren, azken zati horretan zalantza, dolua eta beldurra dira nagusi».

Urtea amaitu orduko «formatu bereziko kontzertu batzuk» emango dituela aurreratu du Morenok, «ezohiko formatuak dakarren intimitatea transmititzeko». Dena dela, hurrengo urteari so, bandarekin eta «diskoan entzuten den bezala» jotzea espero du, oraindik data finkorik plazaratu ez duen arren.

Kultura den izpi galdu horri tiraka eginez datorkigu EraBatera taldea, estudioko bere bigarren lana aurkeztuz, Izpi galdua. Aurpegietara begiratu eta ahoak ikustea hain zaila den honetan, sikiera, Gaizka Salazar taldeko gidariaren berbak entzun ahal izan ditut, eta ez da gutxi. Ederra da mintzoa. Ederra da musika elkarbanatzea. Ederra da esperientzia bitalak konpartitzea. Musuko bat tartean bada ere. Era batera edo bestera. Erabat beharrezkoa da.

EraBatera seikote bilakatu da bigarren diskoan.

Dolua isiltasunarekin, bakardadearekin edo deskonexioarekin lotu ohi da, baina Gaizka Salazarren eta EraBateraren kasuan, kontrakoa gertatu dela esan daiteke, ezta? Izan ere, hurbileko pertsona baten galeratik proiektu berezi hau jaio zen.
Bai, halaxe da: proiektu honen hastapena aitaren heriotza izan zen; gertaera tamalgarri hartatik abiatuz erein zen EraBateraren hazia eta orduan hasi nintzen nire bidelagunak batzen.

EraBatera izena bera nondik dator?
Taldeari izena emateko orduan, nire bikotekidea eta biok burua apurtu beharrean ibili ginen. Ez genekien proiektua zer izenen pean batu eta EraBatera berbara iritsi ginen. Esanahi asko eta desberdinak biltzen dituen izena da: batetik, zerbait egiteko modu bat adierazten du; bestetik, bateria-jolea naizen aldetik, batera hitzarekin joko bat egin genuen; horrez gain, bateria-jolearen era edo sasoia ere adierazi gura izan genuen jolas horren baitan. Dena dela, argi geneukan euskarazko izena behar zuela izan, gure abestien letrak euskarazkoak baitira.

Irakurleek, beharbada, zure bizitza osoko taldearengatik ezagutuko zaituzte gehienbat, hau da, Gatibuko bateria-jolea izateagatik. Esan liteke EraBateran zure kasa askeago sortzeko habitat bat aurkitu duzula, zeure buruari zuk zeuk hutsetik sortutako proiektu batean libreago sortzeko tarte bat topatu diozula?
Bai, guztiz. Izan ere, Gatibun rolak oso definituta daude: nik bateria-jole funtzioa betetzen dut eta kantak apur bat janzteko beharrean ere parte hartzen dut, baina ez naiz kantu-egilea. EraBateran, Gatibun ez bezala, abestiak nik neuk sortzen ditut eta, zentzu horretan, proiektu hau libreago sentitzeko erabiltzen dudan esparrua da. Kontu pertsonalagoa dela esan daiteke.

Zein da EraBateran erabiltzen duzun sorkuntza prozesua? Esate baterako, Antipodetan lehenengo lanean prozesu edo bide, nolabait esateko, klasikoena aukeratu zenuen: bateria-jolea izan arren, gitarra hartu zenuen konposaketarako. Disko honetan ere bide berari heldu diozu?
Bai, nahiko antzekoa izan da. Gitarrarekin josi ditut abesti gehienak; riff edo akorde sekuentzia bat atera eta, hortik abiatuz, melodia bat bilatu ohi dut. Letrak, oinarri hori izanda, berehala agertzen dira. Horixe izaten da abestiak sortzeko lehen prozedura EraBateran.

Dena dela, bateria-jole izateak izango du abantailaren bat, adibidez, base erritmikoak sortzerako orduan, ezta?
Bai, nik uste bateria-jolearen sena ia-ia gura barik ateratzen dela. Esate baterako, esango nuke abesti batzuek badutela nolabaiteko erritmo berezi bat; hori bai, nire ustez, sarritan, ez dago zertan zerbait arraroa edo konplikatua bilatu. Niri, pertsonalki, bestelako gauzak gustatzen zaizkit: sinpleagoak baina, era berean, mamia dutenak. Baina argi dagoena zera da, gitarra hartzen dudanero, erritmo askodun riffak edo melodiak gura barik bilatzen ditudala, eta hori bateria-jolearen izaera erritmikoari dagokiolakoan nago.

