Urte batzuetan zuzeneko musika alboratuta eduki eta gero, gogotsu itzuli da Urbil Artola (Hondarribia, 1972); bost proiektutan ari da aldi berean. Aitarengandik jaso zuen musikarekiko zaletasuna [Txomin Artola], eta bere haurrei eskaintza hori bera egin nahi die orain. Jon Gurrutxaga musikariarekin eskainitako kontzertu baten ostean elkarriztekatu dugu.

Urbil Artola, dobroa jotzen. (Asier Perez Karkamo)

Berez, nahiko lotsatia izan zara oholtzan, baina antzematen da Jon Gurrutxagarekin baduzula nolabaiteko konplizitate berezi bat; asko hitz egiten duzu berekin, barre egin ere bai…
Lotsatia izan naiz beti; garai batzuetan, ziurrenik, dezente gehiago, Sorotan Beleren garai haietan batez ere, gazteagoak ginelako; nortasunarekin lotutako zerbait izan daitekeela pentsatzen dut. Urteetan egon naiz apenas ezer egin gabe, jo gabe, eta garapen bat eduki dut. Lotsa alde batera uztera iritsi naiz. Baina konturatu naiz denei gertatzen zaigun gauza bat dela; geure burua jendaurrean jartzean, ez gaude gure medio naturalean, zerbait erakusten ari gara jende kopuru baten aurrean, eta horrek ardura bat dakar berekin. Garai batean, lotsa nuen; hori galdu dut, baina, era berean, saiatzen naiz erabat kontzentratuta egoten.

Pixka bat zaila da oraindik ere niretzat, eta horregatik gustatzen zait norbait ondoan izatea, kantari nagusia ni bakarrik ez izatea; askoz erosoago sentitzen naiz bigarren planoan. Egia da kasu honetan Jonek eta biok kartela elkarbanatzen dugula, bien izenak ageri direla, baina bereak dira abestiak, beti sentitzen naiz bigarren planoan bezala, eta hor goian egoten laguntzen dit horrek.

Zuretzat berezia izan zen larunbateko kontzertua, Gerry Fitzpatrick Dublingo dobro jotzailea zegoelako entzuleen artean…
Bai. Duela hogei bat urte, Dublinera joan nintzen lagun batzuekin egun batzuk pasatzera; han bizi da arreba. Ordurako hasia nintzen etxean dobroa jotzen, arrebak bazekien Gerryk dobroa jotzen zuela, eta pub batean jotzen zuen gu han ginen egunetako batean. Gerry izan zen zuzenean ikusi nuen lehen dobro jotzailea, eta harremana izan dugu geroztik. Oso gutxi gara [barrez], eta, norbait ezagutzen dugunean, berehala hasten gara beste dobro jotzaileez edo musikaz hitz egiten, berehala sortzen da hartu-eman bat, eta mantendu egiten dugu harreman hori.

Nolatan hasi zinen dobroa jotzen?
Neurri handi batean, aitarengatik. Etxean bazeuden gitarrak; musika presente zegoen. Jotzen nuenean, teknikoki ez nuen aurreratzen, baina ondo pasatzen nuen. Hasi ahala, beste instrumentu bat jotzeko gogoa pizten zitzaidan. 2003an-edo, horrela hasi nintzen biolina jotzen, disko askotan entzuten nuelako, Irlandako musikarekin hasita. Bluegrass musikari edo folkeko bakarlarien atzean dauden musikariei begira hasi nintzen, eta biolinetan eta dobroetan jarri nuen arreta. Eta, bereziki, estudioko musikari bati egin nion jarraipena, disko askotan ageri zen bati: Jerry Douglas estatubatuarrari. Oso gauza politak egiten ditu. Abeslariari edo beste musikariei kasurik egin gabe, bera entzuten bakarrik egon zaitezke disko osoan.

Biolinarekin hasi nintzen, baina berehala konturatu nintzen ordu asko behar zirela hutsetik hasteko. Niretzat arrotzak ziren bai arkua eta bai mastaren digitazioa. Eta, finean, sei sokako gitarra bat da dobroa. Eskuineko eskua pixka bat garatuta neukan akustikarekin arpegioak egiteko, baina ezker eskuarekin barrarekin jolasten ikasi behar izan nuen. Niretzat biolinaren jauzia baino arinagoa zen dobroarena.

Asko jokatzen duzu pedalekin. Gustatzen al zaizu esperimentatzea?
Pedalen mundua musika elektrikora lotuta dago gehiago. Akustikoetan ere erabiltzen dira pedalak, baina gehiago lantzen da berez instrumentuak duen soinu akustiko hori. Estilo batzuentzat, instrumentu elektrikoak hobeak dira akustikoak baino. Maribopen, adibidez, jotzen dudan taldeetako batean, instrumentu akustikoak eraman nituen lehen entsegura, baina berehala konturatu nintzen ez zegoela lekurik; berehala galtzen zen, musikak betetzen zuelako. Elektrikoak gehiago laguntzen du nahasketa horretan norbere lekua bilatzen.

Maribop aipatu duzu, baina beste lau talde ere zerrenda daitezke. Bost proiektutan zabiltza…
Folk musika asko entzuten nuen dobroak erabat lotu ninduenean; bluegrass estiloak, gehienbat. Estilo horretan, bere momentua du instrumentu bakoitzak, eta horietako bat da dobroa. Bilbon badago folkeko jam session bat, eta Donostiako musikari bat ezagutu nuen han; Howdy izeneko talde bat zeukan. Talde irekia zen, musikariak sartzen eta ateratzen ziren, eta bertan sartzera animatu ninduen.

Howdyrekin bakarrik ibili naiz urte batzuetan, baina egia da beste lau proiektutan sartu naizela azken bi urteetan. Lehenengo Maider [Zabalegi] izan zela uste dut; bakarkako bidea hasi aurretik jarri zen nirekin harremanetan. Ez nuen oso argi ikusten, neure burua entrenatu gabe ikusten nuelako, akustikoa utzita nuelako guztiz. Maiderren kantu horietan bazegoen lekua dobroarentzat eta lap steelentzat, baina beste batzuetan arraseoak egitea eskatzen zuen gehiago. Dena den, urte askoko harremana neukan berekin, eta erakargarria egiten zitzaidan proiektua.

Bestalde, weissenborn gitarra bat eskuratu nahi zuen Jonek [Gurrutxaga], eta bazekien nik banuela bat. Etxera etorri zen, eta jotzen aritu ginen. Hizketan ari ginela, handik hilabete gutxira disko bat ateratzeko asmoa zuela esan zidan, eta ea kanturen batean parte hartzera animatuko ote nintzen, weissenbornarekin edo dobroarekin. Dobroa jo nuen Kateak diskoko abesti batean, eta zuzenekoetan hasi ginen berehala. Elkarrekin oso gustura ibili izan gara hasieratik; ondo konpontzen gara. Musikalki, ni oso eroso sentitzen naiz formatu txikietan. Gauzak ez daude hain lotuak; estruktura bat bada, baina dinamikoagoa da dena, xehetasunetarako leku gehiago dago. Jonek, gainera, oso blueseroak diren kantu batzuk dauzka, eta alaiagoak edo folkagoak dira, agian, beste batzuk. Bi aukerak politak dira niretzat; oso eroso sentitzen naiz, eta, era berean, asko ikasten ari naiz. Polita da estilo desberdin horiek ere ikastea.

Maribopen estiloa, esaterako, ukitu mediterraneoko dub-noir elektronikoa, erabat berria da zuretzat.
Eta asko ikasten ari naiz haiekin. Hondarribian bizi diren bi ezagunekin ari naiz Maribop taldean, jatorriz Palermokoa den Francesco Gigliorekin eta Peter Walsh dublindarrarekin. Oso nahasketa berezia da. Siziliako kultura ekartzen du Francescok, arabiarren eragin handiko melodiak sortzen ditu, eta horrekin zerikusirik ez daukaten doinu elektronikoak sortzen ditu Peterrek. Inoiz ez nuen imajinatuko horrelako talde batean ariko nintzenik, baina oso erakargarria egiten ari zait.

Iker Laurobarekin ere ari zara…
Jon ezagutu eta gutxira parte hartu nuen Iker Laurobaren aurreneko diskoan, kanta batean, eta Udazkena bigarren diskoan ere parte hartu dut, beste abesti batean. Estudioko egunean esan zidan, “aurrerago, agian, zuzenekoetan ere akustikoak egiteko, Urbil?”. Pila bat gustatzen zait Ikerrek egiten duena ere. Nola konposatzen duen, ahotsak, zer musikari biltzen dituen… “Ba ea iristen den aukera hori”, pentsatu nuen. Eta handik gutxira hasi ginen; ekainetik eskaini ditugu emanaldi batzuk, eta aurreragorako ere baditugu beste batzuk. Zortea daukat, oso gustura ari naizelako bost proiektuetan.

Azken bi urteetan hasi zara Howdy ez beste lau proiektuetan. Aldaketa handia izango zen zuretzat eta etxekoentzat, ezta?
Bai… Jonekin hasieran, Maiderrekin gero… Oso gustura ibili nintzen biekin. Gero, Francescok esan zidan animatzeko, eta engantxatu egin nintzen Maribop taldera; hor ere egon nahi nuen. Eta gauza bera gertatu zait Ikerrekin ere; nola esan ezetz? Pixka bat larritzen hasi nintzen, etxeko eginbeharrak eta musika elkartzen direlako askotan. Errepertorioak prestatzeko ere denbora behar da, fresko eduki behar dira errepertorioak, gerta daitekeelako asteburu batean hiru talderekin aritzea. Egia da jada lasaitu naizela Ikerren errepertorioa prestatu dudanean; hobeto nago orain, baina larrituta ibili naiz garai batzuetan.

Etxean aritzen zara, ala beste musikariekin elkartu behar izaten duzu nahitaez?
Entsegu gutxi egiten ditugu Howdyrekin; hilean behin geratzen saiatzen gara, eta emanaldi baten aurreko astean ere bai. Gauza bera egiten dut Maiderrekin ere; partaide naizen taldeen artean bateria duen bakarra da, eta lokal berezi bat eskatzen du bateriak, ekipo handiago bat. Maribop salbu, akustikoak dira beste guztiak, eta etxeko salan egin daitezke entseguak, inori trabarik egin gabe. Maiderren kasuan, sei gara taldean, eta beste lokal bat behar da; lokala eta agenden koordinazioa. Emanaldiaren aurretik, elkartu egiten gara egun batean, errepertorioa freskatzeko; pop taldeetan komeni da talde guztiarekin entsegu orokor bat egitea. Jonekin hainbeste aldiz aritu naiz, nahiko kontrolatuta daukagu dena, eta etxean prestatzen du bakoitzak. Nahiko gutxi entseatzeko joera izaten dugu Ikerrek eta biok.

Ateak irekita edo itxita aritzen zara etxean?
Egun argiz entseatzen dudanean, ateak irekita, kaskorik gabe, haurrek ere entzun dezaten. Gauez ezin izaten dira jo abesti akustikoak, baina elektrikoak bai, kaskoekin. Horregatik, gauez prestatzen ditut abesti elektrikoak.

