Bost urteko etenaren ostean agertokietara itzuli da Birkite Alonso. (Janire Usategi)

Zein da diskoa egin ondoren barruan geratu zaizun sentsazioa?
Diskoa amaitu bezain laster bake sentsazio bat izan nuen. Neure buruari zor nion zerbait itzuli izanaren bakea. Zainketa lanak, tarte batean bada ere, nire identitatearen beste alde bati uko egitea ekarri zuen. Orain badakit erabaki egokia hartu nuela: hasieran nire espazioa eta denbora haurrei eskaintzea garrantzitsua izan zen, ondoren, proiektu pertsonalarekin aurrera egitea bezain garrantzitsua. Bien arteko oreka lortzeak zoriontsuagoa egin nau eta baita ama hobea, edo behintzat egokiagoa, bihurtu ere. Horrela izan beharko luke amatasunak, haren irudi oso distortsionatua baitago gizartean, batez ere gazteen artean.

Zenbat denbora eman duzu disko Emen prestatzen?
Bi urte eta erdi eman dut diskoa prestatzen; hasieran abesti zahar batzuk moldatzen eta besteak sortzen. 2017ko ekainean Sonora Estudioetan sartu aurretik behin eta berriz moldatu nituen. Hasieran, orokorrean, folk kutsua zuten abestiek, Laura Marling, Angus & Julia Stone, Angel Olsen, Big Thief eta beste batzuen kantak entzuten hasi nintzelako, baina, ondoren, Warpaint, Jen Cloher, Courtney Barnett, Sharon Van Etten eta bestelako rocka entzutean nahiko aldatu nituen.

Nolakoa izan da sormen prozesua?
Sormen prozesua naturala da, ez ohi dut ezer idazten, hau da, hasierako bertsioa besterik ez dut grabatzen, batzuetan doinuarekin geratu arte. Ez dut ordenagailurik erabiltzen. Normalean gitarrarekin hasten naiz, ondoren ahotsaren melodia sartzen dut eta hitz solteak datoz burura. Horren arabera gaia aukeratzen dut eta orduan egunak igarotzen dira letra guztiz osatu arte. Eguneko edozein unetan datoz hitzak edo esaldiak, zerbait egiteari utzi eta idazten dut burura etorri zaidana. Azkenik, dena batu eta abestia moldatzen hasten naiz. Prozesuaz gehien gustatzen zaidana gitarrarekin sortzea da, esperimentazioa gustuko dut. Pedalekin jolastu dut beti, Eorannen ikasi nuen hori. Gustuko dut nire alde gozoa distortsioarekin “boikoteatzea”. Ahotsari dagokionez, berez ateratzen da, ez baitaukat inolako teknikarik, entzuten ditudan abeslariek inspiratzen naute baina nahigabe prozesatzen dut gero ateratzeko. Disko honetan euskal sena atera nahi izan dut, beti izan baitut barruan, eta taldean ez zegoen modu hori ateratzeko doinu-dinamikarik.

Zerk piztu zaitu letrak idazteko?
Letrak idazteko azken urteetan gertatu zaidan barne-iraultzan oinarritu naiz, adinak eman didan esperientziatik ondorioztatu ditudan berezko printzipioak, nire etorkizuna eta zahartzeko modua, nire amatasuna, nire bikote harremanaren garapena eraiki nahi dudala ondorioztatu dut gizarteak idatzi didanarekin bat ez natorrelako, batez ere emakume izanik. Bestetik, euskal erroetara itzuli naizela adierazten duten gaiak daude, taldean jotzen nuen etapan “munduko hiritar” bihurtu nintzelako erroak alde batera utziz. Bost urte hauetan itzuli naiz erroetara, haurrak hezteko prozesuarekin bat egin du euskara eta euskal kulturan sakontzeak, gizarte euskaldun eta feminista baten eraikuntzaren inguruan inoiz baino gehiago sinisteak, desinformatzearen beharra sentitzeak, eta nola ez, indarkeria matxistaren aurka egiteak. Horri buruz idatzi dut diskoan.

Joseba Sarrionandiaren poema bat eta The Cure taldearen adaptazioa gehitu dituzu. Zergatik aukeratu zenituen?
Joseba Sarrionandiarekin lotura polita daukat, Eorann nire lehen taldearen izena bere olerki batetik hartu nuelako, eta omenalditxo bat egin nahi izan diot orain. Desinformatzearen beharrari buruzko letra idaztean trabatuta nenbilela, Olentzerok Tempo de Exilio bere poema bilduma ekarri zidan eta irekitako lehen orrian topatu nuen “Munduan gertatzen den guztia”, orduan jakin nuen abestiaren letra izango zela. Diskoko beste moldaketari dagokionez, The Cure taldea 16 urte nituenetik jarraitzen dut eta “Lovesong” nire abesti kutunetakoa izanik, 2016an BECen ikusi nituenean otu zitzaidan bertsioa egitea. Oso harro nago gitarra linea horiez. Ahotsa egiteko Tori Amosen pianozko bertsioan oinarritu naiz.

“Letrak idazteko azken urteetan gertatu zaidan barne-iraultzan oinarritu naiz: nire etorkizuna eta zahartzeko modua, nire amatasuna, nire bikote harremanaren garapena…”

Non jaio dira diskoko kantuak?
Kantuak etxean egin ditut, anpliari entxufatuta eta kaskoekin beti. Bakardadean egin dut, ez bainuen inolako kanpo eraginik nahi. Konzentratzea ez zait kostatzen, baina bakea behar nuen testuinguru nahiko “zaratatsua” delako nire etxea, kar, kar, kar. Gainera, nahiko perfekzionista naiz, ez nion inori erakusten, ezta gertuen nituen musikariei ere, haien iritziak nire ideiaren bat baztertuko zuelakoan. Oso prozesu motela izan da, askotan lur jota eta etsituta sentitu naiz denbora falta zela eta, edo ez nuelako argi sortutakoa gauzatzeko aukera izango nuen, ezta kontzertuak emateko denbora edo aukera izango zenik ere… zalantza asko izan ditut bidean. Horrelakoetan senide eta lagunen animoak heltzen zitzaizkidan, asko lagundu didate.

Estudiora sartu zinenean argi zeneukan nolakoak izan behar zuten kantuek? Utzi al zenion norbaiti kantuak entzuten diskoa amaitu aurretik? Aldatu al zenituen gauzak esandakoen arabera?
2017ko ekainean Iñaki Alonsorekin grabatzera sartu nintzen Gasteizko Sonoran, berarekin grabatu genituen Eorannen bi diskoak eta gure “soinu horma” bikain islatu zuela kontuan izanik, zikintasun kutsu hori eman nahi nien abestiei. Mikrofonoak kokatzen ditu estudioan zehar, soinu anbientala lortzeko. Gainera, Iñakirekin lan egitea oso erraza da, askatasun osoa ematen dizu arlo kreatiboari dagokionez. Galdetu ezean ez dizu ezer esango, eta galdetzean behar zenuen erantzuna emango dizu, zoragarria da. Estudiora gitarra linea bakarra eraman nuen, etxean oraindik ez bainuen looperrarekin lan egiten. Estudioan sortu nahi nituen beste geruzak, buruan dantzan izan nituen azken hilabeteetan eta hantxe atera ziren, lehenengoan. Pianoarekin berdin gertatu zitzaidan. Oso piano gutxi nahi nuen, batez ere ez naizelako aditua pianoan, baina pianodun musika asko entzun ohi dut eta nozioak nituen, beste instrumentuen falta pianoarekin betetzea otu zitzaidan. Gon Caraballori bi abestitan baxua sartzeko eskatu nion, alde batetik keinu gisa, beti elkarrekin sortu dugulako, eta bestetik, abestien homogeneotasuna apur bat apurtzeko.

Estreinako aldia da prozesua bakarka egiten duzula? Izan ere, Eorann eta Red Carmine taldeetan aritu zara. Nola sortu zen Eorann?
1999an Gasteizen bizi nintzenean gitarra klasikoko ikasketak bertan behera utzi ondoren gitarra elektrikoa erosteko grina sortu zitzaidan, Cranberries, Radiohead, Skunk Anansie, Smashing Pumpkins edo Pearl Jam taldeen doinuek eraginda. Ricardo Urrutia gitarristarekin eta beste irakasle pare batekin ikasi ondoren Katanga faktoriak antolatzen zuen udako ikastaroan izena eman eta jam sesioetan jo orduko sortu zitzaidan taldea osatzeko grina. Hasieran, Gasteizen probatu nituen baxu eta bateria jotzaile gutxi batzuk, baina 2001ean Bilboko Gon Caraballo ezagutu bezain laster jakin nuen harekin izango zela. Gasteizen ez genuen beste inor topatu, hortaz, Bilbora mugitu nintzen ni, bertan musika alternatiboaren eragina askoz zabalagoa zelako. Beste urtebete kostatu zitzaigun Adrian Bilbao bateria jotzailea aurkitzea eta bi urte horietan sortu genituen Eorann izango zenaren maketako abestiak. 2004an Sergio Hoyuelos batu zitzaigun gitarran, 70. hamarkadako rock eta psikodelia ekarri ziguna, eta tartean Gon eta biok post-rockean murgildu ginen, Mogwai, 12Twelve, Monochrome, Lisabö eta horrelakoak entzuten. 2007an Rober Somavillak Adrian ordezkatu zuen eta azken etapan Irune Unzetak teklatuetan lagundu zigun.

Ondoren Red Carmine, aurrekoarekin konparatuta bestelako ikuspegiarekin sortu zenuten. Zergatik izan zuen horren ibilbide laburra?
Bost urteren ondoren Eorann higatu egin zen, musikalki ez genuen aurrera jarraitzeko gogorik eta Sergiok bakarkako proiektu bati ekin nahi ziola esatean argi ikusi nuen etapa berri bat hastear zela. Gon eta Roberri galdetu eta 2008an Red Carmine sortu genuen, shoegaze-rock moduan etiketatu gintuzten Mondosonoro aldizkarian, ez daukat argi zer egiten genuen… Nire eraginak garaian Blonde Redhead, The Organ, Yo La Tengo, Madee, Velveteen, Radiohead kutunak eta beste hainbat ziren. Taldeak ibilbide laburra izango zuela hasieratik banekien, argi bainuen etapa horrek haur bat izateko asmoarekin bat egingo zuela, eta 2010ean gertatu zen hori, Carlos Boulandier gitarristarekin bigarren lana prestatzen ari ginelarik. Gogorra egin zitzaidan uztea, baina argi neukan lehentasuna amatasunak zuela. Musika egiteko ondorengo bizitza osoa izango nuela pentsatu nuen. Gitarra “kokatzeko” arazoak izan nituen arte jo nuen Red Carminen, kar kar… Azken kontzertua lau hilabetez nengoela eman nuen, gero pausa.

Zer ikasi duzu Eorann eta Red Carmine taldeetatik?
Taldean lan egiten ikasi nuen. Ohituta nengoen kantuak bakarrik egiten, gero Gonek inolako arazorik gabe bat egiten zuen melodiarekin eta ez genuen inoiz arazorik izan elkarrekin sortzeko orduan. Baina lau edo bost izanda, ikasi behar duzu zenbait ikuspunturi uko egiten eta besteen ekarpenak onartzen abestiaren mesederako; era berean, izugarri ikasi nuen musikalki Sergiok aportatu zidanarekin. Benetan miresten nuen berak egiten zuena. Gauza bera gertatu zitzaidan Carlosekin, oso gitarrista ona zen hura ere. Bestetik, taldea jo izan ez banu ez dut uste gaur abestiek zikintasun hori izango luketenik, ezta gitarrarekin barne-erritmoak sortzeko trebezia izango nuenik ere. Gainera, inguruko talde bikainetako musikariak ezagutzeko aukera izan nuen garaian: Capsula, The Sinclairs, Ya Te Digo (Sonic Trash), Le Noise, Eten, Nun, Loan…

Bi taldeetan ibili ondoren tarte bat hartu zenuen. Berriz ere eszenara itzultzeko grina piztu zitzaizun edo ez zenuen sekula gogoa galdu?
Bost urte eta erdiko etena egin nuen, 2013an beste haur bat izan nuelako. Amatasunaren lehen fasetik atera bezain laster esparru pertsonala zabalduz joan zen eta horrekin batera musika egiteko denbora. Hasieran argi nuen pausa bat izango zela, baina musika berez joan zen lehen etapa horretan, era natural batean desagertuz joan zen beste zerbaitetan zentratu behar nintzelako, pentsatzen dut. Izan ere, gitarra elektrikoa ez nuen zorrotik atera tarte horretan, aurrera egin ezinik amorratuta nengoelako agian… 2015ean akustikoa jotzen hasi nintzen noizean behin eta uda partean sortu nuen “Barrutik, barrurantz”, etapa honen lehen abestia esperientzia hori deskribatuz. Gero kantu zaharrak moldatzeko ideia etorri zen eta 2016rako baneukan argi disko bat osatuko nuela, jendaurrean berriz jotzeko “beharra” sentitu nuen, musika itzuli zen.

“Argi neukan bakarka itzuli nahi nuela, nire esentzia gorde nahi nuen, batez ere etorkizunari begira”

Bakarkako bideari ekin nahi zeniola argi zeneukan?
Argi neukan bakarka itzuli nahi nuela, taldean lan egitea zer den ezagutzen nuelako eta beste arlo hau probatu nahi nuelako. Nire esentzia gorde nahi nuen, batez ere etorkizunari begira. Argi daukat etorkizunean taldekide bila joango naizela, baina nire soinua aurkitu behar nuen lehenago, besteekin fusionatzean gal ez zedin.

Nolakoa izan da berriz ere eszenatokira igotzea? Zer sentitu duzu?
Eszenatokira itzultzea oso esperientzia ederra izan da. Bakarka entzulearekin bat egitearen sentsazioa ikaragarria da, baina baita gogorra ere. Ohitzen noa, geroz eta lasaiago noa. Ahotsenea erronka handia izan zen niretzat, oinak lurrean jarri zizkidan nolabait. Gero Errekaleorren Liberekin jotzea… neure buruari asko eskatu diot horrelakoetan, kontzertu bat lasaitasunez emateko gogoa daukat, kar, kar…

Erantzutea posible bada, zure ustez, zer galdu eta zer irabazi duzu bakarka?
Taldearen babes falta sumatzen dut, orain hanka sartzen badut berehala sumatzen denaren sentsazioa daukat, baina merezi du. Bateria jotzaile baten falta sumatzen dut, hurrengo diskoan behintzat bateria sartu nahi dut eta hortik ateratzen dena ikusteko gogoa daukat. Bakarka aritzeak indarra, adorea eman dit eta entzulearekiko intimitate hori taldean ez da modu berean sentitzen. Zu entzutera etorri dira, gustuko dutelako barruan duzun hori. Esperientzia izugarri ederra da.

Hainbat gitarra geruzekin jositako kanta biluziak ageri zaizkigu diskoan, pertsonalak, batez ere elektrikoa da entzuten duguna. Gitarra elektrikoaren aldeko hautu horretan ba al da zerbait lortzeko gogorik, hau da, akustikoarekin lortzen ez duzuna?
Gitarra elektrikoak melodiak sortzeko aukera ematen dit, akustikoa ahotsari laguntzeko erabili izan dut etxean, baina ez dut inoiz jende aurrean akustikoan jo. Melodiak sortu, efektuekin jolastu eta elkarren arteko geruzak sortzeko joera daukat, ez dut beste modutan ulertzen sormen prozesua. Zenbait abestik kutsu elektroakustikoa dute, eta hala ere arpegiodun “irlak” sortzeari ekiten diot abestiaren erdian, berez ateratzen da. Homogeneotasunak aspertzen nauelakoan edo, ez dakit. Bestetik, beste baten ahots bat akustikoarekin lagunduta entzuteak ez nau aspertzen, baina ahotsak arreta deitu behar dit. Eneritz Furyak, Ekiza, Olatz Salvador edo Estankonaren kasuan, adibidez.

Ba al da bereziki zaindu duzun elementurik kantuetan?
Dena zaindu dudala uste dut. Xehetasunez sortzen dut, den-dena ongi lotuta egon arte ez dut amaitutzat hartzen. Distortsioa eta garbia partekatzea nahita egiten dut zuzenean soinua matizatzeko. Akorde eta arpegio guztiak zaindu ditut, horretan banaiz perfekzionista…

Zein da ahotsaren presentziak duen pisua diskoan?
Pentsatzen dut abesti hauetan ahotsak eta gitarrak elkar osotzen dutela, abesteko nire modu hori gabe gitarrak indarra galduko lukeela. Ahotsak abestia entzuten jarraitzeko grina pizten du entzulearengan, batez ere gitarra guztiz “ulertzen” ez duen batengan. Ahotsak egiten du diskoa ulergarri, horrela ikusten dut.

“Pentsatzen dut abesti hauetan ahotsak eta gitarrak elkar osotzen dutela, abesteko nire modu hori gabe gitarrak indarra galduko lukeela”

Zer da eszenatokian egoteaz gehien atsegin duzuna?
Gehien gustuko dudana kontzertu bakoitzaren ezaugarri bereizleak dira. Kontzertuak ezberdinak dira euren artean, lekua eta publikoaren arabera aldatzen da nire jotzeko edo hitz egiteko modua. Horrelako kontzertu intimoetan nahiko entzule hotzak gara euskaldunak, beste herrialde batzuetan ez bezala. Hori aldatuko nuke, irribarre gehiago ikusi nahi nituzke. Hala ere, hobetuz goaz, lehen latzagoa zen…

Nola sentitzen zara kazetariok zure musika adjektiboez bete edo deskribatzen dugunean? Hau da, beste sortzaile batzuekin konparatzen zaituztenean edo zure musika nolakoa den esaten dutenean, eroso sentitzen al zara?
Egia esan, orain arte egin duten deskribapenekin eroso nago, Abereh edo Mikel Urakenekin egindako konparazioa ez nuen espero baina ulertu nuen, taldeko distortsiotik gatozen bakarlariak garelako. Ainara Legardonekin ez naute zuzenean erlazionatu baina bai elkarren gitarra biluzien krudeltasuna, eta egia esan, gustatu zitzaidan entzutea, oso gustuko dudan musikaria baita. Ez zait inporta jendeak nire musika adjektibatzea, gehiegi urruntzen ez bada behintzat. Dena den, ohartu naiz ez dagoela ni modu estandarrean etiketatzeko joerarik, berezitasun hori ona da.

Kilometroak, errepidea… Nola bizi duzu musikariaren parte nomada, hau da, batetik bestera ibiltzeak?
Egia esan, ez naiz nomada izatera heldu oraindik, kontzertu eskaintzak heltzen ari dira eta baten bati ezetz esan behar izan diot, une honetan ezinezkoa zaidalako guztiari baietz esatea. Helduko da errepidean ibiltzeko eguna, eta gogoz hartuko dut.

Nola uste duzu aldatu dela eszena musika jotzen ari zaren urte hauetan? Plaza nahikorik al dago? Musika estiloek eboluzionatu al dute? Jendea kontzertuetara joaten al da?
Gehien aldatu dena musika promozionatzeko modua da, era autonomo batean egiten baitugu Internet eta sare sozialei esker. Autoekoizpen ugari dago, hori ere ona da. Sortzaileak “askatu” egin gara zentzu horretan. Orain 10-15 urte diskoetxe eta promotoreen eskuetan zegoen dena, estudio on batean grabatzeko aukera zailagoa zen eta horietara heltzen ez ginenak ez genuen entzulearengana heltzeko erraztasunik. Prentsa espezializatua ere anitzagoa da, Interneten fanzine eta aldizkari ugari dago, hori ona da. Hala ere, jendeak jarraitzen du kontzertuetara joan gabe, hori ez dut ulertzen. Beste herrialdeetan ez da gertatzen, musika berria ezagutzeko joera dago haietan, edozein talderekin gozatzeko borondatea dute eta ez bakarrik gehien entzuten denarekin edo promozio handiagoa duenarekin. Eta neskak… hori ere gai potoloa da. Neska gehiago behar ditugu publiko artean, gehiengoak gizonezkoa izaten jarraitzen du. Eskertzen diet hala ere, emakume bat entzutera doan gizonak ikuspegia ireki egin duela pentsatzen dut, emakumeak entzuteko gogoa dagoela uste dut.

Zer egiteko gogoa daukazu orain?
Orain sortzen jarraitzeko gogoa daukat, tartean kontzertuak emanez. 2019an bigarren diskoa grabatzea espero dut eta dagoeneko hasi naiz kantu pare bat egiten.

