Gartxot musikaria.

Bizirik gaude-rekin, hitz horiek biluzik agertzen dira azkenean, lehen planoan, gitarra eta ahotsez ia bakarrik eutsita. Eta izen artistikoa ere soil: Gartxot. Kasu, kolaborazioak ere itzelak dira, Amorante-ren tronpeta edo Amaia Miranda-ren ukitu magikoarekin. Lehen aldiz bere izenpean argitaratu duen disko berria, hurbiltasunaren, hauskortasunaren eta egia apaindurarik gabe emozionatzearen aldeko apustua egiten duen bilaketa pertsonalerako eta depurazio artistikorako prozesu batetik sortu da. Biraketa bat baino gehiago, errebelazio bat da: betiko pultsu bera, baina iragazkirik gabe, testuen pisu emozionalak eta interpretazioak arnasa har dezaten eta beren argitasun guztiarekin jo dezaten utziz.

Bizirik gaude titulu errebindikatzailetik, baina lehen aldiz zure izenean, ibilbide luzea izan arren eta geldiune baten ostean. Zer dela eta?

Jardunean luze aritu izanagatik izango da akaso, aldaketaren bila baino, aldaketarako gose hori sentitzeko joera, beti erakarri izan nau gauza ezberdinak egiteak, jende ezberdinarekin, orain arte landu gabekoetan sakontzeak puzzleari pieza bat gehituko balio bezala.
Urte asko daramatzat bakarrik zein talde dinamiketan kantuak sortzen, baina hala sentitu dut orain, kantu hauek nire izenez kaleratu behar nituela, ziurrenik, orain arte landu gabeko gordintasun bat nabari nielako, azken bi-hiru urteotan izandako garapen pertsonala oso nire sentitu dudalako.

Sormen lana ogibidetzat nahi zuenaren dezepzio / asimilaziotik jaio dira sentimendu hauek, eta bizitzako une berezi batean harrapatu nau gainera, ingurua etorkizuna eraikitzen ari den horretan, orainean bizitzea hautu arriskutsu bat balitz bezala, eta askotan sentitu naiz zaharregi amets edo ilusio horren sugar txikia zaintzen.

Indarrez, barrura begira ibili naiz, ez nuke geldiune bezala izendatuko, beste mila saltsatan aritu naizelako, baina argi nuen sentimendu multzo berezi bat nuela, eta horiek maitasun handiz eta poliki landu behar nituela. Hala jaio dira kantuak, batzuk aurreko proiektuaren azken hondar gisa, eta beste asko prozesuan zehar, ezer behartu gabe, hilabeteak aurrea joan ahala.

Bidean bizirik sentitu naiz, tokatu zaidana lasaitasunez onartu eta inguru ederra dudala ospatuz. Hausnarketak merezi zuen, ondorio gisa, izenburu positibo eta eraikitzaile bat. Ez dut ezer errebindikatu nahi, hala sentitu naiz eta hala adierazi nahi nuen.

“… kantuan aritu nahi nuen, plazaz plaza, egindako lan guztia erakutsi, eta ezinezkoa zela sentitu nuen, barruak eskatzen dizuna egiten saiatu eta ez lortzearen atsekabea onartzea gogorra izan zen”

Soinu elektriko eta sintetizatuetatik zerbait oso minimalista instrumentazio aldetik egitera. Ariketa gisa, inentzio jakin batekin, ezinbesteko ondorio?

Hala sentitu dut eta barruari kasu egin diot. Nire aurreko Ghau proiektua antzerki munduan izandako esperientziatik jaiotako performantzerako irrika eta ordenagailuan kantuak produzitzeko erronkatik jaio zen. Oso gustura ibili nintzen, etxean konposatzen zein oholtza gainean, baina ez zuen espero nuen bidea izan. Lan, esfortzu eta maitasun handia jarri nion proiektuari baina ez nituen kontzertu asko lortu. Horrek atsekabe moduko bat sortu zuen nigan, desilusio bat, eta zergatien bila aritu nintzen, erantzunik topatu gabe. Autonomo izateko hautua ere baztertu behar izan nuen, eta horrek asko eragin zidan, nik kantuan aritu nahi nuen, plazaz plaza, egindako lan guztia erakutsi, eta ezinezkoa zela sentitu nuen, barruak eskatzen dizuna egiten saiatu eta ez lortzearen atsekabea onartzea gogorra izan zen.

Ghau proiektuaren hirugarren kapitulurako kantuak estudioan grabatzen ari nintzela harrapatu ninduen zurrunbilo honek, eta emaitzak bi mundu erakutsi zizkidan, aurreko bi lanetako erritmo dantzagarri eta potente horiek, eta barne begira zebilen izate akustikoago bat. Abestiek arima zuten, baina jantziak arrotzak ziren. Seinale asko nabari nituen. Gitarra inoiz baino gehiago erabiltzen hasi nintzen, bikotekideak esan zidan “kantu horietan bi disko ezberdin daude” esaldia mugarri berezia izan zen, Alberto Lizarralde lagunarekin bere etxean kafe bat hartzen ari nintzela, kantuak erakutsi eta aipatu zidan, arima nabari zitzaiela baina arropa sobran zuela. Barruan sentitzen nuen nahi hori inguruak berretsi zidan, egiteko modu berri bat jaiotzen ari zela, barruko dei horri kasu egin behar niola. Disko honen bitartez lagun min bilakatu den Amaia Miranda ere garai hartan ezagutu nuen, oraindik ez nekien zein eragin izango zuen zetorren kantu bilduman…

Zer inspirazio izan duzu? Soinu paletaren hautuak gai edo hitzetan eragin du? Ze erlazio izan dute?

Inspirazio handiena gauzak sinpleki egiteko nostalgia hori izan da, iraganean leku askotan sentitu izan dut, batez ere bertsioak egiten nituen garai hartan. Kantuak mila modutan jantzi daitezke, baina sortzeko orduan, nik hitz batzuk iradokitzen didaten melodiak izan ohi ditut abiapuntu gisa, eta hori ia beti gertatzen zait, arima berbera dute.

Kasu honetan ere hala izan da, hitz asko idatzi nituen, horien gainean kantatu eta pixkanaka eraiki. Sonikoki, maketa sinple horiei elementuak gehitzen hasi nintzen, aurretik egiten nuen moduan baina emaitza ez zitzaidan asko gustatu. Beste behin, arima nabari nien baina iraganeko egiteko moduekin janzten nituen.

Gogoan dut, diskoa norbaitek produzitzeko ideia buruan nuela, eta garai hartan Amaia Mirandaren Mientras vivas brilla diskoko Todas las canciones kantuarekin maiteminduta nengoela. Kantu horrek sorrarazi zizkidanak sentitzen nituen nire idatzi berrietan, kantuetan, norabideak halakoa behar zuen. Zorionez, Amaia ezagutu eta proposamena egin nionean baiezkoa eman zidan. Nire maketak entzun eta dena pikutara bota zuen, sonikoki, arima hor zegoela baina horrenbeste jantzirekin berak gutxi eskaini zezakeela esanez. Asko eskertu nion, nik berdina sentitzen nuelako. Prest nituen kantuak gitarrarekin soilik grabatzeko eskatu zidan, mikrofonotik gertu. Eta hala egin nuen. Gitarra eta ahotsa. Gordin. Emaitzak izugarri harritu eta emozionatu ninduen. Amaiari ere izugarri gustatu zitzaizkion eta kantuak grabatzeko eta lantzeko data baten bila hasi ginen.

“Ingurura begira, egiteko modu asko arrotzak zaizkit aspalditik, ez dakit generazio kontua den, edo etengabe aldatzen ari den abiadura handiko tren honetara ohitzeko norberak duen gaitasuna edo honen falta”

Zelako emozioak eragiten ditu horrelako industria arin batean bapatean desagertu eta agertzeak? Denbora pertsonala eta publikoa asko distortsionatzen dira, zertarako eman dizu?

Ni ez naiz sekula industria baten barruan sentitu, eta esango nuke denbora bakarra dela, badoana. Zorionez, erakusleihoak ez nau bi perfil izatera behartu, ez dut pertsonala eta publikoaren artean bereitzen. Ni Gartxot naiz, ostiraletan amaren lentejak jaten edota oholtza gainean.

Nire egiteko modua beti izan da nirea, nire arauen eta sentimenduen araberakoa, eta urte askotan zehar sortutako gertuko lagunen sarean oinarritua. Kontzertuak lortzeko ateak nik jo ditut, eta desertua nik kudeatu behar izan dut. Ingurura begira, egiteko modu asko arrotzak zaizkit aspalditik, ez dakit generazio kontua den, edo etengabe aldatzen ari den abiadura handiko tren honetara ohitzeko norberak duen gaitasuna edo honen falta. Norbere barruan sortzen den hori aurrez diseinatutako kontsumo produktu gisa saltzeko dinamikak nekezak zaizkit, baina, dirudienez, ezinbesteko bilakatu dira jarduna profesionalizatu nahi duenarentzat.

Kantuak jada ez dira nahiko. Bigarren edo hirugarren mailako elementu dira, eta sortzaileak edo artistak nagusitzen dira orain, pertsonaia eta ez kantua, bakoitza bere aura ustiatuz. Komunikatzeko eta saltzeko modu hau oso bortitza da niretzat, oso plastikozkoa, eta ez dut nire sentitzen. Niretzako gertutasun handiena misterioa bera da, lerro artean irakurtze hori. Kantu bat entzuten dudadean, iradokitzen didan guzti hori da bereziena, azaldu ezin dena. Gaur egun, sortzaile bakoitza telebista kate bat da, nahieran aukeratu dezakegu zeinen atsekabe edo mundu idealera harpidetu, eta hori arriskutsua da. Esposizio maila bortitz honek lehen lerroa eta periferia sortzen ditu, zentroa eta ertza. Etengabe ikusten ez den hori ez da esistitzen. Eta hori arriskutsua da, ikusten ez direnak direlako bizitzan garrantzitsuenak.

Zelan elkarbizitzen du lan honek zure aurreko ibilbidearekin? Zuzenekoetan zer aurkituko dugu? Zelakoa izango da zuzenezkoa? Egongo da talderik? Birarik?

Estilo eta dinamikak aldatu arren, nire ustez nire ibilbidean leku beretik aritu izan naiz beti. Izan ahots agudo, grabe, oihukatu edo falsetean, beti ari naiz barnean ditudan sentimendu horien inguruan, musika oso autobiografikoa egiten dut, kostatzen zait lehen pertsonan ez idaztea. Hala, disko berri honek nire betiko kontatzeko modua duela sentitzen dut.

Zuzenekoetan aritzeko gogo handiarekin nabil, printzipioz gitarrarekin bakarlari moduan arituko naiz, klasikoarekin gehienetan, eta ahal denean Garazi Esnaola pianojolea ondoan dudala, bikote moduan. Nik ahalik eta leku gehienetan jo nahiko nuke, horrenbeste maitasunekin egindako lan hau ahalik eta gehien zabaldu, ea lortzen dudan. Taldetxo batekin kantu hauek oholtzan jotzeak ilusioa egingo lidake, baina etorkizuneko erronka bezala sentitzen dut orain. Ea noizbait posible den, ederra litzake.

“Disko honetan, akaso, inoiz baino zorrotzago aritu naiz nire buruarekin…”

Ez zara berria konposaketan ezta idazten, baina honetan zintzotasun berezia agindu duzu. (Nire ustez zure letra eta musikari beti dario zintzotasun eta biluztasun karga handia). Zergatik erronka hori eta zelakoa izan da?

Lehen ere aipatu dut, zintzotasun hori edo gardentasun hori nire idazteko estiloaren ondorioa da, lehen pertsonan kontatzea lehenesten dut, hitz jokoak, errima, karga emozional handiko esaldiak…

Hala etortzen zaizkit, modu naturalean, eta denbora ematen diet nigan hazi daitezen. Nik ez dut sentitzen bereziki biluzten ari naizenik, nire kontatzeko modua halakoa da, barruan dudan hori hitz jario horri zentzua bilatzea, sentimenduen kronologia bat burutzea.

Disko honetan, akaso, inoiz baino zorrotzago aritu naiz nire buruarekin, batzuentzat ulergaitza izango da, baina hitzei izugarrizko garrantzia ematen diet, askotan kantuaren ildo melodikoa edo egitura finkatzen baino denbora gehiago erabiltzen dut, eta disko honetan hitz batzuk berehala etorri zaizkit, baina beste batzuk hilabete asko behar izan dituzte ni konbentzitzeko. Gainera, efemeride txiki bezala gordetzen ditut nire baitan esaldien jaiotza txiki horiek. Gogoan dut disko honetako lehen esaldia noiz okurritu zitzaidan, baita azkena ere, eta tarteko gehienak.

Ekoizpenean Amaia Miranda, eta kolaborazioetan Iban Urizar (Amorante), Garazi Esnaola eta beste askorekin egin duzu lan. Zelan sortu dira kolaborazioak? Ze ekarpen egin dute?

Amaia Mirandaren ekarpena ezinbestekoa izan da disko honetan, itsasargi bezala sentitu dut. Bere musikarekin batera ezagutu nuen, uste dut konexio berezia izan genuela hasieratik, eta laguntasuna berehala sortu zen. Nirekin erakutsi duen prestutasuna eta zintzotasuna oso berezia izan da, gauzak garbi esan dizkit beti, eta asko errespetatu dugu elkarren sentitzeko modua.

Diskoan ekoizle bat izatea gauza berria izan da niretzat, eta ezingo nuke lehen aldi ederragorik aurreikusi. Kantuak entzun eta bere ekarpen izugarriak egin ditu, gitarra ere maisuki jo du diskoan, elementu gehigarriak pentsatu eta dena borobildu. Grabazioa ere inoiz baino gehiago gozatu dut, oso naturala izan baita. Amaiaren grabatzeko moduan momentuak garrantzia izugarria du, eta nire etxera etorri zen, mikro guztiak eta ordenagailua soinean, nire egongelan dena muntatu eta bertan egin genuen grabazioaren lehen zatia, bigarrena bere etxean. Lasaitasun hori nabari da diskoan, egiteko modu horrek onura asko egin baitie kantuei. Nahasketa eta masterizazioan ere bidelagun izan da. Berari milatan esan diot, baina idatzita gera dadila, disko honen nolakotasunaren zati handi bat zor diot, eta ez dut berehalakoan ahaztuko.

Kolaborazioak, berriz, dudan altxor handienaren ondorio dira. Urtetan zehar pilatutako laguntasunak. Diskoan ageri diren kolaborazio guztiak naturalki proposatu nizkien, eta baietza jaso nuen denetan, prestutasuna eta profesionaltasuna. Iban Urizar izugarri maite dut, nire anai musikala eta espirituala da, eta izugarri lagundu dit disko honen sortze prozesuan, batez ere desmotibatuta sentitu nintzenean, aurrera jarraitzeko bultzada eman zidan. Gainera diskoan egin dituen ekarpenak izugarriak dira. Xabier Zeberio-k bere etxean hartu gintuen, bazkaria egin eta sokak grabatzeko, beste behin maisuki aritu da, duen eskuzabaltasunarekin. Garazi Esnaola lagun handia dut, talentua dario, eta gizatasuna, beti eskua eskaintzeko prest, baita bide berri honetan ere. Antzeko moduan aritu da Ekain Perez, ahotsak sartzeaz gain, aholku asko eman dizkit, asko miresten dut eta niretzako bere ikuspuntuak garrantzi handia du beti. Maia Iribarne aspaldiko laguna da, izugarri maite dut bere izatea eta ahotsa, eta disko honetan tarte bat zuela pentsatu nuen. Prestutasun handiarekin etorri zen eta bazkari baten inguruan grabatu genituen ahotsak nire txikitako egongelan. Azkenik, Karlos Aranzegik aspaldi egin zidan (Bukowskiko barran, gogoan dut) “egunen batean zerbait behar banu abisatzeko” proposamena, urte batzuk pasa dira, baina ederra izan da bere sentsibilitatea disko honetan izatea. Oso hunkituta nago ekarpen guzti hauekin, eta Amaia eta biok grabaturiko gitarra eta ahots oinarriari ekarpen handia egin diotela sentitzen dut. Eskerrik asko denei!