Zure errepertorioaz gain, musika presente egoten al da zuen etxean?
Jartzen dut, baina nahi baino gutxiago, ohitura galdu dudalako. Askoz gehiago entzuten nuen gazteagotan. Ez dakit asko entzun dudalako den… Oraindik ere gustatzen zait entzun ez ditudan gauzak deskubritzea, baina kuriositate gutxiago daukat, agian. Gogoan dut behin Irlanda erdialdean zegoen jaialdi batera joan nintzela Jerry Douglasek emanaldia zeukalako bere taldearekin; lehen aldiz ikustekoa nintzen, eta jaialdiko talde guztiak gustatu zitzaizkidan, denak; bakarlariak, taldeak… Denak deskubritu nituen, eta denak gustatu zitzaizkidan. Orduan konturatu nintzen ondo egina dagoen guztia gustatzen zaidala.

Eta konturatu naiz zein inportantea den haurrek musika entzutea. 6 eta 3 urte dituzte nireek, eta seguru nago musika entzutearekin bakarrik informazio bat sartzen zaigula buruan. Hizkuntzaren kasuan bezala, hitz bat jakin gabe jaiotzen gara, eta nola ikasten dugu hitz egiten? Bada, gurasoak hizketan entzunez; hilabeteak, urte bat… eta, bat-batean, lehenengo hitza esaten dugu. Gauza bera gertatzen da musikarekin; buruan geratzen da jasotako informazioa, eta, noizbait instrumentu bat ikasten hasten bazara, ideia horiek azaleratu egingo dira uneren batean, mantendu egiten dira.

Musikaria da Nora zure arreba ere. Aita ezagututa, ez da kasualitatea…
Estiloak eta taldeak deskubritzen aritzen zen aita ere. Musikari askorentzat bezala, beretzat ere oso garrantzitsua zen Beatles taldea. Nik askoz geroago deskubritu nuen talde hori, eta hor tranparen batek egon behar zuela pentsatzen dut oraindik. Nola liteke? Zenbat gauza desberdin egiteko gai izan ziren hain gazteak izanda! Seguru nago Beatles existitu izan ez balitz musikak beste norabide bat izango zukeela egun; ez dut esaten hobea ala txarragoa izango zenik, desberdina baizik. Miles Davis tronpetarekin bezala, itsasargi gisakoak izan ziren musikari batzuk; instrumentuaren norabidea aldatzeko gai izan ziren. Hori egin zuen Beatlesek, ez instrumentu batekin, baizik eta estilo oso batekin.

Ingalaterratik iristen zen musika asko entzuten zuen aitak, eta baita folk asko ere; Irlandako musika ere bai; John Renbourn Pentangle taldearekin, adibidez. Gogoratzen dut garai batean aita txundituta egon zela Errenazimentuko musikarekin; lauteak eta horrelakoak entzuten zituen.

(Bidasoko Hitza egunkarian, 2019ko uztailaren 19an argitaratutako elkarrizketa)

Hondarribiko Blagan Euskara Elkarteak Fermin Muguruza eta Galder Izagirre elkartu zituen otsailaren 6an, bertsoz gidatutako Euskara oholtzatik at goiburuko solasaldian. Norbere inguru musikalean, oholtzatik kanpora, nagusi diren hizkuntza ohituren inguruan aritu ziren bi musikari irundarrak Kultur Etxean. Hortik abiatuta, abagunea probestu dugu beste hainbat kontu aipatzeko Galder Izagirrerekin: Big Crunch taldean duela 25 urte hasitako musika ibilbidea, Berri Txarrak-en agurra, argazkilaritza, etorkizuneko asmoak… Elkarrizketa Berri Txarrak-ek martxoa eta apirilean Euskal Herrian eskainiko dituen kontzertuen berri eman aurretik dago egina.

Galder Izagirre musikari eta argazkilari irundarra. (Asier Perez-Karkamo)

Urte askoz oholtzan eraman duzu euskara mundura, azken urteetan Berri Txarrak taldearekin. Ez dago ingelesez abestu beharrik kanpora ateratzeko, ez da hala?
Ez, eta era berean, ingelesez abesteak ez dizu bermatzen kanpora irtetea. Gure asmoa musikaz disfrutatzea den heinean, libreagoa gara gure hizkuntza propioan funtzionatzeko, eta ez musika industriak ezartzen dituen hizkuntza hegemonikoetan. Ameriketara goazenean gure helburua ez da multinazional batek fitxatu, ingelesez disko bat egin eta milioika disko saltzea, baizik eta, garena garela, musikaren pasioa elkarbanatzea entzun nahi digun horrekin. Berez bira hauek defizitarioak dira beti, baina egiten jarraituko dugu. Azken finean, musika lengoaia unibertsala den heinean, ahalbidetzen digu edozein kontinentetan gaudela ere elkarrekin komunikatzeko aukera izatea. Eta era berean, gure helburu nagusia hori izan gabe, hizkuntzaren bidez nor garen adierazteko aukera izan dugu. Esango nuke, gainera, zenbaitentzat esker onekoa dela hain saturatuta gauzkan mundu anglosaxoitik at beste sonoritate bat, beste tinbre batzuk entzutea.

Iazko abenduan, Burgosko La M.O.D.A. taldeak Madrilen emandako kontzertuan, milaka pertsonek euskaraz kantatu zuten Gorka Urbizuk kolaboratu duen “Prmvr” abestia. Zuek ere geroz eta jende gehiago biltzen ari zarete, geroz eta urrutiago iritsi da Berri Txarrak, Zeelanda Berriraino. Kanpotik begiratuta, une gozoan zaudetela dirudi. Barrutik ere hala ikusten da, disfrutatzen ari zarete uneaz?
Bai, badira urte batzuk kristalezko sabaia apurtu genuela, hala esan izan dugu. Berri [Txarrak] izan da talde bat jarri zaizkion muga guztiak gainditu dituena, eta era berean, uste dut ez garela gailurrera iritsi. Egun, Berri da proiektu bat jakiterik ez dagoena noraino iritsi daitekeen. Proiekzioa ikaragarria da, edo zen [barrez], eta ziurrenik gauza asko geratzen ziren disfrutatzeko oraindik.

Horiek etorriko dira, akaso?
Pentsatzen dut baietz. Otsailaren 16an Miarritzen abiatu eta azaroko azken egunetan amaituko den azken bira honetan seguru asko horren frogak izango direla.

Uzteko, edo atseden hartzeko, erabakiaren iragarpenak sekulako oihartzuna izan du. Zaleen erantzuna oso handia izan da, sare sozialak sutan jarri zenituzten, Iruñeko azken kontzertuarekin gertatu dena… Zerk harritu zaitu gehien?
Esan dizudan bezala, badirudi Berriren inguruan dagoeneko ez gaituela ezerk harritzen. Oso zaila gertatzen zaigu neurtzea zer nolako hedatze-uhina izango duen egiten dugun pauso bakoitzak, baita hanka sartzen dugunean ere.

Musikari bezala, zer suposatu du zuretzako Berri Txarrak taldeko kide izateak? 
Burua zabaltzeko modurik onena da bidaiatzea eta horrelako mundua deskubritzen hasiak ginen Dut taldearekin, Ferminen laguntzarekin 1998an, orain dela 21 urte. Ezagutu genuen Amerika goitik behera, Europa osoa, baina baita musika arloa nola bideratu modu profesionalean ere. Berrin sartu nintzenean dagoeneko gaur jasotzen gabiltzan fruituak ereinda zeuden, eta uste dut nire esperientziatik ere horretan lagundu ahal izan dudala, aurretik ikasitakoa garatu ahal izan dudan neurrian. Harro diot honakoa bederatzi urteko bidaia paregabea izan dela.

“Berri Txarrak izan da talde bat jarri zaizkion muga guztiak gainditu dituena, eta era berean, uste dut ez garela gailurrera iritsi”

Hain urruti jotzea, hainbeste jenderen aurrean, kanpoan grabatzen… Nolako esperientzia izan da, edo ari da izaten?
Grabatu dugu rock munduan oso garrantzitsuak diren teknikari zenbaitekin, baita musikariekin kolaboratu ere, zenbait jaialdi handitara joan gara… Era berean, hemen kanpoan bezain disko onak grabatu daitezke noski, galdera hori sarritan egiten digute. Berriren kasuan adibidez, beti iruditu zait Kaki Arkarazorekin Garaten grabatutako Librediskoak taldearen momentuko izaera eta soinua ezin hobe islatzen duela. Horrek ez du esan nahi kanpora grabatzera joateak kapritxo hutsala denik, baizik eta bertako ikasgaiak, teknikoak zein esperientzia pertsonalekoak, aberatsagoak direla, hemen garenaren mapa osatzeko balio digun heinean. Kanpoan zaudela ikasgai handienetako bat beti izaten da hemen daukazunaren perspektiba.

Zu zertan aldatu zara taldean eman dituzun bederatzi urteetan?
Batez ere esperientzian. Kanpora zoazenean izen handiko produktore horiekin grabatzera, edo BEC-era 10.000 lagunen aurrean jotzera, horrelako egoeretan beldurra da nagusi. Baina atzera biderik ez dagoenez, aurrera egiteko gai izaten zara, eta horrek zure buruarekiko konfiantza txute bat ematen dizu. Horrekin batera zure beldurrak kudeatzeko giltza topatzen duzu, esperientzia deitzen duten hori. Hori litzateke nire aldaketa nagusia Berrin sartu nintzenetik, teknikoki ez dudalako uste gehiegi aldatu naizenik.

Iazko martxoaren 17an izan zen Barakaldoko kontzertu hori. Jaialdi jendetsuetan egon zarete, MTVren kontzertuetan ere, baina BECekoa berezia izan zen, han bildu zen jende guztiak helburu bakarra zuelako, Berri Txarrak ikusi eta entzutea. Nola gogoratzen duzu?
Ardura gurea zen, gu ginelako antolatzaileak, eta neurriko zerbait antolatu nahi genuen. Kontzertua bera ezin zen izan beste kontzertu bat, baizik eta kontzertu berezi bat. Egia da urte hauetan izan dugun esperientzia metaketak ahalbidetzen zigula zerbait desberdina edota arriskatuagoa egitea. Hori horrela, hiru ataletan planteatu genuen emanaldia, baita eszenatokia bera ere. Hala, bigarren zatian boskote  bilakatu ginen teklatua eta mandolinaren laguntzaz. Azken urteotako kontzertu pilak ziurtasuna ematen zigun pentsatzeko horrek funtzionatu zezakeela, eta hala izan zelakoan nago.

Nolakoak izan ziren aurreko orduak? Bereziak izango ziren…
Konturatu ginen nahiz eta aurreko egunetan eta egunean bertan ere lasai egon, kontzertua hasi zenean dena aldatu zela… Zaldi basati bat zen hura, ezin zena kontrolatu. Konturatu ginen BEC edo antzerako kontzertu gehiago beharko genituela neurria hartzeko. Azkenean, zezen bat bezala ateratzen zara, energiaz beteta, baina ez daukazu gaitasunik kontrolatzeko. Kontua da kontzertua luzea zela, eta joan ginen lasaitzen, baina lehendabiziko zatian Infrasoinuakjo genuen hasieratik bukaerara, eta 35 minutu horiek ez ditut gogoratu ere egiten. Abiadurazko pilula bat izan zen hura. Gero, bigarren zatitik aurrera hasi ginen disfrutatzen.