Argi dauka Azpitartek: «Euskal Herrian egiten den pop-rockaren ezaugarri nagusia aniztasuna da. Hori ez da Euskal Herriko panoramaren ezaugarri esklusiboa: Euskal Herria planeta batean dago, eta planeta horren aniztasuna Euskal Herrian ere islatzen da». Sarri askotan elkarrekin topo egiten duten estiloen gaur egungo egoera ulertu ahal izateko, nazioartean egiten den pop-rockarekin alderatzeaz gain, ezinbestekoa da atzera begirakoa egitea. Amets Rodriguezek eman du ariketa hori egiteko erreferentzia puntua. Emankor sarearen kultura eta lurraldetasun zuzendaria da Rodriguez, baita Mundaka Festival musika jaialdiko zuzendaria ere: «Atzera begiratzen badugu, beharbada, Euskal Rock Erradikal [RRV] delakoa gaur egungoa baino rock erreibindikatiboagoa zen, bai hitzetan eta baita soinuaren aldetik ere».

Niña Coyote eta Chico Tornado.

Azpitartek bat egin du Rodriguezen ikuspegiarekin, eta zera gehitu: «Pop-rockaren eboluzioan, arriskatzeko gogo gutxi nabaritu dut; bere burua amildegira botatzeko prest dauden taldeak falta dira: kontrolatuegia dago dena, eta, agian, ausardia falta da». Rodriguezen ustez, rock eta pop estiloek azken hamarkadan izan duten aldaketa erabatekoa da, entzun litekeenari erreparatuta. Soka horretatik tiraka, Arkaitz Villar kazetariak uste du maila oso handia dagoela gaur egun teknikoki, soinuaren eboluziori esker. Villarrek lotura estua dauka musikarekin, eta Kultura Live Euskal Herriko musika areto pribatuen elkarteko koordinatzailea da. Oro har, bat dator Azpitarterekin, eta uste du «soinuaren estandarizazio moduko bat» gertatzen ari dela. «Talde eta bakarlarietan nortasun falta igartzen dut; denak soinu garbiegi eta berdinegia dauka». Aldaketaren zergatietako bat Rodriguezen hitzetatik irudika dezakegu: «Gizartearen egoeraren isla zegoen RRVren garaian. Gaur egun, Euskal Herriko pop-rocka, agian, pixka bat estilizatu da, gizarteak duen egoeraren ondorioz». Oholtzaren beste aldera salto egiten badugu, bestelako ikuspuntua dauka Joseba Irazokik.

Rock eta pop estiloen bilakaeran modu aktiboan parte hartu du: rock eta pop soinuetan erroturiko dimentsio askotariko proiektuetan murgilduta ibili da azken hamar urteetan. Irazokik iraganaren eta orainaren arteko marra finkatu behar badu, argi dauka: «Estilo aniztasuna asko zabaldu da. Lehen, rock gogorra edo talde dantzagarriak entzuten ziren batez ere. Bide Ertzeanen moduko musika proposamena rara avis zen. Gaur egun, ordea, entzuten dugu rock eta pop taldeak geroz eta konponketa elektronikoagoak eta esperimentalagoak egiten dituztela. Formatuak ere aldatu dira. Gero eta ohikoagoak dira duoak, adibidez». Miren Narbaiza musikariari bestelako adibideak ere gogora datozkio: «Itoiz bera, aitzindaria, hortik kanpo egon zen, eta haien itzalpean zeuden hainbat taldek ere bide berari jarraitu zioten. Jotakiek, adibidez, politikaz haragoko gaiez hitz egin zuen».

Julen Azpitarte: “Pop-rockaren eboluzioan, arriskatzeko gogo gutxi nabaritu dut; bere burua amildegira botatzeko prest dauden taldeak falta dira”

Narbaiza eta Irazokiren iritziek zabaldutako bidetik, Azpitartek zertzelada pare bat eman ditu rockaren eta poparen aurpegiak Euskal Herrian onartuak izateko eta errotzeko gaitasunaz: «Rock stoner, post-hardcore eta antzeko estilo gogorrek harrera oso ona izan dute tradizionalki Euskal Herrian, baina beste batzuek, berriz, ez; esaterako, garage-rocka gutxi errotu da».

Zenbat talde, hainbat joera
Musika zirkuituan mantentzeko, entzuleen onarpena ezinbestekoa da. Horri lotuta, «talde handiak» ere badira pop-rockaren eszenan: «Gatibu eta Berri Txarrak, adibidez, eta laster pop izar bihurtuko den bat: Izaro», dio Azpitartek. Rockaren eta poparen arteko bereizketa egiten du Azpitartek. Izan ere, sarri askotan, pop eta rock estiloak bereiztea ez da lantegi makala izaten halabeharrez letrak astindu behar dituzten musika kritikari eta kazetarientzat.

Hastapenetan rockaren soinu klasikoagoari eutsi zioten hainbat taldek publikoaren onarpen zabala lortu zuten. Hori da, adibidez, aipatutako Gatibu eta Berri Txarrak taldeen adibidea, baita Zea Mays eta Ken Zazpi taldeena ere. Urteen poderioz, azken hiru horien soinuak bilakaera izan du, konponketa esperimentalagoen ildotik, Irazokik aipatu legez.

Badira aurreko hamarkadatik rockari lotuta jarraitu duten sortzaile eta taldeak. Esate baterako, azken diskoa berriki kaleratu duen Balerdi Balerdi, Piztiak, Inoren Ero Ni, Willis Drummond, Izaki Gardenak, Anari, Jupiter Jon eta aurten hirugarren diskoarekin bereziki laudatua izan den Kaskezur, batzuk aipatzearren. Sortu eta hasierako estiloari eusten diotenak badiren bezala, hamarkada honetan sortu berriak diren pop eta rock taldeak ere badaude. Horiek dira, esate baterako, Eskean Kristö, Liher, Montauk, Joseba B. Lenoir, Physis Versus Nomos, Anticontinente, Occhi di Farfalla, Eneritz Furyak, Mikel Uraken, Pelax —berriki Telmo Trenorrekin batera elektronikarekin esperimentatzen hasia—, eta Perlak, zeinak hasieratik edan duen iturri horretatik; Paxkal Irigoien ahaztu gabe, zeinak emanaldiak josteko abestiak osotasunean pentsatzen dituen oraindik ere, artisauen tankeran.

Era berean, badira talde batzuk rock eta pop estiloak gurutzatuta elektronikarekin ibilbidearen hasieratik esperimentatu dutenak. Horien artean daude, batez ere, eragin anglosaxoia aitortzen zaien taldeak, lantzen eta oholtzaratzen duten soinuagatik ez ezik hitzetan beste hizkuntza batzuk erabiltzen dituztelako, ziur asko. Horien artean dago John Berkhout, folk estiloari urteekin ukitu psikodelikoa gehitu dion taldea. Nazioartean arrakasta izan dute estiloaren dimentsio horri heldu dioten hainbat taldek, eta, horrekin batera, tokia dute nazioarteko musika hedabide espezializatuetan. Belako, Grises, WAS (We Are Standard) eta halako taldeez ari gara.

Amets Rodriguez: “Uste dut asko gutxitu dela zuzeneko publikoa. Gakoa da publikoak sortzea eta birsortzea”

Guztiak betidanik askotariko nazioarteko eraginekin lotu nahi izan dituzten arren, fideltasunez eutsi diote musika organikoaren eta elektronikoaren arteko rock eta pop orekari. Elektronikaren bide markatuagoa hartu zuen Deloreanek, baita El Txef_A-k ere —talde formatuan zein bakarka sortzen eta jotzen du musika, eta DJ moduan ere entzun liteke agertokian—. Elektronika esperimentalagoan badira bestelako adibideak: Magmadaman, adibidez.

Elektronika gailendu den bezala, azken hamarkadan formatu berriek ere gogor astindu dituzte rock doinuak. Horren adibide da Niña Coyote eta Chico Tornado, bikote formatuan oholtzaratua. Eta, horrez gain, badira hitzak alde batera utzi eta musikan zentratu direnak: besteak beste, Buffalo, Viva Bazooka, Sofa eta Madeleine, hilabeteon berriz ere elkartu den taldea.

Digitalizazioaren eragina?
Azken hamarkadan, digitalizazioari lotutako musika-ekoizpen prozesuak erabat aldatu dira. Bi zentzutan gertatu da aldaketa. Batetik, Azpitartek azaldu legez: «Egun, edozeinek graba dezake disko bat, baina gero disko gehienek antzeko soinua dute. Diskoetxeen rola izugarri aldatu da: askok manager lana egiten dute. Kontzertuen programazioa mimetikoa da; diskoak saltzen ez direnez, kontzertu gaindosia dago… Horrek guztiak demokratizazioa ekarri du: talde asko daude, eta baita disko asko ere. Baina, nire ustez, kantitateak ez dakar kalitatea. Lehen, esaterako, galbahe lana egiten zuten diskoetxeek; egun, ez da galbaherik: etengabeko uholdea da». Irazokik abantailak ikusten dizkio etxean edo lagunartean grabatzeari, eta emanaldien gorakadarekin batera onurak etorri direla uste du. «Teknikoki, Euskal Herriko areto eta kultur etxeak beti ongi hornituak egon dira. Are gehiago, gaztetxeetan asko nabaritzen da ekipo teknikoak hobetu direla». Rodriguez, haatik, kezkatuta dago emanaldien gorakadak ekarri dituen ondorioekin: «Uste dut asko gutxitu dela zuzeneko publikoa. Alde horretatik, aspaldi hasi zen musika dohainik izateko joera, eta min handia egin duela deritzot. Jendeak zerbait baloratzearen kontra joan daiteke. Era horretan, uste dut lan izugarria geratzen zaigula gazteen artean. Gakoa da publikoak sortzea eta birsortzea». Villarrek arreta beste toki batean jartzen badu ere, haren iritziz bada urteekin atzera egin duenik ere: «Autogestioak, bestalde, nabarmen egin du gora, eta lehen existitzen ez ziren joerak azaldu dira: crowdfunding-a, esaterako. Hala ere, iruditzen zait lehen mugimendu handiagoa zegoela musika aldizkari espezializatuetan, fanzineetan eta abarretan».

Musikak ez dauka generorik
Hortaz, aditu eta arituen ustez, audientziak behera egin badu ere, hamaika dira zuzeneko emanaldiak bizitzeko aukerak. Horien kartelari dagokionez, aurten, estreinako aldiz, kritika gogorrak egin zaizkio Euskal Herriko rock jaialdirik garrantzitsuenetako bati, kartelean emakumeen eskasia nabarmena izateagatik. Rodriguezen ustez, emakumeak musikan duen presentziak bat egiten du gizartearen joerekin: «Agertokien gainean oraindik ere gehiago dira gizonezkoen taldeak, baina hori ere aldatuz doa, emakumeak gizartean duen lekua ere handituz doan heinean». Aldaketa mantso doa, Miren Narbaizaren hitzetan: «Ez nuke esango gorakada nabarmenik egon denik. Eszenan minoritarioa den heinean, emakume hitza aurrizki moduan erabiltzen dugun bakoitzean desabantailan dagoen zerbait balitz bezala ikusiko dugu. Ez dira gauza bera ‘musikaria da, baina emakumea!’, edo ‘musikaria da, eta emakumea!’. Harritzeari utzi behar diogu. Musikaria gizona denean ez da ikusten etiketa horren beharrik, gizonak gure iruditerian irabazia duelako musikari titulu hori».

Joseba Irazoki: “Euskal Herriko areto eta kultur etxeak beti ongi hornituak egon dira. Gaztetxeetan asko nabaritzen da ekipo teknikoak hobetu direla”

Irazokik pentsatzen du rolak aldatzen ari direla oholtzaren gainean: «Atzera begiratuta, emakumeen presentzia kantariaren rolean nabarmena zen; ez zegoen horrenbeste instrumentista. Azkenaldian, urte gutitan, pila bat aldatu da hori: edozein instrumentu jotzen ikusten dira emakumeak». Hala ere, ez bakarrik oholtzan, baizik eta musikarekin zerikusia daukan edozein alorretan lana egiteko dagoela argi dauka Villarrek: «Normaltasunera iristeko, lan handia egin behar dugu. Adibidez, musikan espezializatutako emakume kazetariak bilatzen hasten bazara, zailtasunak izango dituzu. Edo emakumezko soinu teknikariak. Gauza bera gertatzen da musikaren inguruko beste alor askotan. Beraz, asko daukagu egiteko».

Ander Mujika eta Miren Narbaiza, Napoka Iriako kideak. (Juan Carlos Ruiz / Argazki Press)

Noiz hartu zenuten ez bueltatzeko erabakia?
ANDER MUJIKA: Orain dela bizpahiru hilabete edo? [Mireni begira]
MIREN NARBAIZA: Gehiago, ez? Iaz.
A.M.: Ez.
M.N.: Ez?
A.M.: Urtarrilean Bonbereneako bildumarako [Aspalditik gatoz, urrutira goaz] kantu bat prestatzen ari ginen.
M.N.: Orduan bidali genuen mezu bat, egia.

Zer dago mezu horren bueltan?
A.M.: Bonberenea Ekintzak zigiluan argitaratu dugun taldeoi bilduma batean parte hartzeko gonbidapena egin ziguten. Bertsioak eta kantu orijinalak egiteko gonbidapena zen. Proposamena jaso eta bi urteko etenaren ostean berriz entseatzea erabaki genuen. Entsegu batzuk egin genituen eta, kantu berria prestatzen hasi ginenean, konturatu ginen ez zuela funtzionatzen, edo ez geundela guztiz gustura.

Ea ulertu dugun: bi urte atzera Napoka Iriak atseden hartzen du. Hartzen duen arnas horren indarrak atea irekia utzi eta nekea eramango ote duen zalantza duzue. Elkarrengandik gertu jarraitzen duzue eta bakoitzak bere bidea egiten du. Berriz ere sortzeko elkartzen zaretenean, elkarrekin sortzen duzuena ez da dagoeneko Napoka Iria, eta behin betiko uzteko erabakia hartu duzue, ez ordea, azken kontzertua eman barik.
A.M.: Bai, horixe bera da gertatu dena.
M.N.: Hain zuzen ere. Hasiera batean atsedena behar genuen. Kontuan izan behar da azken diskoarekin bizi genuena. Asko zabaldu zen diskoa, eta ondorioz, askoz gehiago jotzen hasi ginen, askoz agenda beteagoa eduki genuen eta komunikabideen aldetik arreta asko handitu zen. Horrek denak kristoren mugimendua ekarri zigun. Geratu gabe ibili ginen.
A.M.: Horretara dedikatzen ginen.
M.N.: Bai, ordurako musikara dedikatzen ginen eta erritmo horren ondorioz atsedena hartu behar izan genuen. Hortik etorri zen geldialdia, kontzienteki esan baikenuen: goazen gelditzera apur bat. Bi urteren ondoren, Bonberenearen proposamen horren harira, «zer, berriz ere jotzen hasiko gara?» esan genion elkarri. Egia esan, elkarrekin jotzeko gogoa geneukan.

Zertaz nekatu zineten?
A.M.: Uste dut, batez ere, guk geure buruari jarritako presioak nekatu gintuela. Profesionalki musikara dedikatzen hasi ginen Napokarekin. Lan pila bat egiten genuen. Agian gehiegi. Hainbeste sartu ginen horretan zentzu askotan nekatu ginela. Ez? [Mireni begiratu dio]. Errepideak ere nekatzen du…
M.N.: Bai. Ez geneukan beste proiekturik, hori ere egia da. Orain ikusita beste gauza batzuetan ere bagabiltzala, badakigu nola eskertzen den leku batean burua topera eduki eta aldatzea, berriz ere gogo biziz heltzeko aurrekoari. Uste dut Anderrek arrazoia daukala, bakarrik horretara egoteak nekatu egin gintuela. Orain badakigu zer den hori, eta adibidez, nik neuk garai hartan baino erritmo biziagoa badaramat ere, formula bestelakoa da eta esperientzia ere bai.

“Guk geure buruari jarritako presioak nekatu gintuen. Profesionalki musikara dedikatzen hasi ginen Napokarekin. Lan pila egiten genuen. Agian gehiegi”

Tumatxak telebista saioak bultzada eman zizuela esaten dutenekin bat zatozte?
M.N.: Aurretik Napoka Iria ezagutzen ez zutenen aldetik agian bai. Batez ere, Euskal Telebistan ez dagoelako musikari eskainitako saiorik. Tumatxak saioa bera izan zen notizia. Atzera begirakoa egiten bazuten ere, bertsioen bidez tartea eskaintzen zioten berritasunari. Momentu freskoa zen eta hor ginen Joseba Irazoki eta gu. Musikazale pila bat hasi ziren saioa ikusten eta musikazaleak ez zirenak baita ere, ez baitzen etxetik mugitzeko beharrik kulturaz, eta kasu honetan, musikaz gozatu ahal izateko. Agian beste modu batera heltzeko modurik ez geneukan jendearengana heldu ginen, hau da, etxean dagoen publikoarengana.
A.M.: Programak ez zigun bultzada eman guk ordura arte egindako lan batekin. Ez zen publizitatea ipintzea bezala. Oso kreatiboa zen lan egiteko aukera interesgarria eman ziguten, eta hori zen bertsio batzuk egitea. Guretzako lan berri bat sortzea bezalakoa izan zen. Hamar edo hamabi kanturen bertsioak prestatu genituen.
M.N.: Ez zigun inolako mugarik jarri inork.

Asetasun puntu horretara heldu bitartean hamar urteko ikasketa prozesua egin duzue. Atzera begira jarriz gero, zein da Napoka Iriaz burura datorkizuen lehen oroitzapena?
M.N.: Zaila da.
A.M.: Ez da zaila, oso zaila da!
[Denbora hartu dute pentsatzeko]
M.N.: Niretzat, pertsonalki, uste dut oraindik oso goiz dela ikusteko. Distantzia askoz handiagoa behar dut. Nik neuk erabaki bat hartzen dudanean, lehenengo buruan daukat eta ondoren gorputzera iristen zait, baina denbora luze baten ondoren gertatzen da. Orain gauza pila bat ditut buruan. Atzera begiratzen dut eta hor daude pila bat bizipen, pila bat jende, pila bat leku, pila bat sentimendu, denetarikoak, baina denaren gainetik Ander dago beti. Niretzako Napoka Iria Ander da. Ander ezagutu dut eta biok hazi egin gara.
A.M.: Zentzu askotan hazi gara. [elkarri begiratu diote]
M.N.: Bai, patuak elkartu gintuen eta… Niretzako da Ander eta Anderrekin bizi izan ditudan gauza horiek guztiak. Denbora batera agian beste zerbait izango dut buruan, baina, orain, Ander da. Oso goiz da, oraindik ere asimilatzen ari garela uste dut.
A.M.: Gauza batekin ezin naiz geratu, baina, orokorrean, elkarrekin pasa duguna etortzen zait burura, zenbat barre egin dugun. Momentu bakarra aukeratu ezin daitekeen arren, gogoratzen dut Bilboko pisuko sukalde txiki-txiki hartan egoten ginenean ardo botila batekin, orduak eta orduak jotzen. Elkarrekin eta gustura. Agian, sentimendu hori izan zen Napokaren hazia. Hasieratik, musikalki eta pertsonalki, kimika handia izan genuen. Oso ondo ulertzen genuen elkar, zentzu guztietan, eta ulertzen dugu elkar.
M.N.: Hamazazpi urterekin geneukan egarriarekin, zure arima bikia topatzea handia da.

Nola ezagutu zenuten elkar?
A.M.: Ikaragarria da jotzen hasi aurretik zenbat ordu pasatzen genituen elkarrekin.
M.N.: Ezagutu ginen eta oraindik ez genuen musikalki ezer konpartitu. Tira, entsegu bat agian… Ondoren, berriz ere elkartu ginen hurrengo asteburuan Elgoibarren. Sasoi horretan Eibarkoak eta ingurukoak Elgoibarrera joaten ginen larunbatetan, eta bakoitza bere lagunekin joan arren, han elkartzen ginen eta hizketan hasten ginen luze, orduak igual! Horrek eraman zuen kantu batzuk genituela elkarri esatera…

Solasaldi luze horietatik gaur egun arte maketa bat, bi disko eta hainbat kolaborazio egin dituzue. Zein izan da batetik bestera sormen prozesuak izan duen bilakaera?
A.M.: Asko aldatu da. Hasieran oso modu espontaneoan sortzen genuen. Zuzenean grabatzen genuen.
M.N.: Estudioan baina zuzenean.
A.M.: Horren emaitza izan daiteke Lehertarazi edifizioak. Zuzenean jotzen genuena diskora eraman nahi genuen. Hau da, kantuekin, oso modu naturalean, zuzenean bizi genuena grabatu eta diskoa sortu nahi genuen. Horrela egin genuen Lehertarazi edifizioak baina ez ginen oso-oso gustura geratu. Gero kontrako muturrera joan ginen: estudioan sartu ginen pila bat denboraz. Orduan diskoa landu genuen oinarritik. Kantu guztiak landu genituen. Aurrekoaren kontrako ikuspuntutik sortu genuen Arnasten ikasteko berriz bigarren diskoa.