Aurreko Ghauren lanetan estetika oso maximalistatik honetara salto handia dago. Zelan lan egin duzu Marmol Estudioak eta Ander Tejadasekin? Zelakoa da zuretzat musikaren alde bisuala? Badu edo gehigarria da? Arte bisuala gustoko duzu?

Sebas (Marmol Estudioa) eta Ander Tejadas lagun handiak dira eta oso gustura aritu gara lanean. Aurreko lanak karga estetiko handia zuen, bai, hala nahi izan nuen, eta lan honekin kontrakoa egin nahi izan dut. Eduki garrantzitsuena barruan zegoela sinetsita, askatasun (eta ardura) osoa eman diet, eta ideiak elkarbanatuz sortu dugu iruditeria. Boladak izan ditugu, argazkiak, tipografia edota hutsaltasuna lehenesteko boladak, eta azkenean azalean ikusi daitekeen horrek konbentzitu gintuen, iradokitzailea delako. Familiari omenaldia egin nahi nion, eta irudiak album zaharretatik hartu ditut. Banuen nire burua bigarren planoan ikusteko gogoa, musikaren alderdi bisual izugarri maite dut, eta balio gehigarri izaugarri izan ohi du gehienetan, baina aurreko proiektuan eman nion garrantzia ikusita, oraingoan xumetasunak erakartzen ninduen, kantuek koeherentzia eskatzen zutela sinetsita.

Biniloa ere hala egin dugu, Sebasek bere diseinuarekiko maitasuna eta, batez ere, euskarri fisikoa zaintzeko nahi hori transmititu zizkidan, materialak mimoz aukeratu ditugu eta emaitza artisau- lan oso berezia dela uste dut. Bideoekin ere antzeko hautua hartu dut, Mikel Alonso lagunarekin plano finko batzuk sortu ditugu, argazki bizidun batzuk, entzuleak atentzioa kantuan jarri dezan.

“Eguneroko abiaduratik jeisteko tartea hartzen den une horretan entzutea gustatuko litzaidake…”

Zelan deskribatu edo zein egoeratan gomendatuko zenioke norbaiti Bizirik zaude-n sartzea?

Erronka itzela da, gaur egun, entzuleak disko bat hasi eta bukatzea. Presaka bizi gara, eta badirudi ez ditugula 30 minutu disko bat eserita (edo paseatzen) lasai entzuteko. Disko honek eduki emozional handia du eta lanketa soniko berezia. Nire uste apalean, atentzio osoa eskatzen du eskaintzeko duen guztia ondo barneratzeko. Eguneroko abiaduratik jeisteko tartea hartzen den une horretan entzutea gustatuko litzaidake, maitasun eta goxotasun handia izan duen elkarlana antzemateko, mahai gainean jarri nahi izan ditudan sentimendu unibertsal horiek bere egin eta oztopoak oztopo, zuloak zulo, bizirik gaudela ospatzeko.

Putas Amak hirukoa.

Putas Amak 2021ean Donostiako Egia auzoan jaiotako musika proiektua da, auzoko hiru amek osatua. Auzoko esperientziek, barreek, elkartrukeak… hitzez adierazteko podcast kolektibora desbiderazioa egin ondoren, hirukotea banda gisa sendotzen da EBM sustraiko elektronika aldakor eta ireki batekin, diskurtsoarekin, baina baita gorputz eta dantzarako pentsatua. Horrela, asteazkeneko hiru ordu haientzat erreklamatu eta hartu zituzten, lokalean soinuarekin jolasean ibiltzeko, batera. Haien lehen EPa, Ez Goaz Inora, Alai-k ekoiztua, erritmo sendoak, letra zuzenak eta presentzia performatibo handia artikulatzen ditu, eszenatokia berezko espazio gisa aldarrikatuz, jai giroan, jarrera politikoan eta kontzesiorik gabe.

Nola jaio zen proiektua? Noiz bilakatu zen amatasunaren esperientzia partekatua musika egiteko inspirazio? Ezinbestekoa izan zen? Ze espazio zen beharrezko?
Denbora asko pasatzen genuen gure umeekin parkean, plazan, eskolako patioan… eta bertan elkartzen ginen (gara). Hor sendotu zen hiruron arteko adiskidetasuna. Amatasunaz gain, gauza asko genituen komunean, besteak beste, bakoitzaren maitasun istorioa musikarekin. Gure sormeneri tartea eta espazio berri bat eskaintzeko beharra sentitu genuen, horrela egunerokotasunetik irtengo ginen, eta gainera elkarrekin. 2021eko irailean sortu genuen Putas Amak musika taldea, ordutik, asteazkenak 19:00etatik 22:00etara gureak dira.

Podcast eta hausnarketa kolektibo gisa hasi zen eta gero musika talde bihurtu zineten. Zerk eragin zuen pauso hori? Zer eskaintzen dizue musikak podcastak ez duena?
Putas Amak musika talde bezala jaio zen. Podcasta sormen prozesuaren desbiderazio bat izan zen. Gutariko bat egoera pertsonal berezia bizitzen ari zen, eta entsegu lokalean elkartu beharrean, etxeko sukaldean biltzen hasi ginen denboraldi hartan. Musika sortzen egon beharrean, solasean pasatzen genituen asteazkenetako gure hiru ordu horiek. Terapia zen; hausnarketak, parrak, babesa, beldurrak, negarrak eta zalantzak partekatzen genituen. Zenbat emakumeren ispilu izan gintezke? Hortik dator podcasta. Tabakalerako 2deo-ko atea jo genuen gure proiektua jasotzen zuen eta ideiaz beteta zegoen dokumentu txukun-txukuna besapean. Segituan erantzun ziguten baietz, laguntza eskainiko zigutela eta horrela hasi ginen.

Ez dirudien arren, lan asko dago podcast bat egitearen atzean, guk egiten baitugu dena; gidoia, set-aren muntaia, argiak, grabaketa (ardo botila baten laguntzarekin lotsak uxatzeko), edizioa, plataformara igo, sareetarako korteak…

Oso dibertigarria izan da podcastarena, hala ere, segituan konturatu ginen musika zela gure abiapuntua, oinarria eta helburua. Putas Amak musika talde bat gara. Eta oholtzara igotzen garenean sentitzen duguna deskribatu ezin dugun arren, argi daukagu espazio hori okupatzearen eskubidea eta merezia dugula.

Izena paregabea da: mezu indartsua, umorezkoa… nola jaio zen? Zer esan nahi du zuentzat?
Izenak baditu bere gauzatxoak. Indartsua da, bai, ahalduntzeko balio digu, bai, eta umorezkoa da, baita ere. Badu hitz zakar bat ordea, eta badakigu horrek askori min ematen diela belarrian. Guk zentzu positiboan erabili nahi izan dugu, pisua kenduz. Lehenengo hitz itsusi hori gazteleraz doa eta bigarrena aldiz, euskaraz, amak hitzak duen indarrarekin gainera. Nahasketa konplexua da eta askotan ez da ondo hartzen edo sartzen, guri nola ulertzen den bost axola zaigun arren. Hori da “putas amak” bat izatearen abantaila (barreak).

Taldea sortu zen egunean bertan atera zen gutako baten buruan bueltaka zegoen izena, joko probokatzaile moduan, kanporaka ahalduntzen gintuena eta gainontzeko guztiak bezala, pringatu batzuk ginela ezkutatzen zuena, hamaika esanahi izan zitzakeena: Putas amak. Hirurak ados!

(Hor daoz las “Putas amak”, las putas madres, las putas pesadas, las putas jefas, las putas mejores, las putas flipadas… Azken finean emakume guztiak gara putas amak. Ahal duguna egiten dugu, baina maitasunez egiten saiatzen garelako.)

Proposamenak indar feminista, soziala eta borrokarakoa duen arren, festa eta dantzarakoa ere badu. Zelan uztartu daiteke hau guztia? Intentzionala da?
Bai, bai eta bai. Gure borroketako bat lagunekin ongi pasatzeko eskubidea eta denbora aldarrikatzea da. Eta hor sartzen dira: dantzarako grina, desioa, eta nezesidadea… aske izateko tartea, gozatzeko momentua, arduretaz deskonektatzeko merezia, zabaltzeko beharra, ikusgarritasuna lantzeko unea, beste esparru batzuetan gure gorputzekin konektatzeko ahalbidea… (ez genuke inoiz amaituko).

Ama izateaz gain beste gauza asko bagarelako; langile, alaba, bikote, lagun… Zergatik ez artista, musikari edo gautxori disfrutoiak, adibidez?

EPan errua, atxikimendua, dantzatzeko eskubidea eta bestelako gai sakonak jorratzen dira. Nola da horiek musikarekin lotzea? Zelakoa da zuen konposaketa era?
Musikak nahi duzunaz hitz egiteko aukera ematen dizu, marrazketa librea da eta guk gai horiek jorratu ditugu gure bizitzako une honetan seguruen horiek direlako guri inporta zaizkigunak.

Ez dugu musika egiteko modu bakarra izan, baina orokorrean lehendabizi arduratzen gaituzten eta aldarrikatu nahi ditugun gaiak mahai gainean jartzen ditugu. Zeri buruz hitz egin nahi dugu gure kantuetan galdetzen diogu gure buruari? Tonua eta genero musikala pentsatzen dugu ondoren, melodiak asmatzen ditugu eta azkenik letrak idazten ditugu egiturarekin batera. Hori izango litzateke kantuaren lehenengo fasea.

Bigarren fasea egindakoari oinarria ematea da; akordeak, armoniak, soinua, efektuak, erritmoa, errepikapenak, … eta horretarako ekoizlearen lana ezinbestekoa izan da gure kasuan.

Eta estilo eta instrumentuen aukeraketa? Zelakoa izan da Alairekin lan egitea?
Alairi erreferentzia ezberdinak pasa genizkion, ze soinu mota nahi genuen ere azaltzen saiatu ginen, baina guk buruan genuena eta haratago joan da. Alaik magia egin du, bere unibertsoa hain da zabala eta aberatsa gure kantuentzat proposatu dizkigun oinarriak oparia izan direla. Alairekin super match.

“Kontzertuena beste mobida bat da. Nahiko performatiboak gara, jantzi bereziekin, koreografiaren bat edo beste, eta batez ere jarrera indartsua azaltzen saiatzen gara. Jendeak espero ez duen zerbait ikustean harriduraz jarraitzen gaitu”

Zer harrera izan du taldeak, EPak eta zuzenekoak? Ezustean harrapatu zaituzte erreakzioren batek?

Nahiz eta gurea ez den oso gauza mainstream-a, harrera ona izan du. Konsziente gara gure musika ez dela publiko orokorrarentzat, noizbait esan izan digute; baina zer da hau? Hala ere, gu oso pozik gaude egindakoarekin, gustatzen zaigu puntu arraro eta ustekabeko hori izatea. Egia da gure abestiak oso ezberdinak direla beraien artean eta horrek ere harritzen duela. Eskerrak baditugula burmuineraino sartzen diren horietako pare bat kantu eta guaya da jendeak asko gustatzen zaizkiola esaten digunean, edota publikoa dantzan ikusten dugunean.

Kontzertuena beste mobida bat da. Nahiko performatiboak gara, jantzi bereziekin, koreografiaren bat edo beste, eta batez ere jarrera indartsua azaltzen saiatzen gara. Jendeak espero ez duen zerbait ikustean harriduraz jarraitzen gaitu. Gure helburua ondo pasatzea da eta hori islatzen dela uste dugu, hortaz publikoa ere kutsatzen da. Eszenatokira igo baino lehen eta besarkatzen garen bitartean, zera esaten diogu elkarri: “estamos muy locas!!!”. Garraxi horrek, seguraski, jarrera punkiagoa agertarazten laguntzen digula.

Zaintzak, bizitza pertsonalak, denborak… zelan orekatu daitezke horrelako proiektu batetan?
Gure bikote, bikote ohi, familia, lagun eta orokorrean dugun sarearen laguntzari esker egin dezakegu egiten duguna. Asko gustatuko litzaiguke kantu berri piloa egitea, kontzertu mordoa eskaintzea… baina garenak gara eta ahal duguna egiten dugu. Beti diogu hilabetean kontzertu bat egitea izango litzatekeela gure neurri ideala. Asteazkenetako kedadarekin jarraituz, noski.

Eta orokorrean, musika eszenan amatasuna kontuan hartzen dela uste duzue? Baduzue erreferente adibideren bat?
Badaude ama diren musikari eta dj-ak; Aida Torres (Magia Bruta), Ainara Gurrutxaga (Gori Gori), Amak taldekoak, Anelis Arnau (Orbel), Elena Setien, Gela, Ines Osinaga, Itsaso Gutierrez (ON), La Furia, Mursego, Nahia Zubeldia (Lumi), Ope Loeb, Sorkun, Zaloa Urain (Kokein)…

Behar bada, hauek guztiak eszenara ama izan baino lehenago heldu ziren. Gu ama izan eta gero iritsi gara, eta gainera elektronika egiten, akaso hori da “arraroa” dena.

Dena dela, aipatutako zerrenda* ikusita, gehiago egon beharko luketela argi dago, ezta? Aita diren musikarien kopurua eta ama direnen arteko aldea ziur oso desorekatua dela.

Hor haustarketa ugari daude; ama izateak musika alde batera uztera behartzen du emakumea? Eszenak baztertzen zaitu ama izan ostean? Zer gertatzen da musikarekin ama izan eta gero? Akaso erroan dago arazoa, oraindik emakumeok musikan dugun presentzia eskasean.

Beste puntu interesgarri bat ere badugu hemen, musika egiten duen ama talde bat bezala baloratzen zaigun sentsazioa dugula, eta ez musika talde bat soilik bezala.

Aurrera begira, zelan ikusten duzue proiektuaren etorkizuna? Bestelako gaiak esploratuko dituzuea zuen perspektibatik? Bestelako estilo edo musikak? Zeintzuk dira etorkizunerako planak?
Ez dakigu zer gertatuko den geroari begira, baina argi daukagu oso ongi pasatzen dugula kontzertuak eskaintzen, eta musika berria egiten jarraitu nahiko genukela. Behar bada beste erritmo batean, beti aurrera begira ordea. Eta gaiaei eta estiloei dagokienez, joango gara ikusten, ateratzen zaiguna egingo dugu, akaso kolaborazio eta ekoizle berriekin.

Gure podcast-eko lehenengo atalean amets bat bota genuen: Mexikotik bira. Batek daki etorkizunean zer!

*Boteprontoan bururatu zaizkigun musikariak dira, ez da zerrenda itxi bat, ama diren musikari asko falta dira, argi hor ez gaudela denak. Etorkizunean klub honetara batuko direnei ere ongi etorriak.