Jende gutxiagoren aurrean ere jo izan duzue. Zu noiz egoten zara gusturago, kontzertu handietan ala txikietan?
Jende kopuruak ez du kalitatea bermatzen, baizik eta egoerak berak, jendearen harrerak. Izan daiteke 20 laguneko kontzertu bat Hong Kongen, eta 20 horiek egotea dena emanda eta flipatzen, horrelako energia feed-back bat elkarbanatzen. Eta izan daiteke kontzertu erraldoi bat, distantzia handia dagoena publikoa eta oholtzaren artean, eta ez dena iristen horrelako berotasunik. Egia da beti nahi izaten dugula maiz egiten dugunaren kontrakoa. Askotan festibal handietan jotzen dugunean faltan botatzen dugu areto txikietan jotzea. Eta kontrakoa ere gertatzen da. Kontzertu txikietako giroan zaudenean kanpoan jo nahi izaten duzu, festibal handi horietako batean jo eta beste talde batzuekin elkarbanatu… Azkenean uste dut denak osagarriak direla, baina esan dizudan bezala gehiago da egoeraren arabera, publiko kopuruaren arabera baino.

“BECeko kontzertuaren hasiera zaldi basati bat bezalakoa izan zen, ezin zena kontrolatu. Bigarren zatitik aurrera hasi ginen disfrutatzen”

Bada kontzerturen bat bereziki gogoratzen duzuna?
Asko daude, bakoitzak berea du… Gogoratzen dut Kursaalean emandakoa, Orioko Gaztetxean duela bi urte emandakoa… Gero badaude lekuak, Bilboko Kafe Antzokia adibidez, non beti sentitzen zaren etxean bezala, eta izaten dira publikoarekin oso energia indartsua lortzen den kontzertuak.

Elkarrizketa honek aitzakia eman digu atzera begira jartzeko. Ez dakit azkar joan diren, baina 25 urte baino gehiago daramatzazu oholtza gainean, denbora asko.
Zerbaitetan hasten zarenean helburu finkorik gabe, zuk beti aurrera begiratzen duzu. Orain, azken aldian, zahartzen ari garenaren seinale, tokatzen ari zait inoiz baino gehiago atzera begira jartzea, ez nire borondatez ordea. Dena da ‘Dut-en ez dakit zenbatgarren urteurrena’, ‘Kuraia-ren diskoaren ez dakit zenbatgarren urteurrena’, ‘Berri-ren ez dakit zein urteurren’… Eta ni, era berean, ez naiz batere efemerideak ospatzekoa, ezta gutxiagorik ere! Eta orduan onartzen dut zerbait atsegina bezala, badagoelako errekonozimendu bat, badagoelako jende gaztea ere talde horiek disfrutatzen dituena eta ez gaituena sekula ikusi, Kuraia eta Dut-en kasuan bezala… Baina ni beti naiz gehiago aurrera begiratzekoa.

Institutu garaian hasi zinen. Big Crunch taldearekin eman zenuen lehen kontzertua.
Bai, urtebete inguru egin nuen, Juancar Bloody Mary eta Mikel Insausti Gara-ko zinema kritikoarekin… Beti esaten dut Big Crunch nire ikastola izan zela, Dut nire institutua, Kuraia nire unibertsitatea, eta Berri izan dela nire masterra edo profesional alorrean garatzeko aukera. Denetatik ikasi dut zerbait, eta beraz, oraingoak bezain besteko garrantzia dauka Big Crunchekin Irungo Clan 21 tabernan eman genuen lehendabiziko kontzertu hark…

Hura gabe agian ez zen etorriko gainontzeko guztia…
Hori da… Eta gero, orain atzera begiratuta, ikusten dut Dut-en ibilbidea oso ongi ikusten dela egindako diskoetan. Instrumentua jotzen ikasi eta grabatu denbora berean egiten genuen. Alegia, taldearen garapena disko bakoitzean nabaritu daiteke. Alde horretatik atseginez hartzen dut ausardia hori. Ez dakizu jotzen, baina hasten zara instrumentua ikasten, denek berdin jotzen genuen gutxi gorabehera… eta horrela grabatu genuen lehendabiziko diskoa. Baina gero ez zitzaigun gustatzen, ordurako garapen bat izan genuelako jotzeko eran… Bigarrena grabatu genuen, ustez hobea zena, baina bigarren hori ere txiki gelditu zitzaigun segituan… Orduan ere hobetu nahi genuen… Hori da bilakaera horren adierazlea, eta hori atsegina da… Eta uste dut gaur egun ausardia hori landu behar dela, zeren eta batzuetan nahi dugu dena oso kontrolatua eduki, estudioan sartu aurretik, eta abar… Garai hartan dena zen ‘jakin gabe aurrera eta aterako da’. Jarrera horretatik zipriztindu nahiko nuke berriro!

Orduan zer egiten zenuten, zortzi orduz lo, zortziz ikasi eta gainontzeko zortzietan entseatu?
[Barrez, buruarekin baietz esan du] Gutxi gorabehera… Adibidez, At diskoa sortu eta grabatu, dena udako oporraldian egin genuen, hainbesteko emozioa eta energia genituen… Egunero-egunero entseatzen genuen, eta hiru hilabete horietan egin genuen diskoa, grabatu eta nahastu… Eta hamabost kantu ziren! Baino hori zen momentuko energia, eta egin genezakeen, ez genuelako familia ardurarik, eta ikasleak ginenez hiru hilabeteko oporrak genituelako. Egin zitekeen, eta ongi aprobetxatu genituen opor haiek!

“Dut-en, instrumentua jotzen ikasi eta grabatu denbora berean egiten genuen. Taldearen garapena disko bakoitzean nabaritu daiteke. Atseginez hartzen dut ausardia hori”

Azken hiru urteetan Joseba Poncerekin eta Fer Apoa-rekin kolaboratu duzu, Kuraiako kideak biak. Poncerekin bere JP Lohian proiektua zuzenekoetara eramateko. Ferrekin, zure argazkiak eta bere poemak uztartzen dituzten Kamusada eta Ordu erdia 51n proiektuetan. Berri Txarraken atsedenaldia albiste izan den bezala, ez litzateke askoz gutxiago izango Kuraia berriro elkartuko balitz.
Hori ere alde guztietatik entzuten ari naiz, Berriren berria atera zenetik, askok eduki dute ideia hori. Eta Dut-ekin beste hainbeste, 25 urte direla eta…

Kuraiako laurok jarraitzen duzuelako musikari lotuta…
Bai, baita Dut-eko hirurok ere, ze Xabik [Strubell] ere jarraitzen du… Kontua da bai Dutekin eta baita Kuraiarekin ere beti egin izan dugula pixka bat nahi izan duguna. Alde horretatik nahiko gurekoiak izan gara, nahi izan duguna eta nahi izan dugunean egin dugu beti. Eta, berriro egitekotan, gauzak horrela egingo ditugu: ikusten dugunean egin behar dela, egin nahi dugun lekuan, eta egin nahi dugun moduan. Gauzak horrela egingo genituzke gaur ere, gure ezkontza geuk antolatuko genuke nahieran, beste baten ezkontzan jo aurretik. Begira, askotan parekatzen dut talde baten harremana bikote harremanarekin. Deigarria egiten zait inori ez diogula proposatzen zergatik ez den bueltatzen orain 10 urteko neska-lagunarekin edo mutil-lagunarekin… Beste aldetik ulertzen dut, ni ere oso musikazalea naizelako, eta banatutako talde asko gustura ikusiko nituzkeelako berriz. Baina…

Kuraia berriro elkartzeko eskatzen zuen Facebook orrialde batek ia 1.800 jarraitzaile lortu zituen. Polita da hainbeste jendek nahi izatea…
Bai, ulertzen dut eskatzea eta nik atseginez hartzen dut. Berez nire jarrera da musikaz disfrutatzen jarraitzea, atsegin dudan jendearekin. Horregatik nire ateak beti zabalik egongo dira. Baina ulertzen dut batzuetan ez dela hain erraza… Harreman luzeak bukatzen direnean bezala, nik ere beharko dut denbora bat Berri Txarrak eta gero lasai hartzeko eta nire gauzekin hasteko.

Musikaz gain baduzu beste pasio bat, argazkilaritza. Nola uztartu duzu musikarekin urte hauetan?
Biretan kamera soinean eraman dut beti. Bidaiatzeak, musikak eman dit mundua erretratatzeko aukera. Hala ere, kontziente izan naiz bira batean nengoenean argazkilaritza bigarren mailako zerbait zela, momentu batzuetan egin nezakeena, baina interferentziarik eragin gabe. Argazkilaritza ez dut utzi 1998az geroztik, eta ez dut utziko, eta pentsatzen dut 2020tik aurrera tarte handiagoa eskaini ahal izango diodala.

Eta agian, erakusketaren bat prestatu… Gaztetan egin zenituen, kanpora atera zinen ere…
Bai, Errumaniara. Lehen erakusketa Hondarribiko Muaran jarri nuen, eta ondoren Errumanian. Cluj Napoka hirian hilabete pasatxo igaro nuen bertako sinagoga izandako batean erakusketa bat prestatzen. Atseginez oroitzen dut bakardade elurtu hura. Hilabete hauetan Basque tabernan egin dut aspaldiko partez beste bat, orain erdizka dagoena. Bestela, ez dut besterik egin. Egia esan, oso zalantzatia naiz materialarekin, eta energia eta denbora asko kentzen dit erakusketa bat prestatzeak.

“Argazkilaritza alde artistiko eta sozialetik hartuta disfrutatzen dut gehien, baina berdin zait argazkia zeri egin, azkenean zure begirada da gailendu behar dena eta hori erronka bat da”

Musika taldeei egindako zure argazkiak oso ezagunak dira, asko egin dituzu, koloretakoak gehienak eta oso indartsuak… Baina zuri-beltza ere asko maite zenuen, istanteak harrapatzea…
Horri eusteko gogoa dut, bai. Horrekin disfrutatzen dut gehien, argazkilaritza alde artistiko eta sozialetik hartuta. Gustura ibiltzen naiz bestelako lanetan ere. Berdin zait argazkia zeri egin, azkenean zure begirada da gailendu behar dena eta hori ere erronka bat da… Baina egia da asko gustatzen zaidala zuri-beltzeko argazkilaritzaren bitartez gauzak kontatzea. Eta hori ez dut utzi, eta berez badaramazkit urte batzuek proiektu bat aurrera eraman nahian, zuri-beltzeko argazkilaritza sozialaren buelta horretan. Inspirazio aldetik asko gerturatzen da musikaren arlora, eta hor ikusten dut badudala zerbait esateko.

Azaroaren ondotik denbora gehiago izango duzu horretarako.
Asmoa hori da. Aurten ez bada, datorren urtean buruan dudan liburu bat atera nahi dut. Izenburua erabaki dut dagoeneko, Herrenak denak.

Beste zertarako nahiko zenuke denbora eduki, azken urte hauetan ezin izan duzulako…
Familiarekin egoteko, familiarekin eta lagunekin. Azkenean nik disfrutatu dut kanpoan egon naizen denbora guztian, gustatzen zaidana egiten ari nintzelako. Baina galtzen dituzu lagunen arteko bazkari, afari, kontzertu eta jai guztiak… Eta haurrekin eta bikotearekin egoteko denbora.

Asteburu asko kanpoan…
Bai, eta batez ere hasieran, haurrak txikiak zirenean. Izan ziren urte batzuk urtean hiru hilabete egiten nituena etxetik kanpo, eta gero asteburu guztiak… Horregatik, hemen izan naizenean topera itxeki naiz familiarekin. Gainera asko disfrutatzen dut, asko gustatzen zait familiarekin egotea.

(Bidasoko Hitza-n, 2019ko otsailaren 1ean argitaratutako elkarrizketa)

Big Txiki eta Zakil Onil, Gorpuzkingz taldeko kideak. (Asier Perez-Karkamo).