Zergatik ez zineten gustura geratu?
M.N.: Nik uste dut, nahiz eta asmoa argia zen, zuzenekoetako arima edo giro hori diskoan biltzea, ez zela heldu zuzeneko diskoa izatera. Eskerrak biok sentsazio berdina daukagun! Ezin dugu asko entzun disko hori, kantuak gustatzen zaizkigun arren egiteko moduarekin zalantza dugulako.
A.M.: Maketan bai asmatu genuen: bi toma egin eta listo. Oso pozik geratu ginen. Gerora zuzeneko taldea ginela esaten genuen, gure naturaren esentzia zuzenekoetan zegoelako. Hori nahi izan genuen diskoan bildu. Ideia bezala oso ondo zegoen baina ez genuen oso ondo asmatu egiterako orduan.

Arnasten ikasteko berriz diskoaren grabazio prozesuan kontrako muturrera joan zinetela esan duzue.
M.N.: Denbora hartu nahi izan genuen diskoa lasai egiteko. Estudioko disko bat nahi genuen egin. Ez genion aurrekoari uko egin nahi, baina onartu nahi genuen aurretik gertatutakoa. Ikasi genuen estudioak bere baliabideak dituela eta horiekin lan egin nahi genuen.
A.M.: Ibai Gogortzak (Borrokan) asko lagundu zigun disko horretan. Oso perfekzionista da Ibai eta estudioko gauzak asko lantzekoa. Ibairekin hamaika buelta eman genizkien kantuei.

Ez zenituzten kantuak itxita estudioan sartu zinetenean?
M.N.: Ez, ez, ez, pila bat aldatu ziren.
A.M.: Erabateko estudioko lana egin genuen: bueltak eman, aldaketak egin… Oso pozik geratu ginen emaitzarekin. Zuzenekoetan beste modu batera eman genuen. Nik segitzen dut pentsatzen zuzenekoetan daukagula, edo eduki dugula, indar hori guztia, baina ni lan horrekin oso gustura geratu nintzen.

Bigarren diskoa taularatzeko Napoka Band sortu zenuten, Willis Drummond eta Andrakan taldeetako hainbat kiderekin.
M.N.: Oso modu naturalean sortu genuen Napoka Band.
A.M.: Esperimentatzeko geneukan gogotik jaio zen.
M.N.: Ez daukat oso argi nola sortu zen. Akordatzen naiz Fortunekin hitz egin genuela… Fortun [Iñaki Gonzalez, diseinatzailea, SextySexers taldeko kide ohia] Napoka Iriako beste kide bat izan da, beste hainbat bezala.
A.M.: Fortunek beti lagundu izan digu asko. Bidasoa Burning antolatzen zuen eta musutruk lotzen zituen hainbat kontzertu. Beti egon da hor, laguntzen.
M.N.: Fortunek ireki zigun Bidasoako atea eta orain ez gara handik irteten.

“Magia sortzeko konplizitate minimoa egon behar da. Adibidez, nola sentitu zaren esateko. Musikan esaten ez diren gauza horiek, hain justu”

Napoka Bandek, beraz, Bidasoa aldeko musikariekin harremana zabaldu zizuen.
M.N.: Bai, erabat. Baita Iparraldekoekin ere.
A.M.: Gogoratzen naiz entseatzera Willis Drummonden etxera joaten ginela, Larrondoara. Larunbatak han pasatzen genituen. Egun pasa egiten genuen. Beraiekin gauzak beste modu batera egiteko ohitura ikasi genuen.
M.N.: Disziplina bat ikasi genuen, gerora guk ere aplikatu genuena. Baina ordura arte nahiko askeak ginen. Edozein lekutan eta edozein ordutan elkartzen ginen eta listo. Willisekoek, elkarrekin bizi zirenez, beste erritmo bat zeukaten: kafea hartu, anpliaren gainean jarri eta pila bat ordu ematen zituzten lanean. Beste jende batekin lan egiten ikasi genuen ere.
A.M.: Taldean mugitzen ikasi genuen eta bagenuen horretarako gogoa.

Zergatik ez zuen iraun proiektu horrek?
M.N.: Hasieratik argi geneukan elkarrekin bost kontzertu egiteko elkartuko ginela. Inork ez zuen urrunago joan nahi.
A.M.: Nik uste dut gure formatuarekin esperimentatu badugu ere, beti izan dugula argi Napoka bion arteko proiektua zela.

Nolakoa izan da Napoka Iriarekin zerikusirik ez zuten proiektuetan elkarrekin oholtza konpartitzea? Esate baterako, Joseba B. Lenoir Gang, Ardoa eta Odola…
M.N.: Kristoren ikasketa. Oso polita izan da. Nik neuk, behintzat, aliatu bat daukat beti. Gang-en, adibidez, ingurukoek agian ez baina zuk badakizu zure ondokoa nola dagoen eta nola pentsatzen duen. Beste giro batean zure lagun batekin egotea bezalakoa da. Niretzako lasaitasuna da Ander ni nagoen lekuetan egotea. Konfiantza maila desberdinak izaten dira lagun artean, eta guztiekin ondo moldatzen banaiz ere, Ander beti izaten da gainetik.

Hain zuzen, Miren, zuk esan izan duzu noizbait taldeak familiak bezalakoak direla edo izan beharko luketela.
M.N.: Izan beharko lukete, eta ez badira, edo zu ez bazara familiako kide bat bezala sentitzen, hobe duzu hori uztea. Batez ere, denbora asko pasa behar duzulako leku horretan…
A.M.: Ez bakarrik denbora… musika egiteko behar duzulako konplizitate maila handia. Nik uste dut musikak funtzionatu ahal izateko, hau da, zuzenekoetan energia berezi hori lortzeko, gertutasun sentimendua egon behar dela. Horretarako familia bat izan behar duzu.
M.N.: Magia sortzeko konplizitate minimoa egon behar da. Adibidez, nola sentitu zaren esateko. Musikan esaten ez diren gauza horiek? Bada, horiek hain justu. Beharrezkoa da elkar zaindu.

Aurrerantzean ere «familia» proiektuetan elkarrekin ikusiko zaituztegu?
M.N.: Ez dakigu, horri ez diogu atea ixten.
A.M.: Suertatuko balitz, noski.
M.N.: Jende askok galdetu digu ea behin betiko utziko dugun. Nahikoa lana eduki dugu itxiko dugula erabakitzeko, beraz, beste zerbaitetan pentsatu aurretik utz iezaguzue atea ixten.

Agian, sentimenduak baretzen utzi behar zaituztegu. Izan ere, bidali zenuten agur mezuan karga emozional handiko hitzak ziren.
M.N.: Bai, zalantzarik gabe. Pentsatu hamar urte baino gehiago direla elkarrekin.
A.M.: Denbora baino gehiago, agian, intentsitatea izan da. Oso sentsibleak gara eta gauzak barru-barrutik bizitzekoak gara.
M.N.: Nik eduki dudan sentsazioa izan da… “listo, pasa da”.
A.M.: Zalantzarik gabe, oso ados.
M.N.: Intentsitatea, beraz, badago baina pasa gabe: egin dugu, bizi izan dugu eta polita izan da. Askotan, amaiera eman eta bukatzea kostatzen da. Ez da ezer txarra: ze guai bizi duguna!
A.M.: Amaierak batzutan aurretik datorren guztiari zentzua ematen dio. Egindakoari balioa ematen dio nola eta noiz amaitu erabakitzen baduzu. Orain ari gara atzera begiratzen elkarrizketetan, bideoekin, kontzertua prestatzen… Gauzak bere tokian jartzen dira eta horrek laguntzen dizu aurrera egiten.

Bi urte hauetan musikarekin lotutako hainbat proiektutan ibili zarete, oholtzan eta oholtzatik kanpo. Miren, zer da MICE?
M.N.: Geldialdia izan genuenetik haziz joan den sentimendu bat da. Bide eman dio, agian, bizitzan bizi izan ditudan hainbat gauzari. Azken batean, batzuk idazten dute, beste batzuk beste zerbait egiten dute eta nik kantuak egiten ditut. MICEk terapia egiten lagundu dit eta berriz ere kantatzeko pausoa ematen. Tarte honetan bigarren planoan egon naiz hori zelako egin nahi nuena, hau da, taldeetan gitarra jo eta koruak egin askoz jota. Baina horrelako batean kantatzeko gogoa piztu zitzaidan. Kantuak egiten hasi nintzen horiek taula gainean jotzea erabaki nuen arte.

“Aurretiaz egin ez genuen zerbaiti ekiteko gogoarekin elkartu ginen eta ez genuen ikusi hortik biderik zegoenik. Beraz, lasai eta bakean gaude”

Nola bizi duzu gorputza oholtzan taldean eta bakarka?
M.N.: Tira, dena da bakoitza nolakoa den. Gustura egon zaitezke edozein modutan. Oraindik badut bidea egiteko, asko ikasi dut eta beste hainbeste ikasteko gogoa daukat. Egia da ahaldundu naizela. Pentsatzen dut, agian, adinak ere ematen duela esperientzia, urte batzuk baitira jotzen. Oholtzan egunak eta egunak daude, beste guztian bezala. Ingurua alde egoteak laguntzen du, hau da, oholtzan dituzun kideekin gustura egotea garrantzitsua da. Horren kontzientzia hartu dudanetik askoz ere lasaiago nago.

MIC eta Napoka Iriaren sormen prozesuen arteko aldea bakardadea al da?
M.N.: Bai, askoz ere bakartiagoa da. Bakardadea ondo egon daiteke zure buruarekin ondo zaudenean, baina ez bazaude lasai kontuz ibili behar da. Anderrekin, zentzu horretan, askoz errazagoa da. Taldean askoz zailagoa da, bakoitzak bere iritzia daukalako. Niri Micerekin gertatu zaidana bakardade hori sentitzea izan da, eta batzuetan beldurra ere. Abuztuan grabatuko dut eta badut errespetua.

Ander, Anarirekin jotzen duzu, teknikari lanetan ari zara, kartelak egiten dituzu, eta komunikazio alorrean Narvale kudeatzen duzu, besteak beste.
A.M.: Urteekin gauza asko ikasi ditugu, oholtza gainean zein behean. Kultur programazioan ere lan egindakoa naiz. Gaur egun jotzen ari naiz, baina beti ibili izan naiz musikaren inguruan gauza ezberdinak egiten.

Miren eta Ander, taldean edo bakarka baina beti gertu. Elkarrekin ikasi eta eraiki dituzue hamaika bizipen eta hamaika doinu. Horietan, ba al da berezirik zuentzat?
M.N.: Asko-asko. Alde batetik, azken diskoko kantuak daude, nolabait, eta agian nahi gabe, etorriko zenaren iragarle izan direnak. Gaur aspaldiko partez entsegua egin dugu eta aspaldiko partez jotzen ez genituenak jo ditugu, fresko daukagu orain. “Kea” jotzen egon gara eta oso ondo datorkigu: “belar txarrak eta zaharrak erre egin behar dira, sua egin behar da eta ke hori purifikazioa izango da”. Oro har, kantu berezi pila bat ditut… denak dira oso bereziak.
A.M.: Asko daude eta bakoitzak dauka bere istorioa. Bi urteren ondoren, gaur hasi gara berriz ere jotzen eta badira, gogoratzean, harritzen zaituzten kantuak: «zer kantu guapoa!». Bakoitzak bere puntua dauka. Oso ezberdinak dira, adibidez, “Kea” edo azken diskoko “Erantziz jantzi”. Beste batzuk igual bidean geratu dira ez dutelako hainbeste pisu izan, baina denak dira garrantzitsuak.
M.N.: Errespetu handia izan behar zaio sortutakoari, bizitzaren garai ezberdinetan izan zaren pertsonaren parte delako. Momentuan hori egin genuen eta errespetua izan behar zaie egindako kantuei. Polita da atzera begiratu eta hogei urte zituzten bi gazte horiek ikustea. Horregatik ez dugu jarraituko, ez gara ginen hori.

Geratu al zaio Napoka Iriari zerbait egiteko?
M.N.: Galdera entzun dudanean pentsatu dut baietz, baina orain… Aurretiaz egin ez genuen zerbaiti ekiteko gogoarekin elkartu ginen eta ez genuen ikusi hortik biderik zegoenik. Beraz, lasai eta bakean gaude. Proiektu bati ezin zaio eskatu ezinegon musikal guztien erantzule izateko.
A.M.: Atzera begira ez dago ezer faltan botatzen dugunik. Egindakoarekin gustura sentitzen naiz.

Pau Vargas, Panda Artist management enpresako burua. (Galder Izagirre)

Hasieratik abiatu gaitezen: zein da zure lana?
Horixe bera gustatuko litzaidake niri jakitea, kar, kar, kar! Musika talde batek egin ezin dituenak egiteaz arduratzen naiz. Adibidez, kontratazioa, kontzertuak eta hotelak lotu, bidaiak kudeatu, ordutegiak antolatu eta abar. Beste tankera bateko lana ere egiten dut. Esate baterako, diskoetxeekiko kudeaketaz arduratzen naiz edota kontu digitalak zein autoekoizpena inguratzen dituzten gaiez. Denetarik pixka bat. Taldearen araberakoa da egiten dudan lana, haren beharretara egokitzen bainaiz.

Panda Artist-en webgunean ‘booking’, ‘management’ eta ‘publishing’ hitzak irakurri ditzakegu. Horiek al dira bi minututan azaldu dituzunak? 
Ez, ez… inondik inora! Horiek dira lana sailkatzeko erabili ohi ditugun hiru multzoak, baina horiez gain betebehar gehiago ditut. 
Pertsonalena management-a da, hain zuzen hori da gure espezializazioa. 360 graduko ereduan lan egiten dugu, hau da, taldea inguratzen duen guztiaz arduratzen gara. Izan daiteke merchandising-a, diskoetxea, editoriala, banaketa digitala, kontzertuak, marketin harremana edota taldeak beharrezkoak dituen bestelako kudeaketa kontuak. Booking-az arduratzen garenean kontratazioaz arduratzen gara: lurralde batean edo hainbatetan izan daiteke. Azkenik, publishing-ak gai editorialak hartzen ditu, egiletza eskubideak eta abar.

Noiztik duzu musikarekin harremana?
16 urte nituela kontzertuak egiten hasi nintzen. Hortaz, 21-22 urte eman ditut horretan lanean. Eraldaketa gosetik jaiotako grinak eraman ninduen kontzertuak antolatzera eta apurka-apurka hasiera batean baino publiko zabal batentzako kontzertuak antolatzen hasi nintzen, Gironan dagoen Zeppelin aretoan. Bertako programazioaren kudeaketaz arduratu nintzen hiru urtez: kartelak pegatzen nituen, gomitoak garbitzen nituen… denetarik egin nuen. Horren ondoren, La Clau sortu nuen eta harrezkero birak antolatzen eta taldeen management-a eramaten hasi nintzen. Ondoren etorri zen booking-az ere arduratzeko aukera.

Zer izan behar du talde edo bakarlari batek harekin lan egin dezazun?
Pasioa. [Ez du zalantzarik egin ezta pentsatzeko denborarik hartu ere]

Definitu beharko dugu zer den pasioa, beraz.
Pasioa da egiten duzuna maitatzea eta horri amaierara arte eustea. Ondo zein txarto egin. Pasioa sentitzeak ez baitu esan nahi egiten dena ondo eginda dagoenik. Norberak kontziente izan behar du paretaren kontra jo eta min hartzeko aukera duela. Egia da, baita ere, atseginak zaizkidan taldeekin lan egiten saiatzen naizela. Haatik, badira artistikoki edota musikalki atseginak zaizkidan taldeak, eta hala ere, lagundu ezin ditudanak. Hau da, gustukoak izan arren, agian ez da eurekin lan egiteko momentua; beraz, ez dut egiten.

“Talde bateko kideak egiten ari direna baino lan handiagoa egiteko gogorik edo esperantzarik ez badute, ezin dut eurekin lan egin”

Zure intuizioan erabateko konfiantza daukazula dirudi.
Bai. Sarri askotan, nire buruarekin hausnarketa ariketa egin behar izaten dut, talde bati zerbait gehitzeko moduan nagoen edo ez ondorioztatu ahal izateko.

Nola dakizu talde bati zerbait eman diezaiokezun edo ez?
Talde bateko kideak egiten ari direna baino lan handiagoa egiteko gogorik edo esperantzarik ez badute, horrela antzematen badut behintzat, ezin dut eurekin lan egin. Esate baterako, musika pasio bat izan beharrean zaletasuna dela nabaritzen badut. Alegia, taldeak aurrera egitea lortuko ez dudala igartzen baldin badut, aldaketak haustura ekar dezakeelako, nahiago dut horretan ez parte hartu. Prozesu bakoitzak bere erritmoa dauka.

Talde pasionatuez ari bagara, musikak dedikazio handia eskatzen duela barneratuta duten pertsonez ari gara. Sormen prozesuan zein kontzertuak ematen etxetik kanpo ordu asko pasatzeko prest dauden pertsonak izango dira. Gertutasunez lan egiten duzunez gero, harreman profesionaletik at harreman pertsonala ere eraikitzen duzu taldeekin?
Bai. Lan egiten dudan taldeekin harreman pertsonala eraiki ohi dut normalean. Gizatiarragoa den harreman bat.

Izaeraren dimentsio hauskor eta zaurgarri horretan barneratzea, garrantzitsua al da taldearen etorkizunean laguntzeko? 
Askok diote kaltegarria izan daitekeela; nik, ordea, ez dakit beste modu batera lan egiten. Diotenez, negozio kontuak eta adiskidetasuna ez dira nahastu behar. Nirekin lan egiten duten taldeen laguna naiz, eta horrek ez du esan nahi diru kontuetan ibiltzea errazagoa denik. Beste edozein pertsonarekin lan egiten duzunean bezalakoa da. Gertutasun horri dagokionez, esango nuke, bakardadeak presentzia handia duela gure lanean. Esate baterako, hilabete eta erdiz biran murgilduta zaudenean, batetik bestera zabiltzanean etxetik kanpo, momentu bereziak bizi dituzu talde askorekin: animikoki oso goian edo oso behean egon zaitezke. Une normalak ere badaude, noski, lasaiak. Baina alboan duzunaren penak entzuteko momentuak ere bai. Biretan hamaika gauza gertatu zaizkit: heriotza bizitzea, maitemintzea, jatekorik ez izatea, nekatuta egon eta ezin lorik egitea, min handia izatea, egiten ari zaren horrekin biziki disfrutatzea… Txanponaren beste aldea da, ordaindu beharreko prezioa, aireportu batean zortzi orduz zain egotea etxera heltzeko gogo biziarekin.

Esango zenuke muturreko egoeretan edo deserosoak diren horietan, aurrea nola dantzatu badakizula?
Denok dakigu egoera horiei aurre egiten elkarrekin bizi garelako. Zenbaitetan ni naiz txarto dagoena, eta beste batzuetan beste bat da. Talde batean egunero pertsona berberekin esnatu eta oheratzen zara. Elkarbizitza landu behar da.

Nola daramazu, esate baterako, talde batekin hiru hilabetez Los Angelesen ematea?
Bikain! Bira ez ezik, sorkuntza prozesua zein sortutakoa nahasteko prozesua, niretzat oso-oso interesgarriak dira. Talde batekin estudioan sartuta ematen ditudan egun horiek bira prestatzeko erabiltzen ditut. Baina hori talde guztiekin egitea ezinezkoa zait.

Zer du giro horrek bira prestatzeko aproposa izateko?
Kantak nola jaiotzen diren bizitzeko aukera daukat eta diskoaren osotasunari tankera hartzen diot. Bada momentu berezi bat; dena berria da, xehetasun guztietan adi zaude, aldaketak nola gertatzen diren igartzen duzu, taldekideek prozesu hori nola bizi duten ulertzen duzu… Horrek guztiak inspiratzen nau. Sormen prozesu horrek nire sormena ere pizten du.

Aurrera egin eta mugak eraisteaz hitz egin dugu. Arintasunez jokatzea izan daitekeela onartuta, erradiografia bat egin behar balitz, erronka horren aurrean nola definituko zenuke taldeen jarrera?
Agian, esango nuke, gaur egun taldeek begirada jarrita dutela lortu nahi duten helburuan, momentuan egiten ari diren horretan baino. Kritika eraikitzailea egiteko asmoarekin diot. Nire ustez, Berlinen jotzeko helburua izatea, ez da Berlinen jotzea, baizik eta Berlinera heltzeko egin behar duzun bidea. Hau da, zure diskoa norbaiti eman eta pertsona horrek zutaz hilabeteetan paso egitea, bere atzetik ibili behar izatea eta era berean beste hamaika pertsonaren atzetik ere. Prozesu hori guztia da garrantzitsua. Kontzertuak ematen dituzu, kontzertu horietan jendea ezagutzen duzu, jende hori ezagutuz gozatzen duzu, toki berriak ezagutuz ere, eta egun batean Berlinera heldu eta aretoa beteta dagoela ikus dezakezu. Edo huts-hutsik. Hori ere gertatzen baita. Ametsak ez baitira beti egi bihurtzen.