“Bateria-jolearen sena ia-ia gura barik ateratzen da. Gitarra hartzen dudanero, erritmo askodun riffak edo melodiak gura barik bilatzen ditut”

Zer sortzen duzu lehenengo, zati instrumentala ala letrak? Zuk hasi eta bukatzen duzun prozesua da, ala tartean jende gehiagok parte hartzen al du?
Prozesua beti parekoa izaten da: musika egiten dut, melodia erakargarrienak bilatzen saiatzen naiz eta, ostean, zati instrumentalari letrak txertatzen dizkiot. Disko honetan kontrakoa ere suertatu izan zait: abesti pare batean, alderdi instrumentala hasi orduko, ideia eta letra buruan nituen, eta horren gainean eraiki ziren kantak. Baina, tira, normalean beti sortzen dut musika lehendabizi, letrak baino. Bigarren itaunari dagokionez, lehenengo diskoan Ken Zazpi taldeko Beñat Sernak laguntza handia eman zidan: berak errepasatu zituen abesti guztiak; nik demoak pasatu nizkion eta, egia esan, kantak asko hobetu zituela uste dut. Bigarren disko honetarako, lan horretan Josu Aginaga taldeko bigarren gitarra-jolea batu zaigu bioi. Ni ez naiz trebeegia gitarra-jolearen lan horretan; egia da etxean gitarra guztien, bateriaren zein baxuaren lerroak neronek grabatu eta konponketak ere egiten ditudala, baina aitortu behar dut aipatutako pertsonek bestelako kolore bat aportatzen dietela abestiei eta haien beharra, jakina, oso garrantzitsua dela.

Sorkuntzaz gain, produkzioa ere gustuko duzun alderdia da eta horren erakusgarri da, esaterako, lehenengo lanean, ekoizpen aldetik, teklatuak, sintetizadoreak, hariak edo metal-sekzioa sartzea. Beraz, galdera bikoitza da: batetik, nondik dator musikaren alderdi anitzak lantzeko joera? Bestetik, bigarren diskoan ere horrelako osagairik sartzea erabaki duzue?
Egia da lehen diskoan argi samar ikusi nuela haize-sekzio txiki hori, hari-laukotea eta sintetizadore edo sekuentziak sartzea; izan ere, denetariko musika gustatzen zait eta osagai horiek denak oso naturaltzat nituen. Beste berba batez: ez nintzen tematu elementu horiek bai ala bai sartu asmoz, modu natural eta guztiz normalean etorri baitziren. Sekuentzien eta hari-laukotearen konponketak egiteko, Beñaten laguntza izan nuen. Disko berran, teklatuak eta bibrafonoa daude, baina ez dago bestelako instrumentu berririk.

Esan liteke EraBatera Gaizkaren barruan hasten eta bukatzen den egitasmoa dela, baina, dena dela, nolabaiteko supertalde bat eratzea ere lortu duzu, Ken Zazpi, Gatibu edo Willis Drummond bezalako proiektuetako musikariak bilduz eta haiekin proposamen oso berezi bat sortuz.
Hastapenetatuk lau musikari gaude: Beñat Serna, Jurgi Ekiza, Mikel Caballero eta ni. Kontua da zuzenekoetan Miguel Moyano (teklatuetan eta gitarra akustikoetan) eta Josu Aginaga (gitarretan) batu zitzaizkigula eta, beraz, orain seikote legez funtzionatzera igaro gara. Esan beharra dut hau ez dela nire proiektu pertsonal zurruna, ez dela Gaizka Salazarren bakarkako talde soila. Abestiak nik sortzen ditut eta ni neu nago itsasontzi honen gidaritzan, bai, baina EraBaterak, dagoeneko, talde-nortasuna eta izaera propioa ditu eta hori, hain zuzen ere, bigarren lan honetan sumatu egiten da: kideak guztiz integratuta sentitzen dira eta, hortaz, EraBatera guztion taldetzat dugu.

Taldeak jorratzen duen rock eta pop estiloaren baitan, ahotsak presentzia oso nabarmena du, eta lan horretarako Jurgi Ekiza ekarri zenuen proiektura. Willis Drummond taldeko sortzaileetako bat izan arren, bere bakarkako lanean erakutsi zuen bazituela abesteko beste ekosistema edo modu pausatuago batzuk eta esango nuke EraBateran bikain esplotatzen dituela. Hori al zen bilatzen zenuen ahots perfektu hura?
Bai, oso ondo azaldu duzu. Jurgi Willis Drummond taldetik ezagutzen nuen baina haien abesti eta zati jakin batzuetan ikusten nuen bazituela kantatzeko intentsitate gutxiagodun erregistroak eta bere ahotsa zeharo sentibera eta polita zela. Nik, abestiak konposatu nituenean, bere ahotsa haietan bikain sartu zitekeela pentsatu nuen eta hortik dator lankidetza hau: rock-and-roll bortitzena kantatu behar denean, Jurgi edonoren pare dagoela begitantzen zait eta, bestalde, musikak sentikortasuna eskatzen duenean, bere ahotsak piezei kolore intimoa, berezia eta pertsonala ematen diela uste dut.