Hiru zinetela uste genuen?
ZAKIL ONIL: Bai, baina segurtasun arrazoiengatik Donald Trap ezin izan da etorri. Berez hirukotea gara, baina tarteka beste DJ bat izaten dugu, Inmor Trap, eta gure inguruan laguntzen gaituen jende pila daukagu, Pabling Blingek bideoak egiten dizkigu, Fountain Manek abestiak grabatzen dizkigu estudioan, Ronald Reggae hortik dabil bueltaka, tarteka baseren bat egin digu [trap kantuentzako oinarria]….
BIG TXIKI: Eta gero baditugu segurtasun zaindari gisa etortzen diren lagunak.
Z.O.: Hori da, bai. Gure segurtasuna beharrezkoa da, trap mundua oso lehiakorra da eta argi ibili behar gara. Inbidia asko sufritu ditugu euskal kulturaren partetik eta, tamalez, armaturik joan behar dugu, gure babesa bermatzeko.

Euskal traparen aitzindariak zarete. Zergatik erabaki zenuten trap musika egitea? Eta zergatik euskaraz?
B.T.: Batetik, rollo hori gustatzen zaigulako. Baina, horrez aparte, guk kontatzen ditugun istorioak kontatzeko base horiek oso egokiak direlako. Horrelako gauzak kontatzeko, letra hauek kantatzeko, trap musika erabiltzen da mundu osoan. Eta orain, guri esker, baita Euskal Herrian ere.
Z.O.: Ez dugu egingo Sorotan Bele rollo bat gure bizitzako gertaera bortitzak adierazteko. Trapa aukeratu genuen egokia delako. Trapak baditu bere aldaerak, aldaera desberdinak, jokoa ematen dutenak. Guk argi genuen, munduko gazteek trap musika entzuten dute, eta Euskal Herrikoek ingelesez, gaztelaniaz, frantsesez edo beste hizkuntza batean entzun behar zuten. Guk trapa egin nahi genuen, eta gure hizkuntzan, euskaraz kantatu nahi genuen.

Ez diozue edozeri kantatzen, letra gogorrak dira zuenak.
Z.O.: Ghettoko bizitza da kontatzen duguna, zer nolako bizimodua dugun Hondarribian. Ni berez Lurgorriko ghettokoa naiz, itsas ondoan baztertuta hazi nintzen.
B.T.: Eta ni eta Donald Trap Puntaleko ghettokoak.
Z.O.: Orain Alde Zaharreko ghettoan gaude zurekin, ikusten duzu zer nolako bizitza dagoen hemen, oso toki gogorra da bizitzeko. Hondarribia Hills-en, golf inguruan, jendea oso ondo bizi da, baina hiri erdiguneetan bizitzea oso gogorra da, eta Hondarribiko ghettoan zaila da aurrera ateratzea. Txikitako bizitza oso gogorra zen, baina krisiarekin are eta gehiago larritu zen egoera, kaleko bandak, lapurretak, tiroketak, droga…
B.T.: Guk bizitza guztia kalean eman dugu, parkean, auzoko jendearekin,  trans-ak egiten [legez kanpoko salerosketak].

Jarrera ere inportantea da zuentzat, estiloa, bortizkeria mintzatzeko orduan..
Z.O.: Kaleak egin gaitu horrela, gogorrak. Gorputzean ditugun marka hauek [tatuajeak erakutsiz] ez dira dohainik. Bizitza honetan gogorra izan behar da…
B..T: Bestela beste batek jango zaitu.

Aurpegiak zapiekin ezkutatzea ezinbestekoa al da?
B.T.: Bai, batetik poliziak gu ez identifikatzeko, eta beste batetik, beste bandetakoek nor garen ez ezagutzeko.
Z.O.: Badira hortik beste banda batekoak, bizardun batzuk, uste dutela nortzuk garen badakitela. Baina oso oker dabiltza.

Hondarribian bertan dituzue etsaiak, beraz?
Z.O.: Etsaiak baino, inspirazio iturriak dauzkagu. Etsaiak ere baditugu, mundu guztiak dituen bezala. Baina ez, herrian inspirazio iturri ugari dauzkagu.
B.T.: Gainera, etsaiek askotan aurrera egiten laguntzen dizute.

Letrengatik, kontatzen dituzuen gauzengatik, izan al duzue arazorik?
B.T.: Oraingoz ez, eta ez ditugu edukiko. Horretarako ditugu segurtasun zaindariak.

Noizbait jarri al zarete Mozal legearen zenbat artikulu urratzen dituzuen zenbatzen?
Z.O.: Ez dakigu, baina gauza bat esango dizut argi, nazio eraikuntza da gurea, eta bide horretatik jarraituz, ez dugu kanpoko arau arrotzik aintzat hartzen.

Pertsona bezala dituzuenez gain, musikari gisa gaitasun bat duzue, abesti guztiak bideoklip bihurtzekoa. Nola izaten da bideoak sortzeko prozesua?
B.T.: Pabling Blingek sortzen ditu bideoak, bera da taldeko bideoklipen burmuina. Lehenago pentsatzen dugu abesti bakoitzarekin nolako bideoklipa sor daitekeen, gutxi gorabehera zer egin, lau ideia. Pabling Blingekin geratu aurretik ideia orokor bat dugu, besterik ez. Hortik aurrerakoa, bere inspirazioa da, oso ondo egiten du lan.
Z.O.: Egia esan, Pabling Blingek dena du buruan, eskerrak hark gauzak ondo egiteko gaitasuna duela, bestela… Berari esker lortu dute arrakasta bideoklipek. Gure film luze gogokoenetako bat Pain & gain da (Mina eta dirua) eta bertan Mark Wahlbergek esaten du, ‘Guk ez ditugu planak gustuko, argi dago gure emaitzarik onenak inprobisazioaren bidez lortzen ditugula’. Horrelakoak gara gu, ez zaigu gustatzen gauzei hogeita hamar buelta ematea.

Janzkeraz gain, zenbait ikur errepikatzen dira zuen bideoklipetan, Ipar Koreako bandera, arrano beltza, drogak, armak… Ikur horiek Gorpuzkingzen adierazgarriak bilakatu dira dagoeneko.
Z.O.: Bai, jakina. Guretzat irudia ehuneko laurogeita hamar da. Euskal taldeen bideoklipak ikusten dituzu eta den-denak berdinak dira. Bada guk ez, guk zerbait erabat desberdina adierazi nahi genuen, guk gure  rolloa nahi genuen adierazi, tatuak, droga, txarraskak [metrailadoreak], arropa, indarkeria…

Deigarria da zuen musika bakarrik bideoklip horietan dagoela, Youtuben, ez duzue beste formatuetan zabaltzen, ez bada zuzenekoetan.
B.T.: Musika estilo hauetan, eta beste askotan, ez dakit gehienak, jende askok Internetetik kontsumitzen du musika. Gazteek lokaletan bideoak jartzen dituzte, eta etxean playlistak sortzen dituzte Youtuben. Guk bide hori hartzea erabaki dugu, orain formatu hori gorenean dago.

Diskoak ez, baina materiala bai saltzen duzue kontzertuetan,  merchandising-a duzue.
B.T.: Bai, kontzertuetara kamisetak eta fardo batzuk eramaten ditugu.
Z.O.: Horiek dira gure diru iturri nagusiak. 200 kamiseta saldu ditugu hilabete batzuetan. Bi eredu atera ditugu orain arte, lehenengoa bi koloretan, eta bigarrena zortzi koloretan. Orain hirugarren eredua prestatzen ari gara, baina ezin dut ezer aurreratu.

Kanpora begira behintzat, harroputz hutsak zarete, Facebook-en ere horrela azaltzen zarete. Zaleen aurrean ere?
Z.O.: Ez, ez, ez da jarrera kontua. Gu horrelakoak gara. Eta ez dugu ulertzen kontzertura joan eta jendeari eskerrak ematea, jendeak guri eman behar dizkigu eskerrak. Zorionak haiei, hori bai, zaleak zoriondu egiten ditugu Gorpuzkingz ikusi eta entzuteko aukera izan dutelako.
B.T.: Egia esan, bai izaten da momentu desberdin bat kontzertuetan, reggaeton abesti bat kantatzen dugunean; amodiozko kanta da, eta hor gure ohiko jarrera alde batean uzten dugu.

Interneten al dago abesti hori?
B.T.: Ez, ez dugu grabatu, eta ez dakigu grabatuko dugun. Kontzertuetan abesten dugu. Eta momentuz ez du izenbururik, gure abestiek bideoklipa bihurtzerakoan hartzen dute titulua, aurretik ez dute.

Bereziak al dira kontzertuak zuentzako?
B.T.: Nor garen eta zer garen adierazteko modu bat dira kontzertuak, baita ondo pasatzeko ere. Eta dirua irabazteko.
Z.O.: Eta gehienbat hortik sartzen da dirua. Kontzertuetan kobratzen dugunaz aparte, merchandising-a saltzen dugu. Baina hortaz aparte, ni askoz gusturago nago kontzertu bat ematen, lokalean sartuta baino, edo elkarrizketa bat ematen baino [barrez]. Beste herri batera joatea, jende berria ezagutzea, ondo pasatzen dugu kontzertuetan.

Joan den astean Segurtasun Sailak jakinarazi zuen ertzainak putetxeetara joaten direla, puten konfiantza bereganatzeko. Zuen kontzertuetara ere hurbiltzen al dira, gaizkileekin enpatizatzeko?
Z.O.: Bai, ikusi ditugu, [ahotsa igoz] baina argi esan diegu ez ditugula gure artean nahi. Baina bai, jakina, etortzen dira, eta tarteka egiten dugu trans-en bat beraiekin.
B.T.: Baina hori ezin dugu esan, hori ez jarri [mehatxuka].

Gehiago ematen du, baina urtebete da lehen bideoklipa Youtubera igo zenutenetik.
Z.O.: Bai, 2016ko abenduaren hasieran igo genuen, orain urtebete eta gutxi.
B.T.: Lehen bideoklip horrekin batzuek ezagutu gintuzten, gero gutxika-gutxika zabaltzen joan zen. Bideoklip berriak igotzen genituenean nabaritu genuen jende gehiagorengana iristen ginela.
Z.O.: Izan ditugu momentu jakin batzuk… Adibidez, Donostian jo genuenen [Olatu Talkan] dezente igo zen jarraitzaileen kopurua. Hor ikusten dugu, Facebook-eko atsegiteetan. Ez dakit zein medioetan agertu, eta nabaritzen dugu igoera (dagoeneko 1.000 atsegite baino gehiago dituzte). Udaran esan genuen ez genuela joko, eta azkenean bost kontzertu eman genituen. Hilabetero gutxienez bi kontzertutarako deitzen gaituzte.

Diskoa atera gabe Durangoko Azokara gonbidatu duten talde bakarra izango zarete. Ken Zazpi, Mikel Urdangarin eta konpainia haserre egongo dira.
Z.O.: Egia da, hitzaldi baterako deitu gintuzten, mahai-inguru baterako hobe esan, Gipuzkoako Foru Aldundiko Kultura sailburuarekin, eta abar. Eta hori ere da gure asmoa, euskal musikaren dinosaurioei aurre egitea, eta hemen gaude, historia egiten.
B.T.: Euskal musika mugitu egin behar da, ezin dugu jarraitu beti gauza berak egiten. Jende gazteak mugitu behar du, eta badago jendea prest dagoena, ez bakarrik estiloan berritzeko, formatuak ere aldatu behar dira. DIY eredua (Do It Yourself, zuk zeuk egin) garrantzitsua da. Igual kalitatea ez da berdina izango, baina askatasuna ematen dizu nahi duzuna egiteko.
Z.O.: Hori da, guk ez ditugu behar ez dakit zenbat mila euro grabatzeko, dugunarekin moldatzen gara, eta, jendeak gogoko izan du.