“Gaur egun taldeek begirada jarrita dute lortu nahi duten helburuan, eta ez diote bideari erreparatzen. Helburura iristeko prozesua da garrantzitsua”

Egokituko zitzaizun talde bati baino gehiagori ezetz esatea, ezta?
Askori. Egunero esan behar diot talderen bati ezetz. Horregatik diotsut, uste dudala hainbat talde helburura begira ari direla, bideari erreparatu gabe. Maketa edo estreinako diskoa atera berri duten talde askok managerra lortzea daukate buruan, eta hori akats bat da. Talde batek managerra kontratatu behar du, managerraren beharra daukanean. Bidea hasteko beharrezkoa da lagun asko izatea eta areto pila batean jotzea. Egin beharreko aurreneko gauza lekuak okupatu edo taberna zuloak ezagutzea da. Horrela ikasten da garaipen momentua baloratzen. Entsegu lokaletik estadiora salto egin nahi izateak, ez du zentzurik. Adibidez, hori AEBetan pentsaezina da, baina hemen normaltzat jo nahi da.

Entsegu lokaletik estadiora salto egiteak zentzurik ez duela diozu. Eta entsegu lokaletik estudiora salto egiteak, noiz du zentzua?
Gaur egun argi dago, abilezia apur bat duena garage batean eta teknologia aproposarekin disko bat grabatzeko gai dela. Garai batean pentsaezina zen horrelakorik. Grabatzeko prest zauden edo ez jakitea oinez egitea bezalakoa da: zenbaitetan orkatila bihurritzen duzu, beste batzuetan zuzen aurrera egiten duzula iruditu arren okertuta zoaz… Noiz zauden grabatzeko prest? Auskalo. Disko bat egiteko prestakuntza handia egiten duen taldeak posible du bidean ilusioa eta freskotasuna galtzea. Maitasun kanta bat idazten duzunean, letrak lotzen dituzun momentu horretan, agian, minduta zaude, bakardadean itota, eta sentimenduei jarraiki idazten duzu. Agian, hori da grabatu behar dena, besterik ez. Zenbaitetan sentsazioa daukat denbora galtzen dela soinu bikaintasunaren bila. Tontakeria izan daiteke, historiako diskorik onenek soinu kaskarra daukate! Esate baterako, nolakoa da 20. hamarkadako jazz diskoen soinua? Hala ere, Billie Holiday entzun eta hunkitzen zaitu. Bob Dylanekin bertsua gertatzen da. Bada soinu pobre hori imitatzen saiatzen denik. Sarri askotan, ez gara konturatzen musikarekin bilatzen duguna emozioak eta sentimenduak direla. Hori ez du grabaketa on edo txar batek lortzen. Abestiak zerbait esateko duenean gertatzen da.

Orduan zer zentzu dauka soinu perfektua bilatzeak?
Niretzat soinu perfektu hori oso aspergarria da eta jendeak horretan denbora galtzen duela uste dut. Joan zaitez zinemara, irakur ezazu liburu bat, parrandan atera, maitemindu zaitez, maitea gal ezazu, ondo pasa, gozatu paisaia batekin… emozionatu zaitez eta orduan aterako da atera beharrekoa. Ez da ezer gertatzen zure kanta munduko kantarik onena ez bada. Gozatu sormen prozesuarekin.

“Zenbaitetan sentsazioa daukat denbora galtzen dela soinu bikaintasunaren bila. Historiako diskorik onenek soinu kaskarra daukate!”

Soinuaren lanketan zigiluek pisua izan dezakete. Egia al da hainbat zerbitzu biltzen duten eskaintzak lotzen dituztela zigiluek? Adibidez, eta ezjakintasunetik loratuta: estudio lanarekin batera ‘management’-a lotzeko konpromezua eskatu dezakete, prozesuetan oinarrituta lan egiten duen industria bat bezala?
Alde batetik, industria deitzea kaka zaharra da: musikariak artisaua izan behar du. Ez da galleta fabrika bat. Denok atsegin ditugu gehiago etxean egindako galletak masiboki egindakoak baino, ezta? Bestalde, bai. Badira hainbat kontu lotzen dituzten zigiluak. Eta egia da, denok amaitzen dugula egiten tokatzen zaiguna baino gehiago.

Adibidez?
Esate baterako, nire taldeek euren lanak autoekoitzi behar izan dituzte, beste modu batera egin ahal izateko baldintzarik ez delako bete. Horrelakoetan taldeak esan dezake: “diru mordoa jartzen ari naiz nire diskoa egin ahal izateko, nolabait diru hori bueltan lortu behar dut. Zer egin dezaket hori lortzeko?”. Bada, argi dago, norberak bere lana autoekoiztea dela bide bakarra.

Zergatik?
Garai bateko disko ekoizpenaren eskema hautsi denez, paradigma aldatu delako. Gaur egun, disko batean dirua jartzen duena sortzailea da, ez da zigilua. Diskoetxearen lana aldatu da, garai batean eurek egiten zuten inbertsioaren %80, eta gaur egun aldiz, ezer ere ez. Hau da, ehuneko ehunean sortzaileak egiten du. Haatik, diskoetxeak inbertsioa egiten zuenean bezala jarraitu nahi du dirua irabazten.

Gaztezulo aldizkariaren 2014ko abenduko alean argitaratutako autoekoizpenaren gaineko erreportajean, Gorka Urbizuk azaldu zuen oraindik badirela sortzaileari finantzazioa eskaintzen dioten zigiluak, betiere baldintza batzuen menpe bada. 
Bai, hala da. Pena da, ez baita sortzailearentzat bidezkoa izan den negozioa. Baliteke sortzaileek ere hori horrela ez zedin ahalegin nahikorik egin ez izana. Hau da, beste esku batzuen menpe uztea euren lana, eta ordainean diru kopuru jakin bat jasotzearekin konformatzea. Konturatu gabe, agian, artisauaren lana beste baten eskuetan utzi dute eta hori ez zaintzeagatik beste batek poltsikoak gehiago bete ditu sortzaileak baino. Zigiluek dirurik ez irabaztea ez da bidezkoa, baina ezta sortzaileek baino gehiago irabaztea ere.

Lehen aipatu duzun banaketa digitala, zertan datza?
Musika sarean kudeatzeaz, oro har. Spotify, Deezer, Youtube, iTunes eta beste hamaika plataforma daude. Gaur egun, badira alor horretan lan egiten duten hainbat enpresa garrantzitsu nazioartean, eta horiekin batera kudeatzaileak daude. Kudeatzaile horietara diskoa igo eta eurek 80-90 plataforma digitaletan egiten dute banaketa. Esate baterako, sakeleko guztiek dute musika entzuteko sistema propioa.

Kontzertuak antolatzen 16 urterekin hasi zen Pau Vargas. (Galder Izagirre)

Banaketa digitalaren amarauna horren zabala izanik, sortzaileak posible al dauka bere kabuz eta modu eraginkorrean egin? Bestalde, lan horretan laguntza jasotzen, ez al du kostata etekina ateratzea lortuko? 
Sortzaileak prozesu horretan izan nahi duen parte hartzearen araberakoa izango da etekina. Zenbaitengan nagia eragiten du horrelako prozesuetan sartzeak, eta hori dela eta diru asko galtzen dute. Nire ikuspegitik, leku batetik bestera jotzera joateko gasolina baino ez da dirua. Gaur egun sare sozialak ondo kudeatzeak berebiziko garrantzia dauka: Twitter, Facebook, Instagram eta webgunea behar bezala egoteak lan handia eskatzen du. Merchandising-a ere oso garrantzitsua da eta horregatik ezinbestekoa da taldeek euren produktuak ondo kudeatzea. Kamiseta bat publizitate ibiltaria da, eta diru sarrera bat. Talde batentzat negozio perfektua da! Zergatik? Alde batetik zure proiektua ezagutarazten ari zarelako, eta bestalde furgonetarentzako gasolina erosteko dirua irabazten duzulako. Kontua da artisauak daukan denda txiki hori kudeatzea, artisaua izaten jarraitu ahal izateko, hortik bizitzeko, ondo edo txarto, edo sinpleki gozatu ahal izateko.

Banaketa digital eta pre-order gaiari dagokionez, banaketaren etekina ez da bidezkoa izango ez bada behar bezala negoziatu. Zigiluak baldintza jakin batzuk jartzen baditu, sortzaileak malgutasunez negoziatzea da gakoa. Ondo negoziatuz gero, ez da arazorik.

Dena negoziatu daiteke?
Noski.

Kontratu estandarrak egiten dituen zigilu batekin edozein taldek negoziatu dezake?
Zigiluak lortu nahi duenaren araberakoa da hori. Lortu nahi duten etekinaren arabera negoziatzeko prest egongo dira edo ez. Esate baterako, zigulu batek talde baten lana ateratzeko interes handia baldin badu, aldez aurretik proposamena egingo du. Ondoren taldeak horren gainean aldaketak proposatu ditzake, edota are gehiago, goitik behera aldatu dezake proposamena. Horren aurrean, zigiluaren erabakia izango da diru kontuei erreparatu eta beste proposamen bat mahai gainean jartzea. Horrela, alde batean zein bestean daudenen interesak nonbait gurutzatu arte. Baina noski, talde txikiek zigiluekin negoziatu nahi dituzte negoziatu ezin daitezkeen kontratuak.

Edozer negoziatu daitekeela esan didazu.
Bai, baina indarra izatea garrantzitsua da. Hasiberria den talde batek ez dauka indar handirik. Egin behar duena da maketak grabatu, maketa horiek tabernetan saldu, areto txikietan jo… Lehen azaldu dizudan artisauaren prozesu hori egitea garrantzitsua da. 100 kontzertuko bira bat egin behar duzunean, orduan pentsatu ea zigilu baten parte izan nahi duzun. Horren parte izatekotan, zer baldintzetan izan nahi duzun parte. Baldintzekin ados ez bazaude, ezetz esan eta listo, zure kabuz ekoiztu egin nahi duzuna. Baina lan egin ezazu zure sorkuntzan, ez utzi besteek zurea den horretan lan egin dezaten zure partez. Ez da zigiluak gaiztoak direnik, baizik eta sarri askotan sortzaileek ez dutela behar bezalako arreta jartzen.

Edozein tokitan jo behar da?
Ahalik eta gehien jo behar da, gelditu gabe. Gogoan daukat, behin, Alemaniako booker batek esan zidana: “Hego Amerikako taldeekin lan egiten dut Espainiakoek nagikeriaz jokatzen dutelako, astean birritan baino ez dute jotzen”. Eta arrazoi duela uste dut. Ez dakit zer dela eta, taldeek asteburuan bakarrik jo dezaketela dirudi. Nazkatzen nau horrek. Zer dago astearte batean munduko edozein txokotan jotzen egotea baino hobeagorik? Ez gara asteburuko musikariak. Musikariak gara.

“Ahalik eta gehien jo behar da. Zer dago astearte batean munduko edozein txokotan jotzen egotea baino hobeagorik? Ez gara asteburuko musikariak”

Demagun talde batek zuk diozuna egiten duela: ibilbidea apurka-apurka abiatu plaza txiki guztietan joz, eta artisauak legez produktua zainduz. Ospea lortu eta dirua egiten hastearekin batera plaza handiagoetan jotzeko eta bira luzeagoak egiteko aukera iristen zaio. Gaztetxeek edota plaza txikiek, alegia, taldeak aurrera egin dezan lagundu duten tokiek, ezingo dute aurrerantzean talde horren katxea ordaindu. Baina ez da bidezkoa katxea toki jakin batzuetan jeistea eta beste batzuetan ez. Korapilo hori nola askatu daiteke? 
Oso zaila da hori kudeatzea. Panda Artist gaztetxeen aldekoa da erabat, baina badira momentuak non ezinezkoa den behar bezala kudeatzea. Zenbaitetan arriskutsua da. Noizbait beldurra izan dut, zenbait talderekin segurtasun baldintzak ez zirelako hoberenak. Baina argi daukat gaztetxeak oso garrantzitsuak direla, horiek baitira gazteak jotzera joan daitezkeen lehenengo plazak. Horregatik, zenbait talderekin bi eszenografia prestatu ohi ditugu: bat gaztetxeetarako eta beste bat toki handiagoetan erabiltzeko.

Eta gaztetxeak ezin badu katxea ordaindu?
Gaztetxeak ez dizu zertan ordaindu. Guk Pandan daukagun filosofiaren arabera, taldeak kontzertu batean bereganatzen duen audientziaren araberako balioa du. Ez du balio esateak milioi bat euro kobratzen duzula gero hamar pertsona agertzen badira kontzertuan. Hori ez da batere bidezkoa. Beraz, gaztetxe batek ezin dizunez katxe jakin bat ordaindu, sarreran oinarritu zaitezke. Adibidez, sarreraren bidez bildutako dirua jaso taldeak, eta barran irabazitakoa gaztetxearentzat.

Kontrako muturrera joango gara orain eta talde handien biretan jarriko dugu arreta. Mundu osoan jotzen ari den talde handi batekin jo ahal izateko hainbat taldek interesa izan dezaketen heinean, negoziatu beharko da, ezta? Negoziazioa, ekonomikoa izan daiteke?

Horrelakoak gerta daitezke, bai. Eskema erraz bat planteatuko dugu: irudika ezazu nazioartetik datorren talde bat, adibidez Australiatik, agente australiar batekin. Agente australiar horrek akordioa dauka booking konpainia handi bateko agente europar batekin. Azken horrek enkantea egiten du taldearekin…

Enkantea?
Bai. Pertsona horrek proposa dezake: “Talde bat daukat biran hainbat tokitan jotzeko. Nork jo nahi du harekin?”. Jotzeko hainbat aukera daude: lehen telonero edo bigarren telonero bezala. Hainbat biratan bigarren teloneroak talde nagusiarekin batera bidaiatzen du, autobusean. Tira, bidaiaren kontua era askotara lotu daiteke. Baina, bai, taldearekin enkantea egiten da. Orduan, zigiluek talde berriekin proposatu dezaketena da: “Aizu, nik Europa osoan zehar promozio sarea eskainiko dizut, nire egoitza guztietan, eta horrez gain hainbat diru jarriko dut, biran espazio jakin bat bete ahal izateko”. Horrela sar daiteke taldea, eta gauero adostutakoaren arabera ordaintzen zaio. Kopurua tokiaren tamainaren araberakoa izan ohi da. Horrez gain, merchandising-arekin irabazitakoa eta bira horretan egoteagatik dagokiona jasotzen du.

Nork erabakitzen du bira horren parte nor izango den eta nor ez?
Talde nagusiaren agenteak.

Beraz, telonero joko duen taldea ezaguna izan behar da, oholtza gainean egiteko kapaza dena erakutsi, eta gainera ordaindu behar du talde handiago batekin bira egin ahal izateko?
Bai. Baina kontua ez da ordaindu behar dela eta kito. Adibidez, gurekin lan egiten duen talderen batek horrelako bira handi batean parte hartu du eta bidaiatzeko furgonetaz aparte, ez du ezer ordaindu behar izan. Hala ere, horrelako kontuekin dirua galdu badaiteke ere, irudi aldetik onuragarria izan daiteke taldearentzat. Helburua ez da egiten den gauza bakoitzarekin dirua irabaztea, baizik eta urte osoko balantzea ekonomikoki positiboa izatea eta hilero bizitzeko adina diru lortzea.

“5.000 atsegin baino gehiago izatea oinarrizkoa da, esate baterako, Espainiako jaialdietan kontuan har zaitzaten”

Artisautzarekin zerikusi handirik ez duela ematen du; bai ordea, musika industria gordinarekin.
Sarri askotan, musikaren munduan dabiltzan hainbaten hoztasuna da arreta gehien pizten duena. Ez daukate zure musika aditzeko interesik. Gaur egun oso kontuan izaten da sare sozialetan zenbat atsegin dituzun, zenbat lagun dituzun…

Baina nola da posible, gaur egun zale faltsuak erosterik baldin bada?

Badakizu zergatik saldu eta erosten den hori? Horretan erreparatzen duen jendea existitzen delako, eta analisiak datu horien gainean egiten dituztelako. Talde berriez ari naiz; handiekin bestelakoa da. 5.000 atsegin baino gehiago izatea oinarrizkoa da, esate baterako, Espainiako jaialdietan kontuan har zaitzaten.

Itsaso Gutierrez musikaria (Irutxuloko Hitza / Mikel Goñi).

Jotzen ikasi zenuen aurreneko instrumentua biolina izan zen arren,  talde bat sortzeko aukera izan zenuenean ez zenuen gitarra hartzeko beldurrik izan.
Biolina haur nintzela ikasten hasi nintzen, 9-10 urteren bueltan; baita musika ikasketak ere; solfeoa, eta kontu horiek. Biolinaren ikasketa prozesua naturala izan zen, ikastolako tarteetan bainuen saioa, eta ezustean bereganatzen joan bainintzen jotzeko gaitasuna. Institutu garaian hartu nuen lehen aldiz gitarra, Euskara Taldeak antolatu zuen hilabete bateko ikastaroan. Hiru akorderen bueltan euskal kanturen batzuk jotzen ikasi nuen. Rock zalea nintzenez, gitarra hark asetzen ez ninduela ohartu nintzen. Eta segidan, 16 urte nituela, nire lehen gitarra elektrikoa erosi nuen. Gitarra elektrikoa entzunez eta imitazioz jotzeari ekin nion. Baita kontzertuetako lehen ilaretan ere, gitarra-jotzaile guztien aurrean jarriz, eta euren eskuen mugimenduak barneratuz.

Zergatik hautatu zenuen biolina, ondoren instrumentuz salto egiteko?
Biolinak ez zuen asetzen musikaren bidez barneak husteko nire beharra. Partiturak irakurri besterik ez nekien, Kontserbatorioan, ez ziguten irakatsi inprobisatzen. Gitarrak, gainera, abesteko aukera ere ematen zidan. Nireak askatzeko bidea zela sentitzen nuen.

1997an Donostiako Buenavixta etxe okupatuan Jauko Barik sortu zenuten.  Horren aurretik zer?
Ordura arte, Lezoko kontserbatorioan aritu nintzen Orkestrako lagunen artean taldekideren bat bilatzen. Bertako lokaletan, gerora Jousilouli-ko partaideak izan ziren batzuekin ere talderen bat sortzeko saiakera egin nuen. Etxean jotzen nuen. Baina, taldean aritzeko irrika handia, handiegia zen. Eta horren bila temati hasi nintzen.

Nola sortu zenuten taldea?
Institutuan gelakide eta lagun nuen Enara Mateori proposatu nion. Eta musika tresnarik jotzen ez bazuen ere, animatu zen. Lagun baten bitartez Buenawistako etxe okupatuan lokal bat eskuratu genuen. Eta hantxe Enara eta biok elkartzen ginen, orduak eta orduak, jotzen, amesten, filosofatzen, rockeatzen.. Geroxeago, Haizea Loirari proposatu genion. Berak bateria jotzea gustatuko zitzaiola aitortu, eta zergatik ez! batez osatu genuen, azkenik, Jauko Barik.

Haizea Loira, Itsaso Gutierrez eta Enara Mateo, Jauko Barik taldeko hiru kideak, Buenawista eraikin okupatuaren aurrean, duela 15 urte inguru.

Nolakoa zen Buenawista garai hartan?
Gu bertako gazteenak ginen. Batzarren bidez hartzen ziren elkarbizitzarako erabakiak. Guretzat ikaskuntza polita izan zen. Oso lotsatiak ginen. Baina elkarlana eta inplikazioa oso berezkoa genuen. Proiektu berrien ilusioan oroitzen dut garaia.

Esan Ozenkirekin grabatu zenuten aurreneko diskoa, Jauko Barik (2000). Ordurako, gaizki ez banabil,  50 bat kontzertu emanak izango zenituzten. Nola sortu zen diskoa grabatzeko aukera? 
Hirurak elkartu eta lokalean hilabete eskasean aritu ostean, eta hutsetik hasita, gure lehen kontzertua emateko aukera heldu zen. Lehena eta bakarra izango zelakoan baginen ere, kontzertu gehiago egiteko aukerak etorri ziren eta ilusioak harturik aurrera egin genuen. Gure kantuak biltzeko asmoz, maketatxo bat grabatu genuen, Buenawistan bertan, Elorrioko lagun batzuekin (Non Demontreko kideak izan zirenekin). 1998ko uda heldu, eta Loiolako jaietan ireki zuten lokal batean jo genuen. Bertara, Fermin Muguruza agertu zen. Gure berri izan zuela aitortu zigun eta baita bere eskaintza luzatu ere. Esan Ozenkirekin diskoa grabatzeko aukera eskaini zigun eta guk ilusio handiz onartu.