]]> https://www.badok.eus/elkarrizketak/zenbat-emakumeren-ispilu-izan-gintezke/feed/ 0 https://www.badok.eus/elkarrizketak/noiz-bukatzen-da-musika-inprobisatua-eta-noiz-hasten-da-ofizialki-konposatua-bihurtzen/ https://www.badok.eus/elkarrizketak/noiz-bukatzen-da-musika-inprobisatua-eta-noiz-hasten-da-ofizialki-konposatua-bihurtzen/#comments Thu, 20 Nov 2025 09:15:40 +0000 https://www.badok.eus/?post_type=badok_elkarrizketa&p=50016 Urte pasatxo da Mikel Vegaren (Sestao, Bizkaia, 1984) Tresneria lanak euskal esperimentalismoaren ahotsik helduenetakoa bihurtu zuenetik, eta diskoa aitzakitzat hartu genuenetik bere ibilbide luzea birpasatzeko. Gitarrista, inprobisatzailea eta soinuaren artisaua, Loan, Orbain Unit, Killerkume edo Conteiner bezalako proiektuetan ibili da Vega, elektrizitatearen, errepikapenaren eta isiltasunaren artean bizi den lengoaia hedatuz. Bere musikak, inguratzen duenarekin
elkarrizketan dabilela dirudi beti: espazioak, gorputzak, testurak, kontzeptuak, eszenak…

Mikel Vega gitarra jotzaile eta musikaria.

Elkarrizketa hau imajinatzen hasi ginenetik —hasiera batean bere ibilbideari buruzko atzera begirako elkarrizketa gisa—, denbora igaro da, bai, baina baita gauza asko ere: bi aldiz geratu gara (bata bere etxean eta bestea nirean), biran atera gara elkarrekin, jaialdietara joan gara eta gau eta musika asko partekatu dugu. Berekin hain harreman hurbila izateak zaildu egiten du, nolabait, bere ibilbide luzea perspektibaz ikustea: bere eraginen, biratzeko eta zuzenean jotzeko moduaren partaide eta konplize izan bainaiz.

Horregatik, elkarrizketa hau galderen, erantzunen eta trukeen joan etorri etengabe eta amaiezina bihurtu da. Izan ere, Tresneria-ko bira Fernando Carvalhoren laguntzarekin egin du (elektronika eta gitarraren feedbacka txertatzen ditu) eta gero eta proiektu gehiagotan parte hartzen du Vegak: Vega Agirrezabalaga Simon trioa, Crownledge talde sasidoomeroa eta baita Conteiner hirukotearekin jarraitu ere. Beraz, dokumentu itxia baino gehiago, mugimenduan dagoen elkarrizketa da, afektuak, konplizitateak eta ulertu beharrak zeharkatzen duena, zerk bultzatzen duen norbait soinuarekin esateko modu berriak bilatzen jarraitzera.

1. Elkarrizketa hau Tresneria atera zenean egiteko asmoa genuen, baina asko luzatu da. Ordutik hona zer gertatu da zure bizitza musikalean? Eta nola daramatzazu konposizioaren (edo inprobisazioa), grabazioaren eta argitalpenaren arteko denborak?

2025eko argitalpenei buruz ari bagara, lau izango dira aurten kaleratutako disko eta grabazioak: bakarkako LPa (Tresneria, Repetidor Disc disketxeak kaleratua), Fernando Ulzion eta Matías Riquelmerekin hirukoa formatu digitalean (Protoctist, Repetidor Disc), Joseba Agirrezabalaga eta Mono Irazirekin batera grabatutako beste bat euskarri digitalean ere (Dinamoa Saioak #06, Series Negras), eta azkenik, azaroan cassettean argitaratuko dena, Garazi Navas eta Jon Imbernonekin egindakoa (Zutabe Hau Deuseztea, Crystal Mine).

Denborei dagokionez, kasu bakoitzak bere berezitasunak dituela esan beharra dago. Badaude ia grabatu eta nahastu / masterizatu bezain pronto nahiko bizkor argitaratzen diren diskoak, eta baita bi edo hiru urteko denbora tartea izan dutenak ere.

“Argi nuen ez nuela gitarra eta efektuekin inprobisatutako disko bat egin nahi”

2. Tresneria-ren inguruan asko hitz egin genuen egitura narratiboez, tentsioez eta trantsizio hipnotikoez. Gaur egun, atzera begiratuta, zer leku hartzen du disko horrek zure ibilbidean? Eta zein izan ziren orduan diskoko inspirazio nagusiak: soinuak, artea, azala, tituluak…?

Nahiz eta 2025eko urtarrilean biniloa Repetidorrek kaleratu, diskoa bi urte lehenago grabatua izan zen. Nire aurreko diskoarekin alderatzen baldin badut - Powndak Improv (Crystal Mine, 2021) – argi nuen ez nuela gitarrarekin eta efektuekin inprobisatutako disko bat egin nahi. Honekin ez nabil esaten formatu hau jada interesatzen ez zaidanik, baina aspaldi ari nintzen Ableton programarekin gauzatxo desberdinak probatzen, eta soinu mota horiek ere eranstea interesgarria iruditu zitzaidan.

Gitarrak Ander Barriusorekin grabatu nituen bi egunetan, eta gainontzeko elementu elektroniko eta elektroakustikoak nire etxeko gelan sortzen joan nintzen lasai asko. Gero Anderrek nahasketa egin zuen.

Zaila egiten zait atzera begiratu eta zehatz-mehatz une hartako testuingurua kokatzea, baina gogoratzen dut nolabait konposizio elektroakustikoaren kutsu hori ere nire modura txertatu nahi izan nuela. Pierre Schaeffer, Xenakis, Ákos Rózmann eta halako mobida asko entzuten aritu izan nintzen.

Diozun bezala, eraginak alde askotatik etor daitezke. Honen harira ere esan behar dut Tresneria diskorako zenbait musikariren zatiak sampleatu izan ditudala. Kasu askotan ez da apenas nabarituko, soinu asko oso prozesaturik baitaude. Estilo ezberdinetako (jazz, elektronika, metal, pop…) musikari eta taldeen zatitxoak hartu izan ditut.

Azkenaldian ere hainbat gitar jotzaileren musika entzuten ari naiz. Esaterako: Bill Frisell, Mary Halvorson, Allan Holdsworth, Chuck Roth, Grant Green, Ava Mendoza, Joseba Irazoki, Jeff Parker, Loren Connors, Bill Orcutt, Fred Firth, etab.

3. Zure ibilbide osoan barrena (Loan, Orbain Unit, Killerkume, Conteiner…), ze momentu nabarmenduko zenituzke? Zerk markatu du gehien zure bidea gaur eguneko musikaraino?

Zaila egiten zait laburbiltzea baina saiatuko naiz kronologikoki asuntua komentatzen.

Loanen garaia oso garrantzitsua izan da niretzat, nola ez. Perspektibaz ikusita harritzen nau nola 20-25 urte bitarteko gaztetxo batzuk izanda hainbeste jo eta ekoiztu genuen (demo bat eta bi disko bost urtetan). Talde honekin ere zuzenekoetan errealitate ezberdinak ezagutu ahal izan genituen: batez ere DIY espazio eta areto txikietan jo genuen, baina baita jaialdi handietan ere. Garai hau hitz batekin laburbildu beharko baldin banu, hitz hori disziplina izango litzateke. Noizean behin oraindik entzuten dut Karlos Osinagarekin grabatu genuen disko hau, eta asko gustatzen zait: Electric Wizard meets Dragoi Bola, edo halako zeozer:

//www.youtube.com/watch?v=YNJPrM8xods

Killerkumeren garaia fase berri bat izan zen. Joxean Rivas (perkusioa) eta biok talderik gabe geunden 2012an, elkartu eta entseatze erabaki genuen. Biko izateak ere arlo askotan gauzak erraztu zizkigun, bai logistika aldetik, kontzertu eta entseguak koadratzeko, etab. Inprobisazioa eta free jazz-a ere garai honetan ezagutu eta aplikatzen hasi ginen. Larraskitu, Zarata Fest eta Bilbo inguruko zirkuitu esperimentalean ibili, zirkulo horretako hainbat musikarirekin zuzenean jo… nahiko topera geunden. Birena ere aipatu behar, Europan hiruzpalau aldiz egin genituen. Oso garai dibertigarri eta sortzailea izan zela uste dut.

//www.youtube.com/watch?v=cKStDOlDr8U

Azken egoera honek Orbain Unit-era garamatza. Talde hau sortzeko proposamena Miguel A. Garcíarena izan zen (agur eta ohore!). Joxean eta bioi Akauzazte izugarri gustatzen zitzaigun, eta talde honetako Arrarekin jotzea guretzat itzela izan zen, baita aldez aurretik ezagutzen genituen Fernando eta Txemirekin jotzea ere. Bi bateria, saxoa, gitarra eta baxua. Hasieran proposamena kontzertu soil baterako izan bazen ere, gerora bi disko eta hainbat emanaldi gehiago eman genituen, zeozer berezia somatu izan baikenuen bostak elkartu eta jotzen genuenean.

Esteka: https://orbainunit.bandcamp.com/album/xerai

Oro har, arlo esperimentalari dagokionez, Larraskito / Zarata Fest, MEM eta gaur egun Espora kolektiboak antolatzen dituen emanaldiek urteetan zehar sortutako zirkulua ezinbestekotzat joko nuke Bilbo inguruan proposamen hauek lantzen ari garenontzat.

Baina ez nuke eszena esperimentala soilik aipatu nahi, izan ere testuinguru rock batean kontzertu eta esperientzia oso esanguratsuak bizi izan ditugu entzule moduan, mota askotakoak. Adibide soil bat jartzearren, nola ez ahaztu 2004-2011 bitartean Moho taldeak eskainitako kontzertu itzelak? Hainbat izan dira espazioak, taldeak… eta horrela jarrai dezala!

“Elkarri arretaz entzutean, horren arabera tira egiten da alde batera edo bestera”

4. Zure lanak inprobisazioa, elementu elektronikoak eta testura esperimentalak uztartzen ditu. Hasierako ideiatik azkeneko soinura, nolakoa izaten da zure sormen-prozesua?

Bakarkako Tresneria LPan, esan bezala, lehenengo gitarrak eta efektuak grabatu izan ziren estudioan. Horretarako hiru gitarra erabili nituen, bakoitza afinazio ezberdin batekin. Ostera elementu elektronikoak pieza bakoitzak eskatzen zidanaren arabera sartu nituen.

Honek guztiak ez du zerikusirik jende gehiagorekin jotzerakoan jarraitzen den prozesuarekin, non elementuen arteko bat-batekotasunean sortzen den hartu-emanak garrantzia gehiago hartzen duen. Elkarri arretaz entzutean, horren arabera tira egiten da alde batera edo bestera.

Ez dago inolako formula zehatzik horretarako, eta kasuan kasu kanta edo pieza bakoitzaren sorkuntza eta garapena oso ezberdinak izan daitezke.

Garazi Navas, Mikel Vega eta Jon Imbernon Larraskitun, Bilbon.

5. Bakarkako eta taldeko lanek badute elkarri eragiten dioten zerbait. Nola elikatzen dute batak bestea? Zer ikasten duzu taldean aritzetik zure lan pertsonalerako, eta alderantziz?

Uste dut zuzenean bakarka aritzea (behintzat gitarra bezalako elementu soil bati buruz ari bagara) batzutan exijenteagoa izan daitekeela. Nahitaez biluziago zaude eta espazioak berak eta isiluneekin dagoen harreman horrek beste dimentsio nagusiago bat hartzen duela uste dut, nahiz eta beste kideekin batera jotzerakoan ere garrantzia asko duen.

Modu konsziente batean ez dakit zehazki zer ikasten den eta zer ez talde desberdinetan aritzean, baina formatu eta musika tresna anitzekin, eta enfoke / estilo ezberdinetatik abiatuta jotzeko aukera izatea oso aberasgarria dela uste dut. Beti sortzen dira gauza desberdinak halako elkarlanetan. Suposatzen dut gero eta esperientzia gehiago bizi izanak ere laguntzen duela baliabideak aukeratzeko orduan, nahiz eta etengabe ikasten ari garen.

“Musika mota honek estruktura politiko eta sozialak aldatzeko gaitasunik duen? Inola ere ez. Baina modu zehatz batean eragiteko gai da, eta modu hauek beste esparru batzuetara ere zabal daitezke”

6. Zelan ikusten duzu eszena musikala orokorrean eta hau bereziki? Zure ustez, musika instrumental eta esperimentala ere politikoa izan daiteke? Nola?

Benetan uste dut gaur egun Euskal Herriko musika esperimentalean nahiko maila handiko musikariak daudela, asko miresten ditudan lagunak proposamen oso interesgarriak aurkezten. Urtero argitaratzen den lanen zerrenda ere luzea da, eta horrek denok elikatzen gaituela uste dut.

Zuk diozuna hautu politikoa bada, noski, nahiz eta askotan modu inkonsziente batean ekiten dugun. Proposamen hauek musika industria nagusitik at gauzatzen dira gehien bat, espazio autokudeatuetan sarritan, eta musika eta soinua benetan arretaz entzuteko testuinguruak bilatzeak (gaur egungo musika kontsumo azkarra kontuan hartuta) intentzionalitate argi bat duela esan daiteke. Hala eta guztiz ere, behin baino gehiagotan eroriko gara kontraesanetan, mundu guztia bezala.

Musika mota honek estruktura politiko eta sozialak aldatzeko gaitasunik duen? Inola ere ez. Baina modu zehatz batean eragiteko gai da, eta modu hauek beste esparru batzuetara ere zabal daitezke. Hausnarketa txikiak planteatzeko balio baldin badu, bada zeozer.

7. Batzuetan esaten da inprobisazioan edo esperimentazioan sortzen den unea berehalakoa dela eta galdu egiten dela. Zergatik grabatu behar da halako musika? Zer zentzutan hartzen du grabaketak beste dimentsio bat?

Une espontaneo bat adierazten duen argazki batek ez luke balioko orduan? Noiz bukatzen da musika inprobisatua eta noiz hasten da ofizialki konposatua bihurtzen? Gai honen inguruan erantzun zehatzak baino zalantza gehiago sortzen zaizkit.

Ez da ahaztu behar soinu planteamenduak zuzeneko baterako eta grabaketa baterako ezberdinak izaten direla.

“Komunitate batek, eta honen barruan sor daitezkeen zirkulu ezberdinek baldintzatzen baitute, esaterako, musika mota zehatz batenganako arreta, onarpena edo interesa”

8. Euskarazko izenburuak, eta oro har, Euskal Herriko eszenarekin lotura estua duzu. Zein garrantzi du zure ingurune hurbilak —hizkuntza, paisaia, komunitatea— egiten duzun musikan?

Ingurune hurbilenaz ari bagara Ezkerraldea / Bilbo ingurua aipatu beharko nuke, bertan igarotzen baitut nire lan eta aisialdi denbora gehiena. Orain, paisaia kultural hau nola islatzen den nire musikan? Batek daki. Eragin nahiko inkonsziente edo abstraktua izan daitekela uste dut, baina nahitaez hor dagoena, seguru.

Nire eguneroko bizitzan euskarak ere badu zati garrantzitsu bat, eremu oso erdaldun batean bizi naizen arren. Nahiz eta musika instrumentala egin, tituluak euskaraz jartzea gustoko dut. Hortik dator apur bat imajinarioa, tituluen haritik zeozer iradokitzeko nahia eta hori guztia.

Komunitateari dagokionez, nahitaez berebiziko garrantzia duela uste dut. Komunitate batek, eta honen barruan sor daitezkeen zirkulu ezberdinek baldintzatzen baitute, esaterako, musika mota zehatz batenganako arreta, onarpena edo interesa. Zorionez, Euskal Herri mailan badago proposamen hauek aurrera eramateko espaziorik, nahiz eta musika oso popularra ez izan. Beste toki batzuetan askoz zailagoa izango litzateke.