“Rock-and-roll bortitzena kantatu behar denean, Jurgi Ekiza edonoren pare dago, eta musikak sentikortasuna eskatzen duenean, bere ahotsak piezei kolore intimo eta pertsonala ematen die”

Doluak sortutako bizipenetatik abiatu zinen Antipodetan diskoko letrak idazterakoan. Disko berriko “Orbela” singlean udazkena eta orbela bezalako naturaren erreferentziak hartu eta esperantzarako deia egin duzu; “Amets egin” izenekoan ere, bizitzan norabide bakarra izateaz mintzo zara, amesten jarraitzeko beharraz gain.
Tonu baikorra nabaritzen dela azpimarratuko nuke, gaiak eurak alaiak ez diren arren. Gehienbat, bizitzan jazo zaizkigun gertakarietatik abiatu gara, “Orbela” singlean kasuko; pertsona heldu baten istorioa kontatu dugu, heldutasunera iritsita, atzera begiratzen duen norbait ageri da, baina bizitzeko duena are hobea dela uste du. Beraz, bizitzeke dagoena dastatzen jarraitzeko eta dakiena dakien moduan egiten jarraitzeko dei bat dago. Gure kasuan, adibidez, eginkizun hori musika bera da. “Estutzen” izeneko abestian, adibidez, planetaren inguruan mintzo gara eta bertan aipatzen dugu gure planeta suntsitzen gabiltzala; beraz, letra gogorragoa zein kritikoagoa da. Salbuespen hori kenduta, esan genezake letrek tonu baikor samarra dutela, nahiz eta musika, batzuetan, indartsuagoa edo ilunxeagoa izan.

“Orbela” abestiaren bideoklipa Arrigurirekin grabatu duzue. EraBatera, beraz, Gernika aldearekin lotuta dagoen taldea dela esan genezake. Zerk deitu zizun arreta Arriguri aukeratzeko?
Arriguriko jendea Gatiburen bitartez ezagutzen nuen, gurekin behar egin zutelako; gainera, pertsona oso artistikoak, zeharo profesionalak eta, batez ere, zinez jatorrak iruditzen zaizkit. EraBateraren orain arteko bideoklipak ere haiekin egin ditugu eta nik uste proiektu honen parte bihurtu direla. Argi dago ez direla taldekideak, baina EraBateraren talde nahiz bideo estetika haiekin eraiki dugu eta izugarrizko konfidantza dugu haiengan. Azken bideokliparekin ere benetan asebeteta geratu gara, haiek gurekin sortu eta lortutakoa izugarria iruditzen zaigu eta, egia esan, proiektu honetan aipamen berezia merezi dute.

Gernikarekiko harremanarekin jarraituz, bertakoa den eta oso hurbilekoa duzun txoritxo batek zure erreferente musikalen berri eman dit eta, bere ustez, konposatzeko orduan eredutzat dituzun taldeak zeintzuk izan litezkeen argitu dit. Nik talde horien top 5 bat botako dizut eta esaidazu bakoitzetik zer edaten duzun edo konposaketa-lanetan haien musikatik arreta zerk deitzen dizun. Hasteko, Led Zeppelin.
Talde horretatik, gehienbat, bateria-jolea azpimarratuko nuke: John Bonham. Eredu berezia da edozein bateria-jolerentzat, ez bakarrik jotzen zuenagatik, baita transmititzen zuenagatik eta lortzen zuen soinuagatik ere. Oro har, Led Zeppelinek erakusten zuen energia goraipatuko nuke, eta rock&rolla blues ukitu horrekin uztartzea ere bai. Gaur egun, ez ditut larregi entzuten, baina, aditzen ditudanero, barruan zirrara berezi bat pizten zait. Ni, musikalki, haien doinuekin hazi eta hezi naiz: egundoko energia transmititzen didate.

Itoiz.
Hertzainak eta Delirium Tremensekin batera, Itoiz nire euskal talderik kuttunena izan da. Egiten zuten musika berezi hark kolore eta musikalitate ugari transmititu zizkidan eta suposatzen dut egiten dudan guztian ere bere eragina izango duela.

Delirium Tremens.
Talde honekin ikasi nuen, batez ere, bateria jotzen; etxean, kaskoak jarri eta talde pila entzuten nuen, ikasteko: Bruce Springsteen, Barricada… eta, zelan ez, Delirium Tremens. Oso old school nintzen. Kontua da nik anaia zaharragoa daukadala eta, beraz, hark entzuten zuen musika entzuten nuela nik neuk ere; hori dela-eta, 6-8 urterekin talde horiekin guztiekin hazi nintzen… eta eskerrak neba-arreba guztiei! Gainera, gurasoek ere oinordetza ederra laga zidaten: aita musika klasikoaren zale amorratua zen; ama, aldiz, euskal musikaren jarraitzailea da, batez ere, kantugintzarena. Hortaz, nahasketa musikal handia jaso dut ume-umetatik.