Nolakoa izan zen esperientzia?
Aberatsa. Madrilera joan ginen. Gure esperientzia eskasiak ez gintuen beldurtzen. Gaztetasunaren indarra eta inozentziak indartzen gintuen. Batzen. Roberto Galan, Hamlet taldeko teknikaria zenaren estudioan grabatu genuen diskoa. Eta Söber taldeko Jorge Escobedo gitarra-jotzaileak ekoizpenean lagundu. Estudioaren handitasunak ez gintuen txikitu. Eta Madrilen lagunarteko giroan eman genituen hamabost egun. Oso aberatsa guretzat.

Alien aretoan jo zenuten, baita Radio 3en ere. Nola gertatu zen hori? 
Diskoa grabatu aurretik gure maketa bidali genuen. Jesus Ordovas kazetariak zuzenean jotzeko aukera eskaini zigun. Beraien kantu bilduma baterako kantu bat ere eskatu ziguten. Gertaera horiek guztiek gu indartu gintuzten. Taldekide bezala, lagun bezala, eta gure ilusioak elikatuz joan ziren.

Bzzb… eta goxatu (2002) zuen bigarren diskoa autoekoiztea erabaki zenuten. Zergatik hartu zenuten erabaki hori?
Diskoetxe baten alde on eta txarrak zeintzuk ziren ulertu genuen. Garai hartan, Esan Ozenki desagertu zen eta Metak diskoetxe bilakatu. Beraien baldintzak eta eskaintzak bestelakoak ziren. Eta guk gurean sinesten genuen. Gure proiektua guk nahi bezala, guk kudeatzearen aldekoak ginen. Guretzat Jauko Barik handia zen. Nerabezaro eta gaztaroan gure bide bihurtu zen. Guk gurean irmoki eta ilusioz sinesten genuen eta indar horrek bultzaturik auto-edizioaren  aldeko apustua egitera eraman gintuen.

“Guretzat Jauko Barik handia zen. Nerabezaro eta gaztaroan gure bide bihurtu zen”

Egin zenuen Badok.info atarirako disko bat autoekoizteko jarraibideak biltzen zituen artikulua eta aurrekontua zehaztu zenuen. Gaur egun, autoekoizpena aukera bat da, edo aukera bakarra? Horrekin lotuta, finantzazioa lortzeko, zein da zuretzat biderik egokiena? Pre-order-a, crowdfunding-a…
Aukera desberdinak eta anitzak daude. Musikaren egoera gaur egun oso desberdina da. Musika kontsumitzeko era ere aldatu da. Lehen diskoen balioa handia zen. Disko bat osorik entzuten genuen. Merezi zuen denbora eskainiz. Interneten eraginez seguru aski, kantuek balio handia hartu dute. Taldeen nortasun, izen, hizki, baloreak, bigarren plano batean sentitzen dira. Garai berrietara egokitu nahi duen taldeak aukera desberdinak baditu. Diskoetxeek bide zaila dute oraingoan. Eta musika eskaintza oso-oso zabala. Finantzazio bide desberdinak daude. Edozein proiekturekin bezala. Norberak bere poltsikotik jarrita, kontzertuetatik biltzen den dirua apurka-apurka bilduta, bono-kamiseta edota bestelako materialak saldu eta diru-poltsa bat eginda… Zuk aipatutako crowdfunding kanpainak ere oso interesgarriak dira. Norberak berea nola jorratu erabakitzea eta berearekin fidel jokatzea onena.

2003 eta 2004ko udan Europan zehar bira egiteko aukera izan zenuten. Alemania, Suitza, Herbehereak, Frantzia… hainbat herrialdetan izan zineten. Zer nolako oroitzapena daukazu? 
Izugarria! Oso lotsatia izan naiz, beti. Eta nire konplexu, lotsak, beldurrak ezagutzeko eta horiei aurre egiten saiatzen ari nintzen garaian joan ginen. Bizitza aberastu egin zitzaidan. Barne ziurtasuna hartzeko baliagarria izan zitzaidan. Harreman berriak eraikitzeko gai banintzela ikasi nuen. Eta nire lotsen mugak gainditzen hasi nintzen. Harrera izugarria izan zen! Kontzertuetan giro ezin hobea genuen. Bertaratzen zirenek Jauko Barikekin konektatzen zuten. Diskoak eta kamisetak saldu genituen. Bertan ginela, inguruan jotzeko aukera gehiago eskaini zizkiguten. Ni pertsonalki beste begirada eta barne indar batekin itzuli nintzen Euskal Herrira.

Zer suposatu zuen horrek taldearentzat?
Asko batu gintuen. Giro ezin hobea oroitzen dut. Jotzeaz gain, hilabete osoa eman baikenuen hemendik hara, laguntasunaren zirrikitu berriak ezagutzen. Bakartia izan naiz beti, eta jende artean ongi egotearen plazera ezagutu nuen. Ahaztuko ez diren bizipen horietakoa!

2005ean Emakume Martxaren kantua sortzeko enkargua egin eta “Emakumeak martxan” izeneko abestia egin zenuten beste hainbat kantarirekin batera. 
Emakume Mundu Martxa Euskal Herria zeharkatzen ari zen eta Bilgune Feministakoek kantua egiteko proposatu zidaten. Kantua egin eta lokalean musika borobildu eta gero, hainbat emakume abeslari elkartu eta kantatzea ederra litzatekeela bururatu zitzaidan. Lurraldetasuna aintzakotzat hartu eta Euskal Herriko lurralde guztien ordezkariak biltzea posiblea bazenez, hala egitea erabaki nuen. Bertan, Ipar Euskal Herria ordezkatzen Claire (Izate), Bizkaia ordezkatzen Nerea (Keike) eta Aiora (Zea Mays), Nafarroa ordezkatzen Itziar (Anorexia, NX) aritu ziren; Gipuzkoatik gu. Araba ordezkatzeko etorri behar zenak ezin izan zuen azken unean azaldu; pena! Kantua, Jorge Reboredo teknikariarekin grabatu genuen Oreretan zuen estudioan. Nahasketak nik egin nituen, bere estudioan eta bere laguntzaz. Garaian, ez zen ohikoa argazki hura. Eta oso ederra izan zen. Emakume musikariez osatutako kantua egin zitekeela azaleratu nahi zen. Emakumeok idatzi, konposatu, kudeatu eta sortutako kantua bat egin nahi genuen. Eta baita lortu ere! Oihartzun handia izan ez bazuen ere, hortxe memoria historikorako hazitxoa.

Jauko Barik hiru neskez osatutako lehenengotariko hardcore taldea izango zen seguruenik. Nola bizi izan zenuten hori? 
Oso era inozentean elkartu ginen. Edozein musikarako grina duen pertsonak egingo lukeen eran. Nik neuk garai ederra zein trabatsua oroitzen dut. Niretzat musika bizitzeko era batean bilakatu zen. Eta nire genero identitatearen gainetik musikari identitatea sentitzen nuen. Gaztaroaren inozentziak itsutzen ninduen, ziur asko. Errealitateak, medioek, ikusleen komentario eta begiradek, kritikek, nire inozentzia hura auzitan jartzera behartu didate, urtetik urtera. Jendartearen errealitatea hurbiletik sentitu dudanean, emakumearen lanen aitortzak (direnak direla) itzaletan, bigarren planoetan gelditzen direla ulertu dut. Niri senak aginduta oso berez nuena kontzientziara ekarri dit. Gogora. Munduaren begietan, emakumea naizela musikariaren aurretik.

“Jendartearen errealitatea hurbiletik sentitu dudanean, emakumearen lanen aitortzak (direnak direla) itzaletan, bigarren planoetan gelditzen direla ulertu dut”

Hautu konzientea izan zen? Erabaki politikorik zegoen horren atzean? Ordu hartan ba al zen genero kontzientziarik edo gerora hasi zineten lantzen? 
Guretzat ez behintzat. 17 urteren bueltan ginen elkartu ginenean. Laguntasunak batzen gintuen ezeren gainetik. Idazten nituen hitzak nire kezkak ziren. Seguraski uste nuena baino feministagoak eta aldarrikatzaileagoak. Jendartearen ereduekin desadostasunean bizi nintzela gogoan dut. Kontzientzia feministarik ez, ordea. Nik nire kezka sozialak, eta nire sentimenak abesten nituen. Aurre hausnarketa sakonik gabe.

Entzun-en 21. zenbakian argitaratutako elkarrizketa batean zenioen: “Batetik, tratu ona eskaini digute neskak garelako, gazteak garelako eta ikasteko asko dugulako, baina bestetik musika munduan ere matxista asko dago eta zenbaitetan anplifikadore bat zer den ere jakin ez bazenu bezala tratatzen zaituzte”. Nola egiten zaio horri aurre? Nola bizi da hori? 
Trabatsu. Egunaren arabera. Batzuetan irriz, besteetan orroz. Batzuetan sumisioz, besteetan autoritatez. Gehienetan barne haserrez. Denbora behar izaten dut horietaz ohartzeko, ez ditut beti gertatzen zaizkidanak instantean bertan ulertzen. Sentsazio arraroak gehienetan barrua ukitu eta bakardade uneren baten ulertzen ditut. Hainbat egoerari aurre egiten ikasi dudan arren, sentibera naiz; eta barruko haserre edo desadostasun hori nirean, barru-barruan gelditu ohi da. Bakardadean identifikatu ditut gehienetan jarrera sexistak. Ni horietaz bete-bete bainago baita ere. Ez da inor salbatzen. Autokritikoa izaten saiatzen naiz. Eta inor kondenatu beharrean, antzekoak zaizkidan hurrengo egoeretarako nire jarrerak janzten, eraldatzen saiatzen naiz. Ez dut beti lortzen. Esan dudan bezala, aldaketa eta deseraikitze honetan prozesuan nago, etengabean. Trabatsua bada ere, hazteko aukera ederra da, era berean.

Nekatuta al zaude feminismoa, eta emakumeak oholtzan… gai horren inguruan galderak erantzuteaz? Alegia, berdintasuna izan beharko lukeenaz, ezberdintasunez hitz egiteaz, agian?
Batzuetan, nire ibilbidean garrantzitsuena emakume izateak markatu dizkidan desberdintasunak gailendu beharrak, izan nahi dudan horretatik urruntzen nauela sentitu dut. Bestalde, dugun errealitatea aztertu, hausnartu, eta deseraikitzeko ikasi ditudanak agertzearen garrantzian sinesten dut. Beraz, ahalegin hori egitean, gaztaroan ikusten ez nituenak ikustarazteko gai banaiz, aurrera! Gaiak baditu berean ertz ugari, aztertzeko, hausnartzeko, iraultzeko,… eta horietaz mintzatzea ezinbestekoa ikusten dut. Ezberdintasunak daudela aitortzen hastea, berdintasunerako bidea badela sentitzen dut.

Izan ere, ez da genero kontuetan bakarrik, zuen letretan bilorik gabe hitz egiten zenuten deserosoak izan zitezkeen hainbat gaien gainean. Bide batez zure ibilbidean, nolabait esatearren, taburik ez izatea sinadura ere izan dena; bakardadea, eraso sexistak, homosexualitatea… 
Nire barne kezkak plazaratu nahi izan ditut beti musikarekin. Nire burua jendartearen etiketa konbentzionaletan kokatzea kosta egin zait. Kritikoa izan naiz. Nire sexualitatea, identitatea, eta itzalean gelditu ohi diren gaien inguruan pentsatzea gustuko dut. Baita horiek musikarekin konpartitzeko beharra ere.

“Nire barne kezkak plazaratu nahi izan ditut beti musikarekin. Nire burua jendartearen etiketa konbentzionaletan kokatzea kosta egin zait. Kritikoa izan naiz”

Zergatik amaitu zen Jauko Barik?
Bederatzi urtez ilusio eta gogo berdinek elkartu gintuzten. Halere, bakoitza bere identitatea sortzen, osatzen joan zen urte horietan guztietan eta musika-behar desberdinak piztu zitzaizkigun. Musika niretzat arnasbide bat izan da beti. Eta sutsuki bizi izan dut. Egunerokoan talde bat defendatzea nekeza da. Ikasle garaian errazagoak zirenak, lan ardura eta bizitza erritmo desberdinak bateratzea zaila zitzaigun. Niretzat, pertsonalki, oso gogorra izan zen. Nire identitatearen zati handi bat zulatu zitzaidan. Jarritako ilusio eta indarrak irauli. Huts bihurtu. Arnasbide berri gisa Keike taldea topatu nuen, zorionez.

2002an jaio zen Keike, eta Axularren ordez sartu zinen zu taldean. 
Jauko Barik desegin eta hilabete gutxira Keike taldeko Axular gitarra-jotzaileak taldea utzi zuela-eta bertan sartzeko aukera eskaini zidaten. Keike zale amorratua nintzen. Kontzertu gehienetara hurbiltzen nintzen, lehen ilaretan rockeatzera. Poz handia hartu nuen.

Nola gogoratzen duzu garai hura?
Jauko Barikek sortutako barne hutsune hori betetzen saiatu nintzen.  Bederatzi urtetan jarritako gogoa, ilusioa, eta indarra ez galtzeko aitzakia izan zen. Aberatsa. Ederra. Kontzertu ugari eman genituen eta Keikeren bigarren diskoaren sorkuntzan aritu nintzen. Oihuka diskoetxearekin kaleratu genuen. Beraz, ezustean, berriz ere beste talde baten partaide nintzen. Musika arnasten. Zutitzen. Bizitzen.

Keike amaitu eta 2007an sortu zenuten Xarma. Nola loratu zen horren hazia? 
Keike taldeko abeslaria, Nerea Sanchez haurdun zegoela-eta taldeak ibilbidea etetea erabaki zuen. Arnasbide berrien bila Keike taldeko Ion Kirrurekin, orduan ere bidelagun zenarekin,  proiektu berri bat sortzea erabaki genuen; Joshua Froufe eta Christian Martin taldekideekin batera bide berriak urratzen hasi nintzen.

Itsaso Gutierrez, Xarma taldeko kideekin.

Bilbovisión lehiaketan hirugarren postua lortzetik Alemanian amaituta bira eskaintzera egin zenuten urte horretan. Amaraunak diskoa grabatu zenuten ondoren Bonberenean Karlos Osinagarekin; harrera eta kritika oso onak jaso zituen lanak. Nola bizi izan zenuten hori? 
Pozez. Ilusioz. Gure lana eta esfortzuaren isla. Bidean eraikitzen, taldea kudeatzen, kontzertuak bilatzen, diskoa autoekoizten asko ikasi nuen. Xarman, Jauko Barik taldearekin sentitu nituenen arrastoak zetozkidan. Taldean, ordea, desoreka bagenuen.

Loraldian bizi zen taldea? Izan ere, 2010ean Danbaka lehiaketa ere irabazi zenuten eta Arrasateko Shot estudioetan Iñaki Bengoarekin (Gose) Karenka bigarren lana grabatu. Ikasle egunerako abestia ere egin zenuten orduan. Enkarguz egindako abestien sortze prozesua, berez sortzen direnen ezberdina al da? 
Akaso, presioa ezberdina da. Berez ateratzen zaizkizunetatik abiatu beharrean, inspirazioaren bila esertzen zara riffetik riffera, melodiatik melodiara, atsegina duzun bat etorri artean. Prozesua ederra da. Ilusioz egiten baita.

Gai sozialei lotuta letrei fidel jarraitu arren, etapa honetan, izan daiteke aurreko taldeekin egindakoa baino kutsu pop-ago izatea zuen musikak?
Sortze lanetan batik-bat bi lagun ginen, eta bien arteko behar eta gustuen uztarketa zela esango nuke. Zailtasunak zailtasun. Ez hitzetan ezta musika sorkuntzan ere, ez nuen Jauko Barik-ekin nuen hainbesteko askatasuna. Frustrazio hark ON sortzera eraman ninduen.

Hainbat taldeetan ibilitakoa zara. Zure burua birziklatzeko beharra daukazu, edo patuak bideratzen dituen aldaketak dira?
Galdera polita. Birziklatzeko beharra ohi dut, berez, bai. Asetzen nauten eta ongi sentiarazten nautenen artean egoten ikasi dut, kostata. Musika taldeetan elkartzen zarenean, normalki aipatzen ez den elkarbizitza bat dago. Taldekideekin bat egin behar duzu, errespetatua sentitzea ezinbestekoa da, hizkera sexista eta jarrera sexista gehiegizkoak ere sumatu ditut taldekide batzuengan. Talde bateko partaide izateak, lanean ere inplikazio eta ardura batzuk eskatzen ditu. Are gehiago, autogestioaren alde ari den talde batean. Entseguetara agertzea, hartutako ardurak betetzea, konpromisoz jokatzea,… Horietan exijentea naiz. Musika afizio dudan arren, esperientziak irakatsi dit, nahi dudanaren alde borrokatzea handia dela. Neure bidean sinestea. Bidelagun egokiz elkartzea.

2013az geroztik ON musika taldea da zurea. 
Xarma taldearen eta garai pertsonal aldrebes baten erantzuna izan zen ON. Arnasbide berria. Zintzoa. Neure beharrak aseko zituena. Besteen beharretara egokitzen eman nituen azken urteak, eremu musikal zein pertsonalean, eta nirea adierazteko, agertzeko beharrak, eta barruan isolaturik, kateaturik izan nuen haserrea kaleratzeko jaio zen, 2012n. Indartsu. Gogotsu. Urte horietan ikasitako guztien batura.

Nola egin zenuten lehenengo diskoa? 
Xarmaren garaian, nire bakardade unetan sortu nituen kantu ugari Denis Alberdi (Keikeren bateria-jolea zena) eta Ibai Suarezekin borobildu nituen. Eta hiru hilabeteko lanaren ondoren, horiek estudioan grabatu. Ideiak argi nituen. Ilusioa eta indarra pil-pilean. Orain arte agortu ez direnak. Zurean zintzoa izatearen garrantzia, ONen ikaskuntza. Nik konposatu, idatzi, grabazioa kudeatu, kolaborazioak bilatu, diskoa autoeditatu, Durangoko Azokan aurkeztu, taldea kudeatu, kontzertuak lotu,…egiten indartuz joan naiz. Nirean sinesten dudalako nire bidea eraikitzea erabaki dut. Bidelagun batekin ala bestearekin, fidel nire beharrekin.

Piratekin ere kolaboratu zenuten ez?
2012an Izan Pirata Musika Lehiaketa irabazi genuen, eta Donostiako Aste Nagusian jotzeko aukera izan ere bai.

Bigarren diskoa grabatu zenuten 2014ko udan, Zein izenekoa, autoekoitzia eta oraindik ere biran ari zarete horrekin, ez? 
Bigarren diskoan Ekaitz Vegas eta Ekhi Vegas musikariak ditut bidelagun berri. Nire lan egiteko erarekin bat egiten dutenak. Taldearen izaerara erraz egokitu direnak. Lan egiteko arduratsuak. Gogotsuak. Zein diskoa prestatzen urtebete eman dugu, kontzertuen artean diskoaren sorkuntza lanak egiten. ON taldearekin ibilbide oso polita, zintzoa, erraza ari naiz izaten. Ikasi ditudanek ere, hala bihurtzen dutelako, akaso. Gure bigarren disko honekin oso pozik gaude, oholtzan jotzeko desiratzen. Ikusleen harrera ezin hobea ari da izaten. Eta hartu eman horrek, Jauko Bariken garaian amesten nituenak, egia bihurtu direla oroitzera eramaten nau.

Itsaso Gutierrez, ‘On’ diskoa eskuetan duela, 2012an

1998tik daramazu oholtzatik jeitsi barik. Esperientzia handiko sortzailea zara. Zein da urte hauetako balantzea? 
Ezin hobea! Oso pozik nago, egin dudan lanaren aitortza badagoela eta egin ditudanek arrasto txikiak utzi dituztela ohartzen hasia naizelako. Sortzea ariketa indibiduala bada ere, konpartitua denean handi egiten zaitu!

Arantzarik geratzen al zaizu musikarekin?
Ez. 

Zerk inspiratzen zaitu? Ba al da, botatzeko kemenik ez duzunik?
Ez. Zentzu horretan bizitzak ausart egin nau. Edo nik neuk.

“Bazterkeriak emakumetu” zaituela diozula irakurri dut. Nola egin diozu eta egiten diozu aurre horri? Nola bizi izan duzu bazterkeria hori? 
Egunetik egunera eremu orotan autokritikoa izanez. Nire jarrerak aztertuz. Mintzen nauten besteen jarrerak identifikatuz. Egunero hazten. Deseraikitzen. Osatzen. Haserretzen. Amore ematen. Bazterkeria horiek gerta ez daitezen nireak litezkeen ardurak identifikatuz, eta horien bueltan hausnartuz. Nire burua barkatuz. Desegokiak diren sentsazioak ulertu ostean, ahaztuz. Ahaztea merezi ez duten baztertuaren sentsazioak entzunez. Eta horiekiko ardurak hartuz.