“Zalantzak izatekotan, esango nuke duda estetikoak direla gehien bat”

9. Inprobisazioa exijentea da bai teknika aldetik bai emozioz. Nola kudeatzen dituzu ziurgabetasuna eta arriskuak zuzenekoetan edo estudioan? Beldur edo zalantza uneak izaten dituzu?

Zorionez betidanik ibili naiz lasaitasun handiz. Jotzea gozamena da, eta disfrutatzen saiatzen banaiz, horrek gauzak asko errazten ditu. Joko edo jolas puntu hori izateak motibatzen nau, eta zentzu ludiko edo abenturazale hori galduko balitz, akabo.

Zalantza une bat, esaterako, Tresneria LParen grabaketan pieza bat grabatzean izan nuen. Gogoratzen dut hasiera batean agian “melodikoegia” iruditzen zitzaidala, ea zentzurik izango zuen diskoaren osotasunean. Zalantzak izatekotan, esango nuke duda estetikoak direla gehien bat. Horretarako ere bazegoen Ander Barriuso teknikaria, bere ikuspuntua adierazteko eta kontua bideratzeko. Azkenean, kanta hori Camile Duhartek egindako bideoarena izan da. Lagun batek esan zidan bideoaren irudiek “Ezkerraldea futurista” antzeko bat zekarkiotela gogora.

//www.youtube.com/watch?v=pxFiV6DR6oA

10. Nola ikusten duzu zure burua eta zure soinua hurrengo urteetan? Zein bide edo esperimentazio mota pizten zaizkizu orain?

Ba oso gogotsu, egia esan. Pertsonalki aldaketa handien garaia da niretzat eta hori ziur musika arloan islatuko dela nolabait.

Bi aste barru Bonbereneako estudioan grabaketa bat dugu Joseba Agirrezabalaga eta Izaskun Simonekin dugun hirukotearekin, Karlos Osinaga teknikari izanda. Portugaleteko Crownledge taldeak ere baxulari izatea proposatu dit (bertan Dead Bronco eta The Wizards taldeetako kideak daude), eta kontzertu oso gutxi eskaintzen badituzte ere, kanta berriak egingo ditugu. Baxuarekin jarraituz, Conteinerrekin ere espero dugu hurrengo urtean estudioan sartu eta riff makina apokaliptiko hori zuzenean berriro martxan jartzea.

Horrez gain, bai Fernando Carvalhorekin batera zein bakarka zuzenean gehiago aritzea gustatuko litzaidake. Udazkenari begira baditut pare bat kontzertu bakarka Madrilen eta Huescan, eta aurrerago baten bat lotzeke ere.

]]> https://www.badok.eus/elkarrizketak/noiz-bukatzen-da-musika-inprobisatua-eta-noiz-hasten-da-ofizialki-konposatua-bihurtzen/feed/ 0 https://www.badok.eus/elkarrizketak/gure-kasuan-gerrilla-moduan-ibiltzen-garela-esango-nuke/ https://www.badok.eus/elkarrizketak/gure-kasuan-gerrilla-moduan-ibiltzen-garela-esango-nuke/#comments Thu, 12 Dec 2024 12:43:15 +0000 https://www.badok.eus/?post_type=badok_elkarrizketa&p=46018

Kaskezur taldeko lau kideak.

Mendiko itzulian topatzen diren animalien kaskezurrak bezalaxe, Elizondoko (Nafarroa) laukotea zaila da topatzen, baina ikustean etxeko egongelan jartzeko irrikak ekidinezinak izaten dira, daukan pisuari eta eramateko exijentziari aurre eginez. Bai, ez da talde erraza Kaskezur. Bihurri, hezurtsu eta zeharkaezina izan daiteke batzuentzat laukotearen ibilbidea. Udazken honetan, hala ere, kaskezur asko aurkitu daitezke bidean, eta gero eta arin eta erakargarriagoak. Garbi garbi, hildakoaren haragi ustelak hezur distiratsua erakusten du, eta animaliak eduki ohi zuen hortzeria oso osorik, marfilezko diruditen zortzi haginek bizirik ematen dute, bi begizuloetako beltztunek garezurraren edertasunak ere iluntasuna badakarrela gogorarazten diguten arren.

Bost urte egon dira isilpean Kaskezur Deus berri hau argitaratu arte. Haien bostgarren lan honetan, taldeak popa besarkatu du, Low bezalako taldeen erara. Zelan? Ba hori, distortsio eta garapenei uko egin gabe. Arpegio pila jotzen dituzte gitarrek, efektuez gehiegi abusatu gabe, lan garbi baina ertz askoduna entregatzeko. Usopop zigiluarekin egin dute bat, popa kutsatzen delakoan, oraingoan ere portadari buelta bat emanez normalean erabilitako ilustrazioetatik at, arte iradokitzaile eta minimalista dotorearekin. Espiralak bezala irensten zaituzte zortzi abestiek, osotasun biribil eta atzekaria sortuz. Gainera, emakumezko ahots eta korua baliotu dute Egia begira abestitik aurrera bestelako kolore bat gehitzeko. Kasu! Ez pentsa diskoa poperada bat denik, elizondoarrak haien sustraiei tinko eusten baitiete. Horregaitik erne ibili behar da mendietatik, kaskezur bitxiak bidetik ez galtzeko bederen.

• Zer gertatzen da Kaskezurren disko gat eta hurrengoaren artean? Zer gertatu da oraingoan?

Gertatzen da ez dugula nahi dugun adina denbora kantuak egiteko eta gertatzen da ez daukagula inolako presarik ere. Beraz, biak elkartuz gero, bost urte pasatzen dira disko eta disko artean, edo azkeneko honekin behinik-behin. Aurreko diskoarekin bi urte besterik ez ziren pasatu, guretako ez da marka txarra. Etxetik taldeko norbaitek eramaten duen ideia bakoitzetik ere milaka proba eta bertsio egiten ditugu eta badira kanpoan gelditu diren beste horrebeste kantu ere, ez dugulako aurkitu, gure ustez, kantu bakoitzaren bertsio egokiena.

• Zelakoa izan da konposaketa prozesua? Eta inspirazioa? Ez dirudi ohiko formulak errepikatu dituzuenik…

Lehen ideia guztiak telefonoan grabatzen ditugu, norberak bere etxean. Gitarra jotzaileak (badakizu oso pelmak izaten garela) izan ohi gara gitarra melodia edo erritmo batekin goazenak, batzuetan ahots melodia batekin ere bai. Entseguan jam antzekoak egiten ditugu; buelta eta buelta, bakoitzak egin dezala nahi duena eta hau bera grabatu egiten dugu, pistaka (instrumentu guztiak bananduta), eta gero norbaitek denbora harrapatzen badu, musika elektronikoa balitz bezala, loopak eraiki eta hauek mugitu edo transformatzen ditugu. Kantua eraiki ostean, berriro interpretatzen dugu ordenagailuan dagoen bezala eta berriro grabatu. Kantuaren arabera prozesu hau kantu berdinarekin, 8-9 alditan egitera iristen gara. Aurreneko diskoetan ez genuen horrela egin, baina elkartzeko aukera gutxiago daukagunez, etxekolanak izaten ditugu entseguen artean.

“Badaude Spotify ez daukaten musikariak eta taldeak, ezta beste plataformetan musikarik (…) Honek erakusten du bai posible dela”

• Posiblea da algoritmoa etengabe elikatu gabe talde batek aurrera egitea gaur egun? Zentzu praktiko zein materialean zer planteamendu du proiektuak?

Aurrera egitea nola ulertzen dugun da hori. Nolabaiteko “arrakasta” lortu nahi baduzu ez dago dudarik elikatze horrek emango dizula agerikotasuna. Hala ere, gure kasuan, gerrilla moduan ibiltzen garela esango nuke. Erabiltzen ditugun tresnak dira, baina neurri batekin. Badaude Spotify ez daukaten musikariak eta taldeak, ezta beste plataformetan musikarik ere, ezta Instagram eta horrelakorik ere, Harat taldeko adiskideak adibide. Honek erakusten du bai posible dela.

• Kantuek soinu zein kontzeptu ildo bat jarraitzen dutela dirudi. Zein da? Lan oso bat da kantu multzoa baino gehiago? Zelan planteatu da hauen aukeraketa eta ordena?

Ba ez dute ildo kontzeptual bat jarraitu edo behintzat ez genuen hori bilatu nahita. Bai gertatu da estilistikoki bi kantu mota geratu direla; akorde minorrak dituzten kanta malenkoniatsuagoak alde batetik, eta akorde maiorreko kantu rokanroleroagoak. Rokanrola Lou Reed estiloan noski, hori da bilatzen duguna behintzat. Behin kantuak edukita bai bilatu dugu orden bat, dinamika aldetik batez ere. Olatuen antzera intentsitateek gora eta behera egitea kantuak pasa ahala.

• Beti bi gitarra, baxu eta bateria moldearen defendatzaileak izan zarete. Gabiltzan aroan, ez da egon bestelako soinuak frogatzeko gogorik? Badu lekurik oraindik formatu klasiko honek?

Orain ere ikusten baitugu formatu honek badaukala bidea egiteko, badaukala non jolastu eta nondik forma berriak atera. Oraingoz behinik-behin ez gara nekatu eta zaila da gure kasuan, baldin eta soinu analogiko hori maite dugun heinean, non esku-hatzen akzioa edo kolpea nahi baduzu oraindik nabaritzen den soinuaren dinamikan eta kolorean. Soinu digitalek adibidez oraindik ez dute (gure iritziz) hori lortu eta batez ere, trebezia aldetik, ez dugu ikusten lortzeko gai garenik. Horrek ez du esan nahi musika elektronikorik ez dugula aditzen eta disfrutatzen, noski.  Pedalen erabilera ere nahiko limitatua da gure kasuan, distorsio mota diferenteak bai erabiltzen ditugu, baita delay-ak Iñigoren kasuan, baina beti oso modu xumean. Oso Fugazi izatea gustatzen zaigu horretan.

• Koro eta emakumezko ahotsen jolasek bikainki zipriztintzen dute lana, beste giro bat emanez. Ze intentziorekin? Zuzenekora eramango da?

Ideia hor zegoen, baina egia esan, egin genituen maketa guztiak egin eta gero ez genuen probatu koro horiek sartzera. Grabazio egunean bertan entseatu genuen lau koristarekin; Kattalin Arizmendi, Izargi Zumarraga, Maddi Irazoki eta Kattalin Ezkerra. Ezusteko marabillosoa izan zen emaitza. Oso ongi kantatu eta hartu zuten intentzioa. Garai horretan Nick Cave-ren Abbatoir Blues-eko Get Ready for Love entzuten genuela otu zitzaigun Egia, begira-ren koroa egitea eta Red Hot Chili Peppersen Under the bridge ekartzen du gogora Hondamendia-ren koroak. Zuzenera eramatea, gu banda xume eta umila izanik, zaila da. Posible bada korista deialdi bat egitea kontzertua badagoen bakoitzean, publikoa igo dadila beldurrik gabe!

• Alde bisualean, aurreko diskoetako ilustrazioetatik at beste iruditeri bat landu duzue.

Gure diskoen azalak beti Elizondoko Malmö estudioko Perotx-ek egiten dizkigu eta askatasun osoa dauka berak nahi duena egiteko. Bai izan zen gure proposamena azala fisikoki margotzea pareta batean, egiazko pinturekin, eta hor geratzea mundu guztiak ikusteko. Zapatilleran, gure herriko entsegu lokaletan, egina dago eta horren argazkia da azala. Vulk-kek azkeneko diskoarekin egin zuen zura artisau lanaren antzera egin dugu guk honetan, baina margoekin.

“Guk probatu nahi genuen ea norbaitek egin nahi zuen apstua Kaskezurren disko honengatik, azkenean horrek baieztatzen baitu nolabait,diskoak merezi duela”

• Zelakoa da Usopopekiko harremana eta zer eskaini diezaioke horrelako zigilu batek talde bati?

Bada aspalditik izan dugu harremana, nola edo hala. Kontzertuetan ikusi dugu elkar, ikusle bezala gehienbat eta batez ere Joanesekin egon izan gara eta beti aurkitu dugu solasteko unetxoren bat. Sara eta Elizondo ordu erdira daude eta bada elkartasun bat ere. Oroitzen gara Ilgora diskoa atera genuenean 2012 Facebooken Joanesek mezu bat idatzi zigula nola gustatu zitzaion diskoa esanez eta orduan ez genuen oraindik elkar ezagutzen, baina begira zer detailea. Diskoa bukatuta geneukanean idatzi genien eta diskoa bidali, eta egun pare batean hitzartu genuen diskoa beraiekin kaleratzeko. Guk probatu nahi genuen ea norbaitek egin nahi zuen apustua Kaskezurren disko honengatik, azkenean horrek baieztatzen baitu nolabait, diskoak merezi duela. Eta horrela izan da, eta lagun ezinhobearekin.

//www.youtube.com/watch?v=jNziWvIcvms

Kaskezur taldeak abenduaren 7an Durangoko Azokako Ahotsenean emandako kontzertua.

• Bira oparoa duzue baina momentuz gurean eta “gureak ditugun espaziotan”. Badago kanpora edo beste espazioetara salto egiterik? Zeintzuk dira hurrengo planak?

Kanpora irtetzeko intentzioak badaude beti, baina Euskal Herrian mugitzea da gure lehenbiziko ideia. Badaude jotzeko leku mordoa eta oso kalitate haundiko lekuak dira; ezagutzen gaituen jendea hemen hurbil daukagu eta kanpoan beti izango da borroka antzeko bat. Eginen ditugu espedizio konkretu batzuk, baina ez gaude astebururo, lana eta gero, ehudaka kilometro egiteko intentzioarekin oraingoz.

Kontzertuak

• Bihar, benduak 13 // Arizkun GAMIOXARREA (+Madame Birrots + Dama)
• Etzi, abenduak14 // Donibane Loitzune (+Harat)
• Urtarrilak 19 // Oñati (+Naxker)
• Otsailak 1 // Gernika IPARRAGIRRE (+Inner)
• Otsailak 20 // Gasteiz JIMMY JAZZ (+Izukari)
• Otsailak 21 // Psylocibe (+Giudi e Quani)
• Apirilak 5 // Bera KATAKU

Zikin taldeko lau kideak.

Jakina da ondo funtzionatzen duena ez dela aldatu behar, eta are gutxiago klandestinitatearen soka ahuletan jokatuta. Beraz, oraingoan modus operandi bertsua, arriskatu gabe baina uhin espansiboaren irismena handitzen. Bala galdua zure buru galduan lehergailuak zortzi bala zorrotz dakar, berriz ere iraultza zerga Mendeku Diskaken eskutik, eta azala Aritz Aranbururen esku fin eta gaitasunez beteak egina: balaren ibilbidea zure zementuzko buruan barrena. Musika aldetik berritasun asko dakar. Hardcorea eta punka, noski, baina baita ezusteko asko. Lehergailuetan aditua, bateria jotzailea (Urko) formula leherkor berriak probatzen aritu da eta hala erakusten dute hi hat arinek, eta ride sasisurferoek. Baxu jotzaile ezkutuko espioi zelatariaren gordintasunarekin bikain. Gitarraren (Iker) proposamenek metrailaren distira dute, akorde posthardcoreta eta ia stonerrera heltzen diren punteo hedakorrei esker, zeinen gainean gudarako oihu grintsu eta pizgarriak botatzen dituen abeslariak (Bedia), erasorako prest, letra iraultzaile zein zuzenekin.