Zuek, gustura al zarete orain arteko ibilbideaz?
B.T.: Oso. Taldeak harrera oso ona izan du, oso ondo pasatu dugu. Ikusi dugu orain arte zegoen musikak ez dituela jende guztiaren beharrak asetzen, jende batek beste gustu batzuk ditu, eta hori oso ondo egon da.
Z.O.: Jende pila ezagutu dugu, baina gure rolloko jendea, Hondarribian ez daudelako asko, baina kanpora jotzera joateak jende hori ezagutzea ekarri du. Adibidez, Bergaran Ttun-ttun Brigade taldea ezagutu genuen [elektropopa egiten dute], eta flipatu genuen, ‘gure igualak dira, baina Bergaran’. Hori polita da, arteak kalean egon behar du, baditut lagunak esaten dutenak ‘ba hau grabatu dut etxean’, joder, bada atera, zabaldu. Horren alde gaude gu.

Eta, urte berriari zer eskatzen diozue?
Z.O.: [Azkar erantzunez] Dirua, lanik ez egitea, eta kotxe berri bat.
B.T.: Eta loro urdin bat.

(Bidasoko Hitza-n 2017ko abenduaren 21ean argitaratutako elkarrizketa)

Sergio Ordoñez ‘Patxuko’. (Bidasoko Hitza)

Zer aurkituko du  Hego haizea, ego querido erosten duenak?
Estilo desberdinak aurkituko ditu, lehen diskoan bezala, baina oraingoan, oso lasai grabatu dugunez, emozio asko daude diskoan. Urte osoa eman dugu pixkanaka grabatzen, ez dago une emozional bakarrean grabatuta, eta hori nabaritzen da, soinu desberdinak bezala, emozio desberdinak antzematen dira.

Nolakoa izan da grabazio hori?
Aieka estudioetan grabatu dugu, Ereñozun, Esne Beltzako teklista Peio Gorrotxategik duen estudioan. Aukera eman digu poliki grabatzeko, puska txikitan egiteko, berak ahal zuenean noski, baina askatasun horrekin. Horrela lan egin ahal izatea gozamena da. Estudio txikia izateaz gain, gauzak errepikatu ahal izatea… Gainera Peio taldekide gisa hartzen dugu, eta diskoan kolaboratu du (“No soy ése de ayer” abestiko musika berea da eta horretan eta “Todo se fue”-n teklatuak jo ditu).

Ez da kolaboratzaile bakarra. Glaukomako Juantxo Arakama, Aiora Renteria (Zea Mays), Ibon Irastorza, Sergio Rotman…
Kolaborazioena pasada bat izan da, oraindik ezin dut sinetsi. Denek pila bat lagundu digute, izugarria izan da. Alejandro [Terrones, baxua] sartu arte Irastorzak baxuarekin asko lagundu zigun, eta diskoan hiru kantetan ageri da, bitan kontrabaxuan (“Ortoska” eta ” Tez de café”) eta beste batean baxuarekin (“Preverten kanta”). Jorge Pacheko perkusionista itzela da, Gatiburekin eta talde askorekin ari da, eta zazpi kantetan ageri da (“No soy ese de ayer”, “Preverten kanta”, “Todo se fue”, “Ortoska”, “Tez de café”, “Amama” eta “Balas que son palabras”). Jimmy Bidaurreta hammondarekin “Tez de café” abestian, izugarria. Inork ez digu ezetzik esan, denak ikaragarri inplikatu dira.

Eta gero ahots kolaborazioak daude. Bat oso berezia, Marisol Blanco, Latitud Cero nire lehen taldeko abeslariarena, oso ondo abesten du baina utzita du hau guztia, eta ilusio handia egiten zidan hark gurekin grabatzea —”Ego querido”-n abestu du). Eta Juantxo eta Aiorarena kasualitatea izan zen. Bonbereneara jotzera joan ginen, eta beraiek agertu ziren. Niretzat pasada bat da hori, ez ditut ezagutzen, euren diskoak oparitu izan ditut, eta haiek guregana hurbiltzea oso polita da. 5.000 lagunen aurrean jotzen duzunean ondo dago, baina talde berri bat duzunean, hasten ari zarenean, hogei lagunen aurrean jotzen ari zarenean horrelako jendea etortzea zu entzutera, gure proiektuan sinisten dutelako, itzela da —”Hego haizea” Arakamaren letra da eta bertan abesten du; Renteria “Aukerak” kantan ageri da—.

Eta Sergio Rotmanena, nola izan zen?
Hori aparte da [emozionatu da]. Sergio Rotmanek saxoa grabatu izana gurekin, Bruce Springsteenek grabatu izan balu bezalakoa da niretzat. Fabulosos Cadillacs-ekoa izateaz gain, gehien gustatzen zaizkidan talde horren abestiak hark idatziak dira gainera. Japonian egon ziren jotzen, eta bertan dudan lagun baten bitartez iritsi zaigu aukera hau. Izugarria, zu eta ni hemen gauden bezala, Sergio Rotman Argentinako estudio batean gure abesti baterako grabatzen.

Ernesto Villarrek eta Dafnis Fernandezek taldea utzi dute. Haien ordez Ruben Mesquida, gitarran, eta Alejandro Terrones, baxuan, sartu dira. Nola izan dira aldaketa horiek?
Alejandro Luz de Putaseko baxu jolea zen, eta Enekoren [Fernandez, bateria] bitartez sartu zen, talde horretan zeudelako biak. Eta Ruben Mesquida Mallorcatik etorri zen bizitzera eta hura aurkitzeko zortea izan genuen, bera heavy eta rock estiloetan ohituago dago, baina oso ondo egokitu da taldean. Estilo desberdinak jarraitzen ditugu, baina guztioi gustatzen zaigu 1980.eko rollo hori. Grabazioan oso gustura egon gara.

Lehen diskotik asko du bigarrenak, freskoa da, dantzagarria, reggae asko du baina beste estilo asko ere… eta iruditzen zait lehen entzunalditik errazago sartzen dela.
Jende gehiagok esan dit hori. Eta hori ona ala txarra al da? [Pentsakor jarri da]. Ernesto Villarrek pisu handia zuen taldean, bere gitarrarekin. Orain Ernesto ez dago. Ni poperoagoa naiz, bera rokeroa, eta agian disko honetan ahotsak protagonismo gehiago du. Ernestok zerbait berezia zuen, alternatiboa, baliteke orain errazagoa izatea, komertzialagoa, estribillo gehiago…

Badira abesti batzuk oso ondo funtzionatuko dutenak zuzenean: “Todo se fue”, “Hego haizea” bera, “Rudy”, “Aukerak”… Oso desberdinak dira elkarren artean denak.
“Rudy” jotzen ari gara, eta oso erantzun ona du. “Hego haizea“-k ere, irratietan entzuten ari da gainera. Letrak hor daude, garrantzitsua da hori. “Hego haizea” Juantxo Arakamarena da, “Rudy” eta “Aukerak” Oier Guillanenak dira, gordinagoak; “Amama” eta “Balas que son palabras” Jon Garmendia Txuria-renak, poetikoagoak… Horretan ere zorte handia dugu, jende hau oso lanpetuta ibiltzen da, eta ez dugu ezetzik jaso.

Nola aukeratzen dituzue letrak?
Euren esku uzten dugu, ezagutzen ditugu, badakigu nola idazten duten, eta beraiei uzten diegu. Kanta ematen diegu eta letra jartzen diote. Beno, beraiek badakite nik gai sozialak eta maitasunezkoak gogoko ditudala, baina euren letrak dira, ez nireak. Bat edo beste partekatua da, emozioak partekatuz idatzitakoa, biren artean.

Letrak inportanteak dira zuretzat, ez?
Oso. Egunerokoa azaltzen duten letrak ditut gustuko, gure mikrokosmos txikiko istorioak kontatzen dituztenak. Letra alaiak dira batzuk, baina malenkonia asko ere dago diskoan… “Balas que son palabras” abesti gogorra da, oso gordina. “Rudy” oso alaia da, “Ego querido” sakonagoa… Denetarik dago.

“Tez de café” besteengandik bereizten da, desberdina da, kolaborazio pila batekin, Irastorza, Rotman, Bidaurreta, Pacheco. Orain arte sortu duzuen abesti biribilena…
Bai, gustatzen zaizu? Ba niri beldurra ematen dit, jazz ukitu hori duelako. Pozten naiz gustatu bazaizu. Inoiz ez naiz pentsatzen jarri zein ote den gure abestirik biribilena, baina eskertzen dizut hori esatea. Letra oso polita da, Iñigo Pimoulier Pimu Iruñeko lagun baten Disturbios en la azotea poema liburuan oinarrituta dago, bien artean idatzi genuen. Idazten duen kaleko jendearekin oso gustura nabil, baita Guillan eta Txuriarekin ere noski, baina iruditzen zait badagoela jende oso ona ezaguna ez dena, edo idazten dutena erakusten ez dutenak, eta horien artean bilatzea gustatzen zait.

(Bidasoko Hitza egunkarian, 2017ko urriaren 13an argitaratutako elkarrizketa)

Velozet taldeko kideak rock and rolla egiteko elkartu dira.

Haien hitzetan, “infernutik ateratako soinua” da Velozeten ekarpena, eta infernuari lotutako erreferentzia ugari aurkitu daitezke Berako Mik estudioan grabatu duten  Deabru berri baten jaiotza diskoko bederatzi abestien letretan. Zinematik hartu dituzte ideiak: “Kultuzko zinema eta B seriea gustatu izan zaigu betidanik, eta pelikula horietan ikus daitezkeen istorioez hitz egiten dugu”. Letra horiek, gitarra garratz, bateria bortitz eta ahots indartsuz jantzi dituzte euren estreinako lanean.

Lehen diskoa kaleratu dutenerako zaleak zain zituzten, are gehiago, lehenago espero zuten diskoa. Izan ere bada urtebete taldearen logodun itsasgarriak herriko (eta inguruetako) faroletan, zuhaitzetan, tabernetako komunetan, eta beste hainbat lekutan azaltzen hasi zirela, eta ikus-min handia eragin zuen horrek. Baina lasai hartu dute, eta horrek taldeari soinua definitzen lagundu diola onartu dute: “Rock zaleak gara, eta horrek elkartu gaitu taldean, baina taldekide berri bakoitzak bere ekarpena egin du, eta denen artean sortutako soinua da gelditu zaiguna”, adierazi du Milikok.

Egunotan diskoa aurkezten ari da Velozet. Elkarrekin ateratzen duten lehen lana da, baina ezin da esan eskarmenturik gabeko taldea denik. Tife, Luz de Putas taldeko frontmana izan da orain gutxi taldeak loaldia hasi duen arte; Bull, Inadaptats banda katalaneko kidea izan zen; Miliko, Blood Seekers bandarekin ibilitakoa da; Barrondok, Tripimonstersen astindu izan ditu atabalak…

Mitoen telonero
Deabru berri baten jaiotza entzun nahi duenak  Velozeten bandcamp orrian aurkituko du, debalde. Aldiz, CD formatuan nahiago duenak, taldearen zuzenekoetan izango du erosteko aukera.