Red Hot Chilli Peppers.
Gogoan dut anaiak Blood Sugar Sex Magik biniloa etxera ekarri zuenekoa: niretzat egundoko zaplastekoa izan zen hura, musika hark zoratu egin ninduen. Rocka eta funka uztartu zitezkeela ulertu nuen, izugarrizko energiarekin, baina kontzeptu oso oinarrizkoekin eta gordinekin.

Foo Fighters.
Nik Nirvana asko maite nuen eta, seguruenik, euren influentziagatik hasiko nintzen Foo Fighters entzuten, Nirvanako bateria-joleak, Dave Gröhl-ek, sortu baitzuen azken hau. The Colour and the Shape albumarekin maitemindu ninduten: bertako rock bizia, soinu zikina, melodia guztiz itsaskorrak eta, jakina, kantugile bihurturiko bateria-jole bat taldearen gidaritzan ikustea niretzat zeharo zirraragarria zen. Dave Gröhl erreferente argitzat dut, noski.

Zerrenda honetan sartu beharko genukeen funtsezko beste talderen bat badago?
Ondo laburtu duzu, baina, bai, talde asko gustatzen zaizkit. Bat boteprontora bota beharko banu, beharbada, The Strokes aipatuko nuke: dezente jarraitzen dudan banda da.

Bada, begira, talde hori dela-eta, hain zuzen ere, aportazio pertsonal txiki bat egin nahiko nuke. Izan ere, zuon musika entzuterakoan, zeharka bada ere, The Strokes-en ukitu edo esentzia apurtxo bat igarri dut eta, beraz, esan genezake EraBaterako Julian Casablancas zarela; zuon sonoritateak ba al du talde horren eraginik?
Seguru baietz. Nire talde fetitxeetako bat. Adibidez, euren azken diskoak guztiz engantxatuta nauka. Pasadizo bat kontatuko dizut: lehen diskoaren demoa Jurgi Ekizari pasatu nionean, gitarrak gordin samar grabatuta zeuden, hau da, The Strokes-en gitarren pare, gutxi gorabehera; ba, hori pasatu nionean, berak ere esan zidan bidalitako maketak talde hori gogorarazi ziola eta, agian, horrek ere erakarriko zuen, proiektuan sartze aldera. Dena dela, esan beharra dut Jurgi taldean sartzeko lehendabiziko arrazoia nire aitaren galerarekin asko enpatizatu zuela izan zela; baina, hori bai, hark ere musikari The Strokes-en esentzia igarri zion eta hori asko gustatu zitzaiolakoan nago. Abesteko molde hori ere dezente atsegin du eta, nahiz eta melodiak nik neuk proposatu, suposatzen dut Jurgik ere bere estilora daramatzala eta estilo horrek badu zerbait, jakina, The Strokes-en erregistrotik.

Taldeen proposamenari berriro helduz, galdera horri buelta eman gura nioke eta, besteak beste, bateria-jolea zaren heinean, bost taldeetako bateria-joleetatik zer edaten duzun jakin nahiko nuke: John Bonham (Led Zeppelin).
Bere teknika goraipatuko nuke: nola jotzen duen rock klasikoa soinu hain basatiarekin eta hainbeste maite dudan soinu zaharkituarekin. Horrez gain, bere originaltasuna ere asko miresten dut.

Jimmy Arrabit (Itoiz)
Taldearen bateria-soinutik pilo bat ikasi dut, orokorrean. The Policeren tankerako estiloa sumatzen diet; horrek bateria jotzeko beste errealitate edo perspektiba bat erakutsi dit.

J.J. Yurrita ‘Txufu’ (Delirium Tremens)
Duela pare bat hilabete ezagutu nuen eta, orduan, argi eta garbi esan nion: “nik zurekin ikasi dut bateria jotzen”. Delirium Tremens-en base erritmikoak guztiz klasikoak dira, rocka jotzeko perfektuak: guztiz identifikagarriak eta, egitura aldetik, oso zuzenak.

Chad Smith (RHCP)
Maite dut bere jotzeko era oso bortitza eta transmititzen duen energia. Era berean, rocka eginez, nola dantzarazten dizun azpimarratuko nuke. Groove berezia du eta, esaterako, Gatiburekin dezente baliatzen dut hori.