Horrela bai totum revolutumerako prest. Gora borroka musikaz armatua!

Taldearen erritmoa gutxikakoa izan bada ere, bigarren lan honen argitalpena asko luzatu da lehen diskoarekin jakinmina piztu zenutenetik! Zergatik?

URKO: Geldirik egon ezin garen lau taldekide gara, bakoitzaren proiektu paraleloak, kontzertuak, militantziak etab. horrek prozesua luzatzen du nahi eta nahi ez; baita gure artean ditugun muga fisiko-geografikoek ere, bakoitza leku desberdin batean bizi da eta. Horrez gain, aurreko diskoa grabatzeko presaka ibili ginen eta oraingoan nahiago genuen prozesuaz disfrutatu eta dena lasaitasun gehiagoz hartu, gauzak hobeto pentsatuz. Maketazio guztiak aurretik prestatu, gauzak gure artean meditatu, abestiak gehiago landu… Horren guztiaren ondorio izan da diskoaren grabazioa eta argitalpena luzatzea.

“…etxean edo inguruan bakarrik jotzera mugatuz gero, txapa emateaz gain, bizipen eta estimulu asko galtzen dira”

Aurreko lanarekin nahiko bira egin zenuten. Badago eszenarik? Zer esan nahi du errepideak zuentzat? Zentzu horretan, nolakoa da euskaraz egindako proiektu batekin biran aritzea?

IKER: Maite dugu furgoneta hartu eta etxetik kanpo jotzen joatea. Azken finean, etxean edo inguruan bakarrik jotzera mugatuz gero, txapa emateaz gain, bizipen eta estimulu asko galtzen dira.

Gainera, punkak eman digun gauzarik onena, zirkuito edo dinamika komertzialetatik kanpo jende zoragarriarekin konektatzea izan da. Eta hau lortzeko, ipurdia mugitu behar da eta konfort gunetik atera.

Aurreko diskoarekin nahikotxo kilometro egin genituen espainiar estatuan zehar eta zorte itzela izan dugu; oso jende ona, jatorra eta eskuzabala ezagutzeaz gain, sekulako talde interesgarriekin jo dugu.

Euskararen kontuari erantzunez, Euskal Herritik kanpo jo eta jendea saltoka lekeitiarrez kantatzen entzuteak ez dauka preziorik kar, kar…

BEDIA: Ez dakit eszena deitu edo beste zeozer, baina jendea badago eta elkar-laguntza ikaragarria da hemen zein Euskal Herriko mugetatik harago. Proiektuaren berri ez izan arren, jendeak eskua luzatzen dizu dataren bat lotzeko estu zaudenean, edo bestelako zerbait behar duzunean, eta hori ordainezina da.

Ikerrek esan duenaren harira, gauza gutxi gehitzeko; bihotza betetzen zaigu furgoneta hartu, etxetik kanpo jo, jende berria ezagutu eta berriz bueltan gatozen bakoitzean. Horrek taldea indartzen du, eszena bultzatzen du eta zuk zeuk egin filosofiari arrazoia eman eta gauzek benetan zentzu bat dutela eta beste modu batera egitea posible dela gogorarazten digu.

Badago lan honentzat kontzeptu edo inspirazio berezirik? Zer egin edo esan nahi izan duzue? Zein erreferentekin?

IKER: Taldekide guztiok idazten ditugu diskoko abestien letrak. Ez dugu profetak edo aholkulariak izatea bilatzen, eta gure ustetan garrantzia duten gauzei buruz berba egiten saiatzen gara, modu zuzen eta hurbil batean, autokritika ere ahaztu gabe.

Gure azken lanaren izenburua (Bala galdua zure buru galduan), adibidez, bizi ditugun garaiotako pasotismo eta alienazio brutalarekin lotuta dago. Bizirik baina hilda egotearekin, hain zuzen ere.

Tiro egiten digute (Estatua bere biolentzia eta manipulazio forma anitzekin) eta gizartea ohartu ere ez da egiten. Eta ohartzekotan, orokorrean berdin zaio… Hala ere, badaude salbuespenak.

Ba hortik doa ideia (edo hortik doaz tiroak).

BEDIA: Punka egiten dugula esaten dugu, edo hori uste dugu behintzat. Horretarako, Ikerrek esan duen bezala, barnera begiratu eta autokritika egitea da lehen pausua, eta ondoren, inguratzen gaituena eta bizi dugun garaia aztertu eta kritika soziala egitea. Ez zaigu naturala iruditzen gure garaikoak ez diren, edo ukitzen ez gaituzten gaien inguruan hitz egitea; hau da, hilda dagoen zerbait erreproduzitzea. Horretatik ihes egiten saiatzen gara!

Zortzi abesti laburretan denetik dago: aurreko abiadura eta oihuak, baina baita garapenak, spoken word-a eta aurrekoan baino riff rockero eta itsaskorragoak. Zerbait aldatu da zuen konposizio edo influentzietan? Zelakoa da konposizioa?

IKER: Lehenengo diskotik bigarrenera eboluzio natural bat egon da. Azken finean, bi urte hauetan musika asko entzun dugu eta horrek badu eragina. Gainera, gauza desberdinak probatu nahi genituen eta gure musikak progresio bat izatea oso positiboa ikusten dut, freskotasuna ematen dio. Helburua ez zen Zementua Armosaten 2.0 bat ateratzea. Bigarren disko honek beste soinu bat dauka, baina taldearen identitateak eta esentziak hor jarraitzen du.

URKO: Aldaketa bat dagoela argia da. Beti egin izan dugu nahi izan dugun musika, momentuan gorputzak eskatu diguna.

BEDIA: Denboraren poderioz, identitate eta esentzia hori garatzeak, base sendo bat izatera eta horretatik abiatuta jolastu eta apur bat esperimentatzera eraman gaitu. Aurretik, Urkok esan duen bezala, gauzak modu lasaiagoan eta konszienteagoan egiteak ere lagundu digu aspektu honetan.

Zelakoa da Mendeku Diskakekin duzuen erlazioa? Uste duzue zuen arrakastarekin erlazioa duela? Artea izugarria da! Zergatik aukeratu zenuten Aritz eta zer bilatzen zenuten?

URKO: Mendeku Diskakekin dudan harremana urrutitik dator, aurretik izandako hainbat proiektutan ezagutzeko aukera izan nuen eta nire kasuan harreman pertsonal ikaragarria mantentzen dut Eduardekin, lehen diskotik hona momentuoro taldeaz kezkatu eta lagundu gaituen pertsona izan da eta hori beti da eskertzekoa.

Arrakastari dagokionez argi dago gure publikoaren artean diska kopia asko mugitzen dituen disketxea dela, baina baita gure publikoaz kanpo ere eta gure herrialdetik kanpo. Honek asko laguntzen du gure omunduko txoko desberdinetan ezagutarazteko.

Arteari dagokionez, hasierako ideiatik, publikatuko den ideiara bi mundu daude. Taldean bi ideia nagusi egon ziren diskoaren arteak bideratzeko orduan, azkenean, eztabaidatu eta erabaki bat hartu genuen, aurrean daukazuen hau, eta egia esan, ez daukat inongo damurik, nahiz eta esan beharra daukadan, ez nintzen ideia honen aldekoa. Aritzek 100%ean jakin du gure ideiak paperean islatzen, gure buruko zaborra marrazten eta gure bihotzeko sentimenduak adierazten. Ez genuen ezer berezirik bilatzen, gure ideiari forma eman nahi genion eta hala izan da.

“Lehen bateraezinak zirela uste genituen gauzak, gaur egun, geroz eta nahasiagoak daude, eta muga horrek hain ikusezin bihurtzeak eta talde asko batetik bestera zeharkatzen ibiltzeak, asko larritu eta tristetzen nau; oso arriskutsua dela iruditzen zait!”

Zer pisu du politikak zuen proiektuan? Zez pisu uste duzue duela eszenan? Zein izan beharko luke?

BEDIA: Gaur egun, gustatuko litzaidakena baino talde gutxiagok daukate izaera politikoa. Bizi ditugun garaietan despolitizazioa izugarria da, eta musika ez da kanpoan geratzen. Instituzioetatik kanpo lanean dauden kolektibo eta taldeak badira, baina geroz eta talde gutxiagok egiten dute modu horretan antolatzeko hautua. Lehen bateraezinak zirela uste genituen gauzak, gaur egun, geroz eta nahasiagoak daude, eta muga horrek hain ikusezin bihurtzeak eta talde asko batetik bestera zeharkatzen ibiltzeak, asko larritu eta tristetzen nau; oso arriskutsua dela iruditzen zait!

IKER: Galdera oso zabala eta konplexua da, baina… dena da politika eta gure bizitzetako arlo guztietan dauka eragina, baita gure musikan ere. Zer gara? Zer izan nahi dugu? Zerk kezkatzen gaitu? Zerk ez? Denaren atzean dago politika.

Gurera begiratuta, oso urrun ez dagoen diktadura batetik gatoz zeinetan kaudilloa ohean lasai hil zen, eta horrek eragin handia dauka gure errealitatean. Beranduago, gure belaunaldiak ere, gatazka testuinguru gogor baten azken urteak ezagutu ditu euskal panoraman. Odol, su eta sufrimendu asko ikusi dugu.

Horregatik, oso garrantzitsua iruditzen zait nondik gatozen ez ahaztea, eta faxismoari aurre egin dioten guzti horiei errespetu eta begirune osoa izatea.

Egoera baretu eta beste itxura bat hartu badu ere, faxismoak beste formatu batean jarraitzen du bizirik hemen eta mundu osoan zehar. Gure musika zabor honen kontra bideratzea modu natural batean dator.

Gu mugitzen garen eszenan badago politika, eta ederra iruditzen zait errebindikazio desberdinak egitea. Edonola ere, ez dut uste dogma moduan musikan politika sartu behar denik. Arte espresio formak politika baino harago joan daitezke, eta musika ere unibertsala da.

Duela gutxi argitaratu da diskoa, baina zelako erantzuna izan duzue? Zer espero zenuten? Orain distantziaz ikusita, zuek zelan geratu zarete emaitzarekin?

BEDIA: Gu oso gustora geratu gara egindako lan, soinu eta diseinuarekin; eta hori da garrantzitsuena!

Oraindik oso goiz da kanpora begirako balorazio bat egiteko, beraz denbora eman beharko zaio, eta gauzak nola eboluzionatzen duten ikusi.

IKER: Taldekideon bizilekuen arteko distantziak, lanak eta entsegu lokaleko disponibilitate faltak direla eta, entsegu mugatuak egin ditugu. Gauzak honela, oso pozik gaude diskoaren emaitzarekin. Honek erakusten du ezinezkoa dirudiena posible dela benetan gogoa badago.

URKO: Erantzuna espero baino txikiagoa izan dela esango nuke, baina diskoa? Ederra diskoa, oso gustora emaitzarekin! ta ezpajake gustaten… JODIDU!

Egongo da birarik? Zelako etorkizun planak ditu proiektuak?

BEDIA: Datozen hilabeteetan nahikotxo joten ibiliko gara, biraren bat ere egongo da tarteko eta gauza politak datozela esan genezake. Gogotsu gaude datorrenari hortzak erakusteko eta gure inguruko talde eta lagunekin, zein lagun berriekin bizipenak konpartitzeko.

Zikin gogotsu dabil ondorengo bira egiten, etzazue galdu!

Hurrengo kontzertuak

• Irailak 28, Gernikan
• Urriak 4, Gasteizen
• Azaroak 1, Iruñean
• Azaroak 6, Atenasen
• Azaroak 7, Ioaninan
• Azaroak 8, Volosen
• Azaroak 9, Thessalonikin
• Azaroak 22, Bergaran
• Azaroak 23, Berrizen
• Azaroak 29, Bilbon
• Azaroak 30, Añorgan
• Abenduak 7, Zarautzen
• Abenduak 14, Ondarrun

Parisen agertutako pintadatik hartu zuen izena Iruñeko bikoteak: Bris.

2023ko urrian lau abestiz osatutako lehen lana argitaratu zuten, guztiz autoekoitzi eta editatua. Aurtengo martxoan, Hira kaleratu dute, beste lau abestiz osatutako EPa. Lehendabizikoa punkagoa dela esan dezakegu, gitarra askorekin, ahots urratuekin eta Oi!etik hurbil egon daitezkeen melodiekin. Portadak ere arrasto berdina du. Kolore urdinetan, mailu batek kristal bat apurtzen duenaren adierazgarri, lehenengo bistan deigarri egiten da. Bigarrengo lan hau ilunagoa da, artelanetik hasita (Adam Kozinski taldekideak egiten du arte guztia, oso zaindua, abesti bakoitzerako artelanarekin): letra, karratu, zuri eta beltzez sortutako kaleidoskopio brutalista. 80ko hamarkadako coldwave-etik edo Electronic Body Music-etik edaten du gehiago disko honek. Erritmo zurrunagoak, sinte eta soinu digital askoz gehiago, eta ahots neurtu eta atmosferikoagoak. Azkenean, bi lanek dirudiena baino gehiago komunean dutela deskubrituko ote dugu? Dena dela, bikoteak argi du zein den bere lekua, egiteko era eta etorkizuna, eta hori ez du industria, eszena edo moda batek aldatuko.

Nola elkartu zineten? Osaketa hasieratik argi zenuten edo egoerak bultzatuta egin zenuten? Nondik dator izena?

Adam Kozinski eta Julen Cambra gara. Bris izena Julenen aspaldiko lagun bati bururatu zitzaion, liburu batean irudi bat ikusi ostean. Lan erreforma onartu zuten 2016ko ekainaren 14an, eta protesta egin zuten askok Parisen. Hamaika eskaparate eta erakusleiho apurtu zituzten manifestariek, eta pintada batek ekintzei egiten zien erreferentzia, bai eta Cincuenta Sombras de Grey liburuari ere, orduan entzutetsua izan zena. Hitz jokoa egin zuen grafiteroak: 50 nuances de BRIS zioen pintadak. Bris hitzak haustura edo apurketa esan nahi du; beraz, Hausturaren 50 itzal bezala itzuli daiteke pintadaren esanahia.

Zein da proiektuaren abiapuntu musikal eta kontzeptuala? Sortzeko metodoa aurkitu duzue? Zein da?

Post-punka, Darkwave, EBM eta Olatu Hotza (coldwave, ingelesez) bezalako generoak dira gure inspirazioa. Bateria elektronikoek, sinteek, gitarra zein baxu elektrikoak, ahots ilunak eta erreberberatuak ezaugarritzen dituzte genero hauek, besteak beste. Hamaika talde aipatu genitzazke: Molchat Doma, Boy Harsher, Blitz… eta Itoiz. Talde hauek ez ezik Europako ekialdeko soinuak ere gustoko ditugu, eta bigarren EPko kantetan igartzen dela esango genuke, bai eta lehen EPko Jasny i Gotowy kantan ere.

Sortzeko metodoari dagokionez, orain arte aldizkakoa da, txandaka ia-ia. Etxean ideiaren bat konposatu (bateria, sinteak eta gitarra edo baxu riffen bat) eta entsegu lokalean lantzen dugu gero. Etxean lantzen jarraitzen dugu, halere. Prozesuaren lehen pausu hau Adamek zuzentzen du, batez ere. Behin kantak konposatu ditugula soinu-diseinuan zentratzen da Julen, sampleak hautatzen, nahasten, sinteak moldatzen… eta abar. Ondoren etxean grabatu eta nahasten dugu, eta Ibon Larruzearen Euridia estudioan masterizatu dugu.