Lehen kontzertua ostiralean eskainiko dute Lezoko Txerrimuño baserrian, Santakrutz festen barruan. Eta larunbatean etxekoen aurrean estreinatuko dira Velozetekoak, Psilocybenea aretoan, 22:00etan. Eta, a zer nolako estreinaldia! Musika entzuten hasi zirenetik gertutik jarraitu duten banda baten ondoan arituko baitira, Supersuckers talde estatubatuar mitikoaren aurretik. “Aukera handi bat da guretzat Supersuckers bezalako talde batekin jotzea. Gainera, gaztetatik entzun dugun taldea da, eta guri asko eragin digun taldeetako bat”. Ametsa egi bihurtuko da Mendeluko aretoan, deabru berriak deabru zaharrarekin eszenatokia konpartitzen duenean.

Arizonako taldea 1988tik ari da okerkeria zabaltzen, beren hitzetan “munduko rock and roll banda onena” bilakatzeraino. Lemmy Kilmister zenak honakoa bota zuen behin: “Ez badituzu Supersuckers maite, ez duzu rock and rolla maite”. Eta ez baduzu rock and rolla maite, ez duzu zertan larunbateko kontzertutik agertu. Bestela bai!

Gainezka omen dagoelako ezingo dute infernuan bertan egin, eta Psilocybenean azaleratuko dira Supersuckers eta Velozet. Gauza bat argi dago, emanaldi ezin beroagoa izango dela. Dagoeneko suhiltzaileak abisatuta daude, badaezpada.

(Bidasoko Hitza egunkarian, 2017ko irailaren 14an argitaratutako artikulua)

Gorka Sarriegi eta Urbil Artola. (Bidasoko Hitza)

Nola iritsi zitzaizuen “Euskararen Txantxangorria”-ren letra idazteko eta abesteko eskaera?
URBIL ARTOLA: Dani Venegasek publizitate agentzietarako lan egiten du, freelance modura. Telebistarako iragarkiak, irratirako, dokumentalak ere… eskatzen diotena egiten du. Eta kanpainarako musika egin zezala eskatu zioten. Guk aspaldi ezagutzen dugu Dani eta lagun handiak gara, eta elkarrekin jo izan dugu Lemak taldean. Whatsappez idatzi zidan, ‘letra bat egingo zenuke euskararen inguruan…’. Nik, ‘baina zer da?’ galdetu nion. Gauza bat da egitea iragarki batentzako esaldi bat, eta beste gauza bat da abesti bat. Abesti baterako zela, eta bi egunetan entregatu behar zela esan zidanean, nik erantzun nion honetan ohitura duen norbaitek egin beharko lukeela, edo bertsolari batek. ‘Nahi baduzu saiatu naiteke’, esan nion, baina gustura gelditzen ez banintz, ezetz, hori zen lehenengo gauza. Bi gauetan egin nuen. Ez nuen uste egingo nuenik, inoiz ez nuelako aurretik letra bat egin. Emaitza ondokoei erakutsi nien, gustatu zitzaien, ni ere kontent nengoen, eta Danik arduradunei erakutsi zienean ere, gustatu zitzaien.

Eta zuri, Gorka, abestea eskatu zizun.
GORKA SARRIEGI: Nahita egin omen zuen, niretzat.
U.A.: Gorkaren ahotsa sartzea proposatu zuenean galdetu omen zioten, ‘a, hori ere lortu dezakezu?’ [biek barre egiten dute].
G.S.: Beraiek ez zekiten gure artean nolako harremana dagoen, lagunak garenik.
U.A.: Kantua, Gorkak abesteko pentsatzen egin zuen Danik, badauka Sorotan Beleren tankera bat, doinua, estruktura, melodiak. Erdiko puska horrekin ere, flautak eta biolinak sartu zituen.

Euskararen erabilera sustatzeko kanpainaren barruko abestia da “Euskararen Txantxangorria”. Enkargua onartu baduzue, pentsatzekoa da kanpaina horren helburuarekin bat egiten duzuela.
G.S.: Euskararekin beti da beharrezkoa hori, kalean gero eta gutxiago erabiltzen delako. Nahiz eta eskoletan beharrezkoa den euskaraz ematea klaseak, nahiz eta hori horrela den eta geroz eta jende gehiagok badakien euskaraz, kalean ez da erabiltzen. Segun eta zein multzotan zabiltzan izaten da, baina erabilera ez da handia. Haurrak eskolan euskaraz aritzen dira, kalera atera eta lagunekin erdaraz.

Zu ibilia zara euskararen aldeko ekintza txikietan abesten, gitarra eskuan…
G.S.: Bai, Hondarribiko San Josetik deitu zidaten, Irunen ere egon naiz eskola pare batean, Gaintxurizketako Erain eskolan ere. Ni gustura… ja ez dut musikarik egiten, nire bizitza beste ildo batetik doa. Tarteka deitu izan didate txistularien alardean abesteko, eta Danik ere deitu izan dit iragarkiren bat grabatzeko. Gustura. Poza ematen dit tarteka deitzeak.

“Hitzak sortu zuen doinua”, dio abestiak. Kasu honetan alderantziz da, musikak sortu zuen abestiaren letra.
U.A.: Bai, horrela da, Daniren abestiari jarri nion letra, musika aurretik zen. Abestian, hori esaten dudanean euskara dut buruan, “Haizearen magal leunean hedatu da oihua…”, garai bateko lehenengo euskaldunak imajinatzen nituen, ibiltzen zirenak mendiz mendi, batzuetan txalapartarekin edo oihuka. Hitzak sortu zuen doinua, hitzek sortu zuten euskara. Hori irudikatu nahi nuen letran.

Grabatu zenutenean ohartu zineten arrakasta izango zela?
U.A.: Bagenekien Eusko Jaurlaritzak promozioa egingo zuela, irratietan eta jarriko zutela. Beraiek iristen diren lekuetara iritsiko zela bagenekien. Bideak badituzte horretarako. Gero, arrakastarena…
G.S.: Ez gara abestiaren arrakastaz ohartu, nik ez dut sentsazio hori jaso. Semearen eskolan abestia ikasten ari zirela, apropos, eta ekitaldiren bat egin dutela; horrelakoak bai.
U.A.: Niri ere maiz iritsi zait hori leku desberdinetatik, abestia ikasten ari zirela. Momentu batean esan ziguten Go!azen telesailekoek nahi zutela bertsio bat egin. Nik sekula ikusi gabe nengoen eta Interneten jarri nuen, ‘ea zer den  Go!azen’, horrela jakin nuen zer zen. Baina seguru aski gazteek ikusiko dute dezente, eta egin duten momentutik igual gehiago iritsi da abestia jendearengana? Ez dakit.

4-12 urteko haurren artean %80ak ikusi zuen azken kapitulua. Gaur botako dute azkena.
G.S.: Ostras! Gure abestiagatik izango da seguru [barrez]. Asko dela iruditzen zait hori. Ze ondo. Euskara bultzatzeko balio badu hobe.
U.A.: Kanpaina hauek zerbaiterako balio badute, euskaldun berri bat egoteko balio badu…
G.S.: Arazoa ez da elebitasuna, euskaldun berriak lortzea, bagarenok erabiltzea baizik.
U.A.: Egia da hori. Leku askotan bai erabiltzen da asko, baina herriaren araberakoa, lagun koadrilaren araberakoa da hori. Askotan nahikoa da bat ez izatea euskalduna, erdarara jotzeko.
G.S.: Eta askotan, nahiz eta bi egon eta biak euskalduna izan, erdaraz aritzen dira. Hori horrela da.

Zuk, Gorka, ikusi al duzu noizbait  Go!azen telesaila?
G.S.: Ezta. Telebista ikusten dut baina telesailik ez, ez dudalako mendean egon nahi.
U.A.: Nik telebistarik ez dut ikusten. Badakit gazteen telesail bat dela, eta gazteek abesten dutela.

Abesten duten abestietako bat Sorotan Beleren “Arratsalde honetan” da, zuen abestia.
U.A.: A, egia da! Durangorako diskoa atera zuten Go!azen-ekoek, eta diskoa zela eta, zerbait sinatu behar izan genuen, Txantxangorria-ren abestia ere bazegoelako. Eta orduan ikusi nituen atzean titulu guztiak, eta “Arratsalde honetan” zegoela.
G.S.: Hori non?
U.A.: Go!azen-en diskoan.
G.S.: A, bai? “Arratsalde honetan” tartean dago? Ba ez nekien, oraintxe bertan enteratu naiz.
U.A.: Ez dut uste bertsioa entzun dudanik, are gehiago, ez nekien bertsio hori Gorkarena ote zen, Sorotan Belerena, edo izen bereko beste zerbait. Baina itxura dauka asko saltzen den diskoa dela. Beste egunean, Hendaian erosketak egiten ari nintzen semearekin eta bi neska ikusi nituen Txantxangorria-ren koreografia egiten.

25 urte beteko ditu aurten kantak. Hura ere arrakasta itzela izan zen.
G.S.: Ezusteko totala, ez genuen espero. Jo egin nahi genuen, maketa egin genuen eta ibili ginen banatzen, ea tabernaren batean kontzerturen bat ateratzen zitzaigun. Garai hartan Euskadi Gaztean botoak ematen ziren larunbatetan, honi bi boto, beste honi bat, jendeak deitzen zuen boto emateko. Zerrenda horretan sartu ginen eta gero lehiaketa atera zen eta aurkeztu ginen. Euskadi Gaztearen II. Maketa Lehiaketa zen, eta irabazi genuen. Elkarrek entzun zuen eta esan zigun, ‘zuek baldin bazarete hau egiten duzuenak, diskoa grabatuko dizuegu seguru’. Sei abesti genituen, ez genuen gehiago, eta diskoa grabatu ahal izateko abesti gehiago egin behar izan genituen.

Oso azkarra izan zen dena, ez? Lau urtean hiru disko, eta kontzertu pila.
G.S.: Kanpora hiru irteera egin genituen. Madrilera, Bartzelona aldera [Vic herrira], eta Santo Domingo de la Calzadara. Gehiago ez ginen atera, eta amorrua ematen zigun, beste taldeak ibiltzen zirelako ez dakit nongo Euskal Etxera, Berlinera, Boisera… eta gu, Santo Domingo de la Calzadara.
U.A.: Hemezortzi urte genituen, ez genuen neurririk, ez genekien non ginen sartuta, hori asko edo gutxi zen, normala ote zen. Oso zaila da neurtzea, osagai pila bat elkartzen dira eta ez dakizu. Orduan hasi ziren irrati-formulak eta igual ez balitz hori izango, igual ez zen Sorotan Bele sortuko. Edo gu, sortu izan bagina 2000. urtean, dena berdin-berdin baina zortzi urte geroago, agian inor ez zen konturatuko.
G.S.: Galdetzen ziguten, ‘zuek musika tarte bat bete duzue?’. Elkarri begiratzen genion [harridura aurpegia jarriz]. Ez dakit, gure baseak ere ez ziren folka edo pop-rocka.
U.A.: Mikel [Errazkin, flauta], Izu [Mikel Izulain, biolina] eta ni bai hasi ginen irlandesekin…
G.S.: Hasieran bai, eta abesti batzuetan gehiago, baina beste askok ez zuten folkaren erro hori. Oso gazte ginen eta agian gure gaztetasunak saldu zezakeen. Auskalo, denetarik pixka bat, musika esparru zabal batera iristen zen, jende gazteari eta ez hain gazteari.