Taylor Hawkins (Foo Fighters)
Lehen, Nirvana tarteko, Dave Gröhl aipatu dugu, baina Taylor Hawkins ere egundoko musikaritzarra da. Nik Alanis Morissetterekin Sexual Chocolate taldean jotzen zuenean ezagutu nuen eta, ordurako, asko gustatzen zitzaidan. Hori bai, nago bai Dave Gröhlek, bai Taylor Hawkinsek bateria jotzeko pare-pareko estiloa dutela. Anaia musikalak dira, hala estilo aldetik nola arlo pertsonalean. Nik, gaztetan, metal asko entzuten nuen (Su Ta Gar, esaterako), amerikar hardcore melodikoa ere bai (Social Distortion, kasurako), baita rock-and-rolla ere (The Ramones, adibidez) eta musikari honek mundu horiek denak barnebiltzea erdietsi zuen: rock oso bizia, break ugari, erritmo azkarrak eta baliabide oso originalak. Tipo miresgarria da oso.

Eta, lehengo moduan, Gaizkaren erreferentziazko bateria-jole edo musikari kuttunen zerrendan sartu beharko genukeen besterik bai?
Bada, euskaldun bat esango dizut: Borja Barrueta. Bera getxoztarra da, aspalditik Madrilen bizi den arren. Jazz mundutik dator eta, besteak beste, Jorge Drexler-en bateria-jolea da; gainera, Gari edo Eñaut Elorrietaren azken lanak berak grabatu ditu eta, halaber, Rafa Ruedarekin ere ibili zen. Argi mintzatuko naiz: euskal bateria-jolerik pertsonalena, musikalena eta originalena bera da. Horrez gain, zeharo jatorra da eta pertsona handi-handia, zentzu orotan.

Delirium Tremens aipatu dugu eta, hain zuzen ere, talde horretako abeslari eta gitarra-jole ia-ia mitikoak, Andoni Basterretxeak, “Orbela” kantuan abestu du. Nondik dator kolaborazio hau? Berezia izango da hainbeste miresten duzun talde bateko partaidearekin lan egitea, ezta?
Ideia hau kantaren letra idazten nengoela jaio zen. Halako batean, “ikusi egin barik ez dago ikasterik” irakurri nuen; ondoren, “entzun dardara, adi egon” ere bai. Hortaz, letra horretan Delirium Tremens eta Andoni zeudela sentitu nuen eta berak abestu behar zuela erabaki. Egia esan, zalantzan egon nintzen hari proposamena luzatzeko orduan, urte luzez oholtzetatik at dagoelako. Baina, azkenean, talde hori niretzat hain garrantzizkoa izanda, berehala eman zidan baiezkoa. Bera bideoklipean agertzeko, ostera, borroka gehitxoago egin behar izan nuen, ez delako halakoetan ibiltzen. Hori bai, guretzako sinestezina izan da bere ahotsa gure abesti batean entzun ahal izatea, gure taldeko bideoklip batean hura agertzea eta, are gehiago, bera pertsonalki ezagutzeko parada izatea: pertsona biziki jatorra da eta erlazio hau luzaroan mantentzea espero dut.

Amaitzen joateko eta, nolabait esatearren, ofizio kontuetara pasatuta, zelakoa da EraBatera proiektu pertsonala Gatibu bezalako euskal musikaren transatlantiko batekin uztartzea?
Gu salbamendu-txalupa txiki bat baino ez gara. Gatiburekin bestelako egoera batean gaude: eszenaren gailurrean dagoen taldea da, leku handi zein berezietan jotzeko aukera dugu, ikusle mordoa biltzen dugu… nahiz eta horiek denak lortzeko gogor lan egin behar dugun. Hau jendeak jakin beharko lukeen zerbait da: ez dizute inon tontorrera gidatzen zaituen papertxorik ematen; horren atzean lanaldi gogorrak daude, borroka ugari. Noranzko horretan jarraitu behar dugu. EraBateraren kasuan, guztiok ibilbide luzeko musikariak izan arren, zerotik hastea tokatzen zaigu: jende gutxiagok ezagutzen gaitu, kontzertuak lortzea zailagoa da, agenda aldetik konplikatu samarra da… Esan daiteke gure hastapenetara bueltatu garela, gazteak gineneko sasoira; orduan, gogor borrokatu behar genuen taldeagatik eta kontzertuengatik, eta horretan jarraitzen dugu. Industria honetan esperientzia handia dugu eta horrek perspektiba zabala ematen digu, baina ez dugu arazorik toki txikiago batean eta jende gutxiagoren aurrean jotzeko.

“Gatiburen aldean, EraBatera salbamendu-txalupa txiki bat baino ez da. Ibilbide luzeko musikariak izan arren, zerotik hastea tokatzen zaigu, gazteak gineneko sasoira itzultzea”

Musikalki ere talde desberdinak dira EraBatera eta Gatibu, baina, batetik, badu eraginirik Gatiburen estiloak EraBateraren soinuan? Eta, bestetik, bateria jotzeko orduan molde desberdinak darabiltzazu bi taldeetan ala pareko estiloan jotzen duzu?
Nik bietan berdin jotzen dut, baina abestiak oso desberdinak dira eta, noski, kanta bakoitzak erritmo edo kolore bat eskatzen du. Gatiburekin eta EraBaterarekin barrenetik sortzen zaidana ateratzen dut, inongo galbaherik barik. Eragina ere begibistakoa da, bai; Gatibun 21 urte egin izanak bere isla du EraBateran; Haimar Arejitarekin hainbeste urtetan egonik, esperientzia hartu dut diskoak grabatzeko edo ekoizteko lanetan, kasurako. Estudioan ordu pila sartu izan dugu eta eskarmentu hori irakaspen oroz potoloa izan da, batik bat, produkzio-munduaren prozesu guztia barneratzeko.