Uste al duzu gure musika eszenari zerbait falta zaiola? Eta zerbait sobera duela?
Dagoena dugu. hori handia da. Anitza estiloetan, lehen baino anitzagoa generoan. Musika kontsumitzeko era desberdinak jaio dira, eta akaso, horietara egokitzen ikasi behar dugu. Musika talde batek atzean duen sorkuntza lana, ikaragarria da. Batzuetan hori ez dela behar bezala baloratzen sentitu dut. Gaztetxeak azken garaian, kontzertuak egiten saiatzen diren arren, parte hartzea eskasa izaten da. Hori da faltan!

Amaitzeko, elkarrizketatuei beti eskatu ohi diet euren ibilbidean mugarri izan diren hiru euskal disko aipatzeko. Zeintzuk dira zureak?
Taldeak aipatuko ditut, talde baten zalea izan naizenean, disko guztiak jarraitu ohi dizkiot-eta. Gaztarokoak: PI.L.T.-ren guztiak!; Deabruak Teilatuetan; Eraso!, Lif; Lisabö. Geroagokoak gaur arte: Itaka, Haxotz, Willis Drummond, Izate, Zea Mays, Berri Txarrak, Voltaia, Humus…

Ander Zabalegi, Xabi Zabala eta Borja Toval, Sacco hirukotea.

Nola sortu zen Sacco?
ANDER: Bilbon, Standstillen kontzertu batean topo egin genuen Xabi eta biok. 2007a izango zen. Elkar ezagutzen ez genuen arren, talde bat egin behar genuela pentsatu genuen, eta gauzak zer diren, Sacco jaio zen.

Zergatik okurritu zitzaizuen taldea egin behar zenutela?
XABI: Mozkor ginelako. Kar, kar, kar!
ANDER: Bai, euforiko geunden kontzertua ikusi berri eta…
XABI: “Ostia, ba guk ere talde bat egin behar dugu!” pentsatuko genuen.

Parrandan botatako hitzak egi bihurtu ziren.
ANDER: Bai. Xabik Borja ezagutzen zuen, elkarrekin jotzen zutelako.
XABI: Hasiera batean, Anderrek bateria jotzen zuen, Borjak gitarra eta nik ezer ere ez. Nerea Garridok (Jupiter Jon) baxua jotzen zuen eta nik abesten nuen tarteka. Baina azkenean nik hartu nuen baxua. Eta hortik denbora dezentera hirukote bezala geratu ginen.

Dena den, nahiz eta bat-batean hartutako erabakia izan, Sacco ez da izan duzuen aurreneko taldea.
ANDER: Hamasei urte nituela hasi nintzen Hondarribiko Pickled Onion taldearekin jotzen. Ondoren beste lagun batekin jotzen ibili nintzen. Baina taldea sortu genuenean urte asko neramatzan jo gabe.
BORJA: Xabirekin beste talde batean aritu nintzen, eta ondoren Küm taldearekin.
XABI: Bai, hori da, ondoren Saccon eta gero Lisabö-n.

Uste nuen aurrena Lisabö eta gero Sacco taldearekin hasi zinetela.
XABI: Normala da ez jakitea. Denbora luze eman dugulako lokalean sortzen eta sortzen, produzitu duguna kaleratu gabe. Denbora luzez lokalean egon arren, Saccoren lehenengo abestia hirukote bezala Lisabören Ezlekuak biraren azkenengo kontzertuan egin genuen. Tunken izan zen. Dena egun berean.

Eta nola funtzionatzen du sorkuntza prozesu luze horrek?
XABI: Desastre hutsak gara! Behar bezalako sorkuntza prozesuaren anti-manuala gara gu.
ANDER: Ez dauka misteriorik ere ez. Lokalera goaz…
XABI: Eta inprobisatu. Eta zerbait gustatzen baldin bazaigu esaten dugu: “E! hor kanta bat dago!” Kar, kar, kar! Orduan buelta bat ematen diogu horri. Beste batzuetan Anderrek landutako erritmoetatik hasten gara, eta horren gainetik jotzen dugu. Abesti batzuk, baxu eta bateriarekin egin ditugu. Beste batzuk, agian Borjak ekarritako riff batekin.

Melodiaren ondoren sortzen dituzue letrak hortaz.
XABI: Zalantzarik gabe, bai. Lehenengo musika sortzen dugu eta gero letrak.

Letrak nola sortzen dira?
BORJA: Xabik idazten ditu.
XABI: Bai…

Lotsatuta bezala esaten duzu.
XABI: Bai, bueno, ez… Agian, bada lotsa handien ematen didana, bai.

Poetaren begirada azaleratze horrek?
XABI: Bai, ez bainaiz poeta.
ANDER: Baina letrak sakonak dira.
XABI: Bon, literatura gustatzen zaigu, baina egia da, zu idazten jartzen zarenean ez dela kontu batere erraza. Musikari kaskarra naiz, baina idazle bezala, oraindik okerragoa. Musikan baxua hartu nuen eta jotzen hasi nintzen, besterik gabe. Eta idazten, irakurtzea gustatzen zaidan arren, zaila egiten da esan nahi duzun hori esatea, eta esan nahi duzun bezala gainera.
ANDER: Bai… gure hutsune kreatiboa, jarrerarekin betetzen dugu! (Denak barre)

Zalantza daukat Bidasoako soinuari beste barik jartzen zaion etiketa den, baina zenbaitetan egia da, iluntasun dentsoa nabari daitekeela.
XABI: Bai. Aurrekoan entzun nuen Jupiter Joni egin zioten elkarrizketa bat. Ez dakit zehazki zer saiotan izan zen. Kontua da Joxek komentatzen zuela ez zekiela klimagatik edo izango den, baina joera nolabait malenkoniatsua daukagula beti. Eta egia esan, guri ere hori ateratzen zaigu. Baina nik argi daukat inguruan daukagunagatik dela. Hau da, inguruan ditugun erreferentziengatik. Dut entzuten hazi gara hirurok, hori da jaso duguna, eta hortik ateratzen da guk egiten duguna.
ANDER: Baina malenkonia edo tristura da, amorruarekin nahasita. Oso konektatuta daude biak.
XABI: Egia da barruan daukaguna kanporatzeko behar bat daukagula. Gure zuzenekoetan amorru hori ateratzen dugu.

Nolakoa izan da diskoa egitearen prozesua? Izan ere, Durangoko Azokan azkenengo momentuan izan genuen zuen berri.
XABI: Nik uste dut izan dela bat-bateko kontua eta era berean oso luzea. (Denak barre)

Diskoa grabatzen noiz hasi zineten?
ANDER: 2013ko ekainean, Txapekin [Karlos Osinaga] Bonberenean.
XABI: Oso trabatua izan da prozesua, arazoak izan ditugulako eta horiek ere ezustekoan harrapatu gaituztelako. Baina era berean, guri antolaketa bat errespetatzea, hau da, diskoa noiz atera behar zen erabakitzea kostatu zaigu. Hasiera batean ez genuen pentsatzen Durangon ateratzea. Eta gero bat-batean… bai! Kontua da, lokalean sartuta urte pila bat eman ditugula. Erritmoa ikusita pentsatu genuen onena gauzak lasai hartzea zela. Baina horrek arrisku bat dauka, eta arrisku hori gehiegi luzatzea da. Eta gero ere, lagun batekin grabatu dugu.
BORJA: Txap gure laguna da, bere lana oso ona da eta gure musika estiloa oso ondo ulertzen du.
XABI: Bai, eta erraztasun handia eman digu. Horrela nolabait patxadaz hartzen duzu eta denboran asko luzatzen da prozesua. Hor piska bat galdu ginen, denborak aurrera egiten zuen…
ANDER: Arazoak izan genituen kopiekin ere. Txekiatik gaizki bidali zizkiguten diskoak.
XABI: Itzuli behar izan genituen… Hamaika kontu izan dira azken batean. Gure lasaitasuna eta programazio eza alde batetik, eta zailtasun teknikoak bestetik.

Beste talde batzuekin elkarlanik sortu al duzue?
XABI: Hemen inguruan denok ezagutzen dugu elkar eta azken batean gauzak naturalki sortzen doaz. Musika munduan erraz sortzen dira harremanak eta hortik sortzen dira aukerak. Lagunak ditugu Zaragozan zein Galizian eta beraiekin zerbait egitea gustatuko litzaiguke. Oraindik ez dira proiektuak baina badaude hainbat proposamen elkarrekin gauzak egiteko. Sorkuntza aldetik ez hainbeste, jotzeko baizik. Hala ere, adibidez, gure diskoan badago Javi Manterolaren (Lisabö) kolaborazioa. Oso modu naturalean suertatu zen, azken batean laguna delako, eta gure lagun asko musika munduan ibiltzen direlako.

Sortzen duzuenarekin zer da transmititzea gustatzen zaizuena?
XABI: Sortzen duguna ez da aurrez pentsatua, inondik ere. Baina egia da, kanporatu ondoren ondo sentitzen garela. Batez ere, zuzenekoetan.
ANDER: Katartikoak dira gure zuzenekoak, intentsoak.
BORJA: Deskontrola da. Kar, kar, kar!
XABI: Bai, eta gustatzen zaigu kaos horretan murgiltzea gainera. Entsegutik zuzenekora badago aldea, eta hori asko gustatzen zaigu.
BORJA: Bai, neurtzen dugun arren… bidetik ateratzen gara. (Denak barre)

“Dut entzuten hazi gara hirurok, eta hortik ateratzen da guk egiten duguna”. (Leire Palacios)

Zeintzuk dira, entsegutik zuzenekora egiten duzuenean, kontrolatu ezin duzuena ezkutatzeko moduak? Lurrera botatzea, adibidez?
XABI: Bai! Eta pua erori zaizunarena egitea, edo anplifikagailura gerturatzea zerbait gaizki dagoelako itxurak eginda…
BORJA: Gauzak apurtzea asko gustatzen zaigu. (Denak barrez)
ANDER: Baterian, batez ere. Baina ez da aurreikusi dezakegun zerbait; entseguetan oso lasai gaude, kasik estatiko geratzen gara.

Fabrikazioan hainbeste arazo eman dituen diskoaren portada deigarri hori egiteko ideia nondik atera da?
ANDER: Hori Ramonen [M. Zabalegi] kontuak dira. Berak egin du eta emaitzarekin oso gustura gaude. Xabik ideia bat zuen eta hortik etorri zen. Karteran emakume bizardun baten argazkia zeukan.
XABI: Gizon bizardun batena emakumez jantzia, antzinakoa bezala. Aldizkari batetik hartu nuen, bizarro hitzaren definizioa zela argazkiaren alboan jartzen zuelako, eta asko gustatu zitzaidan. Diskorako horrelako portada bat egin behar genuela pentsatu nuen. Kideei erakutsi nien eta gustatu zitzaien. Azaleko tipoa Limón da, gure laguna eta aurpegi askotarikoa. Laguntza eskatu genion eta zertan zetzan azaldu aurretik baiezkoa eman zigun. Ramonekin geratu ginen eta argazkia egin genuen.
ANDER: Artelekun kamera zahar bat lortu zuen Ramonek.

Beraz, kamera berezi batekin lortu zuen Ramon M. Zabalegik azaleko irudia?
XABI: Bai. Nik neukan argazkia ez dakit zaharra zelako edo zaharkituta agertzen zelako, baina bazeukan nolabaiteko testura berezi bat. Ramonek hori ikusi zuenean irudia ulertzen saiatu zen. Testura berezi hori lortzen. Egia da, deigarria izan daitekeela argazkia. Badu indarra.
BORJA: Bai, kar, kar, kar! Durangon jende asko argazkiari begira harrituta geratzen zen.

Saccoren lehen diskoaren azala. Egilea, Ramon M. Zabalegi.

Diskoa atera berri duzuela, zertan ari da orain Sacco?
XABI: Jotzen eta kontzertuetarako entseguak egiten ari gara.
ANDER: Egia da, abestiak egiten jarraitzen dugula.
XABI: Bai, baina egia da baita ere, ez dugula puskatu orain arteko dinamika. Guk gauzak oso mantso egiten ditugu. Abestiek euren prozesua behar dute. Guk ez daukagu entsegurako ordutegi bat finkatuta, lokalean sartzen garenean ez dakigu zenbat denbora emango dugun hor sartuta. Lanetik gatoz, bakoitzak bere kontuak ditu… orduan, batzuetan motzak izaten dira. Abestiak sortzen saiatzen gara, batez ere ez daukagulako kanta zerrenda luzea.

Guztira zortzi abesti grabatu dituzue. Labur egiten al da zuzenekoetan?
XABI: Zortzi abesti ditugu eta gainera horietako bat ez dugu zuzenekoetan jotzen. Intro luze bat bezalakoa denez, ez zaigulako aproposa iruditzen.
ANDER: 36 minutu inguru ditugu grabatuta. Baina, zuzenekoetan beste bi kanta gehiago jotzen ditugu. Bata bertsioa da eta azken hilabetean abesti berri bat egin dugu. Horrekin 40 minututako kontzertua egiten dugu.

Disko berriaren biraren gainean zer kontatu ahal diguzue?
BORJA: Elorrioko gaztetxean hasi genuen bira. Martxoaren 19tik 21era bitartean Oreretako Toil taldearekin batera Amsterdam (Herbehereak), Ieper eta Ganten (Flandria) joko dugu, 29an Gasteizen izango gara eta maiatzaren 15ean Andoainen topatuko gaituzue.
XABI: Baditugu beste data batzuk dantzan, oraindik guztiz lotu ez ditugunak. Poliki goaz, eta apurka-apurka ikusten goaz nora garamatzan eta zer egiteko gogoa daukagun.

SACCO-REN HURRENGO KONTZERTUAK

• martxoaren 29an, Gasteizko Ibu Hots aretoan
• maiatzaren 15ean, Andoaingo Gaztetxean (+ Eten + Diana Lagarto)

Felix Buff, zuzenean WillIs Drummond-ekin. (Jon Iraundegi)

Noiz piztu zitzaizun musikari izateko grina?
Bateria jotzen hasi nintzen sei edo zazpi urte nituenean. Nire aitaren familia Alemaniakoa da, musika tradizio luzekoa. Lau urte genituenean zein instrumentu jotzea gustatuko litzaigukeen galdetu ziguten. Bateria jotzea hautatu nuen. Aitaren familiak kaseteak bidaltzen zizkigun. Horrela heldu zitzaigun Beatles. Lego-arekin jolasean ari ginen bitartean Beatles behin eta berriz entzuten eman genuen haurtzaroa anaiak eta biok. Gero etorriko ziren Nirvana bezalako talde «gogorragoak».

Zure anaia, Johannes, musika teknikaria da.
Bai. Parisen bizi da, eta oraintxe bertan Sonic Youth taldeko Thurston Moore eta Lee Ranaldorekin biran dago. Mundu osotik ibiliko dira.

Zein izan zen zure lehen taldea?
Monarch. Baiona inguruan elkartzen ginen drone doom-a egiteko. Bi urtez izan nintzen haiekin, bira egin genuen Europan, Kanadan… baina 2006. urte inguruan Willis Drummondekin hasi nintzen eta horrek nire denbora guztia hartzen zuen. Willis Drummonden ari zen bateria jotzailea Mahumak taldearekin jotzen hasi zen. Monarch, Willis Drummond eta Mahumak, denak ezagunak eta lagunak ginen. Hortaz, naturalki etorri zen Willis Drummondekin jotzen hastea.

Xan Bidegain, Felix Buff, Jurgi Ekiza eta Rafa Rodrigo. (J.A. Areta ‘Juxe’)

Taldeekin ez ezik formatu txikietan ere ondo moldatzen zara. Joseba Irazoki eta Joseba B. Lenoirrekin ikusi zaitugu bikote formatuan.
Biak Joseba eta biak Berakoak! Kar, kar, kar! Joseba Irazokirekin harremana duela zortzi urte sortu zen. Anaia eta biok Artelekura joan ginen, Ertz festibalaren baitan antolatutako tailer batera. Nik bonboa, kutxa eta platoa eraman nituen eta anaiak gitarra. Bertan ezagutu genituen Xabier Erkizia, Iñigo Telletxea, Mursego eta musikarekin erlazionatutako beste hainbat pertsona. Horien artean zegoen Joseba Irazoki. Tailerrean inprobisaziorako tartea izan genuen eta hitz egiten hasi ginen… Dirudienez, gustatu zitzaien nola jotzen dudan eta kuriosoa egin zitzaien Iparraldeko batzuk tailerrean agertzea. Bertan Irazokik CD bat eman zidan bere musikarekin. Bi aste hartu nituen berak emandako musika horri bateria jartzen. Plazeragatik eta nahi izan nuelako. Asko gustatzen zait Irazokik egiten duena eta probatu nahi nuen horrekin zerbait egitera. Egindakoa grabatu eta bueltan eman nion. Segituan idatzi zidan email bat zenbat atsegin zuen esateko. Hurrengo astean Garazin jo behar zuen, eta proposatu zidan kontzertua elkarrekin ematea. Beldurtu nintzen! Kar, kar, kar. Momentuan gainera, ez nintzen zuzenekoetan asko trebatutakoa. Orain ditudan baliabideak ez nituen garai hartan. Azkenean kontzertua egin genuen eta oso ondo pasa genuen biok. Hortik aurrera elkarrekin jarraitu dugu.

Baina ez biok bakarrik, familia handitu duzue eta!
Bai. Oraintxe atera berri dugu Joseba Irazoki eta lagunak diskoa. Sei taldekide gara: Iban Urizar, Igor Telletxea, Jaime Nieto (We Are Standard), Ager Insunza (Audience), Joseba eta biok. Elkarrekin hainbat kontzertu egin ondoren, diskoa grabatzea erabaki eta nire anaiak ekoitzi zuen. Dena familia artean! Kar, kar, kar. Eszenatokietara bueltatuko gara, seguru asko otsailean. Ez dakigu ziur oraindik baina baliteke Miarritzen, Bilbon eta beste toki batzuetan egoteko aukera izatea. Kontua da formatua oso handia dela, beraz guztiok elkartzeko datak topatzea ez da gauza erraza.

Joseba Irazokirekin lan egiteak parada eman dizu Duncan Dhurekin ere lan egiteko.
Bai. Lasai-lasai etxean nintzela telefonoz deitu zidan. Lagun batzuei oso bateria ona nintzela komentatzen ibili zela eta ea Duncan Dhurekin grabatu nahi nuen galdetu zidan. Nire erantzuna izan zen: «Norekin?». Iparraldean taldea ez da horren ezaguna eta ez nuen haren berri, nahiz eta Hegoaldean ospetsua izan. Geratu ginen Mikel Erentxunen etxean elkartuko ginela zerbait jotzeko eta horrela ikusi ea funtzionatu genezakeen denok elkarrekin. Beraz, Joseba Irazokirekin bertaratu nintzen, elkarrekin jo genuen eta diskoa grabatzea erabaki genuen.

“Ea Duncan Dhurekin grabatu nahi nuen galdetu zidatenean, nire erantzuna izan zen: «Norekin?». Iparraldean taldea ez da horren ezaguna eta ez nuen haren berri”

Egia da Erentxunek Duncan Dhuren bira egiteko gonbita egin zizula?
Bai, baina Willis Drummondekin ari nintzen eta ez neukan denbora nahikorik.

Joseba B. Lenoirrekin nola sortu zen elkarlana?

Joseba Sexty Sexers taldetik ezagutzen dut. Deitu zidan bere bakarkako lantan bateria jotzeko. Elkarrekin musika landu genuen, entseatu eta grabatu. Ondoren elkarrekin jotzeko proposamena egin zidan. Izan ere, bera bakarrik ari zen instrumentu guztiekin: bonboa, gitarra, loop-a… Lan handia zen eszenaratzeko.

Hori Joseba Willis Drummonden jotzen hasi aurretik izan zen.
Bai. Denok ezagutzen genuen Josebaren lana. Bagenekien oso ona dela eta taldeari ekarpen handia egin ziezaiokeela. Egoskor jarri nintzen gurekin jotzen hasi behar zuela, txapa handia eman nien taldekideei ideia ona iruditu zitzaien arte. Dena den, bira luze baten erdian ginen, gauza asko gertatzen ari ziren, gauza asko konpondu behar ziren. Oro har, aldaketa ugari bizi izan ditugu bi urteotan eta gauza asko gertatu dira.

Nola hartu zenuten erabakia?
Ekaitz baten erdian zarelarik, oso zaila da horrelako erabaki bat hartzea. Kontua ez baitzen zenbait bolo egitea taldekide berri batekin, baizik eta dinamika aldatzea taldean musikari bat gehiago sartzeko. Ekonomikoki ere kalkuluak egin behar izan genituen, gastu horri aurre egiteko moduan ginen jakiteko. 
Neil Youngen bertsio-kontzertuak izan ziren garai horretan. Josebak proposatu zigun Crazy Horse bagina legez jo genezan. Modu horretan bi kontzertu egin genituen, eta Bilboko data hura aitzakia perfektua izan zen berarekin jotzen hasteko. Entsegu lokalean sartu ginen eta denok batera nola funtzionatzen genuen ulertzeko parada eman zigun. Ondoren erabaki genuen batera aurrera egitea.