Musika, irudi eta hitzek hotza eta iluntasuna islatzen dute; intentzio gogorra du lanak. Zeintzuk dira zuen erreferenteak horretarako? Uste duzue momentu ilun eta hotz batean gaudela edo gizarteak ahalbidetzen duela nolabait?

Erreferente aldetik talde batzuk aipatu ditugu jada… Baina Joy Division, The Cure edota Soft Kill aipatu dezakegu.

Hasteko, tristurari abesteak edo musika iluna egiteak ez du esan nahi ez egun osoan triste gaudenik, ez munduarekiko ikuspegi ezkorra uneoro dugunik. Badira alaitasunari, borrokari, etsitasunari, tristeziari eta abar luze bati abesten dioten kantuak. Une batean ala bestean pentsatu, bizi edo sentitu dugunaren isla besterik ez dira kantuak.

Gure generoa iluna da oso, eta ohikoa da tristezia eta amorrua abestien abiapuntu izatea. Baina tristeziatik abesteak ez du esan nahi horretara mugatzen garenik, edo entzulea tristezia horretan barrena murgiltzea eta betiko katramilatzea nahi dugunik. Iluntasunaren, amorruaren eta tristeziaren bidaide dira kantak, eta dolua izan ondoren, aurrera egin behar dugu. Bizitzaren ajea da dolua, baina baita beharrezkoa ere.

Momentua iluna dela esan genezake, bai, gazteon etorkizuna iluna baita. Hainbat dira arrazoiak: lan- baldintzen kaskartzea eta ordainsari miserableak, emantzipatzeko zailtasunak, askatasun politikoen urraketak, bizitzaren garestitzea, arrazismoa, faxismoaren gorakada, errepresioa, krisi kapitalistak, aldaketa klimatikoa… Baina 90. hamarkadako gazte euskaldun batek ere ilun ikusiko zuen geroa. Anestesia-ren Bizitzara zigortuta (1993) kantaren hitzak berreskuratu ditzakegu:

Nire bizitza kontrolatzen dute
nik ahal dudan bezala defendatzen
nire denbora pixkanaka amaitzen
eta proposatutako helmuga ez dut ikusten

BIZITZERA ZIGORTUTA

Etrokizuna beltza aurkezten da
ilunpean eguzki dizdira
nola ikusiko dut argitasuna
begiak estatlita baditut munduaren aurrean

Hitz batean, miseriak ezaugarritzen du sistema kapitalistak. Bizitza biolento, hertsatzaile eta zapaltzailea, finean. Baina aspaldiko garaiekin alderatuta, despolitizazioak ezaugarritzen du ere gure garaia.

“Ez diogu geure buruari erritmo jasanezina inposatu nahi eta, gainera, gure musika ez da oso txozneroa”

Kontzertu gutxi egin dituzue eta orain bigarren lanarekin zatozte. Zein da taldearen helburua? Jasangarri ikusten duzue (ez bakarrik ekonomikoki) asko argitaratzea edo bira luzeak egitea (egun industriak duen abiadura)?

Elkartu eta kantuak egiten hasi ginen. Horietako batzuk tenpo azkarragoak, gitarreroagoak eta dantzagarriagoak ziren; besteak, ordea, ilunagoak ziren eta sintetizadoreek nagusitasun handiagoa zuten. Ez genuen EP edo diska oso eklektikoa egin nahi, beraz, bi EPtan banatu genituen geure kantak: Errautsiko dira hiriak (2023ko iraila) eta Hira (2024ko martxoa) publikatu genituen.

Kontzertu gutxi egin ditugu bi disken artean. Ez diogu geure buruari erritmo jasanezina inposatu nahi eta, gainera, gure musika ez da oso txozneroa. Hasiberria den talde batentzat aukerak mugatzen ditu horrek ere, ezagutzera emateko aukera ona baitira jaiak. Halere, Euskal Herriko hainbat txokotan egon gara, gaztetxeei esker batez ere. Sara, Zarautz, Barañain edota Ataungo gaztetxeetan egon gara, eta Aitzinan ere jo genuen urtarrilean, Egun Motelak kolektiboaren lehenengo edizioan. Etxean sentitzen gara horrelako lekuetan, eta gure musikak gaztetxeetan eta antroetan du lekua, gure ustez.

Industriari dagokionez, gaur gaurkoz ez dugu profesionalizatzeko asmorik, beraz, ez dugu bira luzeak egiteko behar handirik. Baina argi dago industriaren abiadura oso azkarra dela, eta musikariek exijentzia gehiagori aurre egin behar diotela. Elementu bisualak faltan ditugula esan digute behin baino gehiagotan; hots, bideoklipak, reelak, instako storiak etabarrak ez ditugu apenas igotzen, eta gaur egun behar-beharrezkoak omen dira audientzia elikatzeko. Marketing kontu horiekin ez gara oso trebeak, EPak eta kartelak artelanez josita dauden arren.

“Ahotsak lurperatu ditugu, distira galdu du gure soinuak eta sinteak nagusitu dira”

Bigarren lan honetan garapen nabarmena dago. Zein? Aurkeztu pixka bat. Gauza berriak frogatu dituzue? Zer islatzen saiatu zarete? Gustora geratu zarete?

Asko ikasi genuen lehen EParekin. Masterizazioa izan ezik dena etxean egiten dugu: grabaketa, ekoizpena eta nahasketa. Julenek egiten du hori, eta Adamek taldearen artelana egiten du. Musikari dagokionez, soinu ilunagoa eta propioa lortu dugu azken EP honetan. Ahotsak ez dira hain melodikoak, eta ez dugu oihurik egiten. Darkwave eta Olatu Hotza estilotara gerturatu gara, eta gustora gaude horretan. Ahotsak lurperatu ditugu, distira galdu du gure soinuak eta sinteak nagusitu dira.

Gauza berriak frogatu ditugu, bai. Bateriaren soinu dentsoagoa lortzen saiatu gara, eta sinteek protagonismoa hartzeak nahikotxo aldatzen du nahasketa eta ekoizpena. Gitarra eta baxua dira aldatu direnak, batez ere, Hira edota Haize eza bezalako kantetan sinteak hornitu eta inguratzen dituzte instrumentu hauek, lehen lerroan egon baino.

Ahotsari dagokionez ere aldaketak egon dira. Aurreko EPan ahotsak oso garbi grabatu genituen, kalitatezko mikrofono batekin. Oraingoan, aldiz, zintazko mikrofono merke bat erabili dugu. Distortsionatzen da, ez du apenas agudorik, eta oso soinu sudurkaria du; eta are gehiago, distortsionatu eta chorus-a eta bestelakoak jarri dizkiogu. Estiloarekin bat egiten dugula uste dugu, nahiz eta kalitatea galdu den (edo kalitatea galtzeak, nahi bada, on egin digu). Tailerra eta kronometroa edo Haize eza kantetan agerikoa da hau. Ibon Larruzeak masterizazioan egindako lana nabarmentzekoa da hemen, kanten soinua homogeneizatu baitzituen, han eta hemen distira kendu zien kantuei, unibertso berdinean jarriz.

Esan bezala, kantu ilunagoak dira Hira EP-koak. Aurrekoak borrokara dei egiten zituzten kantak bazeuden ere, honek tristura kutsua du. Nieznajomy (arrotza, polonieraz) kantan, adibidez, “ezezagun bat dago etxeko atarian” errepikatzen da, behin eta berriro. Ezezaguna narratzailea bera dela aditzera ematen da azkenean: “ez dut nire burua ezagutzen”. Tailerra eta kronometroa kanta, berriz, Txinako Foxconn lantegiko langile baten poemetan oinarrituta dago. Lan eta bizi-baldintza kaskarrak zituen beharginak, eta bere buruaz beste egin zuen. Bere poemen hitzak baliatu genituen, Benjamin Coriaten entsaio baten tituluarekin batera (“Tailerra eta Kronometroa. Fordismoa, Taylorismoa eta masa-ekoizpenari buruzko saiakera”). Haize eza Dut taldearen kantaren bertsioa da eta, azkenik, Hira kanta astronauta bati eginiko elkarrizketa batean oinarrituta dago. Astronautak perspektiba efektua deituriko gaitza zuen, eta depresioak hartu zuen espaziotik itzultzean, ondokoa zioen: “Huts ikusi nuen, hotza eta iluna, dena biltzen duena”.

Bananas talde donostiarrak hirugarren lana kaleratu berri du, eta gurekin partekatzeko Gartxot Unsainekin (ahotsa) egin dut berba. Pareko gutxi aurkitzen ditugunok badakigu konexioak daudenean ikusten, eta screamoaren euskal eszena txikia estua da eta aspalditik ezagutzen dute elkar eskualdetako aurpegi eta ahotsek. Haien lanari darion miresmen eta zintzotasunarengatik beti da plazer handia horrelako disko bat aurkeztea, baina aldi berean zaila hainbeste maite duzun musika era profesional, funtzional edo informatiboan lantzea. Horregatik, eta mundua ikusteko betaurrekotzat erabiltzen ditugulako, hitzak dira helburua hobekien lortuko dutenak. Zuekin, Bananasen lan berri bat, sorpresaz betea baina beti bezala hitzik gabe.

Bananas taldeko bost kideak.

Nahiz eta elkarrizketa bat horrela hastea sinesgaitza izan daitekeen, zelan Gartxot? Zelan dago taldea?

Hor nonbait ikusi dudan kamiseta batek dioen moduan, “txarra kenduta, ondo”. Maila pertsonalean, urte zaila pasa dut nik, baina gorantza noa, ingurukoen maitasuna lagun eta aldaketa asko egin ostean. Taldea inoiz baino indartsuago sentitzen dut, bakoitza ahal duen lekutik ahal duen guzti hori ematen. Hasiera batean ez genuen jarraikortasun goseak ere lan karga bat eman digu, grabazioa prestatu, grabazioa egin, kaleratzearen antolaketa, entseguak… Baina pozik gaude, lan luze batek beti du garai baten argazki itxura, eta argazki hau ederra dela sentitzen dut, hazten goaz pertsona eta talde gisa, eta bidean pilatutakoen testigantza xume bat da, beste behin.

Lehenengo bisitalditik ezustekoa hartu nuen. Zelatan azal ikusgarri hori? Norena da? Zerbait esan nahi du?

Diskoari izena jarri ostean egin zuen Ander Tejadas taldekideak. Santi Garciarekin grabatzen ari ginen egunetan etxera bueltan egindako brainstorming baten ondorio dira biak. Errekak nola esaldiak betetzen zuen adierazi nahi genuen hori, hala goazela gu ere, askotan ekidin ezin den korrontean, baina baita norbere indarrez ireki daitekeen txikitasun horretan aurrera, duin bezain harro. Esaldia asko gustatu zitzaigun eta Anderrek abilezia handia du diseinuan. Halako demokrazia batean egin genituen gure ekarpenak, eta horixe sortu du.

Disko bakoitzean pauso txikiak (edo amets handi) egiten dituzue, aurrekoa Aloudekin, orain B Corerekin… Zelan planteatu edo zaintzen duzue formatua?

Ez naiz egokiena, akaso, honi erantzuteko, halako gestio eta zubigintzak egiten lan gutxiena egin duena naizelako. Hala ere, urteetan pilatu ditugun lagun eta gertukoen ekarpenak nola txertatu pentsatzen dugu beti, binilo baten kaleratzearen kostua handia delako eta laguntza eskertzen delako, baina, batez ere, gauzak egiteko moduan gure ikuspuntua elkarbanatzen duten horiek gertu nahi ditugulako. Aloud eta BCore aipatu dituzu, bide luzea egin duten bi zigilu esanguratsu direlako. Baina hortxe daude baita ere, xumetasuna oinarri duten Usopop, Saltamarges eta Lar Gravacions-eko lagunak. Denei eskerrak lerrootatik.

Txarto oroitzen ez badut azkenengoz zure lehen liburuaren harira elkartu ginen, ordutik beste bat, beste hainbat kantu… Zenbat gauza ditu bizitzak idazteko? Zenbat gertatu dira bi urte hauetan aurreko diskotik Bananasen? Inspirazioa mantentzeko, irakurri, bizitu… behar dira?

Nik ez dut inspirazioan asko sinisten. Ezer irakurri gabe ere bizitzak aurrera darrai eta kolpatzen zaitu. Izan daitezke momentu argiagoak eta momentu puntual magiko batzuk, baina lanak dakar emaitza. Azken bi urteotan gauza asko pasa dira, amets batzuen heriotza aipa nezake, ondorengoak, kontzertuak, leihotik begiratu eta mundua nola hautsi den ikustea, laguntasunaren erreinuaren eraldatz… Unibertsalak dira gure kantuetako sentimenduak, baina lekukotasun oso pertsonaletik azalduak. Ez dakit zenbat gauzek merezi duten kantu bat edo ez, baina nik sentitu dut beharra harremanen nolakotasunaz aritzeko (Norabidea), baita gizartearen abiadurari erreparatzeko ere (Denbora), sentsibilitateari gorazarre txiki bat egin diot (Itsuok ere negar) eta honek dakarren frustrazioa azaldu nahi izan dut (Nola egin aurre). Gauzen iheskortasuna ere aipatu nahi izan dut (Hutsunez beteta), eta transmisioa egiteko moduan (Ahalik eta gertuen) nire Euskal Herrian zeinen arrotz sentitzen naizen (Hiriak ez du barkatuko).

“Leku garden ugari ezagutu ditugu, oso humanoak, eta bueltan ezer eskatzen ez duen jende asko ere bai. Gure garaian, eta esaldi honek beldurra ematen dit, musika egiten zuen jendea zegoen, eta ez hainbeste artista, musikari eta influEZER”

Proiektuak paralelo izaten jarraitzen du? Zentzu horretan sormena jarraia edo aldizkakoa da? Zelan kudeatzen duzue?

Talde guztietan gertatzen den moduan, Google Calendarra litzake seigarren taldekidea gure kasuan. Bakoitzak bere bizitzan ahalik eta modu txukunenean txertatzen duela esango nuke, ahal dugun moduan eta aurretiazko antolaketarekin. Hemen dena ez al da “paralelo”? Sormena aldizkakoa da bai, kasu honetan gure buruari disko baten grabaketaren helburua jarri eta hortik abiatu ginen. Hilabete batzuk izan dira, eta bidean oso momentu ederrak pasa ditugu, konposatzeko asteburuak hartuz.

Gustatzen zait estiloen arteko oreka geroz eta era arriskutsuagoan mantentzen duzuela, baina aldi berean berezko soinu sotil eta orekatua, bederen lortuta. Nola dago bideratuta konposaketa eta soinua? Zer entzuten ibili zarete?

Bananasen kasuan ez nuke esango musika asko elkarbanatu dugunik inspirazio gisa. Bakoitzak bere gustuak ditu eta gehiago egiten dugu ekarpena garen horretatik. Adi gaude kaleratzen diren lan horiekiko eta, akaso, abesti baten nolakotasuna izan daiteke erreparatzen dugun zerbait. Beti esan dugu Touche Amore-ren euskal bertsioa egitea zela gure asmoa hasiera batean. Bidean kolore gehiago gehitzen joan garela esango nuke, melodikoago bihurtu garela ere sentitzen dut, zentzurik onenean. Ahuen sorta bat janztea da gure helburua, eta zorionez jostun asko ditu taldeak. Era berean, aipatu nahiko nuke taldearen estilokoa ez den horrek ere izugarri eragiten dizula. Nik Ibil Bedi-ren Goldea entzun dut aurreko urtean gehien. Izugarri eragin dit.