Bizi ditugun garaiotan lan zaila eta nahasia den arren, begiratu dezagun etorkizunera. Zeintzuk dira zuon asmoak etorkizun labur edo ertainera begira?
Momentuz, diskoa aurkeztu gura dugu: aurkezpen-bira txiki bat hasiera egokia litzateke. Jakitun gara garai zailak bizi ditugula eta, horregatik, ez da bira erraldoia izango: hiruzpalau kontzertu egingo ditugu. Gure esperantza zera da, EraBatera euskal musikaren panoraman finkatzea, taldeak bere leku propioa izatea eta gure beste taldeekin ditugun agendak apur bat atontzea, proiektu honekin aurrera egin ahal izateko.

Gontzal Bilbao + Paule Bilbao + Josu Gonzalez = Arima.

Lehenengo eta behin, oraindik ezagutzen ez duenarentzat, zer da Arima?
Arima 2018. urtean jaiotako proiektua da eta nik betidanik barruan gotortuta eduki izan ditudan ideiak argitara emateko sortu zen. Hasieran nire abesti propioak konposatzeari ekin nion eta kanta horietatik sortu zen Arima.

Taldea hiru partaidez osatuta dago eta 2019an lehendabiziko lana kaleratu zenuten, lau kantaz osatutako EPa. Nola joan da diskoaren aurkezpena eta zer moduzkoak izan dira lehenengo sentsazioak?
Oso-oso onak, zinez. Nik, bereziki, ez nuen horrelako sentsaziorik espero: kontzertu pilo bat eman dugu eta Euskal Herrian zehar jotzen ibili gara; gehienetan, benetan ondo tratatu gaituzte eta oso bereziak izan dira. Oro har, izugarrizko sentipenak bizi izan ditugu.

Hurrengo galdera derrigorrezkoa da: nola daramazue pandemiaren kontua eta zein eragin izan du taldearen asmoetan?
Talde gehientsuenei gertatuko zitzaien legez, guri ere entseguen prozesua eten egin zigun. Dena dela, konfinamendua argi-ilunez josita egon zen niretzat, eta guztia ez zen negatiboa izan: etapa horretan nahiko inspiratuta ibili nintzen eta, hori dela eta, abestiak nire kontura sortzeko nahiz garatzeko aprobetxatu nuen etenaldi hura.

Metamorphosis grabatzeko Gipuzkoa aldera jo zenuten eta, gainera, izen potolodun pertsonek lagunduta, ezta?
Bai. Tolosako Bonbereneako estudioan egon ginen diskoa grabatzen. Karlos Osinaga Txap-ekin egin genuen lan, oso gustura. Aurten lan berri bat grabatu dugu bertan eta berriz ere Txap aukeratu dugu. Egia esan, Bonberenean etxean bezala sentitzen gara.

Suposatzen dut, bizi ditugun garaiotan, talde gazte batentzat oso zaila dela maila horretako jendearekin grabatzeko eta material berria ateratzeko aukerak lortzea. Halaxe al da?    
Bai, noski. Oso zaila izan da eta, behin aspektu horri helduta, nire gurasoei egindako guztia eskertu gura nieke. Haiek izan dira proiektu honen bultzatzaile nagusiak: lehenengo urratsak ematen lagundu zidaten eta hasierako sostengu ekonomikoa beraien patrikatik jarri zuten. Alde horretatik, egundoko laguntza izan dut, baina, bai, sasoi nahiko ilunak dira lan berriak kaleratzeko eta, batez ere, talde berri batekin. Garai zailak dira rock-and-rollarentzat.

Lan berria jaiotzeko bidean da. Zer konta daiteke horren inguruan? Badu izenbururik?
Bai, Biluztasunez jantzita deituko da eta, Metamorphosis-en antzera, lan laburra edo EPa izango da, baina bien artean hainbat alde izango delakoan nago.      