Eta zuek, gustura.
U.A.: Berehala ohitu ginen. Herri pila bat ezagutu genituen, Euskal Herriko herri pila bat, igual izenez inoiz entzun gabeak. Gauza onenetako bat niretzat hori izan zen, herriak ezagutu ditugula, herri txikiak, handiak…
G.S.: Taldean genuen giroa oso ona zen, nik oso oroitzapen onak ditut. Faltan botatzen dut hori [burumakur], baina bueno.

Sorotan Bele desegin eta gero Lemak sortu zuten Artolak eta Sarriegik. (Bidasoko Hitza)

Hirugarren diskoaren ondoren utzi zenuten taldea. Inoiz izan al zenuten bueltatzeko tentaziorik?
U.A.: 2000. urte inguruan bai.
G.S.: Entsegu pare bat egin genituen eta asmoa zen hamar bat kontzertu ematea. Baina ezin izan genuen jarraitu. Data batzuk bagenituen, eta baten bat itxita. Baina oso zaila zen elkartzea denak.
U.A.: Batetik, kantak ahazten dituzunean, ahazten dira. Gauza bat da zuk etxean jotzea bakarka, eta beste bat taldean jotzea. Eta elkartzea, zazpi lagun ados jartzea egun batean entseatzeko. Azkenean lortzen genuen hori, toki bat eta denak elkartzea, baina pasatzen ziren bi ordu eta ez genuen ia ezer aurreratzen. Berehala gogogabetu ginen, eta gerora konturatu ginen ez zuela zentzu handiegirik.
G.S.: Niretzat zentzua badauka, elkartzea eta egitea zer edo zer, baina ez da erraza. Bi izanez gero ja ez da erraza, elkartzea zazpi, bakoitzak bere bidea egina… Baino niri ideia oso ona iruditzen zitzaidan, berriro elkartzea eta berriro jotzen ibiltzea, ez betirako, baina bai kontzertu batzuk egiteko. Ilusioa nuen.
U.A.: Nik hasieran bai, are gehiago, nik proposatu nuen berriro elkartzea. Baina urte batzuetara pentsatu nuen hark ez zuela zentzurik.

Zuek biak Lemak bluegrass taldean aritu zineten gero. Zertan geratu zen hori?
G.S.: 2006-2007an hasi ginen elkartzen Urbilen etxean.
U.A.: Danirekin [Venegas] hasi nintzen elkartzen, gero Gorkarekin… Pieza instrumentalak jotzen genituen hasieran, zuzenera eramaten hasi baino lehenago.
G.S.: Eta kalera ateratzea planteatu genuen, ez zuzenekotan aritzea, baizik eta kalera atera eta jo, jotzeko plazeragatik.
U.A.: Gero zirkuitu txiki batean sartu ginen, jotzen hasi ginen, emanaldi batzuk egiten. Eta orduan esan genuen, ‘zergatik ez gara kantatzen hasten?’, kantatzea ere gustatzen zitzaigulako, eta jendearengana iristeko errazagoa delako abestu ere egiten baduzu. Kantu berriak egiten hasi ginen, eta gustura ginen, bazauden kantu politak. Baina denbora pasatzen joaten da, ez da dena urtebetean edo bi urtean pasatzen. Eta lanak ateratzen dira, lehentasunak, haurrak… Pena hartu genuen, utzi genuelako puntu batean non ikusten genuen polita izan zitekeela hortik jotzea,
G.S.: Bartzelonan izan ginen jotzen bluegrass azoka batean, Mollet del Vallesen, eta oso ondo pasatu genuen. Oso gustura ginen Lemak taldearekin… baina hori, lehentasunak.

Zuk, bestela, ordutik ez duzu ezer egin musika arloan?
G.S.: Duela gutxi Xabi Solanok deitu zidan, Durangorako diskoa atera du bakarka, ea abesti batean nik abestea nahi zuen. Hori da azkeneko gauza egin dudana. Estudio txiki bat du Ereñotzun eta bertan grabatu nuen. Aurreko egunean bidali zidan doinua whatsappez, prestatzeko batere denborarik gabe, baina oso gustura. Ilusioa egiten du tarteka norbait gogoratzea zutaz.

Etorriko balitz talde bat, abeslari gabe geratu dena eta zuk ordezkatzeko eskatuz…
G.S.: Ez, gaur egun ez nuke egingo. Gogoagatik bai, abesteagatik bai, baina lehentasunak beste batzuk dira. Orain langabezian nago, eta hilabetean soldata bat lortzea da nire lehentasuna. Nire energiak beste bide batzuetatik bideratzea ausarkeria iruditzen zait. Behin hori lortuz gero, gero ikusi zer denbora geratzen zaidan, hori bai. Baina zerotik hasi eta hasi pentsatzen horretan? Ez. Abesteak lana eskatzen du, baina hilero ez daukazu soldatarik; denbora pasa behar duzu prestatzeko, asko gainera, gero zuzenean jotzeko eta, baina horrek ez du dirurik ematen. Beste lan mota batean pentsatu behar dut nik orain.

Zu, Urbil, bazabiltza.
U.A.: Bai, orain denbora pixka bat badudalako eta Banako [taberna eta kontzertu aretoa] utzi dudanetik, banuen gogoa pixka bat jotzeko. Banakon nengoenean ere ibili nintzen Gorkarekin eta Danirekin, baina gero utzi nuen. Banako itxi eta berriro sortu zait gogoa. Bilboko jam session batean tipo bat ezagutu nuen, Donostiakoa, eta talde bat zuela esan zidan, Howdy. Pixka bat jarraitu nituen eta euren filosofia gustatu zitzaidan. Itsas Etxean jo [Basque Marketen jo zuten, iazko martxoan] eta gutxira hasi nintzen beraiekin. Nola azaldu hau [pentsakor], saiatzen gara jam bat izaten baina zuzenera eramanda, ondo egiten saiatzen gara, baina nahiko librea da, abestiei buelta emateko aukera dago, eta niri hori oso erakargarria egiten zait. Dezente jotzen ari gara, Donostia inguruan, tabernetan eta horrela.

Howdyrekin hasi baino lehenago antzerako talde batekin hasi nintzen entseatzen Bilbon. Gero Howdyren aukera sortu zen eta Bilbokoa utzi nuen. Eta segituan iritsi zitzaidan Maider Zabalegiren proposamena, diskoa atera nahi zuela eta ez lagunduko nuen. Ezer ez izatetik, hiru aukera izatera. Azaroa bukaeran eta abenduan grabatu dugu Maiderrekin, eta martxoan aterako da diskoa. Orain hasiko gara zuzenekoak prestatzen. Gaur hitz egin dut berarekin eta deiak hasi direla. Ikusiko dugu zer ateratzen den.

Eta duela gutxi Iker Laurobak deitu zidan, bigarren diskoa grabatzen ari dela eta kantu pare batean dobro gitarra jotzeko. Eta horiekin ere. Nik uste gorabeherak direla, ez dakit. Jotzea gustatzen zaizun heinean, horrelako gauzak egitea ondo dago. Urtetan oso deskonektatua egon naiz, badakit talde pilo bat atera direla, baina talde horien abesti ezagunena jartzen didazu eta ez dakit zeinena den, taldeen izena entzun eta ezagunak egiten zaizkit, baina gero… Ikerrekin gauza bera gertatu zitzaidan, ez nuen ezagutzen, bi kantu pasatu zizkidan eta harritu ninduen, asko gustatu zitzaidan konposatzeko modua, eta ahotsak. Horrela deskubritu nuen.

Hogei urte pasa dira taldeak azken kontzertua eman zuenetik. Orain ez, baina aurrerago, eta Mikel gabe bada ere, ikusiko al zaituztegu oholtza gainean Sorotan Beleren klasikoak berriro jotzen eta abesten?
U.A.: Ez, aukera izan zen, baina urteak pasa dira. Zaila da.
G.S.: Elkartzen saiatu ginenean eta ez genuenean lortu, konturatu ginen zer zen hura. Talde bezala hasi ginenean ikasleak ginen gehienak, denbora gehiago daukazu, hainbeste loturarik ez. Gaur egun, zailagoa.

(Bidasoko Hitza-n argitaratutako elkarrizketa, 2017ko urtarrilaren 27an)

Lur Irulegi + Gari Arroyo + Xabier Kai Villanueva + Dani Valera = Aker Odol.

Lehenago hirukotea ziren, Lur, Gari eta Enetz Larrañaga. Hondarribiko Psilocybeneako entsegu areto batean elkartzen ziren musika egiteko, baina asmo handirik gabe. “Tatuaje bat egitera joan nintzen —esan du Garik—, eta Kai ezagutu nuen. Gitarra jotzen zuenez, gurekin probatzera animatu nuen”. Gero, Kairen bitartez, Dani batu zitzaien, eta Enetzek utzi behar izan zuen. Lau geratu ziren, baina izena falta. Aukera bat baino gehiago aztertu zituzten: “Mikel Laboa Constrictor, Txakolin Bizkit…”, baina bide seriotik jotzea erabaki zuten, eta Aker Odol jarri zioten bandari. Izenean bakarrik ez, akerraren sinbologia askotan erabiltzen dute, itsasgarrietan, letretan, taldearen Facebook orrian ikus daitezkeen bideoklipetan… “Mitologian euskal kulturan indar handia izan du akerrak, eta horregatik bereganatu dugu”, gaineratu du bateriak.

Taldearen beste ikur bat Pablo Escobar narkotrafikatzailea da. “Zilarra ala beruna” abestiko protagonista da kolonbiarra eta bandaren elastikoetan azaltzen da: “Oso ondo saltzen ari dira, kontzertuetatik baino diru gehiago ateratzen dugu elastikoak saltzetik”, nabarmendu du Garik. Letra bortitza da abesti horretakoa eta, oro har taldearenak. “Baina ez dira death metaleko letra horiek —argitu du Lurrek—, tankeak, odol piloa, horrelakoak ez… Politika gehiegi ez dugu sartzen, baina ideologiari begiratuta, errazagoa da guretzat Escobarri buruz idaztea, Rodrigo Ratori buruz baino”.

“Politika gehiegi ez dugu sartzen hitzetan, baina ideologiari begiratuta, errazagoa da guretzat Pablo Escobarri buruz idaztea, Rodrigo Ratori buruz baino”

Entzuterakoan gehiegi ez da ulertzen, “horretarako agertzen dira CDan letrak”, baina Danik euskaraz abesten du, Euskal Herrian jaioa ez den arren: “Niretzat erronka da euskaraz abestea. Ingelesez idazten hasi nintzen letrak, baina esan zidaten euskaraz behar zirela, eta ez dut gaizki ikusten. Horrela, ikasteko aukera dut”. Garirentzat sinplea da: “Euskalduna da, hemen bizi delako. Eta gu Euskal Herriko taldea gara, eta euskaraz abesten dugu”.

Muturrekoa izan gabe, metal gogorra praktikatzen du Aker Odolek, zaleei lepoko mina eragiteko modukoa. “Karteletan begiratzen baduzu —hartu du hitza Lurrek—, denetarik garela esan digute: ‘metal hondarribi’, ‘metal terror’, ‘crust metal’, ‘metal crust terror’, ‘trashcore’… Eta ez dira guk jarritakoak”.