Kontzertu gutxi baina oso bereziak egin ohi dituzue. Oraingoan zer? Egongo da birarik?

Ezin ezer aurreratu, eta ez hypea puzteko, lotuta gauza gutxi ditugulako baizik. Baina joko dugu, egindako lanak merezi du. Lehena apirilaren 13an izango da Donostiako Dabadaban. Ondoren saiatuko gara, nahi gaituzten leku horietan, orain arte bezala, gure arrastoa uzten.

Industriak agintzen dituen erritmo eta intentsitateetatik at existitu daitekeela frogatu duzue. Zer da taldea zuentzat? Nora heldu nahi duzue?

Zorionez, zahartu gara. Nire ustez, musika, kantuak eta saretzea ulertzeko beste garai batetik gatoz, eta niri behintzat, oso arrotza egiten zait gaur egungo kea saltzeko joera, gogorra ere bai, zenbaitetan. Itzalekin [Uranga] urtetan aritu naiz Madeleine taldean, gure zilborrari begiratzeko beharrik gabe, inolako pre-save, atzerakontu, sold-out kultura eta bideokliptzarrik gabe. Kantuak ziren lehentasun eta erregai. Leku garden ugari ezagutu ditugu, oso humanoak, eta bueltan ezer eskatzen ez duen jende asko ere bai. Gure garaian, eta esaldi honek beldurra ematen dit, musika egiten zuen jendea zegoen, eta ez hainbeste artista, musikari eta influEZER. Kontzeptuak irentsi dute, nire ustez, artisauaren jardun hori. Lehen dena sinpleagoa zen, ederragoa. Beraz, eta hau maila pertsonalean diot, nik ahalik eta gertuen iritsi nahi dut, gure egiteko moduarekin eta sentitzeko moduarekin konektatzen duen horrengana.

Alejo Orbegozoren bakarkako proiektu elektronikoa da Ke Lepo.

Hala ere, lehen entzunaldian ez zenuke inoiz esango disko euskaldun bat denik. Hitzik gabeko Izpi lan honek beste gauza asko iradoki edo islatu ditzake euskal soinuak ez ezik. Eta horregatik izango da euskaldunagoa edo ez? Bada, hausnarketa hori partekatu dut Orbegozorekin. Xerra Estudioak egindako diseinu eta argazki txundigarrien eta abestien izenez gain, diskoa entzuterakoan mundu mailako eta nazioarteko soinu tendentziak entzun ditzakegu, kalitatezko maila altuenean. Ambient soinu nordikoak Kiasmos-en erara, arpegiatzaile kiribiltsuak Warp eskolaren ikasle (Skee Mask, Autechtre…) modura eta ahots samplerren bat zein erritmo kutxa saltokariak Bicep-etik edo Caribou-tik edaten. Honekin ez nuke nahi esan diskoak identitate propioa ez duenik, inola ere (Orbegozok berebiziko garrantzia ematen diola aitortzen du elkarrizketan). Bere horretan narratiba eta garapen bikaina du, eta kantuek banan-banan zein lan borobil baten barruan funtzionatzen dute, Abestiek instrumentu gutxi dituzte, disko soil eta ez astuna emateko, maisuki daude landuta eta feedback, filtro eta ñabardura guztiak detailez zainduta diskoaren konposaketa globalean. Musika instrumental eta abstraktua gustuko baduzu, ezin izango diozu utzi Forbidden Coloursek argitaratzen duen euskal disko aurreratu eta abangoardistenetako bat entzuteari, berdin du euskalduna edo tailandiarra den.

Zein izan zen zure lehen instrumentua? Zergaitik aukeratu zenuen? Esango zenuke egun zure instrumentu printzipala dela?

Pianoa eta klarinetea ikasi nituen umetan baino nire instrumentua pianoa dela esango nuke; izan ere, teknikoki gehien kontrolatzen dudan instrumentua ez bada ere, bizitzan zehar ekarpen ezberdinak egin dizkit. Pianoa, konposatzeko gehien erabiltzen dudan instrumentua da eta  emozionalki momentu baxuenak betetzeko indarra ematen didana. Nire iritziz, instrumentu konpletoenetariko bat da, eta nik horregatik aukeratu nuen.

Zeintzuk dira zure erreferenteak edo inspirazioa musika egiterako orduan? Baduzu metodoren bat?

Erreferentzia musikalak dira edozein artista proposamen berriekin datorrena. Azken aldian elektronika ekoizten duten artista dexente entzuten ari naiz: Floating Points, Four Tet, Caterina Barbieri, Boards of Canada, James Holden…

Ez dakit konposaketarako metodorik ba ote dudan. Gehienetan, pianoa edo sinte batekin akorde batzuk jotzen hasten naiz, ez banago inspiratuta, atmosferak sortu edota erritmo kaxarekin jolasean hasten naiz beat batek konbentzitu arte. Energia edo barruak mugitzen dizkidan txispa bat somatzea lortzen badut, ideiak grabatzen hasten naiz. Erraza bezain konplexua dela esango nuke. Puntu magiko horretara nola iristen naizen ordea, ez dakit azaltzen.

Garratzitsuena errepresentatuko zaituen soinua bilatzea da. Soinu pertsonala, aspertuko ez zaituen soinua. Entzun eta identifikatuta sentituko zaren hura.

Esango zenuke disko “euskalduna” dela? Zergaitik?

Diskoa Zestoako Ertxin mendiaren azpian konposatu, ekoiztu eta grabatuta dago, nire etxean. Nahasketak Gaztain Estudiotan (Zestoan) eta diseinua Xerra Estudioa-n (Bizkaiko baserri batean). Uste dut eusko label marka merezi duela, ez? Jejeje!!!

Bromak alde batera utzita, ulertzen dut zer esan nahi didazun, musika eta diseinua ez badira “estandarrak” edo “espero ez bezalakoak” badira kanpokotzat hartzen ditugu normalean. Aldatu dezagun pentsakera hori. Bertan eginiko artea, gure egin dezagun, horrek aberastuko baikaitu.

Zergatik aukeratu zenuen Xerra Estudioa alde bisualerako? Eta Forbbiden Colours diskoetxea?

Xerra deskubrimendu bat izan da. Hasieratik, dena oso erraza izan da; diskoa bidali nienean berehala ulertu zuten hartu nahi nuen norabidea. Beraiek nire proiektuarekin sentitu zuten hura adierazi zidatenenan, nire ideiekin bat egiten zuela ikusi nuen eta beraz, ez nuen bi aldiz pentsatu beraiekin lan egitea. Anek eta Laidak, ilusio handia jarri dute lanean eta hori agerian dago egindako diseinuan, baita beraien talentua ere. Beraiei esker, inoiz pentsatuko ez nuen diseinu bat egitea lortu zuten.

Forbidden Colours disketxea berriz, aspalditik ezagutzen nuen. Beti jarraitu izan dut beraien ibilbidea eta kaleratu dituzten artisten lanak. Hori dela eta, Aitor Etxeberria-k diskoa egitea proposatu zidanean, izugarrizko ilusioarekin nire proiektuarekiko apustua egin nuen.

Plazerra da konfiantzazko eta horrelako ikuspuntu artistikoa duen jendearekin lan egitea.

“Urte asko izan dut musika mundua barrutik ikusteko eta nire bidea aukeratzen lagundu dit. Grises taldeko kide izan gabe ez nuen kemenik izango proiektu hau bakarka ateratzeko”

Zelakoa izan da disko honen konposatze eta ekoizpena?

Bada, modu naturalean izan da. Betidanik grabatu ditut ideiak etxean, eta azken aldian nahiko elektronika grabatuta eta ekoiztu nuela konturatu nintzen. Hori horrela izanda, gehien gustatzen zitzaizkidan abestiak karpeta batean sartu eta proiektu bat sortzeko material nahikoa nuela ikusteaz gain, nire soinu propio bat sortu nuela ikusi nuen. Une horretan Instagramen pare bat bideo labur jarri nituen eta Aitor Etxeberriak bere estudiora gonbidatu ninduen grabaturikoa erakusteko. Forbidden Coloursetik argitaratzeko aukera eman zidan eta ez nuen bi aldiz pentsatu. Kantu batzuk aukeratu, ekoizpena amaitu eta Gaztain Estudioetara joan nintzen diskoa nahastera.

Ideia asko gelditu zaizkit diskoaz kanpo, baina nengoen puntua egoki erakusten duela uste dut Izpi diskoak. Agian aurten beste kantu pare bat kaleratuko dut.

Zer eragin izan du zure aurreko ibilbideak proiektu honen sortzean?

Niganako konfiantza izan da garrantzitsuena. Urte asko izan dut musika mundua barrutik ikusteko eta nire bidea aukeratzen lagundu dit. Grises taldeko kide izan gabe ez nuen kemenik izango proiektu hau bakarka ateratzeko.

Zer uste duzu duela musika elektronikoak eskaintzeko euskal kulturari? Zelan erlazionatzen da globalizazioarekin soinu estetika berdintsua letrarik gabe? Zelan diferentziatu?

Esperimentaziorako estilo musikal hoberik ez dagoela iruditzen zait. Unibertso zabala bat da konposatu, entzun edo dantza egiteko. Mugarik gabeko musika estilo bat dela esan dezakegu, beraz libre sentiarazten zaitu. Inori ez dio begiratzen elektronikak, nahi duena sartu dadila.

“Ideiak grabatzeko eta norbera ezagutzeko ez da ezer behar. Ordenagailu bat, Ableton-a eta lanerako gogoa”

Zelan planteatzen duzu zuzenezkoa? Zelakoak izan dira lehenengoak eta publikoaren erantzuna?

Oraingoz bakarka ari naiz. Zuzenean instrumentuak jotzea gustatzen zaidanez katxarroak ez zaizkit falta eszenatokian. Bost kontzertu jo ditut, horietako bi Jokin Guridi videojocker-arekin batera jardun naiz. Berak, zuzenean irudiz betetzen du nire musika. Inoiz baino gehiago ari naiz esperimentatzen.

Orain arteko kontzertuetan oso harrera ona izan dut. Gustura sentitu naiz egin dudanarekin nahiz eta beldur puntu bat ere hor egon. Eroso sentitzeari garrantzi handia ematen diot. Askotan biolento sentiarazi zaitzake eszenatokiak baina orain, sentsazio onak bizitzen ari naiz, asko ikasten eta zentzua bilatzen diodanez, jotzen nahiz eboluzionatzen jarraitzeko gogoz nago.

Ze erlazio ikusten duzu elektronika eta bere ekipamenduaren artean? Uste duzu soinua baldintzatzen duela? Zentzu horretan, zelan txertatu zure identitate pertsonala konposaketan?

Bai. Estilo denetan bezela instrumentuak eta konposatzeko moduek asko baldintzatzen dute emaitza. Nire kasuan, libreriak alde batera utzi eta hardware-a edo musika katxarroekin egitea gustatzen zait. Base erritmikoak ere soinu kaxak erabiliz gustatzen zait konposatzea. Errazago egiten zait modu honetan lan egitea nahi dudan lekura iristeko. Hardware edo katxarroekin grabatu eta Abletonarekin “kirurgia” pixkat. Nahiko kantu hutsak direla esango nuke (pista gutxikoak), elektronika kantuak izateko laburrak, efektu gutxikoak, espresio handikoak eta nahiko “likidoak”. Kantuekin esan nahi nuena modu xumean esaten saiatu naiz, kantak asko puztu gabe.

Klasismo puntu bat eduki dezake tresnen kalitatearen arabera sortzen den musika mota batek?

Ez, gaur egun musika egiteko modurik merkeena dela esango nuke. Ideiak grabatzeko eta norbera ezagutzeko ez da ezer behar. Ordenagailu bat, Ableton-a eta lanerako gogoa. Jende asko dago katxarrorik gabe sekulako konposaketak eta ekoizpenak egiten, nahiz eta sinte klasikoak eduki. Norberak bere formula bilatu behar du eta formula horretan garrantzitsuena ez dira katxarroak. Katxarroak baino gehiago, aukeran imaginazioa garrantzitsuago da.

Zeintzuk dira proiektuaren hurrengo pausoak edo planak?

Ba zuzenekoak ematen jarraitu, kantu berriak atera eta garrantzitsuena, artistikoki eboluzionatu.

Leihotikan musika taldea, Etorkizuna ginenean diskoa kaleratu berritan.

Taldeak musika bizimodutzat du. Berdin du GOR-en babes garrantzitsua galtzea, industriaren denborak aldatzea, euskal eszenako soinu berrien agerpena… abestiak egiten dakite, eta ondo ziurtatzeko gainera, Gorka Urbizuren (Berri Txarrak) ekoizpenarekin arrakasta ziurtatu dute (eta noski, abestiren batean kolaborazio sopresa dago!). Hala, ibilbide luze batean zehar metatzen joaten diren hainbat inertziekin apurtu eta lan borobila argitaratu dute, Etorkizuna ginenean (Txorimalo Records) zigilu propioa estreinatuz, gainera. Abestiei freskotasuna darie, betiko sendotasuna mantenduz eta batez ere hitz borobilak eskainiz, irakurri eta idazten duenarentzako. Entzunerraza eta arina da lana (zortzi abesti ordu erditxoan), baina baita itsaskorra eta aztarna uzten duen horietakoa. Haiek inork baino hobeto azalduko dutelakoan, jarraian Gorka Armendarizekin (kantaria) izandako elkarrizketa, eta abestiz abestikako estreinaldia, urte askotarako Leihotikan espero dezakegun seinale.

Zerk bultzatzen du talde bat  hainbeste urte eta gero musika eta disko berri bat egitera?
Azkenean taldea eta musika zure bizitzeko modu bihurtzen dira, eta beti duzu erronka edo motibazio berri bat. Oraingoan nabaria izan da Gorkarekin [Urbizu] elkarlana egitea. Hasi berriak bagina bezala ibili gara, ilusio handiz eta momentu guztietan gozatzen eta ikasten.

Zelako eragina izan du zuen ibilbide luzeak musika eta hitzak konposatzerako orduan? Ze puntutan zaudete orain?
Abiapuntua argi genuen hasieran: musika azkarra, ahots melodikoarekin eta euskaraz. 30 urteren ondoren oinarria mantentzen dugu, baina hasieran hitzez eta musikaren oinarriaz taldekide bakar bat arduratzen bazen, denborarekin aldatuz joan da, ardurak beste taldekidetara zabalduz. Gaur egun edozein taldekidek egiten ditu, nahiz eta elkarlana beti mantendu dugun.

Gazte asko oso prestaturik daude eta gauza berriak egiten badituzte ere, hemen egin den aurreko musikari beti errespetu edo begirune handia erakutsi diote

Eszena eta panorama musikala ere aldatuz joan da. Zelan ikusten duzue? Non kokatzen duzue zuen burua egun?
Egia esan, izugarri zabaldu da euskaraz egiten den musika. Estilo guztietara eta batez ere tendentzia berrietara. Gure ibilbildean gaztetxeak eta txosnak izan dira jotzeko toki nagusiak. Gorabeherak egon badira ere toki horiek mantentzen dira, baina egia da azken aldian edozein estilotako musika taldeekin egokitu zaigu oholtza elkarbanatzea, sarritan elektronikoa eta hori orain dela urte batzuk pentsatu ezina zen. Arraroa egiten zaigu  bateria edo instrumentoak erabiltzen ez dituzten taldeekin jotzea. Baina musika eta estilo aniztasun hori positibotzat jotzen dugu. Gainera gazte asko oso prestaturik daude eta gauza berriak egiten badituzte ere hemen egin den aurreko musikari beti errespetu edo begirune handia erakutsi diote. Gure kasuan horrela sentitu dugu.