Metamorphosis-en, shoegaze edo post-rock estiloei dagozkien gitarra distortsionatuak, intentsitateen jolasa, mezu pesimistak zein ilunak, nolabaiteko giro etereo bat edo ia bi minutuko euskarazko spoken word bat aurki daitezke, besteak beste. Hurrengo lanak ildo beretik jarraituko du? Ba al duzue berrikuntzaren bat prest?
Arimaren esentzia hori mantentzen eta errespetatzen saiatu gara. Hori bai, uste dut nolabaiteko heldutasun bat nabarituko dela; nik hori modu pertsonalean sentitzen dut eta, horrenbestez, horrek bere isla izango du lan berri honen soinuaren garapenean edo letren sorkuntzan.

Sormen prozesuari dagokionez, lehen diskoko bidezidorretik egin duzue aurrera ala bestelako sorkuntza-sistemaren bat hautatu duzue bigarren lan honetarako?
Esperientzia lortu dudan heinean, lan egiteko sistema hobetu egin dudala esango nuke. Hori dela eta, abestiak landuagoak nahiz konplexuagoak dira. Beraz, hoberako eboluzionatu dudala uste dut.

Kolaborazio zaleak zarete eta horrek ere izango du isla hurrengo lanean, ezta?
Atsegin ditugu, bai. Metamorphosis-en, Txap-ek eta nire osaba Ibon Bilbao Topo-k hartu zuten parte eta bigarren lan honetan, ostera, Sara Zozayak kolaboratu du abesti batean. Kolaborazioen inguruan gustatzen zaiguna zera da, nahiz eta Arimaren esentzia mantendu, musikari kutsu ezberdin bat aportatzen diotela.

‘Biluztasunez jantzita’ disko berriaren azala.

Letragintza aipatu duzularik, zuk idazten al dituzu Arimaren letra guztiak? Zeintzuk dira zure mintzagai edo inspirazio-iturri nagusiak?
Nik idazten ditut eta, inspirazio gisa, esate baterako, Nudozurdoren letrak baliatzen ditut; haien ukitu iluna izugarri maite dut. Bestalde, Slowdive taldearen mistika psikodeliko horretatik ere asko edaten dut. Halere, letra oso pertsonalak, intimoak eta introspektibo edo barnerakoiak idazten saiatzen naiz; hortaz, ez dute hainbesterainoko harremanik beste taldeekin. Oro har, nire bizitzako momentu jakin batzuetan sentitzen dudana abestietan islatzen dut eta, normalean, nahiko letra ilunak ateratzen dira.

Erreferenteetara joz gero, zeintzuk dira gehien eragin dizueten taldeak?
Gehienbat, shoegaze jorratzen duten taldeak aipatuko nituzke, guk lantzen dugun musika estilotik hurbilen sentitzen ditugulako, besteak beste, Slowdive edo My Bloody Valentine. Horiez gain, Touché Amoré edo Nudozurdo taldeek nigan izugarrizko eragina izan dute. Bestalde, badira nigan “klasikoak” diren taldeak, hala nola Nirvana, Pixies edo Sonic Youth. Halaber, azkenaldian musika berri ugari deskubritzen ari naiz baina esango nuke azken ezagutu ditudan egileek ez dutela horrenbesterainoko eraginik izan nik sortzen dudan sonoritatean.

Eta Arima taldeko Paule Bilbaoren erradiografia musikala osatzen jarraitzeko, aspaldion zer ari zara entzuten bereziki? Eta entzuten zabiltzan horrek zein eragin izan dezake Ariman, izatekotan?
Aspaldion dezente ari naiz murgiltzen screamo estiloetan: La Dispute bezalako taldeak entzuten ari naiz. Beste alde batetik, jendeak gomendatzen dizkidan taldeak ere entzuten ditut; horien artean, Phosphorescent edo The Weakerthans azpimarratuko nituzke. Biak ala biak ezagutzen ez nituen taldeak dira eta haien musikarekiko konexio handia sentitu dut. Aipatu ditudan talde edo autore horien letrak oso malenkoniatsuak eta pertsonalak dira, eta nolabaiteko kutsu intimista bat lortzen dute; beharbada, atmosfera intimo hori izango da gehien baloratzen diedana.

Joan gaitezen ariketatxo batekin: ondoren botako dizkizudan egileetako bakoitzetik, esan zerk deitzen dizun arreta, zer edaten duzun haiengandik edo, beste barik, lehenengo iradokitzen dizutena. Slowdive taldearekin hasiko gara.
Shoegaze estilora hurbiltzeko sarrera eman zidan erreferentziazko taldea izan zen eta, beraz, musika-estilo honi buruz mintzatzean beti presente dudan talde nagusienetako bat da.

Nudozurdo.
Talde honi gehien eskertzen diodana, agian, haien letragintza eta beraien musikaren bidez sortzen dituzten atmosfera ilunak eta ia-ia deprimenteak dira. Izugarri konektatzen dut beraiekin: zelanbaiteko tristezia alai bat transmititzen didate.

Touché Amoré.
Inspirazio iturri handi bat da niretzat; maite dut haien potentzia musikalarekin transmititzen duten indarra eta amorrua.