Ezustean harrapatu ditu
“Sekula ez nuen uste musika talde batean joko nuenik”, aitortu du Lurrek. Kai eta Dani gazteagoak dira, baina hainbat taldeetan aritu dira dagoeneko. Hala ere, beraiek ere ezustean harrapatu ditu Aker Odolekin hain azkar lortu dutena. Abuztuan, esaterako, bi egunetan Mairu beso maketa grabatu zutela kontatu du baxuak: “Eraso!-k jo zuen hemen [Psilocybenean] eta guk telonero bezala. Iraun Urkaregi teknikaria laguna da, eta asteburu pasa etorri zen, gurekin egotera. ‘Goazen aprobetxatzera’ esan genuen. Hasierako asmoa zen abesti pare bat grabatzea, gaztetxe eta aretoetara bidaltzeko, baina sei abesti grabatu genituen, ia toma bakarrean dena”.

Baina sorpresa handiagoa izan da laukotearentzat jo izan duten talde askorekin eszenatokia partekatzea. “Ez nuen espero kanpoko hainbeste bandekin jotzea —adierazi du Kaik—. Talde askotan lagunak ditugu, baina horiekin gutxi jo dugu; aldiz, Vancouver, Portugal, Errusia, Belgikako taldeekin jo dugu, eta  Hate-rekin [Poloniako death talde ezaguna da]”.

Muturrekoa izan gabe, metal gogorra praktikatzen du Aker Odolek.

Musika egiten bezain onak edo hobeak giza harremanetan dira Aker Odolekoak, “batez ere Lur eta Gari”, argi du Kaik: “Oñatiko gaztetxean jotzeko, bezperan deitu ziguten. Nik Madrilera joateko txartela erosita nuen egun horretarako eta Lurrek lortu zuen antolatzaileek hurrengo eguneko txartela erostea, afariaz eta gasolinaz gain, txartela ordaindu zidaten”.

Ingurukoek baieztatzen dute Aker Odolekoak saltzaile onak direla, baina gitarristaren arabera, konstantzia da taldea definitzen duena, eta emaitzak horri zor dizkiote: “Asteartero eta asteazkenero biltzen gara, ez dugu huts egiten. Hauek [Gari eta Lur] hasiberriak dira, autodidaktak, baina izugarri azkar ikasi dute”. Edonola ere, kontziente dira hasten ari den banda berri bat baino ez direla. “Orain arte berritasuna ginen —onartzen du Lurrek—. Hori bukatu da, eta gainontzeko taldeekin borrokatu beharko dugu jo ahal izateko”.

Taldekideak ados daude baxuarekin, eta 2017an lurralde berriak konkistatu nahi dituztela baieztatu dute. “Ondo legoke Bizkaia inbaditzea”, esan du Kaik, “edo Madrilen, Bartzelonan, edo Frantzian, edo biratxo bat Euskal Herrian”, Garik.

Akerraren odolak zerikusia izango du, baina batez ere ekinez egin dute bidea, eta urte hasi berrian urrutirago iritsi nahi dute, beste zerbait grabatu… “Eta Anestesiarekin jo”, hori delako Aker Odol taldekoek 2016tik atera gabe duten arantza bakarra.

(Bidasoko Hitza egunkarian argitaratutako artikulua)

Psilocybenea aukeratu dute azken kontzerturako, taldearentzat leku maitatua delako, “mitikoa”. Bertan grabatu zuten euren zuzenekoa 2009an, eta ostiralean, emanaldi berezia emango dute, “sinbolikoki, guretako indartsua izango da”, esan du Ekizak.

Willis Drummond. Erdian, Jurgi Ekiza. (Jon Iraundegi)

A ala B bira bukatuko duzue ostiralean Psilocybenean. Zer moduz joan da bira?
Bilana biziki positiboa da… azken bi urteak miresgarriak izan dira taldearentzat. Diskoak harrera oso ona izan zuen kaleratu zenean, eta ate berri ainitz ireki dizkigu, bai Euskal Herrian leku eta jende berri batzuetara hurbiltzeko, baita atzerrian jotzeko…

Nonbait irakurri dut 1.000 kontzertu baino gehiago eman dituzuela bost urtetan. Egia al da hori?
Bueno… ikusten dut leienda bat bilakatzen ari girela! Jajaja… ostia, 1.000 kontzertu! Lirateke 200 urtero, entsaio, diskoaren grabaketa, kolaborazio, lan extra-musikala eta sortze prozesuez gain!… Ez, ez, hori gezurra da… Zaila zaigu zenbaki zehatzak izatea, baina A ala B biran, hots, azken 2 urteetan, 180 bat kontzertu eman ditugula uste dut, gutti gora behera…

Zuzeneko taldea zarete, ez?
Zuzenekoa maite dugu, konpartitze momentu bat baita… eta argi dugu zuzenekoak gaituela gehiago ezagutarazi, diskak baino. Hau da beharbada musika kontsumoaren aldaketak duen alde onena azken garai hauetan… talde bakoitzak bere burua defendatu behar duela jendearen parean, ikus-entzuleak irabaziz banaka… Ondo ikusten dut.

Hala ere, diskoak ez dira guretako bigarren mailako zerbait, ez dira bakarrik aitzakia bat bira bat egiteko eta eszenatokietara itzultzeko. Musika eta hitz sortzeari garrantzi ainitz ematen diegu… hori da, ene iritziz, gauza inportanteena: sortzea… Barnean duguna kanporatzea. Pertsonalki, horrengatik musika egiten dut, ez ikusgarri baten pertsonaia izateko. Eta sortze prozesu hori satisfazioa eman dezala, ainitz lantzen ditugu grabaketak, nahasketak, masterrak… baita CD eta biniloen estetikak ere… Albumek ere garrantzi handia dute guretzat, zinez. Baina bai, kanta hauek gero zuzenean jotzeak, beste talde kideekin fusio bat lortuz, eta disfrutatzen duen publiko batekin konpartituz, ez du bezalakorik…

Leku txikitan eta ez hain txikitan jo duzue? Non gusturago?
Guk kontzertu guziei garrantzi berdina ematen diegu.. edo saiatzen gira bederen. Azken finean neurria ez da faktore nagusia. Bilatzen duguna da gure artean lortzea konexioa eta hor dagoen jendearekin bat egitea… Lor daiteke leku handi edo ttipietan. Gero, egia da fite gustua hartzen zaiola leku handi eta ederretan jotzeari… Azken hilabete honetan Frantses estatuko gela mitiko eta potente ezberdinetan jotzeko aukera izan dugu Detroit taldeak gomitaturik, eta zinez, plazer ezin deskribatua da holako kontzertuak ematea… baina hor ere, ez zen bakarrik neurri istorio bat. Esperientzia ahaztezina bihurtu da batez ere publiko ireki, kurios eta animatu baten aurrean bait ginen… eta holako kasutan, jasotzen duzuna ematen duzu, eta alderantziz…

Eta Psilocybenean, zer moduz?
Leku oso inportantea da guretako… Han grabatu genuen gure zuzenezko diska 2009an, garai hartan ere justu deskantsu bat hartu aintzin. Bertan ere egin ziren “Bidehuts gauak” 2010ean. Bertan ikusi ditugu Shellac bezalako talde batzuk… Mundu honetan, eta batez ere Euskal Herrian, izaten ahal da ttipi eta mitikoa… Psilocybenea holakoa da guretako. Badira urteak proposatzen zigutela berriz pasatzea handik, eta beraz erabaki dugunean A ala B birari puntu finala bat ematea, kontaktatu ditugu guk azken kontzertu hori proposatzeko.

Eta A ala B bira bukatuta, ‘B’ aukeratu duzue, taldea uztea?
Ez dugu deus aukeratu, horrengatik ezin dugu deus erran! [barre egin du] Arrazoi ezberdinengatik, erabaki dugu benetako pausa bat markatzea… Hori da sinpleki gertatzen dena, besterik ez. Zenbait aste edo hilabete hartuko ditugu pausatzeko, eta gero elkartuko gira ikusteko gogotsu girenetz, eta batez ere inspiratuak. Horren arabera ikusiko dugu zer egin nahi dugun, nola, ze erritmoan, ze helburu eta ze nahikeriarekin…

Ez dakit etorkizuna irakurtzen, baina ‘hurrena arte’ bat bezala ikusten dugu guk kontzertu hori… A ala B Tour-aren bukaera da, besterik ez. Erran bezala, ez dakigu oraindik ze erritmo edo perspektibarekin elkartuko giren, baina jadanik aurreratu ahal dugu bederen behin elkartuko girela 2015an…

Atzera begira eginez gero, Willis Drummond taldeak ekarpena egin dio euskal rockari, frexkotasuna ekarri dio. Zuek nola baloratzen duzuen egindako bidea?
Gure ‘ekarpena’ aipatzea pixka bat gehiegi da… Rock talde bat gira, besteen artean, Euskal Herriko panorama musikalean, eta kitto. Eta beraz, horren baloraziorik ezin dugu guk egin, eta ez da egin behar ere ene iduriko. Bizi gira gizarte batean nun dena baloratzen, neurritzen, pisatzen eta sailkatzen den… baina gauza batzuk, edo ainitz, ez dira baloratu behar… bizitu eta gozatu behar dira. Egindako bidea aipatzeko, hori da beraz bilana; orokorrean bikain pasatu dugu, eta orain arte kriston suertea izan dugu gehienik maite duguna, hots musika, gure bizitzaren mamia eta aktibitate nagusia izatea…

“Rock talde bat gira, besteen artean, Euskal Herriko panorama musikalean, eta kitto. Eta beraz, horren baloraziorik ezin dugu guk egin, eta ez da egin behar ere ene iduriko”

Jende askok nahi du zuen azken kontzertura joan. Zuentzat ere berezia izango da?
Goizago erraten nizun guretako kontzertu bakoitzak baduela garrantzia… baina egia da hau nahiko berezia izanen dela. ‘Hurrena arte’ bat baizik ez bada ere, pertsonalki beti zaila izan zait ateak hestea, batez ere ez dakidanean zertara pasatzen naizen. Gainera, Joseba maiatzean taldean sartu zenetik, are eta plazer gehiago hartzen dugu kontzertuetan… Bakoitzak izanen du bere iritzia, baina guk gure artean lortu dugu konexio bat oraindik fuerteagoa, bai musikalki, bai humanoki… Beraz, imajinatzen dut biziki emozionantea izanen dela kantu hauek azken aldikotz jotzea. Iduriz bai, jende asko etorriko da, eta ematen du talde eta publiko bat baino, adixkide multzo bilduko dela ostiralean… Hori da kontzertu horren helburua, hain beste lagundu gaituen eta eman digun jendeari eskerrak ematea…

Nolako kontzertua izango da?
Gure aldetik, saiatuko gira kontzertu nahiko luzea ematen, disko ezberdinak zeharkatuz, eta beste zenbait gauza gehituz… eta gure kontzertuaz gain, azpimarratzekoa da Mahumak taldearen presentzia gaua irekitzeko. Ziburutik heldu dira, eta benetan plazer handia da guretako hauek hor izatea… Gainera, Willis Drummonden lehen kontzertuaren 10. urtebetetzea izanen da egun hauetan, eta Mahumaken bateria da Willis Drummonden lehen bateria eta taldearen sortzailea izan zena. Beraz, sinbolikoki ere guretako indartsua izanen da. Azkenean, ziurtatzen ahal diogu etorriko den jendeari gaualdi bikaina pasatuko duela, kontzertu ondoko festa handia muntatzen ari bait gira, Psilocybetik hurbil, eta kontzertuan egonen diren guziak ongietorriak izanen dira, berriz ere denok batera ondo pasa dezagun…

(Oarsoaldeko eta Bidasoko Hitza-n, 2014ko azaroaren 26an argitaratutako elkarrizketa)