2018tik ez duzue musika berririk argitaratu, eta disko honek orduko Non zaude? baino lasaiagoa, goxoagoa… dirudi. Zuek zer uste duzue? Zergatik?
Ez dut uste lasaiagoa denik, agian singleak lasaiagoak dira, baina diskoa bere osotasunean entzunda, Gorkaren [Urbizu] eskua nabaritu arren, %100 Leihotikan izaten jarraitzen duela esango nuke. Ez dakit, ea zer harrera daukan eta ea zaleek zer dioten.

Normalean argitaratzen dituzuenak baino motzagoa bada ere, badago intentzio edo hausnarketarik formatu edo narratibari dagokionez?
Azken aldian abestiak banaka ateratzen dituzte artista askok, batzuetan digitalean soilik. Guk, aldiz, azkeneko diskoarekin kontrakoa egin genuen: disko bikoitza izan zen eta ez genuen abestirik aurreratu. Baina berehala konturatu ginen formatu hori ez zela hain erakargarria, hau da, hainbeste abesti batera ateratzea. Beraz azkeneko lan hau ‘arinago’a izatea nahi genuen eta zalei ere gutxinaka eskaintzea.

Zer izan da Gorka Urbizurekin eta Eñaut Gaztañagarekin diskoa grabatzea? Konpositore onak dira biak, ze motatako elkarlana suertatu da?
Izugarrizko esperientzia izan da guretzako. Musikari apartak dira eta burubelarri aritu dira lanean, baina beti hurbiltasun handiz. Ikaragarri ikasi eta disfrutatu dugu. Konexioa primerakoa izan da eta beraien artekoa ere nabarmena. Hasieratik lokalean Gorkarekin aritu gara, abestiei forma ematen eta esan bezala oso gustura. Gainera ohitura batzuk hartzen dituzu disko berri baten aurrean, eta Gorkak konfort zonalde horretatik irtenarazi nahi gintuen, adibidez Eñautekin Gaztain estudioetara joatea. Orain artean disko guztiak Iruñean edo Iruñerrian grabatuak genituen.

Zelan eragin dio taldearen funtzionamenduari zuen bilakaerak? Berdina al da rock talde bat izatea 20 urterekin edo 40 urterekin? Eta 1990ean edo 2023an? Zer desberdintasun dago? Zailagoa edo errezagoa egiten da?
Hasieran, 18-20 urtekin arazo  ekonomikoak tresnak erosteko, lokala ordaintzeko, bestalde kontzertuetara bi edo hiru kotxetan joan behar genuen. 40 urterekin jada egonkortasun gehiago duzu (izan dugu), ekonomikoki arazorik ez tresnak, lokala eta beste gastuentzako ere. Taldearena den furgoneta bat dugu. 20 urterekin kontzertua jo eta gero parranda izaten zen. 40 urterekin kontzertua bera da parranda, dibertsioa taularen gainean dago.

GOR eta Leihotikan familia ginen eta utzi zutenean pena izugarria izan zen

Zer da Txorimalo Records? Zelakoa izan da GOR-ekin izan duzuen harremana taldearentzat, eta zer izan da haien agurra zuentzat?
GOR eta Leihotikan familia ginen, eta utzi zutenean pena izugarria izan zen. Harreman handia genuen eremu pertsonalean ere. Baina, egia esan, lehen diskoetxeak eskaintzen zizkizun gauzak, guk egiten ditugu orain. Horretarako sortu genuen Txorimalo Records, Gor desagertu ondoren, taldekideok hartu dugu ardura guztia. Beraz honekin ere asko ikasten. Betidanik diskoetxeak egin duena guk egin behar orain.

Ze etorkizun plan du taldeak? Birarik egongo da? Ze erronka izan ditzake zuzenekoan taularen gainean hainbeste eskarmentu duen talde batek?
Etorkizun planak, lana modu egoki batean aurkeztea da; eskarmentu handia dugu, baina oholtzara igo aurretik barruan oraindik kili-kiliak izaten ditugu eta jotzen hasi eta sekulako adrenalina igoera. Aurreko diskoetan ez genuen aurkezpen birarik egin. Ateratzen ziren kontzertuak probesten genituen diskoa aurkezteko. Oraingoan honi eutsi diogu, eta gu aurkezpen kontzertuak prestatzen eta programatzen gabiltza. Ez dira oso ugariak izango, baina Euskal Herrian toki desberdinetan egon nahi dugu. Hiriburuetan seguru baietz, eta Madril eta Bartzelonan ere egotea dugu intentzio.

Komentatu diskoa abestiz abesti:

• ‘ZAILA’: Diskoaren Introa dela esango genuke. Abesti zuzena eta zehatza. “Prezioak gora eta soldatak behera”. Hau da egoera eta zein zaila den egoera sozioekonomiko horri buelta ematea…
• ‘ETORKIZUNA GINENEAN’: Geure belaunaliaren inflexio puntua. Gaztaroari begira gelditzen gara momentu batez eta galderak sortzen dira. Nola ikusten genuen mundua, nola ikusten dugun geure burua orain mundu horretan. Nola kokatu, eta abar. Denboraren halabeharrezko joanaren erreflexioak abiadura azkarrean Gorka Urbizuren eskutik.
• ‘ZU GABE’: Marisa Zubiriren poemaren moldaketak emanten dio emoziaren pisu osoa abestiari. Gertuko kide baten galera bihotz-erdiragarriaz mintzantzen da oso ‘hardcoreta’ eta teknikoa den abestian.
• ‘IZAERAREN ERREKA’: Oso erritmo jasangarria, lasaia, eredu normatiboetatik at dauden (edo gauden) pertsonen harira Iñigo Ibarrarekin izandako elkarrizketa. Zein garrantzitsua den gai hauetaz hitzegitea eta haiek lantzea, eta babestua sentitzea. Azkenean, gizartean zaharaturiko perzepzioak gainditu behar ditugu kolekitbo ahulenak ahalduntzeko.
• ‘AZKEN MISIOA’: Nobela beltz batean egongo bagina bezala, Harold Pinterren The Dumb-waiter antzerki obran oinarrituriko bi sikarioen istorio batean sartzen gara. Atmosfera iluna eta oso literarioa, soinu desberdinekin eta erritmo aldaketekin moldatuta.
• ‘ARMARIK EZ DUT BAINA’: Gizarte zaratasu honetan babeslekua izatea da mundua hasi zenetik gizakiak bilatzen duena. Baina zer egin zarata barrualdean dagoenean? Nora ihes egin orduan? Beti prest egon behar garen sistema honetan errukirik ez da erortzen denarentzat. Eta bai, txikiak izango gara baina defendatzen badakigu. W.H. Audenek dioen bezala, ez dut armarik baina badakit listua botatzen. Leihotikanen betiko estiloa babesten duen abestia.
• ‘ASKATASUNA’: Zer nolako aldaketa eta degradazioa egon den Askatasuna hitzarekin denboraren zehar. Nortzuk eta zertatarko erabiltzen zuten 70.eko belaunaldian, eta nortzuk erabiltzen duten orain. Abesti azkarra ia elementu psikodelikoekin nahasturik. Minutu bateko esperimentu antzeko bat.
• ‘BETIDANIK ETA BETIKO’: Maitasun kantu bat. Gure estilotik aldentzen dena baina gure estilora ekarri nahi izan duguna. Gaia erromantizismoa gainditzea, gozotasunetik hustu eta haratago eramaten saiatu gara. Lagunduta egotea eta sentitzea, bizi-proiektuak partekatzea mundu berri, lasaiago eta berdinzaleago baten bila. Gauzak aldatu ahal izateko dugun beharrari eta eskubidearen garrantziari begirada baikor baten pean.

Hirukotea Worth It-eko (aurreko taldea) eta eszenako beste zenbait kidek osatua da, eta oraingoan estilo sorta ireki dute, ia lehenengo disko batean estilo propia finkatu arte. Badago post hardcorea, badago postpunka, badaude melodiak eta haiek dioten moduan, erroan (eta batez ere filosofian) beti punka. Aurreneko lan luze hau (maketa edo aurreko EPrik gabe) Urtzi Izak grabatu zuen zuzenean eta bederatzi abesti ditu. Atmosferikoagoak, bortitzagoak… baina beti letra sakon eta karga handidunak. Zuzenean jotzen ere hasi ziren duela urtebete eskas, eta diskoa argitaratzeko irriketan lehenengo digitala atera zuten Interneten. Orain, lau zigiluren laguntzaz (XCementerioX, Gernikako Iparragirre Records berria, Quebranta eta DDT Banaketak) 12 hazbeteko binilo beltz dotorean dago eskuragarri, Sergio Devesa bateria jotzailearen diseinu soil, misteriotsu eta ederrean bilduta.

Eta bai, Euskal Herrian landa guneko eszena indartsu eta osasuntsua dugu, beraz ez dezagun itxaron taldetzarrak hirira etorri arte, erdigunetik at ere bizitza musikala baitago.

Ezta Ilen, Zaldibarko (Bizkaia) power hirukotea.

Zelan egonkortzen da inprobesaketari bideratutako talde bat, bateria aldaketak medio?
Soinu berriak frogatzearen eta instrumentuan gehiago murgiltzearen nahi horrekin batera dator inprobisazioaren asmoa. Ezta Ilenen hastapenak inprobisazioak izan ziren, hau da, musikak nora eramango gintuen jakin gabe, lasaitasunez hartu eta lagun dituzun horiekin jotzen hasi eta sentsazio horietatik abiatuz sortu ziren lehen doinuak. Musika zuzenean egite horrekin gustora sentitu ginen, eta Ezta Ilenek dituen kantu gehienen oinarria inprobisazioa izan da, nahiz eta gero abestiaren lanketan doinua gehiago egonkortu.

Badago alderik talde bat landa eremuan edo hirian sortua izan?
Ez dugu izan hiri eremuetan talderik edota entseatzeko aukerarik, gaztetatik Zaldibar(Bizkaia) eta inguruetan mugitu izan baikara. Hortaz zehazki ez dakigu zeintzuk izan daitezkeen ezberdintasunak. Egia da herri txikia izanda, esparru asko ditugula komunean, denok txoko antzekoetatik mugitzen garela eta elkarrekin kontaktu gehiago izateak gure kasuan gu hiruron arteko harremana ere estutu egin du, taldekide izateaz gain lagunak baikara.

Zelan uztartu dituzue zuen estilo musikalak? Nondik etorri da inspirazioa gaiei dagokionez? Erreferenterik?
Estilo musikalei dagokionez, Ezta Ilen ideia multzo eta inspirazio iturri ezberdinen fruitua dela esango genuke topikoetan erori gabe. Bakoitzak bere ibilbide propioa egin izan du gaztetatik bai musika talde ezberdinak izanda, bai musika estilo ezberdinetan murgilduz etab. Ezta Ilen hiruron arteko puntu komun bat da, non norberak bere ekarpena eginez bestearen ikuspuntua ulertzen duen. Ingalaterrako 80. hamarkadako punk eta post punka dira gure influentzia nagusiak, nahiz eta Washingtongo Dischord etxearen zaleak ere izan, eta Rival Schools bezalako taldeen  melodietan ere inspirazioa bilatu.

Efektu gutxi erabiltzen dituzue, baina dinamika asko dago eta kontrastea zainduta dago. Kantu biziak dira. Egiturak letrek itxi zituzten? Zelan planteatu da diskoa?
Hasierako asmoetako bat lehen esan bezala, doinu berriak bilatzea eta hauekin ausartzea izan zen. Hori dela eta efektuen erabilerak presentzia handia duela esango nuke. Gitarraren melodiek dituzten reverb eta chorus efektuez gain, baxuari ere beste dimentsio bat eman nahi izan diogu, honi ere efektuak sartu eta erritmo jartzailearen lanetik haratago eramanez. Hirukotea izatearen abantailetako bat, intsurmentuek haien espazio propioa dutelakoaren idea hori da, batak bestearen tokia zapaldu Gabe, bere bidea egin eta dinamiken jokoan sartuz. Dinamikari ere garrantzia eman nahi izan diogu, zuzeneko eta inprobisazio kutsu hori mantendu nahian gorabehera horiek mantenduz.

Kantu biziak direla esango genuke bai, erroan punka dagoela argi izan baitugu beti. Gure kasuan lehenik eta behin melodia eta abestiak egiten genituen, letrarik gabe. Abestia bera behin eta berriro jo, moldatu, aldatu etab. Musikak berak guretzako funtzionatzen zuela ikusten genuenean, orduan hasten ginen ahotsa eta letrak sartzen.

Zelakoa izan zen grabaketa? Nahi zenutena islatu duzue?
Diskoa bederatzi kantuz osatua dago. Bederatzi horiek eginak genituenean, grabatzea pentsatu genuen. Horretarako ETEN espacio sonoroko arduraduna den Urtzi Izarekin kontaktuan jarri ginen eta gure nahia azaldu genion. Diskoari zuzeneko kutsu hori ematen saiatu ginen, hirurok batera grabatuz eta entsegu lokaletik geneukan dinamika horretan oinarritzen saiatuz. Gure zorionerako dinamika horrekin lan egin eta oso gustora geratu ginen emaitzarekin. Bestalde Urtzi bera ere produkzio lanetan izateak idea berrien ekarpena ahalbidetu zuen.

Ediziorako bertako zigiluetara jo duzue, diskoa interneten argitaratu eta gero. Zelakoa izan da aukeraketa? Intentzioren edo eraginen bat dago horren atzean?
Beti izan dugu fisikoan ateratzeko nahi hori. Grabaketa bukatu eta abestiak eskura genituenean ordea zabaltzeko nahi hori geneukan eta bide digitalera jo genuen lehenik eta behin. Horretan genbiltzala ordea, Beasaingo XCementerioX-eko lagunak gurekin kontaktuan jarri eta diskoa fisikoan ateratzeko proposamena luzatu ziguten, elkarlanean arituz 12”-ko binilo bat ateratzeko. Proeiktua Aurrera zihoala zigilu gehiagoren laguntza izan genuen: hasi berriak ziren Gernikako Iparragirre Rock Elkartea, Bilboko DDT banaketak eta Leongo Quebranta Huesos Records.

Hirian eta landa eremuan ere eman dituzue kontzertuak. Zelan ikusten dituzue bi eszenak?
Lehen erantzundakoari erreferentzia txikia eginez, esango nuke, herri txikietan espazio gehiago elkarbanatzen ditugula eta estilo, gustu etab. ezberdinak ditugun lagun asko elkartzen garela. Hiri batean antolaturiko kontzertu bateko publikoa askotan espresik kontzertua ikusten joaten da eta publikoaren gehiengoak taldearekiko eta taldeak jotzen duen estiloarekiko hurbiltasun handiagoa izaten duela esango genuke.

Ze plan duzue etorkizunerako?
Disko fisikoa esku artean dugula, ahalik eta gehien zabaltzen saiatuko gara, kontzertuak antolatu eta jotzeko irrika eta gogo horiekin. Orain arte ezagutu ez ditugun toki horietara heltzea ere gustatuko litzaiguke, lagun berriak egin eta esperientzia berriak biltzeko. Musika berria egiteak ere gure egunerokoan oso presentzia handia dauka, konposizio berri batzuekin lanean hasteko asmoa ere baitugu.