Zuetako batzuk beste talde batean ere aritzen zarete, Aguxtin Alkhat-ekin alegia.
Aguxtinek hamar urte daramatza bakarlari gisa. Usopop kolektiboak diskoa grabatzea proposatu zion, berak nahi zuen musikariekin. Ordura arte ez zuen sekula grabatu, buruan zeukan arren. Berarekin jotzeko gonbita egin zigun, izan ere, Aguxtin gure laguna da. Xan [Bidegain, Willis Drummondeko baxu jotzailea) eta biok animatu ginen, Julien Labatekin batera. Batez ere, rocketik edaten duen folk rocka egiten dugu. Niretzat erronka izan zen, ordura arte ez bainuen tankera horretako ezer egin. Lehenengo entseguan elkarri begiratzen genion eta noski, gure artean beti rock gogorragoa egin dugunez ez genekien nola hasi. Beraz, hasi nintzen lasai-lasai tu-pa-tu-pa. Oso zaila da! Gaizki pasatu nuen, e! Kar, kar, kar! Apurka-apurka soinua josi eta diskoa grabatu genuen. Elkarrekin lanean jarraitu dugu eta abenduan disko berria grabatu dugu. Bitartean, 40 minutuko Elkar Sessions bat grabatu dugu.

"Oraintxe hasi behar dut Dual-Split taldearekin jotzen. Ez dauka Willis Drummondekin zerikusirik; synth-pop-a da, orain arte egin dudana baino askoz ere elektronikoagoa… maite dut"

Willis Drummondez gain, beste zenbait proiekturen gainean hitz egin dugu...
Eta gehiago ditut! Kar, kar, kar!

Bada, konta ezazu!
Oraintxe hasi behar dut Dual-Split taldearekin. Nire anaiaren lagun amerikar batzuk Miarritzera etorri ziren bizitzera. Horrela ezagutu nituen Maia eta Baptiste Ibar. Nire anaiak ekoitzi zuen haien lehen diskoa, eta etxera etortzen zirenez nahasketak egiteko eta abar, ea beraiekin jo nahi nuen esan zidaten. Bigarren diskoan lan egin dut, urtarrilean grabatu genuen, baina oraindik ez da plazaratu, ekoizle ingeles bat ari da materialarekin lanean. Beraiekin jotzen hasiko naiz. Ez dauka Willis Drummondekin zerikusirik; synth-pop-a da, orain arte egin dudana baino askoz ere elektronikoagoa… maite dut.

Gauza berriak egiteko irrikan zaudela nabaritzen zaizu.
Erabat! Txoratzen nago orain arte ibili ez ditudan hainbat tramankulurekin trebatzeko aukera daukadalako. Gogo handia dut hasteko eta ikusteko nola funtzionatzen duen.

Zure anaiarekin sarri askotan kolaboratu duzu. Bera ekoizle lanetan ibili den proiektuez hitz egin didazu, baina txikitan gitarra jotzea erabaki zuela esan didazu. Biak eszenatokian elkartu zaituzten proiekturik ez al daukazue?
Tin Trails! Kar, kar, kar! Anaia eta biokin Chicagoko lagun batek jotzen du. Taldea sortu zen garaian, nire anaia amerikar eta alemaniar baten lana ekoizten ari zen bere Lyongo estudioan. Nire anaiak diskoa entzuteko pasa zidan, eta nire iritziz bateria baten laguntza behar zutela esan nion. Oso musika lasaia zen. Grabatzera joan nintzen eta oso ondo pasatu nuen. Gainera, Jason Orlovich abeslaria eta gitarrista ezagutzeko aukera izan nuen. Gerora anaia eta biokin harremanetan jarri zen beste abesti batzuk zituelako eta ez zeukalako argi zer egin material horrekin. Hiruron artean gauzatzea erabaki genuen. Lan dinamika berezia izan da, Jason Parisen dagoelako, nire anaia Lyonen eta ni Euskal Herrian. Internet bidez lan egiten hasi ginen; nik moldaketak egin ditut, teklatua eta bateria gehitu ditut. Iaz bi asteko biratxoa egin genuen. Ordutik ez gara elkartu jotzeko baina aurrera egingo duen proiektu bat da.

Tin Trails: Johannes Buff, Felix Buff eta Jason Orlovich.

Beste hamaika proiektu horiek zure jakin-mina asetzeko eta zu zeu aberasteko egiten dituzu, edo Willis Drummondetik kanpo arnasa hartzeko beharretik datoz?
Gorputzak eskatzen dit. Betidanik entzun izan dut musika asko eta oso ezberdina. Ez dut nire burua estilo zehatz batera mugatzen; ezinezkoa zait. Gustatzen zaizkidan talde pilo bat dago, eta ni neu kapaza naiz estilo horietan guztietan trebatzeko. Uste dut horrek asko aberasten duela nire gaitasuna musikari gisa. Hala ere, zenbaitetan nahasten nau, eta neure buruari galdetzen diot «nora joan nahi duzu?», aldi berean hiruzpalau norabidetan ari naizelako ezagutzen ez dudan horren bila. Batzuetan oso konplikatua da, baina uste dut urte batzuk barru nire burua kokatuko dudala, alegia, ni neu topatuko naizela talde guzti horiei esker. Beharrezkoak dira niretzat, estilo batetik bestera ibiltzeko beharra daukadalako. Jende desberdinarekin aritzeko beharra daukadalako, gauza berriak ikasi ahal izateko. Bizitzan ez ezik musikalki ere hazten laguntzen du horrek. Maite dut lagun berriak ezagutu eta horri esker hainbat musika estilotan trebatzeko aukera izatea. Beharrezkoa dut bizitzeko.

“Hiruzpalau norabidetan aritzen naiz ezagutzen ez dudan horren bila. Batzuetan oso konplikatua da, baina uste dut urte batzuk barru nire burua kokatuko dudala”

Willis Drummonden ari zaren bitartean ezinezkoa zaizu zure burua beste edozein tokitan kokatzea?
Bai, hori da. Behin eta berriz kanta berdinak errepikatzen ari zara ahalik eta ondoen. Beti dago abestietan lan egiteko aukera. Baina azken batean gauza bera egiten ari zara etengabe eta ez zait nire burua errepikatzea gustatzen. Hobeki esanda, denbora tarte batez ondo dago, baina gero behar dut hiru entsegu eta bi kontzertuko proiektu batean murgildu, berriz ere Willis Drummondi heldu ahal izateko. Espazioa behar dut.

Aurrerantzean izango duzu behar duzun tarte hori. Willis Drummonden bira amaitu berri duzuela, zein da egiten duzun balantzea?
Oso ona. Biraren amaiera aldera oso motibatuak egon gara, toki bikainetan jotzeko parada izan dugulako. Bagenekien aretoak gainezka egongo zirela eta jendea gurekin dagoela. Beroa sentitzen dugu eta asko eskertzen dugu. Beraz, oso lasai joan gara kontzertuetara, bagenekien amaiera aurki zetorrela eta instant bakoitza disfrutatu behar genuela. Are gehiago ez baitakigu noiz izango dugun berriz elkarrekin jotzeko aukera. Momentu polita bizi izan dugu; bira amaiera monumentala izan da.

Entzuleok ez dakigu Willis Drummonden amaiera heldu den, zuek ere ez dakizuelako?
Egia esan, ez dakit horri zer erantzun. Etenaldiaren iraupena finkatu ez dugun arren, ez dut uste utziko dugunik. Hala ere, aukera hor dago. Asko solastu gara horretaz. Hurrengo diskorako kanta batzuk prest genituen grabatzeko. Abenduan izan behar zuen. Baina azken aldian zoramena bizi izan dugu: Josebaren sartzea, bira amaiera, abesti zaharrak landu, kanta berriak egin… Astean sei egunez elkartzen ginen… Orokorrean nahiko bolada kaotikoa eta estutasun handikoa izan da. Heldu zen momentu bat arnasa hartu eta hitz egiteko tartea egin behar izan genuela. Azken bost urteetan hiru astekoa izan da hartu dugun atsedenaldirik luzeena. Zer egin behar genuen eztabaidatu genuen. Ondorioak ez ziren argiak izan, hemen laburtu ahal izateko. Mugarik gabeko etenaldia egingo dugu, baina ez uzteko asmoarekin, gogotsu eta indarberrituta bueltatu ahal izateko atsedena hartu behar dugulako baizik.

“Bira amaiera itzela izan da, bagenekien instant bakoitza disfrutatu behar genuela”. (Jon Iraundegi)

Une gogoangarriak bizi izan dituzue eszenatoki gainean. Zein da erretinan gordeta daramazun hori?
Azken hilabetean gertatu zena: Neil Young-en bertsioa egin genuen Noir Desir taldearen abeslariarekin eta Detroiten baxu-jotzailearekin. Ni pandereta batekin aritu nintzen, Jurgik gitarra hartu zuen, Josebak hiru bakarkako egin zituen… kar, kar, kar! Ikaragarri ondo pasa genuen. Oso ederra izan zen horrelako arnasgune bat topatzea elkarrekin oholtza baten gainean. 4.000 pertsonarentzako tokia duen areto batean ginen, Frantzian, miresten dituzun musikariekin jotzen… kristorena!

Eta amaitzeko, zeintzuk dira memorian iltzatuta geratu zaizkizun euskal diskoak?
Berandu hasi naiz euskaraz abestutako musika entzuten. Hala ere, hiru disko hauek izan dira mugarri niretzat: Habiak (Anari), Ezlekuak (Lisabö) eta Pertsona (Joseba Irazoki).

Xabi Fernandez “Bandini”. (Iñigo Uriz / Argazki Press)

Zer moduz zaude?
Orain lasai nago.

Zein da urte hauetako balantzea?
Kerobia ezinbesteko ikasketa inportante bat izan da. Gauza inportante bat ikusteko tresna izan da Kerobia: egin daitekeela zuk egin nahi duzuna. Hau da, proiektuak aurrera eramateko beti gaude kanpotik kondizionatuta, eta Kerobiarekin ikasi dugu, nahi izanez gero, gauzak behar bezala mamituta baldin badaude, zintzotasunez planteatu eta egiten baldin badira, nahi duzuna egin dezakezula.

Zuzenean galdetuko dizut. Zergatik amaitu da Kerobia?
Hiru bat arrazoi daude. Lehendabizikoa da, Kerobiaren proiektuen ildo honek —Rose Escargot, trilogia, Supernova…— jada aspertu gaituela. Tankera bereko beste ideia pilo bat dugu, baina aspertu egin gara. Ez dugu jada magiarik aurkitzen. Musikari batek beti-beti sinetsi behar du bere lanean. Sentsazioa geneukan etorriko zen proiektua gehiago zela irauteko beste ezer baino gehiago. Argi daukagu irauteko egiten diren gauzak ezin direla sinetsi, horregatik irauteak ez dauka zentzurik. Beraz, erabaki genuen sanoena zela esatea: “honaino iritsi gara, ez da ezer pasatzen, utziko dugu Kerobiaren marka, gogoratu dadila orain arte egin duguna eta ez dadila Kerobia lotu dekadentziarekin edo gogo faltarekin”. Bigarren arrazoia: Kerobiaren antolakuntza eta egoera animikoa. Taldeak izan duen gauza on bat da beti egin dugula dena gure egoera animikoaren arabera, eta gure egoera animikoa beti joan da gora. Bueno, ba orain ez hainbeste, hortaz, lagatzen dugu. Hirugarren arrazoia bizitza profesionalarekin lotuta dago, alegia, lan kontuek zaila egiten dute biltzea eta gauzak seriotasunez egin ahal izatea. Besterik gabe, guk ez dugu esaten musika utzi behar dugunik, izan ere, musikariak gara. Musika egiten jarraituko dugu. 

“Sentsazioa geneukan etorriko zen proiektua gehiago zela irauteko beste ezer baino gehiago. Argi daukagu irauteko egiten diren gauzak ezin direla sinetsi”

Elkarrekin?
Bai, bai, laurok. Ez dezala inork pentsatu Kerobia bezala disko bat, edo bira bat, edo liburu bat egingo dugunik. Kerobia hil da, eta hil da ez daukalako ezer proposatzeko. Baina kontua da guk gure laborategian musika egiten jarraituko dugula musikariak garelako. Helbururik gabe ari gara, hau da, oraindik ez dugu ezer pentsatu. Biltzen gara musika jotzeko, baina ez daukagu proiekturik.

Bakarkako bideari ekitea burutik pasa zaizu?
Ez.

Beraz, ulertu behar da zuen proiektuak Kerobia izena zuela eta horren barruan hainbat lan egin dituzuela. Orain proiektu hori amaitutzat jo duzue, eta beste marka bat hasteko moduan zaudetenean egingo duzue.
Hori da, ondo ulertu duzu.

Orain zer gustatuko litzaizuke egitea?
Orain lasai egon nahi dut eta nire kideekin eta kideez disfrutatu.

Geratu al zaizue desilusio sentimendurik?
Aitortuko dizut, sentimendu bezala eh? Supernova-rekin aukera izan genuen merkatua zabaltzeko, Espainiara mugitzeko eta abar. Aukerak ireki ziren baina erabaki genuen bide hori ez hartzea, lana utzi behar genuelako eta abar. Azken finean, bakoitzak bere kontuak zituelako. Agian hori izan da pena bakarra, talde bezala erabaki genuela gehiago ez haztea.

Amaieraren aurrean gaudela, atzera botako dugu bista ibilbidearen errepasoa egiteko. Zerk hasi zuen Kerobia?
Gu gaztetatik musikariak gara eta Kerobia jaio zen musika egin nahi genuelako. German [San Martin], Mikel [Zorrilla] eta hirurok elkartu ginen musika egiteko 18-19 urte genituenean.

“‘Supernova’-rekin aukera izan genuen merkatua zabaltzeko, baina talde bezala erabaki genuen gehiago ez haztea. Agian hori izan da pena bakarra”

Partaideen aldetik taldeak hainbat aldaketa izan ditu. Hirukote, laukote, boskote izan zarete…
Bai, eta gure musika ere aldatuz joan da horrekin batera. Nik uste dut Rose Escargot-etik aurrera soinua aldatu zela, izan ere, hor inflexio puntu bat egon zen, eta Kerobiak beste bide bat hartu zuen. Hasiera-hasierako hirukote horretan Karlos Ortiz sartu zen baxu jotzaile bezala, eta gero beste inflexio puntu bat gertatu zen Karlosek taldea utzi eta indie edo pop musika egiten hasi ginenean.

Kerobiako lehen taldekideak: Karlos Ortiz, German San Martin, Mikel Zorrilla eta Xabi Bandini.

Berritasunak heltzen diren bezala heldu zineten panorama musikalera, ezustekoan.
Berritasuna izan ginen Euskal Herrian, bai. Gertatzen dena da, hemen oso burugogorrak… Berritasuna nondik etorri zen? Teklatua sartu genuelako, besterik gabe. Horregatik, beti irribarre batekin begiratzen diot orduko momentuari. Horrela erraza zen berrikuntza ekartzea, ezta? Garai hartan behintzat.

Nik esango nuke Kerobiak zortea izan zuela; 13 urte genituela Germanek eta biok elkar ezagutu genuen Irlandan. German teklista zen eta nik gitarra jo eta abesten nuen, eta horrek eraiki zuen beste guztia. Zer esan nahi dut horrekin? Bada, Kerobian teklista bat zegoela, German, eta bera bai dela oso abangoardista. Biok hasiera eman genionez taldeari, ez zegoen beste biderik, hau da, ez genuen desberdinak izateagatik egin hautua, genituen baliabideak erabiltzeagatik baizik.

2004an Kerobia diskoa kaleratu eta Gaztea saria irabazi zenuten. Zer suposatu zuen horrek zuentzat?
Puntu garrantzitsua izan zen guretzat. Hasteko, EITBko jendearekin harremana hasi zen eta ordutik oso ondo moldatu gara haiekin. Horrek asko lagundu digu gure proposamenak gizarteratzen. Eta EITBko jendea aipatzen dudan bezala, Berria-ko jendea ere buruan daukat, eta Gara-koa; oro har, hedabideek ikusi gintuzten eta gure musika zabaltzen lagundu ziguten. Eta sariak eman zigun beste gauza garrantzitsu bat: handik egun batzuetara Gor diskoetxetik Marino [Goñi] etorri zitzaigun proposamen batekin.

“‘Rose Escargot’ izan da gure diskorik inportanteena. Eta ez talde bezala finkatzen gaituelako, baizik eta artista bezala irizpide batzuk sendotu genituelako”

Saria irabaztea espero zenuten?
Batek lan bat egiten duenean beti dauka buruan irabaztea. Norberak sinestu behar du bere buruarengan, eta Kerobiak beti sinestu du bere lanean.

Lehenengo diskoaren ondoren zuen ibilbidean mugarri izan den Rose Escargot kaleratu zenuten.
Zaharrak bagina bezala hitz egingo bagenu, esango genuke Rose Escargot izan dela gure diskorik inportanteena. Eta ez talde bezala finkatzen gaituelako, baizik eta artista bezala irizpide batzuk sendotu genituelako. Pertsona batek kriterio batzuk dituenean lana egiteko, orduan lanak zentzua dauka, eta onartu behar dut Rose Escargot arte ez genuela. Azken batean, estetikak irabazten zuen; momentu batzuetan, letrekin estetika zen inportanteena, eta denborarekin kontrakoa izan behar duela argi geratu zaigu. Irizpide batzuk landu eta hor hasi zen dena.

Ondoren edukiontzien trilogia egin zenuten. Hiru lan horien lehenengo diskoarekin, Materia organikoa eta gainerakoak izenekoarekin, Gaztea saria irabazi zenuten berriz ere. Dagoeneko olatuan igota zeundeten. Nola hartu zenuten bigarren lorpen hura?
Kerobiarentzat sariak ez dira mugarri bat izan, hau da, irabaztea ondo dago eta gure buruan sinetsi dugu, baina ez gaituzte obsesionatzen. Guretzat benetan polita dena da tipo batzuk elkartzea eta gure izena mahai gainean jartzea hartaz hitz egiteko, eta ondorioz erabakitzea merezi dugula zerbait. Horrek pozten gaitu asko, eta hori da sanoena. Oso polita da ezagutzen duzun eta ezagutzen ez duzun jendearen bizitzaren parte izatea, pertsona horiek horrela nahi dutelako. Komunikatuan esaten genuen espero dugula, batzuengan behintzat, euren bihotzetan zatitxo bat Kerobiarentzat izatea. Azken batean, gauzak jaio eta hil egiten dira, eta polita da erresonantzia hori mantentzea.

Lotuta egon daiteke gomuta hori trilogian proposatzen zenuten ideiarekin, alegia, momentuak gordetzeko kontenedoreak garela pertsonak. Eta hain zuzen, hiru disko horiekin zakarraren ontzira bota zenuten SGAEko erregistroa, Gor diskoetxearekin kontratua amaitu zenuten eta Y las Ardillas Mágicas zigilua sortu zenuten zuen lanak autoekoizteko. Zergatik hartu zenituzten erabaki horiek guztiak?
Lehendabizi esan nahi dugu Gor diskoetxearekin izan dugun harremana oso ona izan dela, oso sanoa. Baina ulertzen genuen pertsona-talde bezala independenteak izan eta nahi genuena egiteko ez zegoela autoekoizpena baino beste biderik. Autoekoizpenetik irtetzen zaren heinean bitartekariak gehitzen joaten dira eta horiek azkenean kondizionante bat dira. Bitartekariak minbizia dira, orokorrean. Oso gauza inproduktiboa da, eta lan munduan mafia hutsa. Eta berriro diot, ez Gor diskoetxearen kasuan.

“Formarekin oso obsesionatuta nengoen, eta nago. Musika niretzat ez da bakarrik kantu bat egitea; nik mundu bat sortu nahi dut”

Autoezkoipenaren barruan, Supernova proiektua aurrera atera ahal izateko crowdfunding-a egin zenuten. 750 zaleren laguntza eskatu zenuten 1.000 kopia kaleratzeko, baina heldu izan ez bazinate?
Proiektua bertan behera uztea besterik ez genuen, argi eta garbi. Baina trilogian egindako aldeketei esker ikasten joan ginen, eta nahi genuena egiteko bide egokia hori zela ikusi genuen. Datuak bagenituen, jendea hurbiltzen zen guregana geroz eta gehiago; orduan, ez da kasualitatea Supernova-rako 1.000 pertsona bilatzea.

Supernova lau disziplina artistikoetako sorkuntzak bildu zituen proiektua izan zen. Zer kontatu ahal diguzu sorkuntza prozesuaren gainean? Beste diskoekin alderatuta, bestelakoa izan al zen?
Proiektu horretan besteetan baino pisu handiagoa hartu nuen; esate baterako, letrak eta melodiak nireak dira. Atzera joan ahala, taldeko beste partaideek izan dute beti parte-hartze handiagoa azken lan horretan baino. Hasieran hitzak nik egiten nituen, musika German eta bion artean, eta moldaketetan taldekide guztiok hartzen genuen parte. Supernova-n hori nigan fokalizatzen joan zen.