Anari Alberdi.
Anariren musikarekin ere egundoko konexioa sentitzen dut. Euskal Herriko erreferente garrantzitsuenetako bat dela esango nuke eta berak izan duen ibilbide musikala ere erreferentziazkotzat dut. Oro har, bere abesteko era eta musika sortzeko modua azpimarratuko nituzke eta, nola ez, bere letrak.

John K. Samson.
Oraintsu ezagutu dudan kantautoreetako bat da. Sentsazio oso bereziak sortu dizkit, tankera honetako musika ez dudalako larregi entzun izan. Bere abestiak, entzun bezain pronto, barru-barrura sartu zaizkit eta egile honekin ere konexio oso berezia sumatu dut.

Buelta gaitezen lirika kontuetara. Talde anglofonoetatik izugarri edaten duzu, baina Arimaren letrak euskarazkoak dira. Kontzienteki ala modu naturalean harturiko erabakia da hori?
Abestien letrak idazten hasi nintzenean, konturatu nintzen euskarak eskaintzen dituen baliabideak oso ondo zihoazela nik letren bidez transmititu gura nituenekin. Ez hori bakarrik: Euskal Herrian sortzen ari den talde berri batek euskaraz abestea oso garrantzizkoa delakoan nago, gure hizkuntzari bestelako estilo musikaletan ikusgarritasuna eta presentzia emate aldera. Izan ere, shoegaze estiloa ez da gehiegi landu euskaraz eta, alde horretatik, kantuak euskaraz abesteak erakusten du hori ere gure hizkuntzan egin daitekeela: konkista txiki bat da.

“Talde berri batek euskaraz abestea oso garrantzizkoa delakoan nago, gure hizkuntzari bestelako estilo musikaletan ikusgarritasuna eta presentzia emate aldera”

Arimak baditu zenbait aurrekari: Gontzal bateria jolea Ama Say eta Zein? taldeetan ibilitakoa da eta zu zeu Buenas tardes, Comandante izenekoan. Arimak musikalki ba al du loturarik talde horiekin ala guztiz bestelako proiektua da?
Buenas tardes, Comandante taldeak sekulako eragina izan zuen nigan, maila pertsonalean; estilo aldetik, ez genuen pareko musikarik jotzen, baina bazuen antzekotasunen bat edo beste Arimaren sonoritatearekin. Arima proiektu pertsonalagoa da eta bide desberdin batetik daramat. Ama Say eta Zein? taldeei dagokienez, biak ala biak asko entzun ditudan taldeak dira, baina ez dira Arimaren erreferente zuzenak izan.

Goazen memorian hain urrun geratzen zaizkigun kontzertuetara: Gernika-Lumoko Trinkete Antitxokoan edo Bilborock aretoan jo ostean, ba al duzue bereziki profanatu nahiko zenuketen tenplurik?
Bilboko Kafe Antzokia, adibidez, leku oso berezia izango litzateke kontzertu bat eskaintzeko. Bide batez, Trinketen eman genuen kontzertua guretzat oso polita izan zen: Lekuek Festibala bezalako jaialdi eder baten barnean jo genuen eta hain bakarra den areto horretan jo den azken kontzertua izan zen geurea, aurten ateak itxi ditu-eta.

Orainaldira itzuli eta etorkizunera beste salto bat eginez gero, zeintzuk dira etorkizun hurbil nahiz ertainera begira dituzuen jomugak?
Gure helburua, lehenik eta behin, bigarren EPa argitaratzea da. Bizpahiru single kaleratzeko asmoz gabiltza, baina, egia esan, oraindik ez dugu guztiz argi. Kontzertuei dagokienez, emanaldi bakarra baino ez dugu itxita, oraingoz [abenduaren 12an Gernikako Iparragirre Rock elkartean, Cecilia Payne taldearekin batera]. Ondoren irteten diren kontzertuak disko berri hau aurkezteko profitatu nahi genituzke.

Bukatzen joateko, seguru nago Arimarekin bat ez datorren tentazio musikal sekreturen bat izango duzula. Zein da Paule Bilbaok Spotifyko playlist sekretuan gordeta duen eta aitortu ezin dezakeen egile edo talde maite hori?
Azken hilabeteotan, Cráneo edo Cupido taldeak entzuten ibili naiz, esate baterako. Lehenengo talde horretatik “Bien Guay” eta bigarrenetik “Continúa” abestiak aitortuko nituzke nire guilty pleasures gisa.

Taldearekin loturiko zein egunkari izenburu sinatuko zenuke epe ertainera?
Arimatarrek euren bigarren diskoa Frantzia hegoaldean edo Ipar Euskal Herrian aurkeztuko dutela irakurtzeak izugarrizko ilusioa egingo lidake. Besteak beste, Bordele edo Miarritze bezalako tokietan zuzenekoak eskaini gura nituzke.