Oro har, zuen ibilbideari errepaso eginda, disko kontzeptualak landu izan dituzuela agerikoa da. Kantuak elkarren artean lotzen dituen haria ez da soilik estetika melodiko jakin bat baizik eta ideia bat dago atzean. Sorkuntzak pizten duen kontua da edo bizitzako esperientziekin lotutako gauza da?
Ba ikusi, gaur goizean irakurri dut Badok.info atarian, Maite Gurrutxaga, Lander Garro… gurekin gogoratu direla. Tartean, Gorka Urbizuk zioen agian “formekin obsesionatuegiak” egon garela. Bere iritzia da eta agian arrazoia dauka. Ni oso obsesionatua nengoen formekin, eta nago. Musika niretzat ez delako bakarrik kantu bat egitea, lan bat proposatzean disziplina handia behar da, eta nik mundu bat sortu nahi dut. Mundu bat sortu, eta ahalik eta instrumentu gehien sartu mundu hori sortzeko. Energia asko gastatzen dugu mundu horren sorkuntzan. Ez da formak obsesionatzen gaituela, baizik eta gure lana identifikatzen dugula horrela; mundu bat bezala.

Kerobiako lau kideek elkarrekin jarraituko dute musika egiten, Xabi Bandinik dioenez. (Iñigo Uriz / Argazki Press)

Orduan, musika beti pausu bat harago eramateko ahalegina egitea izan da zuen nahia?
Musikalki beti bilatu ditugu aurrera joateko gauzak, eta hori orokorrean izaten da: artista berriak ezagutu, musika berriak ezagutu eta abar. Hori izaten da beti motorra. Musika. Gero, gu ez gara berritzaileak musikan; guk argi bat jarriko dugu hemen edo zerbait aportatuko dugu han, baina gu ez gara berritzaileak musikan. Agian bai lana ulertzeko eran, esan dudan bezala, ulertzen dugulako proposamen bakoitza mundu bat izan behar duela.

Proposamen bat “mundu bat” bezala ulertzen baldin baduzue, zeintzuk dira musika nola ulertzen duzun azaltzeko erabiliko zenituzkeen hitzak?
Begiratu, batzuk bizitzaren momentu batzuetan psikologoak erabili ditugu, beste batzuk monasterio batera joaten dira, beste batzuk ez dute ezer pentsatzen… Kerobiak zer egiten du? Musika. Eta benetan, ideia hau ez da tontakeria bat, hau prozesu pertsonal bat da. Nire izenean hitz egingo dut; musika erabili izan dut beti barruko gauzak azalarazteko, barrukoa ordenatzeko, barruko armairu hori sektorizatzeko, ordenatzeko, pertsona handiago bat izateko eta behin hori lortuta gauzak proposatu ahal izateko. Nik azkenengo bi urteetan defendatu dut Supernova lan politiko bat zela, hor programa politiko bat dagoelako. Hor dago “Nia estatua” izeneko abesti bat. Noski, abesti hori disko baten barruan dagoen proposamen literarioa da, baina esan nahi dudana da disko horretan dagoeneko bizimoduan zuzenki eragiten duten proposamenak daudela, musikaren hariari lotutakoak badira ere.

Lehenengo pertsonan hitz egiten hasi zarela, helduko diogu zure ibilbide pertsonalari. Izan ere, betidanik izan duzu lotura musikarekin; Kerobia hasi aurretik beste talde bat zeneukan, Suhar izenekoa.
Bai, Mikel, nire anaia bikia, Urko eta laurok 13 urterekin edo hasi genuen Suhar. Ba… sinestezina! Kar-kar-kar. Hor bai ez genekiela ezer! Erosi genituen gitarra batzuk, erosi genuen ez dakit zer… bi maketa grabatu genituen. Kasualitatea da; aurreko egunean entzun nuen maketa bat, eta iruditu zitzaidan Kerobiaren aztarnatxoa ikusten zela. Oso harrikada handiak zeuden hor, kar-kar-kar.

“Nik defendatu dut ‘Supernova’ lan politiko bat dela, hor programa politiko bat dagoelako. Bizimoduan zuzenki eragiten duten proposamenak daudelako”

Baina Suhar eta Kerobia ez dira zure proiektu musikal bakarrak izan…
Ez. Germanekin izan nuen beste proiektu txiki bat. Ezin dugu ahaztu Kerobiarekin sei disko egin ditugula baina azken urteetan beste proiektu bat zabaldu zuen horrek, Epilogo izenekoa. Epilogo izan da, benetan, benetan eta benetan, sakonki musikari bezala bete gaituen proiektua. Epilogo izan da egin dugun gauzarik politena. Epilogo, atrezzoaren laguntzarekin egin genuen proposamen akustiko bat zen, fotogramekin… taularatu genuen espektakulu ederra izan zen. Erabili genituen kontrabaxua, gitarra, platoak, sintetizadoreak… eta hor bageneukan brometan el árbol de metal [metalezko zuhaitza] deitzen genuena.

Zer da hori?
Kar-kar-kar. Bonbilla pila bat eskegi genizkion eguzkitako handi bat zen. Kontua da, joan ginela Leroy Merlinera eta bertako tipoari esan genion: “Aizu, eguzkitako bat behar dugu, handia…”, eta tipoa hasi zitzaigun eguzkitakoak ateratzen. Eta guk galdezka: “Eta hau puskatzeko, tolesteko…?” Orduan tipoak oso serio: “Ez, ez, ez, inolaz ere. Hau ez da puskatzen, oso sendoa da”. Tipoaren harridurarako, gure erantzuna: “A, ez? Ba orduan ez zaigu interesatzen.” Kar-kar-kar. Azaldu genion zer egin behar genuen, beste mota bateko eguzkitakoak atera zizkigun eta prezioa eman zigun. Guk jarraitu genuen: “Baina… eguzkitakoari oihala kentzen badiozu, merkeagoa da?” Kar-kar-kar.

Momentu ederrak ematen ditu musikak, nola ez zaletu!
Bai. Gure etxean hiru anai gara eta arreba bat. Aitak eta amak lan egiten zutenez eskolaz kanpoko ekintzetara bidaltzen gintuzten, denbora egin eta etxean bakarrik ez egoteko! 10-11 urte genituela gitarra ikastera bidali gintuzten anaia eta biok eta hor hasi zen nire zaletasuna. Eta orain atzera begiratzen dudala sorpresa hartzen dut nire buruaren gaineko hausnarketa egiten dudanean, izan ere, gitarra hartu eta hiru hilabetetara hasi nintzelako konposatzen. Orain pentsatzen dut ikusten zela musikaren bidea hartu behar nuela.

Eta Xabi Fernandez, Xabi Bandini bihurtzea nondik dator?
Dena hasi zen erdi brometan. Kontua da Fernandez ez dela oso artistikoa, ezta? Kar-kar-kar. Orduan ba… grazia egitearren… Arturo Bandini John Fanteren Ask The Dust liburuko pertsonaiaren abizena hartu nuen. Liburu horiek asko gustatzen zitzaizkidan, grazia handia ematen zidan lotsagabe matxista horrek. Eta ondo datorkit, bizefalia bat daukadalako, kar-kar-kar, musikaria alde batetik, ingeniaria bestetik, eta bi mundu horiek ondo separatzen ditu Bandini delakoak. Curriculumak botatzen nituenean Xabi Fernandez nintzen, eta taula gainean Xabi Bandini.

Amaitzeko, hiru euskal disko aukeratzeko eskatuko dizut.
Zalantzarik gabe, Lehiotikan-en lehendabiziko diskoa, Hemen ez da ezer aldatzen, maisulan bat da. Denborak oraindik ez du disko hori bere lekuan jarri, baina magikoa da. Berri Txarrak-en Eskuak/Ukabilak, eta PI.L.T., sintetizadoreak atsegin ditudalako.

Haritz Harregi soinu teknikaria, Higain estudioan. (Gorka Rubio / Argazki Press)

Inguru eder-ederrean dago Higain; mendiek inguratutako eremu naturalean txertatuta. Sorkuntzarako paradisua ematen du, musikaren sorginkeriaz ehizatua izatekoa. Zeharo txundituta nago, jostailu dendan sartu berri den umea bezala. Nire harridura hitzei barre egiten die, behin eta berriz “bai zera!” erantzunez. Argazkilaria heldu bezain pronto serio eta urduri jarri da Haritz. “Ezin dut. Ez zait argazkietan ateratzea gustatzen. Ez dakit zer aurpegi jarri behar dudan”, esan dio irribarre egin dezala eskatu dion argazkilariari, baina Haritzek zirkinik ere ez. Argazkilariak alde egin duenean, orduak ematen dituen lan egiteko aulkian eroso jarri da, urduritasun alaiaz galderen zain.

Ibilbide luzea duen musikaria zaitugu; eszenatoki gainean zein azpian. Larrua Truk, 4 Itzal eta Sen taldeek oholtza gainean jarri zintuzten. Nola sortu ziren talde hauek?

Ni baino lauzpabost urte zaharragoak ziren lagunekin batera sortu nuen Larrua Truk. Eurek talde bat zeukaten dagoeneko, nik gitarra jotzen nuen eta elkarrekin zerbait egiteko gogoa piztu zitzaigun. Handik denbora batera, Elkar estudioetan laguntzaile bezala lan egiten nuenean, Sen taldea egiteko aukera sortu zen. Lasarte-Oriako estudioetako lokal bat utziko al zidaten galdetu nien arduradunei eta baiezkoa eman zidatenez, nire materiala eraman nuen; anpliak, grabatzeko cuatro pistas bat… Garai hartan, Latzenekin nenbilen teknikari gisa. Latzenek utzi behar zuela jakin nuen eta Aitorri [Aitor Uriarte, Latzen taldeko abeslari ohia] kanta batzuk egiten ari nintzela esan nion. Hasiera batean, elkarrekin talde bat egiteko aukerari ezetz esan zion. Sei hilabete ondoren ordea, baietz. Azkenik, 4 Itzal. Xabi Solanok Etzakit-ek egiten zuenetik gauza apur bat ezberdina egiteko gogoa zeukan. Xabi, Koldo [Koldo Soret; Surfin Kaos, Niña Coyote eta Chico Tornado] eta Txiki [Haritz Beristain; Kàshbäd] ginen 4 Itzal.

Jotzeaz gainera musika talde horien diskoen grabaketak ere zuk egiten zenituen.

Bai, batzuk Garate estudioan eta beste batzuk Elkarren egin ziren.

Elkarretik Garate estudiora saltoa eman zenuen, Kaki Arkarazo, Mikel Abrego eta Izaskun Silvarekin. Nola sortu zen aukera hori?

Kakirena zen ideia eta hor lantalde bat zegoen. Kaki Elkar estudiora etorri zen Latzen eta Etzakit taldeen diskoak ekoiztera. Orduan aipatu zidan buruan zerbait zebilkiola, alegia, Garate martxan jartzeko asmoa zuela eta ea parte hartu nahi nuen. Orduan 26 urte nituen, Elkarren laguntzailea nintzen eta gurasoen babesa jasota, baiezkoa eman nion. Horrela sortu genuen Garate.

Sen taldeko kideak: Haritz Harregi, Joseba San Sebastian, Aitor Uriarte eta Aiheko Zubimendi.

Gitarra alde batera uztea erabaki zenuen eta Garate estudioan buru belarri ibili ondoren, hori ere atzean uzteko erabakia hartu, eta Higain martxan jarri zenuen. Pausoz pauso zure estudio propioa abiatu zenuen arte.

Bai. Urte eta erdi ibili nintzen alde batetik bestera, Azkaratetik bueltaka… Momentu horretan Ken Zazpiren soinu teknikari gisa lan egiten nuen, eta Rafa Sardina [11 Grammy sari irabazi dituen soinu teknikaria] ezagutu nuen, euren diskoa grabatzera etorri zelako; Elkar estudioan grabatu behar zuten, ondoren nahasketak egiteko Los Angelesera joango ziren. Eurekin joateko gonbitea egin zidaten. Rafarekin oso harreman ona egin nuen, eta material dezente berari erosi nion. Materiala mugitzeko furgoneta lagun batek utzi zidan eta den-dena gurasoen etxean gordetzen nuen. Trasteak mugitzeko tabernetan eskatzen nuen laguntza. Familiak asko animatu ninduen Higain martxan jar nezan eta arrisku hori hartu nuen. Orain hemen, 10 urte bakar-bakarrik…

Bakar-bakarrik? Zenbat talde pasatu dira hemendik?

Kar-kar-kar. Auskalo! Batzuk aipatzearren, Loquillo, Soziedad Alkoholika, El Drogas… Ken Zazpik hemen grabatu ditu zenbait lan, tartean Euskadiko Orkestra Sinfonikoarekin batera egindakoa. Ez nuke jakingo zenbaki bat esaten, talde asko.

Kontatu daitekeen anekdotarik gertatu al zaizue grabaketetan?

Normalak. Diziplinatua izaten saiatzen naiz.

Seriotasuna nagusi al da musika estudio batean?

Behar luke.

Diziplina, seriotasuna eta, noski, agenda errespetatu beharra. Ez al dago esperimentaziorako tarterik musika estudioan?

Adostutako datak errespetatzea ezinbestekoa da. Ni saiatu egiten naiz, onerako eta txarrerako. Onerako, epemuga horietara egokitzea nire lana delako. Gauzak hasi eta bukatu behar dira. Txarrerako, zenbaitetan denbora gustura hartuko nukeelako gauza batzuk gehiago esperimentatzeko, baina taldeen ekonomia kontuan hartu behar da, eta gainera batzuetan ez dakizu taldeak dinamika hori nola hartuko duen, denbora galtzen ari garela sentituko ote duen… Gauza asko daude tartean.

“Txiki-txikitatik garbi neukan musikaren mundua zela nire tokia, eta emandako pausoak bizitzaren eboluzio logikoa dira. Ez dut sekula nire burua lantegi batean ikusi”

Musikari bakoitzak estilo propioa du, taldeen kasuan partaide guztien ekarpenek definitzen dute hori. Zu ere soinu-marka sortzeko prozesuaren parte zara. Nola igarri egiten da musika teknikari baten ekarpena?

Ez da erraza horri erantzutea. Nik uste dut zaila dela musika teknikariaren marka pertsonala identifikatzea, diskoak egitearen poderioz geratzen den zigilua dela. Nahita nahiez badakizu bakoitza nondik dabilen, bai musika ekoizpenaren aurrean ibiltzen direnak baita atzean daudenak ere. Esango nuke bakoitzak soinu pertsonala duela, eta musika ulertzeko era bat. Azken batean hori da diskoan islatzen duguna.

Beraz, zuk zure aztarna uzten duzula argi daukazu?

Ni saiatzen naiz talde bakoitzak bere aztarna errespeta dezan. Badakit ez dela erraza, baina saiatzen naiz taldeak bere nortasuna izan dezan.

Zer eduki behar du musika ekoizle on batek?

Inkietudea, kezka, beti erne egon behar dugu. Era berean, musikaria errespetatu behar dugu. Musika asko entzutea eta gazteekin harremana izan behar da. Gaztea beti berria da.

Atzera begiratzen badugu eta zure ibilbidearen erradiografia egin, beti sortu izan duzu musika, baina jauzia eman duzu erakusleihoan egotetik atzean lan egitera. Izan al da musikaren munduan mantendu ahal izateko hautu bat?

Ez, nik nire lana maite dut. Ez dut sekula nire burua lantegi batean ikusi, ez nintzateke kapaza izango horrelako lan bat egiteko. Txiki-txikitatik garbi neukan musika mundua nire tokia zela, eta emandako pausoak bizitzaren eboluzio logikoa dira. Orain bi ume ditut eta barruak ez dit eskatzen agertokietan ibiltzea. Zeinek daki, agian aurrerago gogoa emango dit gitarra hartu eta zerbait egiteko. Edo ez. Orain honetan nago, eta zuzenekoetan nabil. Horrekin pozik nago.

Joxean Artze zure osaba da, eta haren poema batzuk musikatu dituzu. Nola suertatu da hori?

Bai, kar-kar-kar. Nire osaba da eta bere poesia irakurtzea tokatu zait! Olerki batzuk asko gustatzen zaizkit eta egokiak iruditu zitzaizkidan garai hartan musikatzeko. Berari galdetu nion eta ondo iruditu zitzaionez egin nuen.

Parte hartu al du zure diskoetan?

Senen azken diskoaren Pil-pil sessions-a egin genuen, eta kantu bat zegoen txelo batekin. Abestia mantsoa zen, eta horretan bere olerki bat errezitatzeko eskatu nion. Kantua entzun zuen eta asko gustatu zitzaion: “polita da e, Haritz” esan zidan. Poza eman zidan osabak kantua gustatu zitzaiola esateak.

Hendrik Roeverrekin, ‘Pil Pil Sessions’ diskoaren grabazioan. (Jon Urbe / Argazki Press)

Uste duzu musika eta literatura lotuta doazela?

Bai, behar du. Azkenean letra bat literatura da, ez?

Orduan, letra edo musika?

Biak. Gertatzen dena da… Atzerriko zenbat talde entzun ditugu eta ez dakigu zer esaten duten? Nik musikari bezala esango dizut melodia dela garrantzitsuena, abeslari on batekin. Gero, letra ulertzen baldin badut, ba noski, letra ona izan dezala kantuak. Beraz, biak, baina nik, nire deformazio profesionalarekin… musika diotsut.

Lehen plano horretatik orokorrera egiten badugu, zer deritzozu euskal audientziaz?

Nire erreferentziak gazteak dira eta saiatzen naiz galdetzen ea zer musika entzuten duten, ihes egiten didan horretara heldu ahal izateko. Batzuetan sumatzen dut interes falta, eta aurreneko planoan dauden taldeak jarraitzeko joera, alegia, ez dagoela kezka bat atzean dagoenari kasu egiteko. Eta gainera gaur egun dauden abantaila teknologikoekin!

Zaletasun kontuak beraz. Zu nola zaletu zinen musikara?

Etxeko egoerak eramanda. Osabak [Joxean Artze] gure etxean egunero bazkaltzen zuen; harreman oso estua daukagu. Gurasoak Beatles zaleak ziren, gure etxean asko entzuten zen taldea zen, eta poliki-poliki hasi nintzen sartzen. Txiki-txikitan gitarra bat oparitu zioten nire anai bati eta segituan kendu nion eta saltseatzen hasi nintzen. Argazkietan begiratzen nuen ea zer akorde jartzen zuen eta horrek ondo sonatu arte, afina eta afina nire kasa, putaidearik ez neukan.  

“Soinu teknikariok beti erne egon behar dugu. Musika asko entzun behar dugu eta gazteekin harremana izan. Gaztea beti berria da”

Zure gustua adinak baldintzatu du?

Dudarik gabe. Beti izan naiz oso poperoa. Itoiz asko gustatzen zait, eta Beatles zale amorratua naiz. Gero rock erradikaleko talde punk asko gustatu zitzaizkidan: Eskorbuto, RIP eta Cicatriz kristorenak iruditzen zitzaizkidan. Ondoren, Ramones edota AC/DC. Grungearen garaian Alice in Chains zale amorratua nintzen.

Bizitza oso bat musikarekin gozatuz musikara dedikatua. Zerk markatu zaitu gehiago, talde batek, disko batek edo kanta batek?

Etapa bakoitzean desberdina izan da. Beatlesen edozein disko edota Mikel Laboarenak bereziak dira niretzat. Etxean Laboa asko entzuten genuen. Itoizen Espaloian diskotzarra da. Bereziak diren lan asko daude niretzat.

Esan dugu ‘bizitza oso bat’, baina, musikak bizitzeko ematen du?

Ni hortik bizi naiz; teknikoari gisa bizi naiz, eta uste dut jendea bizi dela. Ofizio bat da. Musikari bezala, zailagoa da eta Euskal Herria txikia da; urtebetean plaza guztiak egin dituzu. Desberdina da musikariaren bizitza edo musika teknikariarena.

Amaitzeko, hiru euskal disko aukeratzeko eskatu ohi diegu elkarrizketatuei. Zein dira zureak?

Mikel Laboaren edozein disko: Hor bazegoen herri honetako sentimendu fuerte bat. Eta autoreak zeukan sentsibilitatea, kantuak egiteko era, eta gero bere alderdi literarioa. Letrak ere iritsi egiten ziren.

Espaloian (Itoiz, 1985): Herri honetan pop-ak ez du bestelako arrakastarik izan; ez da estilo orokor bat izan. Juan Carlosen kantatzeko era asko gustatzen zitzaidan.

Kuraia (Kuraia, 2001): Gogoratzen naiz diskoa nahasten ari nintzenean, musikarekin burua mugitzen ari nintzela etengabe. Gero ikusi zen talde horrek izango zuen etorkizun arrakastatsua.